໘. ອນຸສ຺ສຕິກມ຺ມຏ຺ຐານນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

ມຣຓສ຺ສຕິກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໖໗. ອິໂຕຕິ ເທວຕານຸສ຺ສຕິຍາ. ສາ ຫິ ຉສຸ ອນຸສ຺ສຕີສຸ ສພ຺ພປຈ຺ຉາ ນິທ຺ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ອາສນ຺ນາ, ປຈ຺ຈກ຺ຂາ ຈ. ອນນ຺ຕຣາຍາຕິ ຕທນນ຺ຕຣໍ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຣຓສ຺ສ ສຕິ ມຣຓສ຺ສຕີຕິ ມຣຓໍ ຕາວ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ມຣຓ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກາມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຂນ຺ຘານໍ ເຠໂທ ‘‘ຊຣາມຣຓໍ ທ຺ວີຫິ ຂນ຺ເຘຫິ ສງ຺ຄຫິຕ’’ນ຺ຕິ (ຘາຕຸ. ໗໑) ວຈນໂຕ ຈຸຕິຂນ຺ຘານໍ ວິນາໂສ ມຣຓນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ວິເສສໂຕ ປນ ຕໍ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ວິນາສຠາເວນ ກມ຺ມຏ຺ຐານິການໍ ປຈ຺ຈຸປຕິຏ຺ຐຕີຕິ ‘‘ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອຸປຈ຺ເຉໂທ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕເນວາຫ ນິທ຺ເທເສ ‘‘ກເຬວຣສ຺ສ ນິກ຺ເຂໂປ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສຸປຈ຺ເຉໂທ’’ຕິ (ວິຠ. ໒໓໖; ທີ. ນິ. ໒.໓໙໐; ມ. ນິ. ໑.໙໒, ໑໒໓). ຕຕ຺ຖ ເອກຠວປຣິຍາປນ຺ນສ຺ສາຕິ ເອເກນ ຠເວນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນສ຺ສ. ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອຸປຈ຺ເຉໂທຕິ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍປ຺ປພນ຺ຘສ຺ສ ວິຈ຺ເຉໂທ ອາຍຸກ຺ຂຍາທິວເສນ ອນ຺ຕຣຘານໍ. ສມຸຈ຺ເຉທມຣຓນ຺ຕິ ອຣຫໂຕ ສນ຺ຕານສ຺ສ ສພ຺ພໂສ ອຸຈ຺ເຉທຠູຕໍ ມຣຓໍ. ສງ຺ຂາຣານໍ ຂຓຠງ຺ຄສງ຺ຂາຕນ຺ຕິ ສງ຺ຂຕຘມ຺ມານໍ ອຸທຍວຍປຣິຈ຺ຉິນ຺ນສ຺ສ ປວຕ຺ຕິຂຓສ຺ສ ຠງ຺ໂຄ ນິໂຣໂຘຕິ ສງ຺ຂໍ ຄຕໍ. ຂຓິກມຣຓນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕຂຓວນ຺ຕໍ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຂເຓ ລພ຺ຠມານໍ ມຣຓໍ. ຍໍ ຂນ຺ຘປ຺ປພນ຺ຘໍ ອຸປາທາຍ ຣຸກ຺ຂາທິສມຎ຺ຎາ, ຕສ຺ມິໍ ອນຸປຈ຺ຉິນ຺ເນປິ ອລ຺ລຕາທິວິຄມນໍ ນິສ຺ສາຍ ມຕໂວຫາໂຣ ສມ຺ມຸຕິມຣຓໍ. ນ ຕໍ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ຕໍ ສມຸຈ຺ເຉທຂຓິກສມ຺ມຸຕິມຣຓໍ ອິຘ ມຣຓານຸສ຺ສຕິຍໍ ນາຘິປ຺ເປຕໍ ອພາຫຸລ຺ລໂຕ, ອນຸປຏ຺ຐຫນໂຕ, ອສໍເວຄວຕ຺ຖຸໂຕ ຈາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ອຘິປ຺ເປຕໍ ສຕິຍາ ອາຣມ຺ມຓຠາເວນ. ອາຍຸອາທີນໍ ຂຍກາເລ ມຣຓໍ ກາລມຣຓໍ. ເຕສໍ ອປຣິກ຺ຂີຓກາເລ ມຣຓໍ ອກາລມຣຓໍ. ‘‘ກາລມຣຓໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ຂເຍນາ’’ຕິ ອິທໍ ຍຖາຘິກາຣໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິຠວວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ວິປຕ຺ຕິຠວວເສນ ປນ ‘‘ປາປກ຺ຂເຍນາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ.

ອາຍຸສນ຺ຕານຊນກປຈ຺ຈຍສມ຺ປຕ຺ຕິຍາຕິ ອາຍຸປ຺ປພນ຺ຘສ຺ສ ປວຕ຺ຕາປນການໍ ອາຫາຣາທິປຈ຺ຈຍານໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍໍ. ວິປກ຺ກວິປາກຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຜລານຸຣູປໍ ທາຕພ຺ພວິປາກສ຺ສ ທິນ຺ນຕ຺ຕາ. ຄຕິກາລາຫາຣາທິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາອຠາເວນາຕິ ເທວານໍ ວິຍ ຄຕິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ, ປຐມກປ຺ປິຍານໍ ວິຍ ກາລສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ, ອຸຕ຺ຕຣກຸຣຸກາທີນໍ ວິຍ ອາຫາຣສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ອຠາເວນ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອຸຕຸສຸກ຺ກໂສຓິຕາທິໍ ປຣິຄ຺ຄຍ຺ຫຕິ. ອຊ຺ຊຕນກາລປຸຣິສານໍ ວິຍາຕິ ວິຍ-ສທ຺ໂທ ອຏ຺ຐາເນ ປຏ຺ຐປິໂຕ, ອຊ຺ຊຕນກາລປຸຣິສານໍ ວສ຺ສສຕມຕ຺ຕປຣິມາຓສ຺ສ ວິຍ ອາຍຸໂນ ຂຍວເສນາຕິ ໂຍຊນາ. ເອວໍ ຫິ ອນາຄເຕປິ ປຣມາຍຸໂນ ສງ຺ຄໂຫ ກໂຕ ໂຫຕິ, ອຕີເຕ ປນ ຄຕິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວິຍ ກາລາຫາຣາທິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຠາເວນ ອເນກວສ຺ສສຫສ຺ສ ປຣິມາໂຓປິ ອາຍຸ ອໂຫສິ. ອຍຎ຺ຈ ວິຠາໂຄ ວຕ຺ຕມານສ຺ສ ອນ຺ຕຣກປ຺ປສ຺ສ ວເສນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ກລາພຸຣາຊາທີນນ຺ຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ນນ຺ທຍກ຺ຂນນ຺ທມາຓວກາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປີຕິ ຍໍ ‘‘ກາລມຣຓໍ ອກາລມຣຓໍ, ຕຕ຺ຖາປິ ປຸຎ຺ຎກ຺ຂຍມຣຓໍ ອາຍຸກ຺ຂຍມຣຓໍ ອຸຠຍກ຺ຂຍມຣຓໍ ອຸປກ຺ກມມຣຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປເຠທໍ ມຣຓໍ, ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ.

໑໖໘. ໂຍນິໂສຕິ ອຸປາເຍນ. ມນສິກາໂຣຕິ ມຣຓາຣມ຺ມໂຓ ມນສິກາໂຣ. ເຍນ ປນ ອຸປາເຍນ ມນສິກາໂຣ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ໂພ, ຕໍ ພ຺ຍຕິເຣກມຸເຂນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອໂຍນິໂສ ປວຕ຺ຕຍໂຕ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອໂຍນິໂສ ປວຕ຺ຕຍໂຕຕິ ອນຸປາເຍນ ສຕິໍ, ສໍເວຄໍ, ຎາຓຎ຺ຈ ອນຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ມຣຓໍ ອນຸສ຺ສຣໂຕ. ຕເທຕໍ ສພ຺ພມ຺ປີຕິ ໂສກປາໂມຊ຺ຊານໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໍ, ສໍເວຄສ຺ສ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນໍ, ສນ຺ຕາສສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນຎ຺ຈ ຍຖາກ຺ກມໍ ສຕິສໍເວຄຎາຓວິຫຣໂຕ ໂຫຕິ. ໂຍ ຫິ ‘‘ມຣຓໍ ນາເມຕໍ ຊາຕສ຺ສ ເອກນ຺ຕິກ’’ນ຺ຕິ ປຓ຺ຑິຕານໍ ວຈນໍ ສຣຕິ, ຕຕ຺ຖ ສໍເວຄຊາໂຕ ໂຫຕິ ສມ຺ປຊາໂນ ຈ, ຕສ຺ສ ອິຏ຺ຐຊນມຣຓາທິນິມິຕ຺ຕໍ ໂສກາທໂຍ ອໂນກາສາວ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ອໂຍນິໂສ ມນສິກາຣໍ ປວຕ຺ຕຍໂຕ ເອເຕ ໂທສາ, ຕສ຺ມາ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ອຣຎ຺ຎສຸສານາທີສຸ. ຫຕມຕສຕ຺ເຕຕິ ໂຈຣາທີຫິ ຫເຕ, ສຣເສນ ມເຕ ຈ ສຕ຺ເຕ. ທິຏ຺ຐປຸພ຺ພາ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ເຍສໍ ເຕ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕີ, ເຕສໍ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕີນໍ. ໂຍເຊຕ຺ວາຕິ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ. ເອກຈ຺ຈສ຺ສາຕິ ຕິກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ຎາຓຸຕ຺ຕຣສ຺ສ.

໑໖໙. ວຘກປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໂຕຕິ ຆາຕກສ຺ສ ວິຍ ປຕິ ປຕິ ອຸປຏ຺ຐານໂຕ ອາສນ຺ນຠາວໂຕ. ສມ຺ປຕ຺ຕິວິປຕ຺ຕິໂຕຕິ ອາໂຣຄ຺ຍາທິສມ຺ປຕ຺ຕີນໍ ວິຍ ຊີວິຕສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວິປຊ຺ຊນໂຕ. ອຸປສໍຫຣຓໂຕຕິ ປເຣສໍ ມຣຓໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ມຣຓສ຺ສ ອຸປນຍນໂຕ. ກາຍພຫຸສາຘາຣຓໂຕຕິ ສຣີຣສ຺ສ ພຫູນໍ ສາຘາຣຓຠາວໂຕ. ອາຍຸທຸພ຺ພລໂຕຕິ ຊີວິຕສ຺ສ ທຸພ຺ພລຠາວໂຕ. ອນິມິຕ຺ຕໂຕຕິ ມຣຓສ຺ສ ວວຕ຺ຖິຕນິມິຕ຺ຕາຠາວໂຕ. ອທ຺ຘານປຣິຈ຺ເຉທໂຕຕິ ກາລສ຺ສ ປຣິຈ຺ຉນ຺ນຠາວໂຕ. ຂຓປຣິຕ຺ຕໂຕຕິ ຊີວິຕກ຺ຂຓສ຺ສ ອິຕ຺ຕຣຠາວໂຕ.

ວຘກປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ວິຍ-ສທ຺ໂທ ລຸຕ຺ຕນິທ຺ທິຏ຺ໂຐຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ວຘກສ຺ສ ວິຍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕເມວຕ຺ຖໍ ວິວຣນ຺ໂຕ ‘‘ຍຖາ ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຈາຣຍມາໂນຕິ ອາຄຸເຣນ຺ໂຕ ປຫຣຓາກາຣໍ ກໂຣນ຺ໂຕ. ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິໂຕວ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ຐິໂຕ ສມີເປ ເອວ. ຊຣາມຣຓໍ ຄເຫຕ຺ວາວ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ຍຖາ ຫິ ອຫິຈ຺ຉຕ຺ຕກມກຸຬໍ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ປໍສຸວິຣຫິຕໍ ນ ໂຫຕິ, ເອວໍ ສຕ຺ຕາ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕາ ຊຣາມຣຓວິຣຫິຕາ ນ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຕເກນ ອຸປມາ. ອຫິຈ຺ຉຕ຺ຕກມກຸຬໍ ກທາຈິ ກຕ຺ຖຈິ ປໍສຸວິຣຫິຕມ຺ປິ ຠເວຍ຺ຍ, ສຕ຺ຕາ ປນ ກຖຎ຺ຈິປິ ຊຣາມຣຓວິຣຫິຕາ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຂຓິກມຣຓໍ ຕາວ ອຸປມາຠາເວນ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິຘາຘິປ຺ເປຕໍ ມຣຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຖາ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຖ ວາ ຍທິເມ ສຕ຺ຕາ ຊຣາມຣຓໍ ຄເຫຕ຺ວາວ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ, ນິພ຺ພຕ຺ຕິສມນນ຺ຕຣເມວ ມຣິຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ຕຖາ ຫີ’’ຕິອາທິ. ອວສ຺ສໍ ມຣຓໂຕຕິ ອວສ຺ສໍ ມຣິຕພ຺ພໂຕ, ເອກນ຺ເຕນ ມຣຓສພ຺ຠາວໂຕ ວາ. ປພ຺ພເຕຍ຺ຍາຕິ ປພ຺ພຕໂຕ ອາຄຕາ. ຫາຣຫາຣິນີຕິ ປວາເຫ ປຕິຕສ຺ສ ຕິຓປຓ຺ຓາທິກສ຺ສ ອຕິວິຍ ຫຣຓສີລາ. ສນ຺ທເຕວາຕິ ສວຕິ ເອວ. ວຕ຺ຕເຕວາຕິ ປວາຫວເສນ ວຕ຺ຕຕິ ເອວ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ.

ຍເມກຣຕ຺ຕິນ຺ຕິ ຍສ຺ສໍ ເອກຣຕ຺ຕິຍໍ, ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ອຸປໂຍຄວຈນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍເຄ ວາ. ປຐມນ຺ຕິ ສພ຺ພປຐມໍ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ. ຄພ຺ເຠຕິ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິຍໍ. ມາຓໂວຕິ ສຕ຺ໂຕ. ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ສຕ຺ຕາ ຣຕ຺ຕິຍໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີຕິ ຣຕ຺ຕິຄ຺ຄຫຓໍ. ອພ຺ຠຸຏ຺ຐິໂຕວາຕິ ອຸຏ຺ຐິຕອພ຺ໂຠ ວິຍ, ອຠິມຸຂຠາເວນ ວາ ອຸຏ຺ຐິໂຕວ ມຣຓສ຺ສາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ໂສ ຍາຕີຕິ ໂສ ມາຓໂວ ຍາຕິ, ປຐມກ຺ຂຓໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຄຈ຺ຉເຕວ. ສ ຄຈ຺ຉໍ ນ ນິວຕ຺ຕຕີຕິ ໂສ ເອວໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຂຓມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ນິວຕ຺ຕຕິ, ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ມຣຓໍເຍວ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ.

ກຸນ຺ນທີນນ຺ຕິ ປພ຺ພຕໂຕ ປຕິຕານໍ ຂຸທ຺ທກນທີນໍ. ປາໂຕ ອາໂປຣສານຸຄຕພນ຺ຘນານນ຺ຕິ ປຸຣິມທິວເສ ທິວາ ສູຣິຍສນ຺ຕາເປນ ອນ຺ໂຕ ອນຸປວິສິຕ຺ວາ ປຸນ ຣຕ຺ຕິຍໍ ພນ຺ຘນມູລໍ ອຸປຄເຕນ ອາໂປຣເສນ ຕິນ຺ຕສິຖິລພນ຺ຘນຕາຍ ປາໂຕ ອາໂປຣສານຸຄຕພນ຺ຘນານໍ.

ອຈ຺ຈຍນ຺ຕີຕິ ອຕິກ຺ກມນ຺ຕິ. ອຸປຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ. ອຸທກເມວ ໂອທກໍ, ອຸທໂກຆໍ ວາ. ຍສ຺ມາ ອຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ອໂຫຣຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ຊີວິຕໍ ອຸປຣຸຊ຺ຌຕິ. ຍສ຺ມາ ຊີວິຕໍ ອຸປຣຸຊ຺ຌຕິ, ຕສ຺ມາ ອາຍຸ ຂີຍຕິ ມຈ຺ຈານໍ. ປປຕໂຕຕິ ປປຕນໂຕ ຠຍໍ ສາມິການໍ ຣຸກ຺ເຂ ຐຕ຺ວາ ກມ຺ເມ ວິນິຍຸຎ຺ຊິຕຸກາມານໍ, ເຫຏ຺ຐາ ປວິຏ຺ຐານໍ ວາ. ອຸຄ຺ຄມນໍ ປຕິ ອຸຄ຺ຄມນນິມິຕ຺ຕໍ. ມາ ມໍ ອມ຺ມ ນິວາຣຍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ໂກຈິ ມິຕ຺ຕມຸຂສຕ຺ຕຸຣນ຺ຘຄເວສີ ສຫ ວຕ຺ຕມາໂນປິ ນ ຫເນຍ຺ຍ, ອຍໍ ປນ ເອກໍເສນ ຫນຕິເຍວາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສຫຊາຕິຍາ ອາຄຕໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຊີວິຕຫຣຓໂຕ ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໗໐. ນນ຺ຕິ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ. ສຸຂີຕິ ທິພ຺ພສທິເສຫິ ໂຠເຄຫິ, ອາຘິປເຕຍ຺ເຍນ ຈ ສຸຂສມງ຺ຄີ. ເທຫພນ຺ເຘນາຕິ ສຣີເຣນ. ອໂສໂກຕິ ອໂສກມຫາຣາຊາ. ໂສກມາຄໂຕຕິ ໂສຈິຕພ຺ພຕໍ ຄໂຕ.

ອາໂຣຄ຺ຍໍ ໂຍພ຺ພນານໍ. ພ຺ຍາຘິຊຣາປຣິໂຍສານຕາ ຊີວິຕສ຺ສ ມຣຓປຣິໂຍສານຕາຍ ອຸທາຫຣຓວເສນ ອານີຕາ, ປຈ຺ຈຍຠາຄວເສນ ວາ. ໂລໂກເຍວ ໂລກສນ຺ນິວາໂສ ຍຖາ ສຕ຺ຕາວາສາຕິ, ສນ຺ນິວສິຕພ຺ພຕາຍ ວາ ສຕ຺ຕນິກາໂຍ ໂລກສນ຺ນິວາໂສ. ອນຸຄໂຕຕິ ອນຸພນ຺ໂຘ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິເກນ ວິຍ. ອນຸສໂຏຕິ ອນຸປວິຏ຺ໂຐ ອຸປວິເສນ ວິຍ. ອຠິຠູໂຕຕິ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖໂຏ ມທ຺ທຫຕ຺ຖີຫິ ວິຍ. ອພ຺ຠາຫໂຕຕິ ປຫໂຏ ຠູເຕຫິ ວິຍ.

ເສລາຕິ ສິລາມຍາ, ນ ປໍສຸອາທິມຍາ. ວິປຸລາຕິ ມຫນ຺ຕາ ອເນກໂຍຊນາຍາມວິຕ຺ຖາຣາ. ນຠໍ ອາຫຈ຺ຈາຕິ ວິປຸລຕ຺ຕາ ເອວ ອາກາສໍ ອຠິວິຫຈ຺ຈ ສພ຺ພທິສາສຸ ຜຣິຕ຺ວາ. ອນຸປຣິເຍຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ອນຸວິຈເຣຍ຺ຍຸໍ. ນິປ຺ໂປເຖນ຺ຕາຕິ ອຕ຺ຕນາ ອາຆາຕິຕໍ ຈຸຓ຺ຓວິຈຸຓ຺ຓໍ ກໂຣນ຺ຕາ. ອຘິວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ອຘິຠວນ຺ຕິ. ກຸເລນ ວາ ຣູເປນ ວາ ສີເລນ ວາ ສຸເຕນ ວາ ສທ຺ຘາທີຫິ ວາ ເສຏ຺ໂຐຕິ ສມ຺ຠາວນາຍ ຂຕ຺ຕິຍາທີສຸ ນ ກຎ຺ຈິ ປຣິວຊ຺ເຊຕິ. ເຕຫິ ເອວ ນິຫີໂນຕິ ອວມຎ຺ຎມານາຍ ສຸທ຺ທາທີສຸ ນ ກຎ຺ຈິ ປຣິວຊ຺ເຊຕິ. ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ສພ຺ພເມວ ອຠິມທ຺ທຕິ ນິມ຺ມຖຕິ. ທຓ຺ຑາທິອຸປາຍາ ຈ ຕຕ຺ຖ ອວິສຍາ ເອວາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນ ຕຕ຺ຖ ຫຕ຺ຖີນໍ ຠູມີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ມນ຺ຕຍຸທ຺ເຘນາຕິ ອາຖພ຺ພຓເວທວິຫິເຕນ ມນ຺ຕສງ຺ຄາມປ຺ປໂຍເຄນ. ຘເນນາຕິ ຘນທາເນນ. ວາ-ສທ຺ໂທ ອວຸຕ຺ຕວິກປ຺ປນຕ຺ໂຖ. ເຕນ ສາມໍ, ເຠທຎ຺ຈ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

໑໗໑. ປເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປສໍຫຣຓໂຕຕິ ປເຣຫິ ມເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ‘‘ເຕປິ ນາມ ມຕາ, ກິມງ຺ຄໍ ປນ ມາທິສາ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ມຣຓສ຺ສ ອຸປນຍນໂຕ. ຍສມຫຕ຺ຕໂຕຕິ ປຣິວາຣມຫຕ຺ຕໂຕ, ວິຠວມຫຕ຺ຕໂຕ ຈ. ປຸຎ຺ຎມຫຕ຺ຕໂຕຕິ ມຫາປຸຎ຺ຎຠາວໂຕ. ຖາມມຫຕ຺ຕໂຕຕິ ວີຣິຍພລມຫຕ຺ຕໂຕ. ຍຸຘິຏ຺ຐິໂລ ຘມ຺ມປຸຕ຺ໂຕ. ຈານຸໂຣ ໂຍ ພລເທເວນ ນິພ຺ພຸທ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ມາຣິໂຕ.

ສຫ ອິທ຺ຘີຫີຕິ ເວຊຍນ຺ຕກມ຺ປນນນ຺ໂທປນນ຺ທທມນາທີສຸ ທິຏ຺ຐານຸຠາວາຫິ ອຕ຺ຕໂນ ອິທ຺ຘີຫິ ສທ຺ຘິໍ ມຈ຺ຈຸມຸຂໍ ປວິຏ຺ໂຐ.

ກລໍ ນຄ຺ຆນ຺ຕິ ໂສຬສິນ຺ຕິ ໂສຬສນ຺ນໍ ປູຣຓຠາຄໍ ນ ອຄ຺ຆນ຺ຕິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ອາຍສ຺ມໂຕ ເຖຣສ຺ສ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຎ຺ຎໍ ໂສຬສຠາເຄ ກຕ຺ວາ ຕໂຕ ເອກໍ ຠາຄໍ ໂສຬສຘາ ຄເຫຕ຺ວາ ລທ຺ຘໍ ເອກຠາຄສງ຺ຂາຕໍ ກລໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎສໍ ສຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎາ ນ ອຄ຺ຆນ຺ຕີຕິ.

ສພ຺ພສ຺ສາປິ ສໍກິເລສປກ຺ຂສ຺ສ ສມຸຄ຺ຆາໂຕ ຎາເຍນ ອາຣທ຺ຘວີຣິຍສ຺ສ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຎາຓວີຣິຍພເລນາ’’ຕິ. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິສມ຺ມາວາຍາເມສຸ ຫິ ສິທ຺ເຘສຸ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ສິທ຺ໂຘວ ໂຫຕີຕິ. ເອກາກີຠາເວນ ຂຄ຺ຄວິສາຓກປ຺ປາ. ປຣໂຕໂຆເສນ ວິນາ ສຍເມວ ຠູຕາ ປຏິວິທ຺ຘາກຸປ຺ປາຕິ ສຍມ຺ຠຸໂນ.

ຫຕ຺ຖຄຕສຸວຓ຺ຓວລຍານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສງ຺ຆຏ຺ຏນໍ ວໍສກຬີຣສ຺ສ ກຕ຺ຖຈິ ອສຕ຺ຕຕາຕິ ເອວມາທິກໍ ຕໍ ຕໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ກາຣຓໍ ອາຄມ຺ມ. ວີມໍສນ຺ຕາຕິ ປວຕ຺ຕິນິວຕ຺ຕິໂຍ ອຸປປຣິກ຺ຂນ຺ຕາ. ມຫນ຺ຕານໍ ສີລກ຺ຂນ຺ຘາທີນໍ ເອສນຏ຺ເຐນ ມເຫສໂຍ. ເອກຈຣິຍນິວາເສນາຕິ ເອກຈຣິຍນິວາສມຕ຺ເຕນ, ນ ສີລາທິນາ. ຂຄ຺ຄມິຄສິງ຺ຄສມາ ອຸປມາ ເຍສໍ, ຂຄ຺ຄມິຄສິງ຺ຄໍ ວາ ສມູປມາ ເຍສໍ ເຕ ຂຄ຺ຄສິງ຺ຄສມູປມາ.

ຕມ຺ພນຂຕຸງ຺ຄນຂຕາທິອສີຕິອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນປຏິມຓ຺ຑິເຕຫິ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕປາທຕາທີຫິ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາຍ ມຫາປຸຣິສລກ຺ຂເຓຫິ ວິຈິຕ຺ໂຣ ອຈ຺ຉຣິຍພ຺ຠຸໂຕ ຣູປກາໂຍ ເອຕສ຺ສາຕິ ອສີຕິ…ເປ… ຣູປກາໂຍ. ສຫ ວາສນາຍ ສພ຺ເພສໍ ກິເລສານໍ ປຫີນຕ຺ຕາ ສພ຺ພາກາຣປຣິສຸທ຺ຘສີລກ຺ຂນ຺ຘາທິຄຸຓຣຕເນຫິ ສມິທ຺ໂຘ ຘມ຺ມກາໂຍ ເອຕສ຺ສາຕິ ສພ຺ພາກາຣ…ເປ… ຘມ຺ມກາໂຍ. ຐານໂສຕິ ຕງ຺ຂເຓເຍວ.

ເອວໍ ມຫານຸຠາວສ຺ສາຕິ ເອວໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕຣູປກາຍສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ, ຘມ຺ມກາຍສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ວິຎ຺ຎາຍມານວິປຸລາປຣິເມຍ຺ຍພຸທ຺ຘານຸຠາວສ຺ສ, ວສໍ ນາຄຕໍ ອນຸປຄມນວເສນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ມຣຓໍ ສາມຎ຺ຎໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ມຣຓສາມຎ຺ໂຎ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ມຣຓສາມຎ຺ຎຕາ, ຕາຍ.

໑໗໒. ກິມິກຸລານນ຺ຕິ ກິມິສມູຫານໍ, ກິມິຊາຕີນໍ ວາ. ຊີຍນ຺ຕີຕິ ຊຣໍ ປາປຸຓນ຺ຕິ.

ນິກ຺ຂນ຺ເຕຕິ ວີຕິວຕ຺ເຕ. ປຏິຫິຕາຍາຕິ ປຈ຺ຈານຸຄຕາຍ. ໂສ ມມສ຺ສ ອນ຺ຕຣາໂຍຕິ ສາ ຍຖາວຸຕ຺ຕາ ນ ເກວລໍ ກາລກິຣິຍາວ, ອຖ ໂຂ ມມ ອຕິທຸລ຺ລຠໍ ຂຓໍ ລຠິຕ຺ວາ ຐິຕສ຺ສ ສຕ຺ຖຸສາສນມນສິກາຣສ຺ສ ອນ຺ຕຣາໂຍ ອສ຺ສ ຠເວຍ຺ຍ. ພ຺ຍາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ວິປຕ຺ຕິໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ສຕ຺ຖເກນ ວິຍ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄານໍ ກນ຺ຕນກາ ມຣຓກາເລ ສນ຺ຘິພນ຺ຘນຈ຺ເຉທນກວາຕາ ສຕ຺ຖກວາຕາ.

໑໗໓. ອພລນ຺ຕິ ພລຫີນໍ. ທຸພ຺ພລນ຺ຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ອຠາວຕ຺ໂຖ ຫິ ອຍໍ ທຸ-ສທ຺ໂທ ‘‘ທຸສ຺ສີໂລ (ອ. ນິ. ໕.໒໑໓; ອ. ນິ. ໑໐.໗໕) ທຸປ຺ປຎ຺ໂຎ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໔໔໙) ວິຍ. ຕເທຕໍ ອາຍຸ. ອສ຺ສາສປສ຺ສາສານໍ ສມວຸຕ຺ຕິຕາ ອປຣາປຣໍ ປເວສນິກ຺ຂໂມວ. ພຫິ ນິກ຺ຂນ຺ຕນາສິກວາເຕ ອນ຺ໂຕ ອປວິສນ຺ເຕ, ປວິຏ຺ເຐ ວາ ອນິກ຺ຂມນ຺ເຕຕິ ເອກສ຺ເສວ ປເວສນິກ຺ຂໂມ ວິຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ນາສິກວາຕຠາວສາມຎ຺ເຎນາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຘິມຕ຺ຕຕາຍ ອຈ຺ຈາສນ຺ນອຘິຏ຺ຐານາທິນາ. ຕທຠາໂວ ຫິ ອິຣິຍາປຖານໍ ສມວຸຕ຺ຕິຕາ. ອຕິສີເຕນ ອຠິຠູຕສ຺ສ ກາຍສ຺ສ ວິປຊ຺ຊນໍ ມຫິໍສຣຏ຺ຐາທີສຸ ຫິມປາຕກາເລນ ທີເປຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ສຕ຺ຕາ ສີເຕນ ຠິນ຺ນສຣີຣາ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາປຸຓນ຺ຕິ. ອຕິອຸຓ຺ເຫນ ອຠິຠູຕສ຺ສ ວິປຊ຺ຊນໍ ມຣຸກນ຺ຕາເຣ ອຸຓ຺ຫາຠິຕຕ຺ຕາຍ ປຈ຺ຉິໍ, ຕຕ຺ຖ ຐປິຕໍ ອຸປຣິ ສາຏກໍ, ປຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ອກ຺ກມິຕ຺ວາ ມຕາຍ ອິຕ຺ຖິຍາ ທີເປຕພ຺ພໍ. ມຫາຠູຕານໍ ສມວຸຕ຺ຕິຕາ ປໂກປາຠາໂວ. ປຖວີຘາຕຸອາທີນໍ ປໂກເປນ ສຣີຣສ຺ສ ວິກາຣາປຕ຺ຕິ ປຣໂຕ ຘາຕຸກມ຺ມຏ຺ຐານກຖາຍໍ ອາຄມິສ຺ສຕິ. ຍຸຕ຺ຕກາເລຕິ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕກາເລ ຂຸທ຺ທາຠິຠູຕກາເລ.

໑໗໔. ອວວຕ຺ຖານໂຕຕິ ກາລາທິວເສນ ວວຕ຺ຖານາຠາວໂຕ. ວວຕ຺ຖານນ຺ຕິ ເຈຕ຺ຖ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ນ ອສງ຺ກຣໂຕ ວວຕ຺ຖານໍ, ນິຈ຺ຉໂຍ ຈາຕິ ອາຫ ‘‘ປຣິຈ຺ເຉທາຠາວໂຕ’’ຕິ. ນ ນາຍເຣຕິ ນ ຎາຍນ຺ຕິ.

ອິໂຕ ປຣນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຣນ຺ຕິ ປຣໍ ອຎ຺ຎໍ ກາລນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນ ໂອຣກາລສ຺ສາປິ ສງ຺ຄໂຫ ສິທ຺ໂຘ ໂຫຕິ. ປຣມາຍຸໂຕ ໂອຣກາລໍ ເອວ ເຈຕ຺ຖ ‘‘ປຣ’’ນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ຕໂຕ ປຣໍ ສຕ຺ຕານໍ ຊີວນສ຺ສ ອຠາວໂຕ ‘‘ວວຕ຺ຖານາຠາວໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ກາຕິ. ອພ຺ພຸທເປສີຕິອາທີສຸ ‘‘ອພ຺ພຸທກາເລ ເປສິກາເລ’’ຕິອາທິນາ ກາລ-ສທ຺ໂທ ປຈ຺ເຈກໍ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ກາໂລຕິ ອິຘ ປຸພ຺ພຓ຺ຫາທິເວລາ ອຘິປ຺ເປຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ປຸພ຺ພຓ຺ເຫປິ ຫີ’’ຕິອາທິ. ອິເຘວ ເທເຫນ ປຕິຕພ຺ພນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອເນກປ຺ປກາຣໂຕຕິ ນຄເຣ ຊາຕານໍ ຄາເມ, ຄາເມ ຊາຕານໍ ນຄເຣ, ວເນ ຊາຕານໍ ຊນປເທ, ຊນປເທ ຊາຕານໍ ວເນຕິອາທິນາ ອເນກປ຺ປກາຣໂຕ. ອິໂຕ ຈຸເຕນາຕິ ອິໂຕ ຄຕິໂຕ ຈຸເຕນ. ອິຘ ອິມິສ຺ສໍ ຄຕິຍໍ. ຍນ຺ຕຍຸຕ຺ຕໂຄໂຓ ວິຍາຕິ ຍຖາ ຍນ຺ເຕ ຍຸຕ຺ຕໂຄໂຓ ຍນ຺ຕໍ ນາຕິວຕ຺ຕຕິ, ເອວໍ ໂລໂກ ຄຕິປຎ຺ຈກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຕເກນ ອຸປມາ.

໑໗໕. ອປ຺ປໍ ວາ ຠິຍ຺ໂຍຕິ ວສ຺ສສຕໂຕ ອຸປຣິ ‘‘ທສ ວາ ວສ຺ສານິ, ວີສຕິ ວາ’’ຕິອາທິນາ ທຸຕິຍໍ ວສ຺ສສຕໍ ອປາປຸຓນ຺ໂຕ ອປ຺ປກໍ ວາ ຊີວຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຄມນີໂຍຕິ ຄນ຺ຘພ຺ໂພ ອຸປປຊ຺ຊນວເສນ. ສມ຺ປຣາໂຍຕິ ປຣໂລໂກ.

ຫີເຬຍ຺ຍາຕິ ປຣິຠເວຍ຺ຍ ນ ສມ຺ຠາເວຍ຺ຍ. ນນ຺ຕິ ອາຍຸໍ. ສຸໂປຣິໂສຕິ ສາຘຸປຸຣິໂສ ປຎ຺ຎວາ. ຈເຣຍ຺ຍາຕິ ສຸຈຣິຕໍ ຈເຣຍ຺ຍ. ເຕນາຫ ‘‘ອາທິຕ຺ຕສີໂສວາ’’ຕິ.

ສຕ຺ຕຫິ ອຸປມາຫີຕິ –

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຕິຓຄ຺ເຄ ອຸສ຺ສາວພິນ຺ທຸ ສູຣິເຍ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຂິປ຺ປໍເຍວ ປຏິວິຄຈ຺ຉຕິ, ນ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກໍ ໂຫຕິ. ອຸທເກ ອຸທກປຸພ຺ພຸຬໍ. ອຸທເກ ທຓ຺ຑຣາຊິ. ນທີ ປພ຺ພເຕຍ຺ຍາ ທູຣງ຺ຄມາ ສີຆໂສຕາ ຫາຣຫາຣິນີ. ພລວາ ປຸຣິໂສ ຊິວ຺ຫຄ຺ເຄ ເຂຬປິຓ຺ຑໍ ສໍຍູຫິຕ຺ວາ ອກສິເຣເນວ ວເມຍ຺ຍ. ທິວສໍ ສນ຺ຕຕ຺ເຕ ອໂຍກຏາເຫ ມໍສເປສິ ປກ຺ຂິຕ຺ຕາ ຂິປ຺ປໍເຍວ ປຏິວິຄຈ຺ຉຕິ, ນ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກາ ໂຫຕິ. ຄາວີ ວຊ຺ຌາ ອາຆາຕນໍ ນີຍມານາ ຍໍ ຍເທວ ປາທໍ ອຸທ຺ຘຣຕິ, ສນ຺ຕິເກວ ໂຫຕິ ວຘສ຺ສ, ສນ຺ຕິເກວ ມຣຓສ຺ສ, ເອວເມວໍ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ໂຄວຊ຺ຌູປມໍ ຊີວິຕໍ ມນຸສ຺ສານໍ ປຣິຕ຺ຕໍ ລຫຸກໍ ພຫຸທຸກ຺ຂໍ ພຫຸປາຍາສໍ ມນ຺ຕາຍໍ ໂພທ຺ຘພ຺ພໍ, ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກຸສລໍ, ຈຣິຕພ຺ພໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ນຕ຺ຖິ ຊາຕສ຺ສ ອມຣຓ’’ນ຺ຕິ (ອ. ນິ. ໗.໗໔) –

ເອວມາຄຕາຫິ ອິມາຫິ ສຕ຺ຕຫິ ອຸປມາຫິ ອລງ຺ກຕໍ.

ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວນ຺ຕິ ເອກໍ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວໍ. ຠຄວໂຕ ສາສນນ຺ຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄປຏິເວຘາວຫໍ ສຕ຺ຖຸ ໂອວາທໍ. ພຫຸໍ ວຕ ເມ ກຕໍ ອສ຺ສາຕິ ພຫຸໍ ວຕ ມຍາ ອຕ຺ຕຫິຕໍ ປພ຺ພຊິຕກິຈ຺ຈໍ ກຕໍ ຠເວຍ຺ຍ. ຕທນ຺ຕຣນ຺ຕິ ຕໍ ຂຓໍ ຕຕ຺ຕກໍ ເວລໍ. ເອກໍ ປິຓ຺ຑປາຕນ຺ຕິ ເອກໍ ທິວສໍ ຍາປນປ຺ປໂຫນກໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ. ທນ຺ຘນ຺ຕິ ມນ຺ທໍ ຈິຣາຍ. ອວິສ຺ສາສິໂຍ ອວິສ຺ສາສນີໂຍ.

໑໗໖. ຈິຕ຺ເຕ ຘຣນ຺ເຕເຍວ ສຕ຺ຕານໍ ຊີວິຕໂວຫາໂຣ, ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ອຕິອິຕ຺ຕໂຣ ຂໂຓ ລຫຸປຣິວຕ຺ຕິຠາວໂຕ. ຍຖາຫ ຠຄວາ ‘‘ນາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ຎໍ ເອກຘມ຺ມມ຺ປິ ສມນຸປສ຺ສາມິ, ຍໍ ເອວໍ ລຫຸປຣິວຕ຺ຕໍ, ຍຖຍິທໍ ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໔໘; ກຖາ. ໓໓໕). ຕສ຺ມາ ສຕ຺ຕານໍ ຊີວິຕໍ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິກຕ຺ຕາ ລຫຸສໍ ອິຕ຺ຕຣນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປຣມຕ຺ຖໂຕ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ປຣມຕ຺ຖໂຕ’’ຕິ ອິມິນາ ຍາຍໍ ‘‘ໂຍ ຈິຣໍ ຊີວຕິ, ໂສ ວສ຺ສສຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ສຕ຺ຕານໍ (ທີ. ນິ. ໒.໗; ສໍ. ນິ. ໑.໑໔໕; ອ. ນິ. ໗.໗໔) ຊີວິຕປ຺ປວຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ສາ ປພນ຺ຘວິສຍຕ຺ຕາ ໂວຫາຣວເສນາຕິ ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ‘‘ອຕິປຣິຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອິມິນາ –

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ທຬ຺ຫຘມ຺ມາ ຘນຸຄ຺ຄຫາ ສຸສິກ຺ຂິຕາ ກຕຫຕ຺ຖາ ກຕູປາສນາ ຈຕຸທ຺ທິສາ ຐິຕາ ອສ຺ສຸ, ອຖ ປຸຣິໂສ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ‘ອຫໍ ອິເມສໍ…ເປ… ກຕູປາສນານໍ ຈຕຸທ຺ທິສາ ກຓ຺ເຑ ຂິຕ຺ເຕ ອປ຺ປຕິຏ຺ຐິເຕ ປຖວິຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຫຣິສ຺ສາມີ’ຕິ. ຍຖາ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ຊໂວ, ຍຖາ ຈ ຈນ຺ທິມສູຣິຍານໍ ຊໂວ, ຕໂຕ ສີຆຕໂຣ. ຍຖາ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ຊໂວ, ຍຖາ ຈ ຈນ຺ທິມສູຣິຍານໍ ຊໂວ, ຍຖາ ຈ ຍາ ເທວຕາ ຈນ຺ທິມສູຣິຍານໍ ປຸຣໂຕ ຘາວນ຺ຕິ, ຕາສໍ ເທວຕານໍ ຊໂວ, ຕໂຕ ສີຆຕຣໍ ອາຍຸສງ຺ຂາຣາ ຂີຍນ຺ຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໒໒໘) –

ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ ປຣິຕ຺ຕມ຺ປິ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ຕຕ຺ຣ ຫິ ຄມນສ຺ສາທານໍ ເທວປຸຕ຺ຕານໍ ເຫຏ຺ຐຸປຣິເຍນ ປຏິມຸຂໍ ຘາວນ຺ຕານໍ ສິຣສິ, ປາເທ ຈ ພທ຺ຘຂຸຣຘາຣາສນ຺ນິປາຕໂຕປິ ປຣິຕ຺ຕໂກ ຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ໂສ ຂໂຓ ວຸຕ຺ໂຕ, ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປນ ອຕິວິຍ ປຣິຕ຺ຕຕໂຣ, ຍສ຺ສ ອຸປມາປິ ນຕ຺ຖິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຍາວຎ຺ຈິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸປມາປິ ນ ສຸກຣາ, ຍາວ ລຫຸປຣິວຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໔໘). ຊີວິຕກ຺ຂໂຓຕິ ຊີວນກ຺ຂໂຓ. ເອກຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິມຕ຺ໂຕເຍວ ເອກສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປວຕ຺ຕິມຕ຺ເຕເນວ ສຕ຺ຕານໍ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ຊີວນກ຺ຂຓສ຺ສ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ. ອິທານິ ຕມຕ຺ຖໍ ອຸປມາຍ ປກາເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍຖາ ນາມາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປວຕ຺ຕມານນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕໍ. ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິກນ຺ຕິ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓມຕ຺ຕວນ຺ຕໍ. ຕສ຺ມິໍ ຈິຕ຺ເຕ ນິຣຸທ຺ຘມຕ຺ເຕຕິ ເຍນ ວຕ຺ຕມານຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓນ ‘‘ຊີວຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ມິໍ ຈິຕ຺ເຕ ນິໂຣຘໍ ຠງ຺ຄໍ ປຕ຺ຕມຕ຺ເຕ ຕໍສມງ຺ຄີ ສຕ຺ໂຕ ນິຣຸທ຺ໂຘ ມໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ປາຬິຍາ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ຍຖາຫາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນ ຕີສຸປິ ກາເລສຸ ສຕ຺ຕານໍ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ຊີວນໍ ນາມ ຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓວເສເນວາຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ຊີວິຕນ຺ຕິ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ສຸຂທຸກ຺ຂາຕິ ສຸຂທຸກ຺ຂເວທນາ. ອຸເປກ຺ຂາປິ ຫິ ສຸຂທຸກ຺ຂາສຸ ເອວ ອນ຺ໂຕຄຘາ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐຠາວໂຕ. ອຕ຺ຕຠາໂວຕິ ຊີວິຕເວທນາວິຎ຺ຎາຓານິ ຐເປຕ຺ວາ ອວສິຏ຺ຐຘມ຺ມາ ວຸຕ຺ຕາ. ເກວລາຕິ ອຕ຺ຕນາ, ນິຈ຺ຈຠາເວນ ວາ ອໂວມິສ຺ສາ. ເອກຈິຕ຺ຕສມາຍຸຕ຺ຕາຕິ ເອເກເກນ ຈິຕ຺ເຕນ ສຫິຕາ. ລຫຸໂສ ວຕ຺ຕຕິ ຂໂຓຕິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິກຕາຍ ລຫຸໂກ ອຕິອິຕ຺ຕໂຣ ຊີວິຕາທີນໍ ຂໂຓ ວຕ຺ຕຕິ.

ເຍ ນິຣຸທ຺ຘາ ມຣນ຺ຕສ຺ສາຕິ ຈວນ຺ຕສ຺ສ ສຕ຺ຕສ຺ສ ຈຸຕິໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ‘‘ນິຣຸທ຺ຘາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ເຍ ຂນ຺ຘາ. ຕິຏ຺ຐມານສ຺ສ ວາ ອິຘາຕິ ເຍ ວາ ອິຘ ປວຕ຺ຕິຍໍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕສ຺ສ ຘຣນ຺ຕສ຺ສ ຠງ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ນິຣຸທ຺ຘາ ຂນ຺ຘາ. ສພ຺ເພປິ ສທິສາ ເຕ ສພ຺ເພປິ ເອກສທິສາ. ກຖໍ? ຄຕາ ອປ຺ປຏິສນ຺ຘິກາ ປຸນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປຏິສນ຺ຘານາຠາເວນ ວິຄຕາ. ຍຖາ ຫິ ຈຸຕິຂນ຺ຘາ ນ ນິວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ເອວໍ ຕໂຕ ປຸພ຺ເພປິ ຂນ຺ຘາ, ຕສ຺ມາ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິກໍ ສຕ຺ຕານໍ ຊີວິຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ອນິພ຺ພຕ຺ເຕນ ນ ຊາໂຕຕິ ອນຸປ຺ປນ຺ເນນ ຈິຕ຺ເຕນ ຊາໂຕ ນ ໂຫຕິ ອຊາໂຕ ນາມ ໂຫຕິ. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນນ ວຕ຺ຕມາເນນ ຈິຕ຺ເຕນ ຊີວຕິ ຊີວມາໂນ ນາມ ໂຫຕິ. ຈິຕ຺ຕຠງ຺ຄາ ມໂຕ ໂລໂກຕິ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວິຍ ສພ຺ພສ຺ສປິ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠງ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຍໍ ໂລໂກ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ມໂຕ ນາມ ໂຫຕິ ນິຣຸທ຺ຘສ຺ສ ອປ຺ປຏິສນ຺ຘິກຕ຺ຕາ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ປຣມຕ຺ຖິຍາ ຍາ ຕໍ ຕໍ ຘຣນ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປາທາຍ ‘‘ຕິສ຺ໂສ ຊີວຕິ, ຜຸສ຺ໂສ ຊີວຕີ’’ຕິ ວຈນປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ວິສຍຠູຕາ ສນ຺ຕານປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ສາ ເອຕ຺ຖ ປຣມຕ຺ຖິຍາ ປຣມຕ຺ຖຠູຕາ. ຕຖາ ຫິ ວທນ຺ຕິ ‘‘ນາມໂຄຕ຺ຕໍ ນ ຊີຣຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໗໖).

໑໗໗. ອຎ຺ຎຕຣຎ຺ຎຕເຣນ ອາກາເຣນ. ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານາຣມ຺ມຓໍ ຈິຕ຺ຕໍ. ອາເສວນໍ ລຠຕີຕິ ຠາວນາເສວນໍ ລຠຕິ, ພຫິທ຺ຘາ ວິກ຺ເຂປໍ ປຫາຍ ເອກຕ຺ຕວເສນ ມຣຓາຣມ຺ມຓເມວ ໂຫຕີຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ມຣຓາຣມ຺ມຓາ ສຕິ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕີ’’ຕິ. ສຠາວຘມ຺ມານໍ ເຠໂທ ສຠາວຘມ຺ມຄຕິໂກ ເອວາຕິ ອາຫ ‘‘ສຠາວຘມ຺ມຕ຺ຕາ ປນ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສາ’’ຕິ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ‘‘ຊຣາມຣຓໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນິຈ຺ຈໍ ສງ຺ຂຕໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິອາທິ (ສໍ. ນິ. ໒.໒໐). ສໍເວຊນີຍຕ຺ຕາຕິ ສໍເວຄຊນນໂຕ ມຫາຠູເຕສຸ ມຫາວິກາຣຕາ ວິຍ ຄຍ຺ຫມານາ ມຣຓໍ ອນຸສ຺ສຣິຍມານໍ ອຸປຣູປຣິ ອຸພ຺ເພຄເມວ ອາວຫຕີຕິ ຕຕ຺ຖ ນ ຠາວນາຈິຕ຺ຕໍ ອປ຺ເປຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ. ຍທິ ສຠາວຘມ຺ມຕ຺ຕາ ອປ຺ປນໍ ນ ປາປຸຓາຕິ, ໂລກຸຕ຺ຕຣຊ຺ຌານໍ ເອກຈ຺ຈານິ ອຣູປຊ຺ຌານານິ ຈ ກຖນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ໂລກຸຕ຺ຕຣຊ຺ຌານໍ ປນາ’’ຕິອາທິ. ວິສຸທ຺ຘິຠາວນານຸກ຺ກມວເສນາຕິ ເຫຏ຺ຐິມວິສຸທ຺ຘິຍາ ອານຸຠາເວນ ອຘິຄຕາຕິສຍາຍ ປຏິປທາຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິຠາວນາຍ, ສພ຺ພສງ຺ຂາເຣຫິ ນິພ຺ພິນ຺ທນວິຣຊ຺ຊນາທິວິສໍໂຍຄາຘິມຸຕ຺ຕິອປ຺ປນາຍ ຈ ປຏິປກ຺ຂຠູຕານໍ ປາປຘມ຺ມານໍ ວິຄໂມຕິ ເອວໍຠູຕສ຺ສ ວິສຸທ຺ຘິຠາວນານຸກ຺ກມສ຺ສ ວເສນ ໂລກຸຕ຺ຕຣຊ຺ຌານໍ ອປ຺ປນາປ຺ປຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ. ອາຣມ຺ມຓສມຕິກ຺ກມນມຕ຺ຕໍ ຕຕ຺ຖ ໂຫຕີຕິ ອຎ຺ເຎສໍ ສຠາວຘມ຺ມາຣມ຺ມຓກມ຺ມຏ຺ຐານານໍ ວິຍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສມາຘາເນ ພ຺ຍາປາໂຣ ນຕ຺ຖິ. ຍຖາສມາຫິເຕນ ປນ ຈິຕ຺ເຕນ ອາຣມ຺ມຓສມຕິກ຺ກມນມຕ຺ຕເມວ ຠາວນາຍ ກາຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ມາ ສຠາວຘມ຺ເມປິ ອາຣຸປ຺ປຊ຺ຌານໍ ອປ຺ເປຕີຕິ.

ສຕຕໍ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ ສໍເວຄພຫຸລຕ຺ຕາ, ຕໂຕ ເອວສ຺ສ ສພ຺ພຠເວສຸ ອນຠິຣຕິສຎ຺ຎາປຏິລາໂຠ. ຊີວິຕນິກນ຺ຕິໍ ຊຫາຕິ ມຣຓສ຺ສ ອວສ຺ສໍຠາວິຕາທສ຺ສນໂຕ. ປາປຄຣຫີ ໂຫຕິ ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາປຏິລາຠໂຕ, ຕໂຕ ເອວ ອສນ຺ນິຘິພຫຸລຕາ, ວິຄຕມລມຈ຺ເຉຣຕາ ຈ. ຕທນຸສາເຣນາຕິ ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາປຣິຈຍານຸສາເຣນ. ອຠາວິຕມຣຓາຕິ ອຠາວິຕມຣຓານຸສ຺ສຣຓາ. ອຠໂຍ ອສມ຺ມູຬ຺ໂຫ ກາລໍ ກໂຣຕິ ປເຄວ ມຣຓສຎ຺ຎາຍ ສູປຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ.

ກາຍຄຕາສຕິກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໗໘. ພຸທ຺ຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາໂທ, ພຸທ຺ຘານໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກາໂລ, ຕສ຺ມາ. ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ, ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ກາເລຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ປວຕ຺ຕປຸພ຺ພນ຺ຕິ ອປວຕ຺ຕປຸພ຺ພໍ. ຕໂຕ ເອວ ສພ຺ພຕິຕ຺ຖິຍານໍ ອວິສຍຠູຕໍ. ນນຸ ຈ ສຸເນຕ຺ຕສຕ຺ຖາຣາທໂຍ (ອ. ນິ. ໖.໕໔; ໗.໖໖, ໗໓), ອຎ຺ເຎ ຈ ຕາປສປຣິພ຺ພາຊກາ ສຣີຣໍ ‘‘ອສຸຠ’’ນ຺ຕິ ຊານິໍສຸ. ຕຖາ ຫິ ສຸເມຘຕາປເສນ ສຣີຣໍ ຊິຄຸຈ຺ຉນ຺ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ຍນ຺ນູນິມໍ ປູຕິກາຍໍ, ນານາກຸຓປປູຣິຕໍ;

ຉຑ຺ຑຍິຕ຺ວານ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍໍ, ອນເປກ຺ໂຂ ອນຕ຺ຖິໂກ’’ຕິ. (ພຸ. ວໍ. ໒.໘) –

ອາທິ. ກາມໍ ໂພຘິສຕ຺ຕາ, ອຎ຺ເຎ ຈ ຕາປສາທໂຍ ສຣີຣໍ ‘‘ອສຸຠ’’ນ຺ຕິ ຊານນ຺ຕິ, ກມ຺ມຏ຺ຐານຠາເວນ ປນ ນ ຊານນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາທາ’’ຕິອາທິ. ສໍເວຄາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ ຍາຖາວໂຕ ກາຍສຠາວປ຺ປເວທນໂຕ. ອຕ຺ຖາຍາຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກາທິອຕ຺ຖາຍ. ໂຍຄກ຺ເຂມາຍາຕິ ຈຕູຫິ ໂຍເຄຫິ ເຂມຠາວາຍ. ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎາຍາຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສຕິອວິປ຺ປວາສາຍ ຈ ສຕ຺ຕຏ຺ຐານິຍສມ຺ປຊຎ຺ຎາຍ ຈ. ຎາຓທສ຺ສນປຏິລາຠາຍາຕິ ວິປສ຺ສນາຎາຓາຘິຄມາຍ. ວິຊ຺ຊາວິມຸຕ຺ຕິຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍາຕິ ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ, ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຘິມຸຕ຺ຕິ ນິພ຺ພານໍ, ຈຕ຺ຕາຣິ ສາມຎ຺ຎຜລານີຕິ ເອເຕສໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂກຣຓາຍ. ອມຕສ຺ສ ນິພ຺ພານສ຺ສ ອຘິຄມເຫຕຸຕາຍ, ອມຕສທິສາຕປ຺ປກສຸຂສຫິຕຕາຍ ຈ ກາຍຄຕາສຕິ ‘‘ອມຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕີຕິ ຌານສມາປຊ຺ຊເນນ ວຬຎ຺ຊນ຺ຕິ. ປຣິຫີນນ຺ຕິ ຊິນໍ. ວິຣທ຺ຘນ຺ຕິ ອນຘິຄເມນ ວິຣຊ຺ຌິຕໍ. ອາຣທ຺ຘນ຺ຕິ ສາຘິຕໍ ນິປ຺ຜາທິຕໍ. ອເນເກຫິ ອາກາເຣຫິ ເຕສຸ ເຕສຸ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕສຸ ປສໍສິຕ຺ວາ ຍໍ ຕໍ ກາຍຄຕາສຕິກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ນິທ຺ທິຏ຺ຐນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກຕ຺ຖ ປນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐນ຺ຕິ? ກາຍຄຕາສຕິສຸຕ຺ເຕ (ມ. ນິ. ໓.໑໕໓ ອາທໂຍ). ຕຕ຺ຖ ຫິ ‘‘ກຖໍ ຠາວິຕາ ຈ ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິອາທິນາ ອຍໍ ເທສນາ ອາຄຕາ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ຠິກ຺ຂເວ, ເກນ ປກາເຣນ ກາຍຄຕາສຕິຠາວນາ ຠາວິຕາ, ເກນ ຈ ປກາເຣນ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກຕາ ອານາປານຊ຺ຌານາທີນໍ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິຍາ ມຫປ຺ຜລາ, ເຕສໍ ເຕສໍ ວິຊ຺ຊາຠາຄິຍານໍ, ອຠິຎ຺ຎາສຈ຺ຉິກຣຓີຍານຎ຺ຈ ຘມ຺ມານໍ, ອຣຕິຣຕິສຫນຕາທີນຎ຺ຈ ສໍສິທ຺ຘິຍາ ມຫານິສໍສາ ຈ ໂຫຕີຕິ? ອານາປານປພ຺ພນ຺ຕິ ອານາປານກມ຺ມຏ຺ຐານາວຘິ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ.

ຘາຕຸມນສິກາຣກມ຺ມຏ຺ຐາເນນ ຍທິປິ ອຸປຈາຣສມາຘິ ອິຊ຺ຌຕິ, ສມ຺ມສນວາໂຣ ປນ ຕຕ຺ຖ ສາຕິສໂຍຕິ ຘາຕຸມນສິກາຣປພ຺ພມ຺ປິ ‘‘ວິປສ຺ສນາວເສນ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອຍມ຺ປິ ໂຂ ກາໂຍ ເອວໍຘມ຺ໂມ ເອວໍຠາວີ ເອວໍອນຕີໂຕ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໓໗໙; ມ. ນິ. ໑.໑໑໒) ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອສຸຠານິຈ຺ຈຕາທີຫິ ສທ຺ຘິໍ ກາເຍ ອາທີນວສ຺ສ ວິຠາວນວເສນ ເທສນາຍ ອາຄຕຕ຺ຕາ ‘‘ນວສິວຖິກ…ເປ… ວຸຕ຺ຕານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ອຸທ຺ຘຸມາຕກາທີສູຕິ ເອເຕສຸ ສິວຖິກປພ຺ເພສຸ ອາຄຕອຸທ຺ຘຸມາຕກາທີສຸ. ອານາປານສ຺ສຕິວເສນາຕິ ອານາປານສ຺ສຕິຠາວນາວເສນ. ໂຍ ອຸປຣິ ‘‘ກຣີສໍ ມຕ຺ຖລຸງ຺ຄ’’ນ຺ຕິ ມຕ຺ຖລຸງ຺ຄໂກຏ຺ຐາໂສ ຄຍ຺ຫຕິ, ຕໍ ອິຘ ປາຬິຍໍ (ມ. ນິ. ໓.໑໕໔) ອຏ຺ຐິມິຎ຺ເຊເນວ ສງ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ເທສນາ ອາຄຕາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ມຕ຺ຖລຸງ຺ຄໍ ອຏ຺ຐິມິຎ຺ເຊນ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ’’ຕິ ອາຫ. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ອນຸສ຺ສຕິນິທ຺ເທເສ. ກາຍໍ ຄຕາ, ກາເຍ ວາ ຄຕາ ສຕິ ກາຍຄຕາສຕີຕິ ສຕິສີເສນ ອິທໍ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາກາຣກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ໂຍຊນາ.

໑໗໙. ຈຕຸມຫາຠູຕິກນ຺ຕິ ຈຕຸມຫາຠູຕສນ຺ນິສ຺ສຍໍ. ປູຕິກາຍນ຺ຕິ ປູຕິຠູຕໍ ປຣມທຸຄ຺ຄນ຺ຘກາຍໍ. ຐານຄມນາວຕ຺ຖໍ ສຣີຣໍ ສນ຺ຘາຍ, ຕສ຺ສ ວາ ອວຍເວສຸ ສພ຺ພເຫຏ຺ຐິມໍ ປາທຕລນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸທ຺ຘໍ ປາທຕລາ’’ຕິ. ຕິຣິຍໍ ຕຈປຣິຈ຺ຉິນ຺ນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ນນຸ ເກສໂລມນຂານໍ, ຕຈສ຺ສ ຈ ອຕຈປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຕາ ອຕ຺ຖີຕິ? ກິຎ຺ຈາປິ ອຕ຺ຖິ, ຕຈປຣິຈ຺ຉິນ຺ນພຫຸລຕາຍ ປນ ກາຍສ຺ສ ຕຈປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຕາ ໂຫຕີຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໂຈ ປຣິຍນ຺ໂຕ ອສ຺ສາຕິ ຕຈປຣິຍນ຺ໂຕຕິ ເອເຕນ ປນ ວຈເນນ ກາເຍກເທສຠູໂຕ ຕໂຈ ຄຫິໂຕ ເອວ, ຕປ຺ປຏິພທ຺ຘາ ຈ ເກສາທໂຍ ຕທນຸປວິຏ຺ຐມູລາ ຕຈປຣິຍນ຺ຕາວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາກາຣສມູໂຫ ສພ຺ໂພປິ ກາໂຍ ຕຈປຣິຍນ຺ໂຕ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອຕ຺ຖີຕິ ວຈນວິປລ຺ລາເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ນິປາຕປທໍ ວາ ເອຕໍ. ຕສ຺ມາ ຕີສຸປິ ສງ຺ຂາສຸ ຕເທວສ຺ສ ຣູປໍ. ເຕນາຫ ‘‘ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ. ອກ຺ຂຣຈິນ຺ຕເກຫິ ສຣີເຣ ກາຍ-ສທ຺ທໍ ວຓ຺ຓນ຺ເຕຫິປິ ອສຸຈິສມຸທາຍຠາເວເນວ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອສຸຈິສຎ຺ຈຍໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ນໍ ນິຣຸຕ຺ຕິນເຍນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກຸຈ຺ຉິຕານ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອາຍຠູຕໂຕຕິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານຠູຕຕ຺ຕາ. ‘‘ປູຣໍ ນານປ຺ປກາຣສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ເກ ປນ ເຕ ປກາຣາ? ເຍຫິ ນານປ຺ປກາຣໍ ອສຸຈິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ເຕ ເກສາທິເກ ທສ຺ເສຕຸໍ ປາຬິຍໍ ‘‘ເກສາ ໂລມາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທີເປນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ເອເຕ ເກສາທໂຍ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາກາຣາ’’ຕິ. ອາກາຣາ ປກາຣາຕິ ຫິ ເອໂກ ອຕ຺ໂຖຕິ. ເອວໍ ສມ຺ພນ຺ໂຘຕິ ‘‘ອຕ຺ຖິ ອິມສ຺ມິໍ ກາເຍ ນຂາ’’ຕິອາທິນາ ສພ຺ພໂກຏ຺ຐາເສສຸ ‘‘ອຕ຺ຖິ ອິມສ຺ມິໍ ກາເຍ’’ຕິ ປທຕ຺ຕເຍນ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ປຣິໂຕຕິ ຕິຣິຍໍ, ສມນ຺ຕໂຕ ວາ ປາທຕລເກສມູເລສຸ ຈ ຕຈສ຺ສ ລພ຺ຠນໂຕ. ສຸຈິຠາວນ຺ຕິ ສຸຈິໂນ ສພ຺ຠາວໍ, ສຸຈິເມວ ວາ.

໑໘໐. ເຍນ ວິຘິນາ ອຸຄ຺ຄເຫ ກຸສໂລ ໂຫຕິ, ໂສ ສຕ຺ຕວິໂຘ ວິຘິ ‘‘ອຸຄ຺ຄຫໂກສລ຺ລ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕນ຺ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ວາ ຎາຓໍ. ມນສິກາຣໂກສລ຺ເລປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ສຊ຺ຌາຍນ຺ຕາ ວາຕິ ສຊ຺ຌາຍໍ ກໂຣນ຺ຕາ ເອວ. ເຕສໍ ກິຣ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ສຊ຺ຌາຍນ຺ຕານໍ ສຊ຺ຌາຍມຄ຺ເຄເນວ ໂກຏ຺ຐາເສ ອຸປຘາເຣນ຺ຕານໍ ປຏິປາຏິຍາ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາກາຣາ ວິຠູຕຕຣາ ຫຸຕ຺ວາ ຂາຍິໍສຸ, ປຏິກ຺ກູລສຎ຺ຎາ ສຓ຺ຐາສິ, ເຕ ຕສ຺ມິໍ ນິມິຕ຺ເຕ ຌານໍ ອປ຺ເປຕ຺ວາ ຌານປາທກໍ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ທສ຺ສນມຄ຺ຄໍ ປຏິວິຊ຺ຌິໍສຸ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຊ຺ຌາຍນ຺ຕາ ວ ໂສຕາປນ຺ນາ ອເຫສຸ’’ນ຺ຕິ.

ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາຕິ ຕຈປຎ຺ຈກາທິວເສເນວ ປຣິຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາ. ປຖວີຘາຕຸພຫຸລຠາວໂຕ ມຕ຺ຖລຸງ຺ຄສ຺ສ ກຣີສາວສາເນ ຕນ຺ຕິອາໂຣປນມາຫ. ເອຕ຺ຖ ຈ ມໍສໍ, ນ຺ຫາຣຸ, ອຏ຺ຐິ, ອຏ຺ຐິມິຎ຺ຊໍ ວກ຺ກໍ, ວກ຺ກໍ ອຏ຺ຐິມິຎ຺ຊໍ, ອຏ຺ຐິ, ນ຺ຫາຣຸ, ມໍສໍ, ຕໂຈ, ທນ຺ຕາ, ນຂາ, ໂລມາ, ເກສາຕິ ເອວໍ ວກ຺ກປຎ຺ຈກາທີສຸ ອນຸໂລມສຊ຺ຌາຍໍ ວຕ຺ວາ ປຏິໂລມສຊ຺ຌາໂຍ ປຸຣິເມຫິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ວຸຕ຺ໂຕ. ສ຺ວາຍໍ ສມ຺ໂມຫວິໂນທນິຍໍ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໓໕໖) ວິສຸໍ ຕິປຎ຺ຈາຫໍ, ປຸຣິເມຫິ ເອກໂຕ ຕິປຎ຺ຈາຫນ຺ຕິ ຉປຎ຺ຈາຫໍ ສຊ຺ຌາໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕຕ຺ຖ ອາທິອນ຺ຕທສ຺ສນວເສນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອນຸໂລມປຏິໂລມສຊ຺ຌາເຍປິ ຫິ ປຏິໂລມສຊ຺ຌາໂຍ ອນ຺ຕິໂມ ໂຫຕິ, ສຊ຺ຌາຍປ຺ປກາຣນ຺ຕຣໍ ວາ ເອຕມ຺ປີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຫຕ຺ຖສງ຺ຂລິກາຕິ ອງ຺ຄຸລິປນ຺ຕິມາຫ.

ມນສາ ສຊ຺ຌາໂຍຕິ ຈິຕ຺ເຕນ ຈິນ຺ຕນມາຫ, ຍໍ ມານສໍ ‘‘ຊປ຺ປນ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ສມ຺ມເທວ ອຊ຺ຌາໂຍຕິ ວາ ສຊ຺ຌາໂຍ, ຈິນ຺ຕນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈິຣຕຣໍ ສຸຏ຺ຐຸ ປວຕ຺ຕເນນ ປຄຸຓຠູຕາ ກມ຺ມຏ຺ຐານຕນ຺ຕິ ສມາວຊ຺ຊິຕ຺ວາ ມນສິ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ປຣິໂຍສານາ ກຕ຺ຖຈິ ອສຊ຺ຊມານາ ນິຣນ຺ຕຣເມວ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ຕທນຸສາເຣນ ຕທຕ຺ໂຖປິ ວິຠູຕຕໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ຂາຍຕີຕິ ອາຫ ‘‘ວຈສາ ສຊ຺ຌາໂຍ ຫິ…ເປ… ປຏິເວຘສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ລກ຺ຂຓປຏິເວຘສ຺ສາຕິ ອສຸຠລກ຺ຂຓປຏິເວຘສ຺ສ.

ປຏິກ຺ກູລສຠາວສລ຺ລກ຺ຂຓສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ວຓ຺ຓຄ຺ຄຫຓມຸເຂນ ໂກຏ຺ຐາສາ ວວຕ຺ຖານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ກສ຺ສຈິ ສຓ຺ຐານຄ຺ຄຫຓມຸເຂນ, ກສ຺ສຈິ ທິສາວິຠາຄຄ຺ຄຫຓມຸເຂນ, ກສ຺ສຈິ ປຕິຏ຺ຐິໂຕກາສຄ຺ຄຫຓມຸເຂນ, ກສ຺ສຈິ ສພ຺ພໂສ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊຄ຺ຄຫຓມຸເຂນາຕິ ວຓ຺ຓາທິໂຕ ສລ຺ລກ຺ຂຓໍ ອຸຄ຺ຄຫໂກສລ຺ລາວຫໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເກສາທີນໍ ວຓ຺ໂຓ ວວຕ຺ຖເປຕພ຺ໂພ’’ຕິອາທິມາຫ.

ອຕ຺ຕໂນ ຠາໂຄ ສຠາໂຄ, ສຠາເຄນ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ສຠາຄປຣິຈ຺ເຉໂທ, ເຫຏ຺ຐຸປຣິຕິຣິຍປຣິຍນ຺ເຕຫິ, ສໂກຏ຺ຐາສິກເກສນ຺ຕຣາທີຫິ ຈ ປຣິຈ຺ເຉໂທຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອມິສ຺ສກຕາວເສນາຕິ ໂກຏ຺ຐາສນ຺ຕເຣຫິ ອໂວມິສ຺ສກຕາວເສນ. ອສຠາໂຄ ຫິ ອິຘ ‘‘ວິສຠາໂຄ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ນ ວິຣຸທ຺ຘສຠາໂຄ. ສ຺ວາຍມຕ຺ໂຖ ເກສາທິສທ຺ທໂຕ ເອວ ລພ຺ຠຕິ. ສທ຺ທນ຺ຕຣຕ຺ຖາໂປຫນວເສນ ສທ຺ໂທ ອຕ຺ຖໍ ວທຕີຕິ ‘‘ເກສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອເກສາ ນ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ເກ ປນ ເຕ ອເກສາ? ໂລມາທໂຍ, ນ ຈ ຆຏາທີສຸ ປສງ຺ໂຄປກຣເຓເນວ ເຕສໍ ນິວຕ຺ຕິຕຕ຺ຕາ.

ປຏິກ຺ກູລວເສເນວ ກຖິຕໍ ຘາຕຸວິຠາຄສ຺ສ ສາມຎ຺ຎໂຕປິ ອຄຫິຕຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ເຖວ ວິສຸໍ ຘາຕຸກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສ ກຖິຕຕ຺ຕາ ຈ ຘາຕຸວິຠງ຺ໂຄ ປກ຺ກຸສາຕິສຸຕ຺ຕໍ (ມ. ນິ. ໓.໓໔໒) ວິຠງ຺ຄປ຺ປກຣເຓ ຘາຕຸວິຠງ຺ຄປາຬິ (ວິຠ. ໑໗໒ ອາທໂຍ) ຈ. ຍສ຺ສ ວຓ຺ຓໂຕ ອຸປຏ຺ຐາຕິ ເກສາທິ, ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ສນ຺ຘາຍ ຌານານິ ເກສາທີສຸ ວຓ຺ຓກສິຓາຣມ຺ມຓານິ ວິຠຕ຺ຕານິ. ຎຕ຺ວາ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຍທຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຘາຕຸວເສນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ປຏິກ຺ກູລມນສິກາຣປພ຺ເພ. ກາຍຄຕາສຕິສຸຕ຺ເຕ (ມ. ນິ. ໓.໑໕໓ ອາທໂຍ) ຫິ ປຏິກ຺ກູລມນສິກາຣປພ຺ພໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອິຘ ກາຍຄຕາສຕິຠາວນາ ນິທ຺ທິສີຍຕິ.

໑໘໑. ນ ເອກນ຺ຕຣິກາຍາຕິ ເອກນ຺ຕຣິກາຍປິ ນ ມນສິ ກາຕພ຺ພໍ, ປເຄວ ທ຺ວນ຺ຕຣິກາທິນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ນ ຠາວນໍ ສມ຺ປາເທຕິ, ລກ຺ຂຓປຏິເວຘໍ ນ ປາປຸຓາຕິ ເອກນ຺ຕຣິກາຍ ມນສິ ກໂຣນ຺ໂຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ໂອກ຺ກມນວິສ຺ສຊ຺ຊນນ຺ຕິ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພວິສ຺ສຊ຺ເຊຕພ຺ເພ ມຄ຺ເຄ. ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາວ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ ຄເຫຕພ຺ພວິສ຺ສຊ຺ເຊຕພ຺ພຏ຺ຐານສ຺ສ ອສລ຺ລກ຺ຂຓໂຕ. ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ປຣິໂຍສານໍ ປາປຸຓາຕີຕິ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ປຣິໂຍສານາ ມນສິກາຣມຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອວິຠູຕໍ ປນ ໂຫຕິ ປຏິກ຺ກູລາກາຣສ຺ສ ສຸຏ຺ຐຸ ອສລ຺ລກ຺ຂຓໂຕ. ຕໂຕ ເອວ ນ ວິເສສໍ ອາວຫຕິ.

ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ປຣິໂຍສານໍ ນ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ປຏິປາຏິຍາ ສພ຺ພໂກຏ຺ຐາເສ ມນສິ ກໂຣໂຕເຍວ ວິຠູຕາ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ. ເຕ ສາຕິສຍໍ ປາຏິກ຺ກູລໂຕ ມນສິ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ປຣິໂຍສານໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ອິມສ຺ສ ປນ ອຕິວິຍ ທນ຺ຘໍ ມນສິ ກໂຣໂຕ ວິຠູຕໂຕ ອຸປຏ຺ຐານເມວ ນຕ຺ຖິ, ກຸໂຕ ປຏິກ຺ກູລຕາຍ ສຓ຺ຐານໍ. ເຕນາຫ ‘‘ວິເສສາຘິຄມສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ພຫິທ຺ຘາ ປຸຖຸຕ຺ຕາຣມ຺ມເຓຕິ ‘‘ອສຸຈິ ປຏິກ຺ກູລ’’ນ຺ຕິ ເກສາທີສຸ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ພໍ ອສຸຠານຸປສ຺ສນໍ ຫິຕ຺ວາ ສຸຠາທິວເສນ ຄຍ຺ຫມານາ ເກສາທໂຍປິ ອິຘ ‘‘ພຫິທ຺ຘາ ປຸຖຸຕ຺ຕາຣມ຺ມຓເມວາ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຣູປາທໂຍ ຫິ ນີລາທິວເສນ ປຸຖຸສຠາວຕາຍ ປຸຖຸຕ຺ຕາຣມ຺ມຓໍ ນາມ, ນານາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອສມາຘານໍ ເຈຕໂສ ວິຣູໂປ ເຂໂປຕິ ວິກ຺ເຂໂປ. ໂສ ສຕິໍ ສູປຏ຺ຐິຕໍ ກຕ຺ວາ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ມນສິ ກໂຣນ຺ເຕນ ປຏິພາຫິຕພ຺ໂພ. ປຣິຫາຍຕີຕິ ຫາຍຕິ. ປຣິຘໍສຕີຕິ ວິນສ຺ສຕິ.

ຍາ ອຍໍ ເກສາ ໂລມາຕິອາທິກາ ໂລກສງ຺ເກຕານຸຄຕາ. ປຓ຺ຓຕ຺ຕີຕິ ອຏ຺ຐ ຘມ຺ເມ ອຸປາທາຍ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິ. ຕໍ ເກສາທິປຓ຺ຓຕ຺ຕິໍ. ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາຕິ ປຏິກ຺ກູລຠາວນາຍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອຸຄ຺ຆາເຏຕ຺ວາ. ຕສ຺ສາ ອຸຄ຺ຆາຏິຕຕ຺ຕາ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ໂກຏ຺ຐາເສ ປຏິກ຺ກູລໂຕ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ເຕ ‘‘ປຏິກ຺ກູລ’’ນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ຐເປຕພ຺ພໍ. ອິທານິ ຕມຕ຺ຖໍ ອຸປມາຍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ‘‘ຍຖາ ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຣິທໍ ອຸປມາສໍສນ຺ທນໍ – ມນຸສ຺ສາ ວິຍ ໂຍຄາວຈໂຣ. ອຸທປານໍ ວິຍ ໂກຏ຺ຐາສາ. ຕາລປຓ຺ຓາທິສຎ຺ຎາຓໍ ວິຍ ເກສາທິປຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ເຕນ ມນຸສ຺ສານໍ ອຸທປາເນ ນ຺ຫານປິວນາທິ ວິຍ ໂຍຄາວຈຣສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາເຄ ເກສາ ໂລມາຕິ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວເສນ ມນສິກາໂຣ. ອຠິຓ຺ຫສຎ຺ຈາເຣນ ມນຸສ຺ສານໍ ສຎ຺ຎາເຓນ ວິນາ ອຸທປາເນ ກິຈ຺ຈກຣຓໍ ວິຍ ໂຍຄາວຈຣສ຺ສ ມນສິກາຣພເລນ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ປຏິກ຺ກູລຠາເວເຍວ ຈິຕ຺ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ຠາວນານຸໂຍໂຄ. ປຸພ຺ພຠາເຄ…ເປ… ປາກໂຏ ໂຫຕີຕິ ‘‘ເກສາ ໂລມາ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໓.໑໕໔) ຠາວນມນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ເກສາທິປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ສທ຺ຘິໍເຍວ ໂກຏ຺ຐາສານໍ ປຏິກ຺ກູລຠາໂວ ປຸພ຺ພຠາເຄ ປາກໂຏ ໂຫຕິ. ອຖາຕິ ປຈ຺ຉາ ຠາວນາຍ ວີຖິປຏິປນ຺ນກາເລ. ປຏິກ຺ກູລຠາເວເຍວ ຈິຕ຺ຕໍ ຐເປຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂກຏ຺ຐາສານໍ ປຏິກ຺ກູລາກາເຣເຍວ ຠາວນາຈິຕ຺ຕໍ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ພໍ.

ອນຸປຸພ຺ເພນ ມຸຎ຺ຈນໍ ອນຸປຸພ຺ພມຸຎ຺ຈນໍ, ອນຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕສ຺ສ ອນຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕສ຺ສ ມຸຎ຺ຈນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຖໍ ປນ ອນຸປຏ຺ຐານໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອາທິກມ຺ມິກສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ປຣິໂຍສານໂກຏ຺ຐາສເມວ ອາຫຈ຺ຈ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ອິທໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຕນ຺ຕິອນຸສາເຣນ ອາທິໂຕ ກມ຺ມຏ຺ຐານມນສິກາໂຣ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ຫິສ຺ສ ມນສາ ສຊ຺ຌາໂຍ ວິຍ ມນສິກາໂຣ ເຕ ເຕ ໂກຏ຺ຐາເສ ອາມຏ຺ຐມຕ຺ເຕ ກຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ນ ລກ຺ຂຓສລ຺ລກ຺ຂຓວເສນ. ຍທາ ປນ ເນ ລກ຺ຂຓສລ຺ລກ຺ຂຓວເສນ ສຸຏ຺ຐຸ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ມນສິ ກໂຣຕິ, ຕທາ ເກຈິ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ເກຈິ ນ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຏິປຊ຺ຊນວິຘິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຖສ຺ສາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ກມ຺ມນ຺ຕິ ມນສິກາຣກມ຺ມໍ ຕາວ ກາຕພ຺ພໍ. ກີວ ຈິຣນ຺ຕິ? ຍາວ ທ຺ວີສຸ ອຸປຏ຺ຐິເຕສຸ, ເຕສມ຺ປິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ເອໂກ ສຸຏ຺ຐຸຕຣໍ ອຸປຏ຺ຐຫຕິ ຕາວ.

ອຸກ຺ກຸຏ຺ຐຸກ຺ກຸຏ຺ຐິຏ຺ຐາເນເຍວ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາຕິ ປຸພ຺ເພ ວິຍ ເອກຕ຺ຖກຕາຍ ອຸກ຺ກຸຏ຺ຐິຍາ ກເມນ ສພ຺ພຕາເລສຸ ປຕິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປຣິຍນ຺ຕຕາລໍ, ອາທິຕາລຎ຺ຈ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໂຕ ຕໂຕ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ກຕາຍ ອຸກ຺ກຸຏ຺ຐິຍາ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ທ຺ເວ ຠິກ຺ຂາຕິ ທ຺ວີສຸ ເຄເຫສຸ ລທ຺ຘຠິກ຺ຂາ.

ອປ຺ປນາໂຕຕິ ອປ຺ປນາກາຣໂຕ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາກາເຣ ອປ຺ປນາ ໂຫນ຺ຕິ. ກິໍ ປຈ຺ເຈກໍ ໂກຏ຺ຐາເສສຸ ໂຫຕິ ອຸທາຫຸ ອຎ຺ຎຖາຕິ ວິຈາຣຓາຍໍ ອາຫ ‘‘ອປ຺ປນາໂກຏ຺ຐາສໂຕ’’ຕິ, ໂກຏ຺ຐາສໂຕ ໂກຏ຺ຐາສໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ເກສາທີສູ’’ຕິອາທິ.

ອຘິຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມຖວິປສ຺ສນາຈິຕ຺ຕໍ.

ອນຸຍຸຕ຺ເຕນາຕິ ຍຸຕ຺ຕປ຺ປຍຸຕ຺ເຕນ, ຠາເວນ຺ເຕນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາເລນກາລນ຺ຕິ ກາເລ ກາເລ. ສມາຘິນິມິຕ຺ຕໍ ອຸປລກ຺ຂິຕສມາຘານາກາໂຣ ສມາຘິ ເອວ. ມນສິ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ຈິຕ຺ເຕ ກາຕພ຺ພໍ, ອຸປ຺ປາເທຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມາຘິກາຣຓໍ ວາ ອາຣມ຺ມຓໍ ສມາຘິນິມິຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອາວຊ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຄ຺ຄຫນິມິຕ຺ຕອຸເປກ຺ຂານິມິຕ຺ເຕສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຐານໍ ອຕ຺ຖີຕິ ວຈນເສໂສ. ຕໍ ຠາວນາ ຈິຕ຺ຕໍ ໂກສຊ຺ຊາຍ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ເອຕສ຺ສ ສໍວຕ຺ຕນສ຺ສ ຐານໍ ກາຣຓໍ ອຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໍ ວາ ມນສິກຣຓຈິຕ຺ຕໍ ໂກສຊ຺ຊາຍ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ເອຕສ຺ສ ຐານໍ ກາຣຓໍ ອຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຸທຸນ຺ຕິ ສຸຠາວິຕຠາເວນ ມຸທຸຠູຕໍ, ວສີຠາວປ຺ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຸທຸຕ຺ຕາ ເອວ ກມ຺ມຎ຺ຎໍ ກມ຺ມກ຺ຂມໍ ກມ຺ມໂຍຄ຺ຄໍ. ປຠສ຺ສຣນ຺ຕິ ອຸປກ຺ກິເລສວິຄເມນ ປຣິສຸທ຺ຘໍ, ປຣິໂຍທາຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ຈ ປຠງ຺ຄູຕິ ກມ຺ມນິຍຠາວູປຄມເນນ ນ ຈ ປຠິຊ຺ຊນສຠາວໍ ສຸທ຺ຘນ຺ຕໍ ວິຍ ສຸວຓ຺ຓໍ ວິນິໂຍຄກ຺ຂມໍ. ເຕນາຫ ‘‘ສມ຺ມາ ສມາຘິຍຕິ ອາສວານໍ ຂຍາຍາ’’ຕິ.

ອຸກ຺ກໍ ພນ຺ຘຕີຕິ ມູສໍ ສມ຺ປາເທຕິ. ອາລິມ຺ເປຕີຕິ ອາທີເປຕິ ຊາເລຕິ. ຕຎ຺ຈາຕິ ຕໍ ປິຬນ຺ຘນວິກຕິສງ຺ຂາຕໍ ອຕ຺ຖໍ ປໂຍຊນໍ ອສ຺ສ ສຸວຓ຺ຓກາຣສ຺ສ ອນຸໂຠຕິ ປໂຫຕິ ສາເຘຕິ. ອສ຺ສ ວາ ສຸວຓ຺ຓສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ສຸວຓ຺ຓກາໂຣ ອນຸໂຠຕິ ປາປຸຓາຕິ.

ອຠິຎ຺ຎາຍ ອິທ຺ຘິວິຘາທິຎາເຓນ ສຈ຺ຉິກຣຓີຍສ຺ສ ອິທ຺ຘິວິຘປຈ຺ຈນຸຠວນາທິກສ຺ສ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຣຓີຍສ຺ສ. ຍສ຺ສ ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ອຕ຺ຖິ, ໂສ ສກ຺ຂິ. ສກ຺ຂິໂນ ຠພ຺ພຕາ ສກ຺ຂິຠພ຺ພຕາ, ສກ຺ຂິຠວນນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສກ຺ຂິ ຈ ໂສ ຠພ຺ໂພ ຈາຕິ ວາ ສກ຺ຂິຠພ຺ໂພ. ອຍຎ຺ຫິ ອິທ຺ຘິວິຘາທີນໍ ຠພ຺ໂພ, ຕຕ຺ຖ ຈ ສກ຺ຂີຕິ ສກ຺ຂິຠພ຺ໂພ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ສກ຺ຂິຠພ຺ພຕາ, ຕໍ ປາປຸຓາຕິ. ສຕິ ສຕິ ອາຍຕເນຕິ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ປຸພ຺ພເຫຕຸອາທິເກ ກາຣເຓ ສຕິ.

ສີຕິຠາວນ຺ຕິ ນິພ຺ພານໍ, ກິເລສທຣຖວູປສມໍ ວາ. ນິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ອຸທ຺ຘຏໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈປາຕໂຕ ຣກ຺ຂຓວເສນ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ປຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ລີນໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂກສຊ຺ຊປາຕໂຕ ຣກ຺ຂຓວເສນ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ສມ຺ປຫໍເສຕີຕິ ສມປ຺ປວຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຕຖາປວຕ຺ຕິຍໍ ປຎ຺ຎາຍ ໂຕເສຕິ, ອຸຕ຺ເຕເຊຕິ ວາ. ຍທາ ວາ ນິຣສ຺ສາທໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຠາວນາຍ ນ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ, ຕທາ ຊາຕິອາທີນິ ສໍເວຄວຕ຺ຖູນິ (ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໔໑໘; ອິຕິວຸ. ອຏ຺ຐ. ໓໗) ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ສມ຺ປຫໍເສຕິ ສມຸຕ຺ເຕເຊຕິ. ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂຕີຕິ ຍທາ ປນ ຈິຕ຺ຕໍ ອລີນໍ ອນຸທ຺ຘຕໍ ສມ຺ມເທວ ຠາວນາວີຖິໍ ໂອຕິຓ຺ຓໍ ໂຫຕິ, ຕທາ ປຄ຺ຄຫນິຄ຺ຄຫສມ຺ປຫໍສເນສຸ ກຎ຺ຈິ ພ຺ຍາປາຣໍ ອກຕ຺ວາ ສມປ຺ປວຕ຺ເຕສຸ ຍຸເຄສຸ ສາຣຖິ ວິຍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂຕິ ອຸເປກ຺ຂໂກວ ໂຫຕິ. ປຓີຕາຘິມຸຕ຺ຕິໂກຕິ ປຓີເຕ ອຸຕ຺ຕເມ ມຄ຺ຄຜເລ ອຘິມຸຕ຺ໂຕ ນິນ຺ນໂປຓປພ຺ຠາໂຣ.

ສຸຄ຺ຄຫິຕໍ ກຕ຺ວາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ອຸຄ຺ຄຫໂກສລ຺ລສງ຺ຂາຕໍ ວິຘິໍ ສຸຏ຺ຐຸ ອຸຄ຺ຄຫິຕໍ ປຣິຍາປຸຓນາທິນາ ສຸປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ ກຕ຺ວາ. ສຸຏ຺ຐຸ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາຕິ ມນສິກາຣໂກສລ຺ລສງ຺ຂາຕໍ ວິຘິໍ ສມ຺ມເທວ ສລ຺ລກ຺ຂຓວເສນ ອຸປຘາເຣຕ຺ວາ. ວິເສສນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ຠາວນາຍ ວິເສສໍ. ປຸນປ຺ປຸນໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານຕນ຺ຕິໍ ປຄຸຓຠາວໍ ປາເປນ຺ໂຕ ຠິຍ຺ໂຍ ຠິຍ຺ໂຍ ວາຈາຍ, ມນສາ ຈ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ. ຄຓ຺ຐິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ຍຖາ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ທຸພ຺ພິນິເຠໂທ ອຣຎ຺ຎສ຺ສ ວາ ຄຫນຠູໂຕ ປເທໂສ ‘‘ຄຓ຺ຐິຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານຕນ຺ຕິຍາ ອຕ຺ຖໂຕ ທຸພ຺ພິນິເຠໂທ ຄຫນຠູໂຕ ຈ ປເທໂສ ‘‘ຄຓ຺ຐິຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕໍ ປຣິປຸຈ຺ຉນາທິລທ຺ເຘນ ຎາຓຜຣສຸນາ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ.

ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານນິມິຕ຺ຕໍ, ອສຸຠາກາໂຣ. ເອທິເສນ ປໂຍຊເນນ ລຸຎ຺ຈນມ຺ປິ ອນວຊ຺ຊນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ລຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຉິນ຺ນຏ຺ຐາເນຕິ ມຸຓ຺ຑິຕຏ຺ຐາເນ. ວຏ຺ຏຕິເຍວ ນິສ຺ສຣຓຊ຺ຌາສເຍນ ໂອໂລກນໂຕ. ອຸສ຺ສທວເສນາຕິ ອຜລິຕານໍ, ຜລິຕານໍ ວາ ພຫຸລຕາວເສນ. ທິສ຺ວາວ ນິມິຕ຺ຕໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ ທສ຺ສນໂຍຄ຺ຍຕາຍ ຕຈປຎ຺ຈກສ຺ສ, ອິຕເຣສຸ ສຸຕ຺ວາ ຈ ຎຕ຺ວາ ຈ ນິມິຕ຺ຕໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ໂກຏ຺ຐາສວວຕ຺ຖາປນກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໘໒. ອທ຺ທາຣິຏ຺ຐກວຓ຺ຓາຕິ ອຠິນວາຣິຏ຺ຐຜລວຓ຺ຓາ. ກຓ຺ຓຈູຬິກາຕິ ອຸປຣິກຓ຺ຓສກ຺ຂລິກາຍ ປຣຠາຄໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕິຣິຍໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ເຎນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາ, ກຖໍ? ທ຺ເວ ເກສາ ເອກໂຕ ນຕ຺ຖີຕິ.

ອາສໂຍຕິ ນິສ຺ສໂຍ, ປຈ຺ຈໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໘໔. ອສມ຺ຠິນ຺ນກາຬກາ ອຎ຺ເຎນ ວຓ຺ເຓນ ອສມ຺ມິສ຺ສກາຬກາ.

໑໘໕. ປຕ຺ຕສທິສຕ຺ຕາ ນຂາ ເອວ ນຂປຕ຺ຕານິ. ນຂາ ຕິຣິຍໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ເຎນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາຕິ ວິສຸໍ ວວຕ຺ຖິຕຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕເມວ ຫິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ທ຺ເວ ນຂາ ເອກໂຕ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອາຫ.

໑໘໖. ທນ຺ຕປາຬິຍາຕິ ທນ຺ຕາວລິຍາ. ຍານກອຸປຕ຺ຖມ຺ຠິນີຕິ ສກຏສ຺ສ ຘຸຣຏ຺ຐາເນ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກທຓ຺ໂຑ. ທນ຺ຕານໍ ອາຘາຣຠູຕາ ອຏ຺ຐິ ຫນຸກຏ຺ຐິ.

໑໘໗. ສງ຺ກຑ຺ຒິຍມານາຕິ ສມ຺ປິຓ຺ຑິຍມານາ. ໂກສກາຣກໂກໂສ ອຸປລ຺ລິຓ຺ຑຸໂປຏ຺ຏລກໍ, ຍໍ ‘‘ໂກເສຍ຺ຍຜລ’’ນ຺ຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຸຏພນ຺ຘອຸປາຫໂນ ສກລປິຏ຺ຐິປາທຈ຺ຉາທນອຸປາຫໂນ. ອານິສທໍ ອາສນປເທໂສ. ຕູຓິໂຣ ສຣາວາໂສ. ຄລກຎ຺ຈຸກໍ ກຓ຺ຐຕ຺ຕາຓໍ. ກີຏກຸລາວກໍ ຂຣມຸຂກຸຏິ.

ອນຸໂລເມນ ປຏິໂລເມນ ຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ອໍສປເທສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ພາຫຸໂນ ປິຏ຺ຐິປເທເສນ ໂອຕຣຓໍ ອນຸໂລໂມ, ມຓິພນ຺ຘໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ພາຫຸໂນ ປຸຣິມຠາເຄນ ອາໂຣຫນໍ ປຏິໂລໂມ. ເຕເນວ ນເຍນາຕິ ທກ຺ຂິຓຫຕ຺ເຖ ວຸຕ຺ເຕນ ນເຍນ ອນຸໂລເມນ ປຏິໂລເມນ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸຂຸມມ຺ປີຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໂອຬາຣິກຈມ຺ມໂຕ ສຸຂຸມໍ. ອນ຺ໂຕມຸຂຈມ຺ມາທິໂກຏ຺ຐາເສສຸ ວາ ຕເຈນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ຍໍ ທຸຣຸປລກ຺ຂຓີຍໍ, ຕໍ ‘‘ສຸຂຸມ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຎ຺ຫິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຎາເຓນ ຕຈໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ປາກຏໍ ໂຫຕິ. ອິຘ ຉວິປິ ຕຈຄຕິກາ ເອວາຕິ ‘‘ຕໂຈ ອຸປຣິ ອາກາເສນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ.

໑໘໘. ນິສທໂປໂຕ ສິລາປຸຕ຺ຕໂກ. ອຸທ຺ຘນໂກຏີຕິ ມຕ຺ຕິກາປິຓ຺ເຑນ ກຕອຸທ຺ຘນສ຺ສ ໂກຏິ. ຕາລຄຸຬປຏລໍ ນາມ ປກ຺ກຕາລຜລລສິກໍ ຕາລປຏ຺ຏິກາທີສຸ ລິມ຺ປິຕ຺ວາ ສຸກ຺ຂາເປຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຄຫິຕປຏລໍ. ສຸຂຸມນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕມໍສໂຕ ສຸຂຸມໍ. ປຓ຺ຫິກມໍສາທິຖູລານໍ ສກລສຣີຣສ຺ສ ກິສານໍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ມໍເສນ ປຏິຈ຺ຉາທິຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕິຣິຍໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ເຎນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ.

໑໘໙. ຊາລາກາໂຣ ກຎ຺ຈຸໂກ ຊາລກຎ຺ຈຸໂກ. ວິສຸໍ ວວຕ຺ຖິຕຠາເວເນວ ນ຺ຫາຣູ ຕິຣິຍໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ເຎນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາ.

໑໙໐. ທນ຺ຕານໍ ວິສຸໍ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສ ທນ຺ຕຏ຺ຐີນີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອກໍ ຊຓ຺ຓຸກຏ຺ຐິ, ເອກໍ ອູຣຸຏ຺ຐີຕິ ເອກ-ຄ຺ຄຫຓໍ ‘‘ເອເກກສ຺ມິໍ ປາເທ’’ຕິ ອຘິກຕຕ຺ຕາ. ເອວໍ ຕິມຕ຺ຕານີຕິ ເອວໍ ມຕ຺ຕສທ຺ເທຫິ ອານິສທຏ຺ຐິອາທີນິ ອິຘ ອວຸຕ຺ຕານິປິ ທສ຺ເສຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ‘‘ອຕິເຣກຕິສຕອຏ຺ຐິກສມຸສ຺ສຍ’’ນ຺ຕິ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໒໒) ອິທຎ຺ຈ ວຈນໍ ສມຕ຺ຖິຕໍ ໂຫຕິ.

ກີຬາໂຄຬການິ ສຸຕ຺ເຕນ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຆຏ຺ເຏຕ຺ວາ ກີຬນໂຄຬການິ. ຘນຸກທຓ຺ໂຑ ທາຣການໍ ກີຬນກຂຸທ຺ທກຘນຸກໍ. ຕຕ຺ຖ ຊງ຺ຆຏ຺ຐິກສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐິຕຏ຺ຐານນ຺ຕິ ຊຓ຺ຓຸກຏ຺ຐິມ຺ຫິ ປວິສິຕ຺ວາ ຐິຕຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕນ ອູຣຸຏ຺ຐິນາ ປຕິຏ຺ຐິຕໍ ຐານໍ ຍໍ ກຏິຏ຺ຐິໂນ, ຕໍ ອຄ຺ຄຈ຺ຉິນ຺ນມຫາປຸນ຺ນາຄຜລສທິສໍ.

ກຸມ຺ຠກາເຣນ ນິປ຺ຜາທິຕໍ ອຸທ຺ຘນໍ ກຸມ຺ຠກາຣິກອຸທ຺ຘນໍ. ສີສກປຏ຺ຏເວຐກໍ ເວເຐຕ຺ວາ ຐປິຕໍ ສີສມຍໍ ປຏ຺ຏກໍ. ເຍນ ສຸຕ຺ຕໍ ກນ຺ຕນ຺ຕິ, ຕສ຺ມິໍ ຕກ຺ກມ຺ຫິ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຐປິຕໂຄຬກາ ວຏ຺ຏນາ ນາມ, ວຏ຺ຏນານໍ ອາວຬິ ວຏ຺ຏນາວຬິ.

ມຓ຺ຑລາກາເຣນ ຉິນ຺ນວໍສກຬີຣຂຓ຺ຑານິ ວໍສກຬີຣຈກ຺ກລການິ. ອວເລຂນສຕ຺ຖກໍ ອຸຈ຺ຉຸຕຈາວເລຂນສຕ຺ຖກໍ.

໑໙໒. ວກ຺ກຠາເຄນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນນ຺ຕິ ວກ຺ກປຣິຍນ຺ເຕນ ຠາເຄນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນໍ. ອິໂຕ ປເຣສຸປິ ເອວຣູເປສຸ ເອເສວ ນໂຍ.

໑໙໓. ຍໍ ນິສ຺ສາຍາຕິ ຍໍ ໂລຫິຕໍ ນິສ຺ສາຍ, ນິສ຺ສຍນິສ຺ສໂຍປິ ‘‘ນິສ຺ສໂຍ’’ຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຠວຕິ ຫິ ກາຣຓກາຣເຓປິ ກາຣຓໂວຫາໂຣ ຍຖາ ‘‘ໂຈເຣຫິ ຄາໂມ ທຑ຺ໂຒ’’ຕິ. ອຖ ວາ ຍສ຺ມິໍ ຣູປກລາເປ ຫທຍວຕ຺ຖຸ, ຕມ຺ປິ ໂລຫິຕຄຕິກເມວ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ‘‘ຍໍ ນິສ຺ສາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໙໔. ປຓ຺ຑຸກຘາຕຸກນ຺ຕິ ປຓ຺ຑຸສຠາວໍ.

໑໙໕. ປຣິໂຍນຫນມໍສນ຺ຕິ ປຏິຈ຺ຉາທກມໍສໍ.

໑໙໖. ອຸທຣຊິວ຺ຫາມໍສນ຺ຕິ ຊິວ຺ຫາສຓ຺ຐານໍ ອຸທຣສ຺ສ ມຕ຺ຖກປສ຺ເສ ຕິຏ຺ຐນກມໍສໍ. ‘‘ນີລ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ນີລໍ ນາມ ພຫຸຘາຕຸກນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ນິຄ຺ຄຸຓ຺ຑິປຸປ຺ຜວຓ຺ຓ’’ນ຺ຕິ.

໑໙໗. ປປ຺ຜາສມໍສນ຺ຕິ ຍຖາຐາເນ ເອວ ລມ຺ພິຕ຺ວາ ໂຖກໍ ປຣິວຕ຺ຕກມໍສໍ. ນິຣສນ຺ຕິ ນິຫີນຣສໍ. ນິໂຣຊນ຺ຕິ ນິປ຺ປຠໍ, ໂອຊາຣຫິຕໍ ວາ.

໑໙໘. ໂອຠຄ຺ຄາຕິ ອວຠຸຊິຕ຺ວາ ຐິຕາ. ສກ຺ຂຣສຸຘາວຓ຺ຓນ຺ຕິ ມຣຸມ຺ເພຫິ ກຕສຸຘາວຓ຺ຓໍ. ‘‘ເສຕສກ຺ຂຣສຸຘາວຓ຺ຓ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ, ເສຕສກ຺ຂຣວຓ຺ຓໍ, ສຸຘາວຓ຺ຓຎ຺ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໙໙. ອນ຺ຕສ຺ສ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ຐິຕປ຺ປເທສາ ອນ຺ຕໂຠຄຏ຺ຐານານິ. ເຕສໍ ພນ຺ຘນຠູຕໍ ອນ຺ຕຄຸຓໍ ນາມາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອນ຺ຕຄຸຓນ຺ຕິ ອນ຺ຕໂຠຄຏ຺ຐາເນສຸ ພນ຺ຘນ’’ນ຺ຕິ. ກຸທ຺ທາລຜຣສຸກມ຺ມາທີນິ ກໂຣນ຺ຕານໍ ອນ຺ຕໂຠເຄ ອຄຬນ຺ເຕ ເອກໂຕ ອາພນ຺ຘິຕ຺ວາ, ກິໍ ວິຍ? ຍນ຺ຕສຸຕ຺ຕກມິວ ຍນ຺ຕຜລການີຕິ. ກິມິວ ຕຕ຺ຖ ຐິຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປາທປຸຎ຺ຉນ…ເປ… ຐິຕ’’ນ຺ຕິ. ປຸຣິມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ອາພນ຺ຘນສ຺ສ, ທຸຕິຍໍ ຐານາກາຣສ຺ສ ນິທສ຺ສນນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

໒໐໐. ອສິຕໍ ນາມ ຠຸຕ຺ຕໍ ໂອທນາທິ. ປີຕໍ ນາມ ປິວນວເສນ ອຊ຺ໂຌຫຏປານກາທິ. ຂາຍິຕໍ ນາມ ສໍຂາທິຕໍ ປິຏ຺ຐມູລຜລຂຊ຺ຊາທິ. ສາຍິຕໍ ນາມ ອສ຺ສາທິຕໍ ອມ຺ພປກ຺ກມຘຸຜາຓິຕາທິ.

ຍຕ຺ຖາຕິ ຍສ຺ມິໍ ອຸທເຣ. ຍນ຺ຕິ ຈ ອຸທຣເມວ ປຈ຺ຈາມສຕິ. ຍຕ຺ຖ ປານໂຠຊນາທີນິ ປຕິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສຸວານວມຖຸ ສາຣເມຍ຺ຍວນ຺ຕໍ. ວິເວກນ຺ຕິ ວິຠາຄໍ.

໒໐໑. ເຫຏ຺ຐານາຠິປິຏ຺ຐິກຓ຺ຏກມູລານໍ ອນ຺ຕເຣຕິ ປຸຣິມຠາຄວເສນ ນາຠິຍາ ເຫຏ຺ຐາປເທສສ຺ສ ປຈ຺ຉິມຠາຄວເສນ ເຫຏ຺ຐິມປິຏ຺ຐິກຓ຺ຏການໍ ເວມຊ຺ເຌ. ເວຬຸນາຬິກສທິໂສ ປເທໂສຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໒໐໒. ສໂມຫິຕນ຺ຕິ ນິຈິຕໍ.

໒໐໔. ປູຕິຠາວໍ ອາປນ຺ນໍ ກຸກ຺ກຸຏຓ຺ຑໍ ປູຕິກຸກ຺ກຸຏຓ຺ຑໍ. ອຸທ຺ເທໂກ ປິຕ຺ຕາທີຫິ ວິນາ ເກວໂລ ອຸທ຺ຘງ຺ຄມວາໂຕ.

໒໐໕. ອາຈາໂມ ອວສ຺ສາວນກຎ຺ຊິກໍ.

໒໐໖. ວກ຺ກຫທຍຍກນປປ຺ຜາເສ ເຕມຍມານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຍກນໍ ເຫຏ຺ຐາຠາຄປູຣເຓເນວ ເຕເມຕິ, ອິຕຣານິ ເຕສໍ ອຸປຣິ ໂຖກໍ ໂຖກໍ ປຄ຺ຆຣເຓນາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

໒໐໗. ອຸຕຸວິກາໂຣ ອຸຓ຺ຫວລາຫກາທິເຫຕຸໂກ. ວິສມຈ຺ຉິນ຺ໂນ ຠິສາທິກລາໂປ ວິສມໍ ອຸທກໍ ປຄ຺ຆຣຕິ, ເອວເມວໍ ສຣີຣໍ ເກສກູປາທິວິວເຣຫິ ອຸປຣິ, ເຫຏ຺ຐາ, ຕິຣິຍຎ຺ຈ ເສທໍ ວິສມໍ ປຄ຺ຆຣຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ວິສມຈ຺ຉິນ຺ນ-ຄ຺ຄຫຓໍ ກຕໍ.

໒໐໘. ວິສມາຫາຣນ຺ຕິ ຕທາປວຕ຺ຕມານສຣີຣາວຕ຺ຖາຍ ອສປ຺ປາຍາຫາຣໍ, ອຕິກຏຸກອຈ຺ຈຸຓ຺ຫາທິວິສຠາຄາຫາຣໍ ວາ. ສມ຺ໂມຫວິໂນທນິຍໍ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໓໕໖) ປນ ‘‘ວິສຠາຄາຫາຣ’’ນ຺ຕ຺ເວວ ວຸຕ຺ຕໍ ຕທາ ປວຕ຺ຕມານານໍ ຘາຕູນໍ ວິສຠາຄຕ຺ຕາ.

໒໐໙. ‘‘ນ຺ຫານກາເລ’’ຕິ ອິທໍ ອຸທກສ຺ສ ອຸປຣິ ສິເນຫສ຺ສ ສມ຺ຠວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຣິພ຺ຠມນ຺ຕສິເນຫພິນ຺ທຸວິສຏສຓ຺ຐານາຕິ ວິສຏໍ ຫຸຕ຺ວາ ປຣິພ຺ຠມນ຺ຕສິເນຫພິນ຺ທຸສຓ຺ຐານາ. ອຸຕຸວິສຠາໂຄ ພຫິທ຺ຘາສມຸຏ຺ຐາໂນ. ຘາຕຸວິສຠາໂຄ ອນ຺ໂຕສມຸຏ຺ຐາໂນ. ເຕ ປເທສາຕິ ເຕ ຫຕ຺ຖຕລາທິປເທສາ.

໒໑໐. ກິຎ຺ຈີຕິ ອຸຓ຺ຫາທິຣສານໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ອາຫາຣວຕ຺ຖຸ. ເນສນ຺ຕິ ສຕ຺ຕານໍ. ຫທຍໍ ອາຄິລາຍຕີຕິ ວິສຠາຄາຫາຣາທິໍ ປຏິຈ຺ຈ ຫທຍປ຺ປເທໂສ ວິວຕ຺ຕຕິ.

໒໑໑. ທຘິໂນ ວິສ຺ສນ຺ທນອຈ຺ຉຣໂສ ທຘິມຸຕ຺ຕໍ. ຄຬິຕ຺ວາຕິ ສນ຺ທິຕ຺ວາ. ຕາລຸມຕ຺ຖກວິວເຣນ ໂອຕຣິຕ຺ວາຕິ ມຕ຺ຖກວິວຣໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕາລຸມຕ຺ຖເກນ ໂອຕຣິຕ຺ວາ.

໒໑໒. ເຕລໍ ວິຍ ສກຏສ຺ສ ນາຠິອກ຺ຂສີສານໍ ອຏ຺ຐິສນ຺ຘີນໍ ອພ຺ຠຎ຺ຊນກິຈ຺ຈໍ ສາຘຍມານາ. ກຏກຏາຍນ຺ຕີຕິ ‘‘ກຏ ກຏາ’’ຕິ ສທ຺ທໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ອນຸຣວທສ຺ສນໍ ເຫຕໍ. ທຸກ຺ຂນ຺ຕີຕິ ທຸກ຺ຂິຕານິ ສຎ຺ຊາຕທຸກ຺ຂານິ ໂຫນ຺ຕິ.

໒໑໓. ສມູລກູລມາສໍ ຌາເປຕ຺ວາ ຉາຣິກໍ ອວສ຺ສາເວຕ຺ວາ ຄຫິຕຍູໂສ ມາສຂາໂຣ. ອຸຈ຺ຉິຏ຺ໂຐທກຄພ຺ຠມລາທີນໍ ຉຑ຺ຑນຏ຺ຐານໍ ຈນ຺ທນິກາ. ຣວຓຆຏໍ ນາມ ປກຕິຍາ ສມ຺ມຸຂເມວ ໂຫຕິ. ຍສ຺ສ ປນ ອາຣຄ຺ຄມຕ຺ຕມ຺ປິ ອຸທກສ຺ສ ປວິສນມຸຂໍ ນຕ຺ຖິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອມຸເຂ ຣວຓຆເຏ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາຍູຫນນ຺ຕິ ສມີຫນໍ.

໒໑໔. ເອວຎ຺ຫີຕິອາທິ ຍຖາວຸຕ຺ຕາຍ ອຸຄ຺ຄຫໂກສລ຺ລປຏິປຕ຺ຕິຍາ ນິຄມນໍ. ອິທານິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ມນສິກາຣໂກສລ຺ລປຏິປຕ຺ຕິມ຺ປິ ນິຄມນວເສນ ຄເຫຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອນຸປຸພ຺ພໂຕ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິສມຕິກ຺ກມາວສາເນຕິ ເກສາທິປຓ຺ຓຕ຺ຕິສມຕິກ຺ກມວເສນ ປວຕ຺ຕາຍ ຠາວນາຍ ອວສາເນ. ອປຸພ຺ພາປຣິຍມິວາຕິ ເອກຊ຺ຌມິວ. ເກສາຕິ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ອາທິອຕ຺ໂຖ, ປກາຣຕ຺ໂຖ ວາ, ເອວມາທິນາ ອິມິນາ ປກາເຣນ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕ ຘມ຺ມາຕິ ວຓ຺ຓາທິວເສນ ວວຕ຺ຖາປິຕາ ປຏິກ຺ກູລາກາຣໂຕ ອຸປຏ຺ຐິຕາ ໂກຏ຺ຐາສຘມ຺ມາ.

ພຫິທ຺ຘາປີຕິ ສສນ຺ຕານໂຕ ພຫິປິ, ປຣສນ຺ຕານກາເຍປີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມນສິກາຣໍ ອຸປສໍຫຣຕີຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ປຏິກ຺ກູລມນສິກາຣໍ ອຸປເນຕິ. ຍຖາ ອິທໍ, ຕຖາ ເອຕນ຺ຕິ. ເອວໍ ສພ຺ພໂກຏ຺ຐາເສສຸ ປາກຏີຠູເຕສູຕິ ຍຖາ ອຕ຺ຕໂນ ກາເຍ, ເອວໍ ປເຣສມ຺ປິ ກາເຍ ສພ຺ເພສຸ ເກສາທິໂກຏ຺ຐາເສສຸ ປຏິກ຺ກູລວເສນ ວິຠູຕຠາເວນ ອຸປຏ຺ຐິເຕສູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍເມຕ຺ຖ ກສິເຓສຸ ວຑ຺ຒນສທິໂສ ໂຍຄິໂນ ຠາວນາວິເສໂສ ທສ຺ສິໂຕ.

ອນຸປຸພ຺ພມຸຎ຺ຈນາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕນເຍນ ວິຠາວິຕໍ ວີຣິຍສມຕາໂຍຊນໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ປຸນປ຺ປຸນໍ ມນສິ ກໂຣໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຕ຺ຕໂນ ກາເຍ ເກສາທິເກ ‘‘ປຏິກ຺ກູລາ ປຏິກ຺ກູລາ’’ຕິ ອຠິຓ຺ຫໂສ ມນສິກາຣໍ ປວຕ຺ເຕນ຺ຕສ຺ສ ຍທາ ສທ຺ຘາທີນິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ລທ຺ຘສມຖານິ ວິສທານິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ຕທາ ອສ຺ສທ຺ຘິຍາທີນໍ ທູຣີຠາເວນ ສາຕິສຍໍ ພລປ຺ປຕ຺ເຕຫິ ສຕ຺ຕຫິ ສທ຺ຘມ຺ເມຫິ ລທ຺ຘູປຕ຺ຖມ຺ຠານິ ວິຕກ຺ກາທີນິ ຌານງ຺ຄານິ ປຏຸຕຣານິ ຫຸຕ຺ວາ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ. ເຕສໍ ອຸຊຸວິປຈ຺ຈນີກຕາຍ ນີວຣຓານິ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕາເນວ ໂຫນ຺ຕິ ສທ຺ຘິໍ ຕເທກຏ຺ເຐຫິ ປາປຘມ຺ເມຫິ. ອຸປຈາຣສມາຘິນາ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຘິຍຕິ, ໂສ ຕໍເຍວ ນິມິຕ຺ຕໍ ອາເສວນ຺ໂຕ ຠາເວນ຺ໂຕ ພຫຸລີກໂຣນ຺ໂຕ ອປ຺ປນໍ ປາປຸຓາຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອນຸກ຺ກເມນ ອປ຺ປນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ສພ຺ພາກາຣໂຕຕິ ວຓ຺ຓາທິວເສນ ປຎ຺ຈຘາປິ. ສາຕິ ອປ຺ປນາ.

ຍທິ ປເນຕໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອວິຎ຺ຎາຓກາສຸຠກມ຺ມຏ຺ຐານານິ ວິຍ ປຐມຊ຺ຌານວເສນ ສິຊ຺ຌຕິ, ອຖ ກສ຺ມາ ‘‘ກາຍຄຕາສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເອວໍ ປຐມຊ຺ຌານວເສນາ’’ຕິອາທິ. ນານາວຓ຺ຓສຓ຺ຐານາທີສຸ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາຍ ໂກຏ຺ຐາເສສຸ ປວຕ຺ຕມານາຍ ສຕິຍາ ກິຈ຺ຈເມຕ຺ຖ ສາຕິສຍນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສຕິພເລນ ອິຊ຺ຌນໂຕ’’ຕິ.

ປນ຺ຕເສນາສເນສຸ, ອຘິກຸສເລສຸ ຈ ອຣຕິໍ, ກາມຄຸເຓສຸ ຈ ຣຕິໍ ສຫຕິ ອຠິຠວຕີຕິ ອຣຕິຣຕິສໂຫ ສຣີຣສຠາວຈິນ຺ຕເນນ ອນຠິຣຕິຍາ ປຫີນຕ຺ຕາ. ຕຖາ ໂກຏ຺ຐາສຠາວນາຍ ອຕ຺ຕສິເນຫສ຺ສ ປຣິກ຺ຂີຓຕ຺ຕາ ຠຍເຠຣວໍ ສຫຕິ, ສີຕາທີນຎ຺ຈ ອຘິວາສກຊາຕິໂກ ໂຫຕິ. ອຕ຺ຕສິເນຫວເສນ ຫິ ປຸຣິສສ຺ສ ຠຍເຠຣວໍ ໂຫຕິ, ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ອນຘິວາສນໍ. ອິມໍ ປນ ໂກຏ຺ຐາສຠາວນມນຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ນ ເກວລໍ ປຐມຊ຺ຌານມຕ຺ຕເມວ, ອຸຕ຺ຕຣິປິ ປຏິເວໂຘ ອຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເກສາທີນ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອານາປານສ຺ສຕິກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໑໕. ຍໍ ຕໍ ເອວໍ ປສໍສິຕ຺ວາ ອານາປານສ຺ສຕິກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ນິທ຺ທິຏ຺ຐນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ‘‘ກຖໍ ຠາວິໂຕ’’ຕິອາທິກາຍ ປຸຈ຺ຉາປາຬິຍາ ອຕ຺ເຖ ວິຠາວິເຕ ໂຖມນາປາຬິຍາປິ ອຕ຺ໂຖ ວິຠາວິໂຕເຍວ ໂຫຕິ ເຠທາຠາວໂຕ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ລງ຺ຆິຕ຺ວາ ‘‘ກຖໍ ຠາວິໂຕ ຈາ’’ຕິອາທິນາ ອາຣຠຕິ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ອິໂຕ ປສໍສາຠາໂວ ‘‘ອຍມ຺ປິ ໂຂ’’ຕິ ວຈນຎ຺ຈ ວິເສໂສ. ເຕສຸ ປສໍສາຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອວໍ ປສໍສິຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປສໍສາ ຈ ຕຕ຺ຖ ອຠິຣຸຈິຊນເນນ ອຸສ຺ສາຫນຕ຺ຖາ. ຕຎ຺ຫິ ສຸຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ຠຄວາ ອິມໍ ສມາຘິໍ ອເນເກຫິ ອາກາເຣຫິ ປສໍສຕິ, ສນ຺ໂຕ ກິຣາຍໍ ສມາຘິ ປຓີໂຕ ຈ ອເສຈນໂກ ຈ ສຸໂຂ ຈ ວິຫາໂຣ ປາປຘມ຺ເມ ຈ ຐານໂສ ອນ຺ຕຣຘາເປຕີ’’ຕິ ສຎ຺ຊາຕາຠິຣຸຈໂຍ ອຸສ຺ສາຫຊາຕາ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ. ‘‘ອຍມ຺ປິ ໂຂ’’ຕິ ປທສ຺ສ ເຍ ອິເມ ມຍາ ນິພ຺ພານມຫາສຣສ຺ສ ໂອຕຣຓຕິຕ຺ຖຠູຕາ ກສິຓຊ຺ຌານອສຸຠຊ຺ຌານາທໂຍ ເທສິຕາ, ນ ເກວລໍ ເຕ ເອວ, ອຍມ຺ປິ ໂຂຕິ ຠຄວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈກ຺ຂຠູຕໍ ສມາຘິໍ ເທສນານຸຠາເວນ ເຕສມ຺ປິ ຠິກ຺ຂູນໍ ອາສນ຺ນໍ, ປຈ຺ຈກ຺ຂຎ຺ຈ ກໂຣນ຺ໂຕ ສມ຺ປິຓ຺ຑນວເສນ ເອວມາຫາຕິ ສມ຺ພນ຺ຘມຸເຂນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ໂສຬສວຕ຺ຖຸກນ຺ຕິ ຈຕູສຸ ອນຸປສ຺ສນາສຸ ຈຕຸນ຺ນໍ ຈຕຸກ຺ການໍ ວເສນ ໂສຬສຏ຺ຐານໍ. ສພ຺ພາກາຣປຣິປູໂຣຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານປາຬິຍາ ປທຕ຺ໂຖ ປິຓ຺ຑຕ຺ໂຖ ອຸປມາ ໂຈທນາ ປຣິຫາໂຣ ປໂຍຊນນ຺ຕິ ເອວມາທີຫິ ສພ຺ເພຫິ ອາກາເຣຫິ ປຣິປຸຓ຺ໂຓ. ນິທ຺ເທໂສຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສ ນິສ຺ເສສໂຕ ວິຕ຺ຖາໂຣ.

໒໑໖. ກຖນ຺ຕິ ອິທໍ ປຸຈ຺ຉນາກາຣວິຠາວນປທໍ. ປຸຈ຺ຉາ ເຈຕ຺ຖ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາວເສນ ອຎ຺ຎາສໍ ອສມ຺ຠວໂຕ. ສາ ຈ ອຸປຣິ ເທສນໍ ອາຣຸຬ຺ຫານໍ ສພ຺ເພສໍ ປກາຣວິເສສານໍ ອາມສນວເສນາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ກຖນ຺ຕິ…ເປ… ກມ຺ຍຕາປຸຈ຺ຉາ’’ຕິ ອາຫ. ກຖໍ ພຫຸລີກໂຕຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ‘‘ອານາປານສ຺ສຕິສມາຘີ’’ຕິ ປທໍ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ກຖນ຺ຕິ ອານາປານສ຺ສຕິສມາຘິພຫຸລີກາຣໍ ນານປ຺ປກາຣໂຕ ວິຕ຺ຖາເຣຕຸກມ຺ຍຕາປຸຈ຺ຉາ. ພຫຸລີກໂຕ ອານາປານສ຺ສຕິສມາຘີຕິ ຕຖາປຸຏ຺ຐຘມ຺ມນິທສ຺ສນນ຺ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ‘‘ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ ອິມິນາ ອຕິທິສຕິ. ຕຖາ ສນ຺ຕຠາວາທໂຍປິ ຕສ຺ສ ເຍຫິ ຠາວນາພຫຸລີກາເຣຫິ ສິທ຺ຘາ, ຕຄ຺ຄຫເຓເນວ ຄຫິຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກຖໍ ພຫຸລີກໂຕ…ເປ… ວູປສເມຕີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ປຸນ ຈ ປຣໍ, ອຸທາຍິ, ອກ຺ຂາຕາ ມຍາ ສາວການໍ ປຏິປທາ, ຍຖາປຏິປນ຺ນາ ເມ ສາວກາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐາເນ ຠາເວນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໒.໒໔໗) ອຸປ຺ປາທນວຑ຺ຒນຏ຺ເຐນ ຠາວນາ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ຕທຸຠຍວເສນ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຠາວິໂຕຕິ ອຸປ຺ປາທິໂຕ ວຑ຺ຒິໂຕ ວາ’’ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ຠາວໍ ວິຊ຺ຊມານຕໍ ອິໂຕ ຄໂຕຕິ ຠາວິໂຕ, ອຸປ຺ປາທິໂຕ ປຏິລທ຺ຘມຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ປນ ລທ຺ຘາເສວໂນ, ຠາວິໂຕ ປຄຸຓຠາວໍ ອາປາທິໂຕ, ວຑ຺ຒິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອານາປານປຣິຄ຺ຄາຫິກາຍາຕິ ທີຆຣສ຺ສາທິວິເສເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ອສ຺ສາສປສ຺ສາເສ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊຄາຫິກາຍ, ເຕ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕາຍ, ສຕິຍໍ ປຈ຺ຈຍຠູຕາຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸຣິມສ຺ມິຎ຺ຫິ ອຕ຺ເຖ ສມາຘິສ຺ສ ສຕິຍາ ສຫຊາຕາທິປຈ຺ຈຍຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕວຈນໂຕ, ທຸຕິຍສ຺ມິໍ ປນ ອຸປນິສ຺ສຍຠາໂວປິ. ອຸປຈາຣຊ຺ຌານສຫຄຕາ ຫິ ສຕິ ອປ຺ປນາສມາຘິສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສໂຍ ໂຫຕີຕິ. ພຫຸລີກໂຕຕິ ພຫຸລໍ ປວຕ຺ຕິໂຕ, ເຕນ ອາວຊ຺ຊນາທິວສີຠາວປ຺ປຕ຺ຕິມາຫ. ໂຍ ຫິ ວສີຠາວໍ ອາປາທິໂຕ, ໂສ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕກ຺ຂເຓ ສມາປຊ຺ຊິຕພ຺ພໂຕ ປຸນປ຺ປຸນໍ ປວຕ຺ຕີຍຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຸນປ຺ປຸນໍ ກໂຕ’’ຕິ. ຍຖາ ‘‘ອິເຘວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມໂຓ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໓໙; ອ. ນິ. ໔.໒໔໑), ‘‘ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໒໒໖; ສໍ. ນິ. ໒.໑໕໒; ອ. ນິ. ໔.໑໒໓) ຈ ເອວມາທີສຸ ປຐມປເທ ວຸຕ຺ໂຕ ເອວ-ສທ຺ໂທ ທຸຕິຍາທີສຸປິ ວຸຕ຺ໂຕ ເອວ ໂຫຕິ, ເອວມິຘາປີຕິ ອາຫ ‘‘ອຸຠຍຕ຺ຖ ເອວສທ຺ເທນ ນິຍໂມ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ອຸຠຍປທນິຍເມນ ລທ຺ຘຄຸຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຍຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອສຸຠກມ຺ມຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອສຸຠາຣມ຺ມຓຌານມາຫ. ຕໍ ຫິ ອສຸເຠສຸ ໂຍຄກມ຺ມຠາວໂຕ, ໂຍຄິໂນ ສຸຂວິເສສານໍ ກາຣຓຠາວໂຕ ຈ ‘‘ອສຸຠກມ຺ມຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ເກວລ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ອາຣມ຺ມຓໍ ນິວຕ຺ເຕຕິ. ປຏິເວຘວເສນາຕິ ຌານປຏິເວຘວເສນ. ຌານຎ຺ຫິ ຠາວນາວິເສເສນ ອິຊ຺ຌນ຺ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ວິສຍໍ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ຕເມວ ປວຕ຺ຕຕິ, ຍຖາສຠາວໂຕ ປຏິວິຊ຺ຌີຍຕິ ຈາຕິ ‘‘ປຏິເວໂຘ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ໂອຬາຣິກາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາຕິ ພີຠຈ຺ຉາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ. ປຏິກ຺ກູລາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາຕິ ຊິຄຸຈ຺ຉິຕພ຺ພາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ. ປຣິຍາເຍນາຕິ ກາຣເຓນ, ເລສນ຺ຕເຣນ ວາ. ອາຣມ຺ມຓສນ຺ຕຕາຍາຕິ ອນຸກ຺ກເມນ ວິເຈຕພ຺ພຕໍ ປຕ຺ຕໍ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ປຣມສຸຂຸມຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ສນ຺ເຕ ຫິ ສນ຺ນິສິນ຺ເນ ອາຣມ຺ມເຓ ປວຕ຺ຕມາໂນ ຘມ຺ໂມ ສຍມ຺ປິ ສນ຺ນິສິນ຺ໂນວ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ສນ຺ໂຕ ວູປສນ຺ໂຕ ນິພ຺ພຸໂຕ’’ຕິ, ນິພ຺ພຸຕສພ຺ພປຣິຬາໂຫຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາຣມ຺ມຓສນ຺ຕຕາຍ ຕທາຣມ຺ມຓຘມ຺ມານໍ ສນ຺ຕຕາ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມາຣມ຺ມຓາຫິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາຫິ ທີເປຕພ຺ພາ.

ນາສ຺ສ ສນ຺ຕປຓີຕຠາວາວຫໍ ກິຎ຺ຈິ ເສຈນນ຺ຕິ ອເສຈນໂກ. ອເສຈນກຕ຺ຕາ ອນາສິຕ຺ຕໂກ. ອນາສິຕ຺ຕກຕ຺ຕາ ເອວ ອພ຺ໂພກິຓ຺ໂຓ ອສມ຺ມິສ຺ໂສ ປຣິກມ຺ມາທິນາ. ຕໂຕ ເອວ ປາຏິເຍກ຺ໂກ ວິສຸໍເຍເວໂກ. ອາເວຓິໂກ ອສາຘາຣໂຓ. ສພ຺ພເມຕໍ ສຣສໂຕ ເອວ ສນ຺ຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຣິກມ຺ມໍ ວາ ສນ຺ຕຠາວນິມິຕ຺ຕໍ, ປຣິກມ຺ມນ຺ຕິ ຈ ກສິຓກຣຓາທີນິ ນິມິຕ຺ຕຸປ຺ປາທປຣິໂຍສານໍ, ຕາທິສໍ ອິຘ ນຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕທາ ຫິ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ນິຣສ຺ສາທຕ຺ຕາ ອສນ຺ຕມປ຺ປຓີຕໍ ສິຍາ. ອຸປຈາເຣນ ວາ ນຕ຺ຖິ ເອຕ຺ຖ ສນ຺ຕຕາຕິ ໂຍຊນາ. ຍຖາ ອຸປຈາຣກ຺ຂເຓ ນີວຣຓວິຄເມນ, ອງ຺ຄປາຕຸຠາເວນ ຈ ປເຣສໍ ສນ຺ຕຕາ ໂຫຕິ, ນ ເອວມິມສ຺ສ. ອຍໍ ປນ ອາທິສມນ຺ນາ…ເປ… ປຓີໂຕ ຈາຕິ ໂຍຊນາ. ເກຈີຕິ ອຸຕ຺ຕຣວິຫາຣວາສິເກ ສນ຺ຘາຍາຫ. ອນາສິຕ຺ຕໂກຕິ ອຸປເສຈເນນ ນ ອາສິຕ຺ຕໂກ. ເຕນາຫ ‘‘ໂອຊວນ຺ໂຕ’’ຕິ, ໂອຊວນ຺ຕສທິໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຘູໂຣຕິ ອິຏ຺ໂຐ, ເຈຕສິກສຸຂປຏິລາຠສໍວຕ຺ຕນໍ ຕິກຈຕຸກ຺ກຊ຺ຌານວເສນ, ອຸເປກ຺ຂາຍ ວາ ສນ຺ຕຠາເວນ ສຸຂຄຕິກຕ຺ຕາ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຌານສມຸຏ຺ຐານປຓີຕຣູປຜຸຏ຺ຐສຣີຣຕາວເສນ ປນ ກາຍິກສຸຂປຏິລາຠສໍວຕ຺ຕນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ຌານໂຕ ວຸຏ຺ຐິຕກາເລ. ອິມສ຺ມິໍ ປກ຺ເຂ ‘‘ອປ຺ປິຕປ຺ປິຕກ຺ຂເຓ’’ຕິ ອິທໍ ເຫຕຸມ຺ຫິ ຠຸມ຺ມວຈນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອວິກ຺ຂມ຺ຠິເຕຕິ ຌາເນນ ສກສນ຺ຕານໂຕ ອນີຫເຏ ອປ຺ປຫີເນ. ອໂກສລ຺ລສມ຺ຠູເຕຕິ ອໂກສລ຺ລໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອວິຊ຺ຊາ, ຕໂຕ ສມ຺ຠູເຕ. ອວິຊ຺ຊາປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ຫິ ສພ຺ເພ ປາປຘມ຺ມາ. ຂເຓເນວາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປວຕ຺ຕິກ຺ຂເຓເນວ. ອນ຺ຕຣຘາເປຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອນ຺ຕຣຘາປນໍ ວິນາສນໍ, ຕໍ ປນ ຌານກຕ຺ຕຸກສ຺ສ ອິຘາຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ປຣິຍຸຏ຺ຐານປ຺ປຫານໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕີ’’ຕິ. ວູປສເມຕີຕິ ວິເສເສນ ອຸປສເມຕິ. ວິເສເສນ ອຸປສມນໍ ປນ ສມ຺ມເທວ ອຸປສມນໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສຸຏ຺ຐຸ ອຸປສເມຕີ’’ຕິ.

ນນຸ ຈ ອຎ຺ໂຎປິ ສມາຘິ ອຕ຺ຕໂນ ປວຕ຺ຕິກ຺ຂເຓເນວ ປຏິປກ຺ຂຘມ຺ເມ ອນ຺ຕຣຘາເປຕິ ວູປສເມຕິ, ອຖ ກສ຺ມາ ອຍເມວ ສມາຘິ ເອວໍ ວິເສເສຕ຺ວາ ວຸຕ຺ໂຕຕິ? ປຸພ຺ພຠາຄໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນານາວິຕກ຺ກວູປສມສພ຺ຠາວໂຕ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ອານາປານສ຺ສຕິ ຠາເວຕພ຺ພາ ວິຕກ຺ກຸປຈ຺ເຉທາຍາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໙.໑; ອຸທາ. ໓໑). ອປິຈ ຕິກ຺ຂປຎ຺ຎສ຺ສ ຎາຓຸຕ຺ຕຣສ຺ເສຕໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ, ຎາຓຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຈ ກິເລສປ຺ປຫານໍ ອິຕເຣຫິ ສາຕິສຍໍ, ຍຖາ ສທ຺ຘາຘິມຸຕ຺ເຕຫິ ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ. ຕສ຺ມາ ອິມໍ ວິເສສໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຐານໂສ ອນ຺ຕຣຘາເປຕິ ວູປສເມຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຖ ວາ ນິມິຕ຺ຕປາຕຸຠາເວ ສຕິ ຂເຓເນວ ອງ຺ຄປາຕຸຠາວສພ຺ຠາວໂຕ ອຍເມວ ສມາຘິ ‘‘ຐານໂສ ອນ຺ຕຣຘາເປຕິ ວູປສເມຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ຍຖາ ຕໍ ມຫໂຕ ອກາລເມຆສ຺ສ ອຸຏ຺ຐິຕສ຺ສ ຘາຣານິປາເຕ ຂເຓເນວ ປຖວິຍໍ ຣໂຊຊລ຺ລສ຺ສ ວູປສໂມ. ເຕນາຫ – ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຫາອກາລເມໂຆ ອຸຏ຺ຐິໂຕ’’ຕິອາທິ (ສໍ. ນິ. ໕.໙໘໕; ປາຣາ. ໑໖໕). ສາສນິກສ຺ສ ຌານຠາວນາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍາວ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍຕ຺ຕາ’’ຕິ. ພຸທ຺ຘານໍ ປນ ເອກໍເສນ ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍາວ ໂຫຕິ. ອິມເມວ ຫິ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຠາເວຕ຺ວາ ສພ຺ເພປິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຘິຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ປາທກຠູໂຕ ອຍໍ ສມາຘິ ອນຸກ຺ກເມນ ວຑ຺ຒິຕ຺ວາ ອຣິຍມຄ຺ຄຠາວໍ ອຸປຄໂຕ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອນຸປຸພ຺ເພນ ອຣິຍມຄ຺ຄວຸທ຺ຘິປ຺ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ.

ອຍໍ ປນຕ຺ໂຖ ວິຣາຄນິໂຣຘປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄານຸປສ຺ສນານໍ ວເສນ ສມ຺ມເທວ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ເຫຏ຺ຐາ ປປຎ຺ຈວເສນ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ສຸຂຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ’’ຕິ ອາຫ, ປິຓ຺ຑຕ຺ໂຖຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໒໑໗. ຕມຕ຺ຖນ຺ຕິ ຕໍ ‘‘ກຖໍ ຠາວິໂຕ’’ຕິອາທິນາ ປຸຈ຺ຉາວເສນ ສງ຺ເຂປໂຕ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ. ‘‘ອິຘ ຕຖາຄໂຕ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໑໙໐; ມ. ນິ. ໑.໒໙໑; ອ. ນິ. ໓.໖໑) ອິຘ-ສທ຺ໂທ ໂລກໍ ອຸປາທາຍ ວຸຕ຺ໂຕ, ‘‘ອິເຘວ ຕິຏ຺ຐມານສ຺ສາ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໒.໓໖໙) ໂອກາສໍ, ‘‘ອິຘາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠຸຕ຺ຕາວີ ອສ຺ສໍ ປວາຣິໂຕ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໓໐) ປທປູຣຓມຕ຺ຕໍ, ‘‘ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ຘມ຺ມໍ ປຣິຍາປຸຓາຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໕.໗໓) ປນ ສາສນໍ, ‘‘ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ອິຘາປິ ສາສນເມວາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ປາກຏໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຍຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພປ຺ປກາຣອານາປານສ຺ສຕິສມາຘິນິພ຺ພຕ຺ຕກສ຺ສາຕິ ສພ຺ພປ຺ປກາຣຄ຺ຄຫຓໍ ໂສຬສ ປກາເຣ ສນ຺ຘາຍ. ເຕ ຫິ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ສາສເນ. ພາຫິຣກາ ຫິ ຊານນ຺ຕາ ອາທິໂຕ ຈຕຸປ຺ປກາຣເມວ ຊານນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອຎ຺ຎສາສນສ຺ສ ຕຖາຠາວປຏິເສຘໂນ’’ຕິ, ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ນິສ຺ສຍຠາວປຏິເສຘໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອເຕນ ‘‘ອິຘ ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິ ອິທໍ ອນ຺ໂຕຄເຘວສທ຺ທນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສນ຺ຕິ ຫິ ເອກປທານິປິ ສາວຘາຣຓານິ ຍຖາ ‘‘ວາຍຸຠກ຺ໂຂ’’ຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອິເຘວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມໂຓ’’ຕິອາທິ. ປຣິປຸຓ຺ຓສມຓກຣຓຘມ຺ໂມ ຫິ ໂສ, ໂຍ ສພ຺ພປ຺ປກາຣອານາປານສ຺ສຕິສມາຘິນິພ຺ພຕ຺ຕໂກ. ປຣປ຺ປວາທາຕິ ປເຣສໍ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍານໍ ນານປ຺ປກາຣາ ວາທາ ຕິຕ຺ຖາຍຕນານິ.

ອຣຎ຺ຎາທິກສ຺ເສວ ຠາວນານຸຣູປເສນາສນຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອິມສ຺ສ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທຸທ຺ທໂມ ທມຖໍ ອນຸປຄໂຕ ໂຄໂຓ ກູຏໂຄໂຓ. ຍຖາ ຖເນຫິ ສພ຺ພໂສ ຂີຣໍ ນ ປຄ຺ຆຣຕິ, ເອວໍ ໂທຫປຏິພນ຺ຘິນີ ກູຏເຘນຸ. ຣູປສທ຺ທາທິເກ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂກ ອສ຺ສາໂທ ຣູປາຣມ຺ມຓາທິຣໂສ. ປຸພ຺ເພ ອາຈິຓ຺ຓາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊໂຕ ປຸພ຺ເພ, ອນາທິມຕິ ວາ ສໍສາເຣ ປຣິຈິຕາຣມ຺ມຓໍ.

ນິພນ຺ເຘຍ຺ຍາຕິ ພນ຺ເຘຍ຺ຍ. ສຕິຍາຕິ ສມ຺ມເທວ ກມ຺ມຏ຺ຐານສລ຺ລກ຺ຂຓສມ຺ປວຕ຺ຕາຍ ສຕິຍາ. ອາຣມ຺ມເຓຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານາຣມ຺ມເຓ. ທຬ຺ຫນ຺ຕິ ຖິຣໍ, ຍຖາ ສໂຕກາຣິສ຺ສ ອຸປຈາຣປ຺ປນາເຠໂທ ສມາຘິ ອິຊ຺ຌຕິ, ຕຖາ ຖາມຄຕໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ວິເສສາຘິຄມທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣປທຏ຺ຐານນ຺ຕິ ສພ຺ເພສໍ ພຸທ຺ຘານໍ, ເອກຈ຺ຈານໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານໍ, ພຸທ຺ຘສາວການຎ຺ຈ ວິເສສາຘິຄມສ຺ສ ເຈວ ອຎ຺ຎກມ຺ມຏ຺ຐາເນນ ອຘິຄຕວິເສສານໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣສ຺ສ ຈ ປທຏ຺ຐານຠູຕໍ.

ວຕ຺ຖຸວິຊ຺ຊາຈຣິໂຍ ວິຍ ຠຄວາ ໂຍຄີນໍ ອນຸຣູປນິວາສຏ຺ຐານຸປທິສນໂຕ.

ຠິກ຺ຂຸ ທີປິສທິໂສ ອຣຎ຺ເຎ ເອກິໂກ ວິຫຣິຕ຺ວາ ປຏິປກ຺ຂນິມ຺ມຖເນນ ອິຈ຺ຉິຕຕ຺ຖສາຘນໂຕ. ຜລມຸຕ຺ຕມນ຺ຕິ ສາມຎ຺ຎຜລມາຫ. ປຣກ຺ກມຊວໂຍຄ຺ຄຠູມິນ຺ຕິ ຠາວນຸສ຺ສາຫຊວສ຺ສ ໂຍຄ຺ຄກຣຓຠູມິຠູຕໍ.

໒໑໘. ເອວໍ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂເຓສູຕິ ອຠິຘມ຺ມປຣິຍາເຍນ (ວິຠ. ໕໓໐), ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິຍາເຍນ ຈ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂເຓສຸ. ຣຸກ຺ຂສມີປນ຺ຕິ ‘‘ຍາວຕາ ມຊ຺ຌນ຺ຫິເກ ກາເລ ສມນ຺ຕາ ຉາຍາ ຜຣຕິ, ນິວາເຕ ປຓ຺ຓານິ ປຕນ຺ຕິ, ເອຕ຺ຕາວຕາ ຣຸກ຺ຂມູລນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ສມີປຏ຺ຐານໍ. ອວເສສສຕ຺ຕວິຘເສນາສນນ຺ຕິ ປພ຺ພຕໍ ກນ຺ທຣໍ ຄິຣິຄຸຫໍ ສຸສານໍ ວນປຕ຺ຖໍ ອພ຺ໂຠກາສໍ ປລາລປຸຎ຺ຊນ຺ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຸຕຸຕ຺ຕຍານຸກູລໍ ຘາຕຸຈຣິຍານຸກູລນ຺ຕິ ຄິມ຺ຫາທິອຸຕຸຕ຺ຕຍສ຺ສ, ເສມ຺ຫາທິຘາຕຸຕ຺ຕຍສ຺ສ, ໂມຫາທິຈຣິຍຕ຺ຕຍສ຺ສ ຈ ອນຸກູລໍ. ຕຖາ ຫິ ຄິມ຺ຫກາເລ ຈ ອຣຎ຺ຎໍ ອນຸກູລໍ, ເຫມນ຺ເຕ ຣຸກ຺ຂມູລໍ, ວສ຺ສກາເລ ສຸຎ຺ຎາຄາຣໍ, ເສມ຺ຫຘາຕຸກສ຺ສ ເສມ຺ຫປກຕິກສ຺ສ ອຣຎ຺ຎໍ, ປິຕ຺ຕຘາຕຸກສ຺ສ ຣຸກ຺ຂມູລໍ, ວາຕຘາຕຸກສ຺ສ ສຸຎ຺ຎາຄາຣໍ ອນຸກູລໍ, ໂມຫຈຣິຕສ຺ສ ອຣຎ຺ຎໍ, ໂທສຈຣິຕສ຺ສ ຣຸກ຺ຂມູລໍ, ຣາຄຈຣິຕສ຺ສ ສຸຎ຺ຎາຄາຣໍ ອນຸກູລໍ. ອລີນານຸທ຺ຘຈ຺ຈປກ຺ຂິກນ຺ຕິ ອສງ຺ໂກຈາວິກ຺ເຂປປກ຺ຂິກໍ. ສຍນຎ຺ຫິ ໂກສຊ຺ຊປກ຺ຂິກໍ, ຐານຈງ຺ກມນານິ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈປກ຺ຂິການິ, ນ ເອວໍ ນິສຊ຺ຊາ. ຕໂຕ ເອວສ຺ສ ສນ຺ຕຕາ. ນິສຊ຺ຊາຍ ທຬ຺ຫຠາວໍ ປລ຺ລງ຺ກາຠຸຊເນນ, ອສ຺ສາສປສ຺ສາສານໍ ປວຕ຺ຕນສຸຂຕໍ ອຸປຣິມກາຍສ຺ສ ອຸຊຸກຏ຺ຐປເນນ, ອາຣມ຺ມຓປຣິຄ຺ຄຫູປາຍໍ ປຣິມຸຂໍ ສຕິຍາ ຐປເນນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ. ອູຣຸພທ຺ຘາສນນ຺ຕິ ອູຣູນມໂຘພນ຺ຘນວເສນ ນິສຊ຺ຊາ. ເຫຏ຺ຐິມກາຍສ຺ສ ອນຸຊຸກໍ ຐປນໍ ນິສຊ຺ຊາ-ວຈເນເນວ ໂພຘິຕນ຺ຕິ ‘‘ອຸຊຸໍ ກາຍ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກາຍ-ສທ຺ໂທ ອຸປຣິມກາຍວິສໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ອຸປຣິມສຣີຣໍ ອຸຊຸກໍ ຐເປຕ຺ວາ’’ຕິ. ຕໍ ປນ ອຸຊຸກຏ຺ຐປນໍ ສຣູປໂຕ, ປໂຍຊນໂຕ ຈ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຏ຺ຐາຣສາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ປຓມນ຺ຕີຕິ ນ ໂອນມນ຺ຕິ. ນ ປຣິປຕຕີຕິ ນ ວິຄຈ຺ຉຕິ ວີຖິໍ ນ ວິລງ຺ຆຕິ, ຕໂຕ ເອວ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ວິເສສຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວຸທ຺ຘິໍ ຜາຕິໍ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ. ອິຘ ປຣິ-ສທ຺ໂທ ອຠິ-ສທ຺ເທນ ສມານຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ກມ຺ມຏ຺ຐານາຠິມຸຂ’’ນ຺ຕິ, ພຫິທ຺ຘາ ປຸຖຸຕ຺ຕາຣມ຺ມຓໂຕ ນິວາເຣຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍເຍວ ປຸຣກ຺ຂິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣີຕິ ປຣິຄ຺ຄຫຏ຺ໂຐ ‘‘ປຣິຓາຍິກາ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ສ. ໑໖) ວິຍ. ນິຍ຺ຍານຏ຺ໂຐ ປຏິປກ຺ຂໂຕ ນິຄ຺ຄມນຏ຺ໂຐ. ຕສ຺ມາ ປຣິຄ຺ຄຫິຕນິຍ຺ຍານນ຺ຕິ ສພ຺ພຖາ ຄຫິຕາສມ຺ໂມສໍ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕສມ຺ໂມສໍ ສຕິໍ ກຕ຺ວາ, ປຣມໍ ສຕິເນປກ຺ກໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໒໑໙. ສໂຕວາຕິ ສຕິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ ເອວ ສຣນ຺ໂຕ ເອວ ອສ຺ສສຕິ ນາສ຺ສ ກາຈິ ສຕິວິຣຫິຕາ ອສ຺ສາສປ຺ປວຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສໂຕ ປສ຺ສສຕີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ສໂຕວ ປສ຺ສສຕີຕິ ເອວ-ສທ຺ໂທ ອາເນຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ສໂຕກາຣີຕິ ສໂຕ ເອວ ຫຸຕ຺ວາ, ສຕິຍາ ເອວ ວາ ກາຕພ຺ພສ຺ສ ກຕ຺ຕາ, ກຣຓສີໂລ ວາ. ຍທິ ‘‘ສໂຕວ ອສ຺ສສຕິ ສໂຕ ປສ຺ສສຕີ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ວິຠງ຺ເຄ (ມ. ນິ. ໓.໑໔໘; ສໍ. ນິ. ໕.໙໘໖; ປາຣາ. ໑໖໕) ວຸຕ຺ຕໍ, ອຖ ກສ຺ມາ ‘‘ອສ຺ສສຕິ ປສ຺ສສຕິ’’ຈ຺ເຈວ ອວຕ຺ວາ ‘‘ສໂຕກາຣີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ? ເອກຣສໍ ເທສນໍ ກາຕຸກາມຕາຍ. ປຐມຈຕຸກ຺ເກ ປທທ຺ວຍເມວ ຫິ ວຕ຺ຕມານກາລວເສນ ອາຄຕໍ, ອິຕຣານິ ອນາຄຕກາລວເສນ. ຕສ຺ມາ ເອກຣສໍ ເທສນໍ ກາຕຸກາມຕາຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໖໕ ອາທໂຍ) ‘‘ສໂຕກາຣິ’’ຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ.

ທີຆໍ ອສ຺ສາສວເສນາຕິ ທີຆອສ຺ສາສວເສນ ວິຠຕ຺ຕິອໂລປໍ ກຕ຺ວາ ນິທ຺ເທໂສ. ທີຆນ຺ຕິ ວາ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕອສ຺ສາສວເສນ. ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ເອກຄ຺ຄຕໍ ອວິກ຺ເຂປນ຺ຕິ ວິກ຺ເຂປສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂຠາວໂຕ ‘‘ອວິກ຺ເຂໂປ’’ຕິ ລທ຺ຘນາມຈິຕ຺ຕສ຺ສ ເອກຄ຺ຄຠາວໍ ປຊານໂຕ. ສຕິ ອຸປຏ຺ຐິຕາ ໂຫຕີຕິ ອາຣມ຺ມຓໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ຐິຕາ ໂຫຕິ. ຕາຍ ສຕິຍາ ເຕນ ຎາເຓນາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕາຍ ສຕິຍາ, ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ຈ ຎາເຓນ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕ ໂຫຕິ – ທີຆໍ ອສ຺ສາສໍ ອາຣມ຺ມຓຠູຕໍ ອວິກ຺ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ, ອສມ຺ໂມຫໂຕ ວາ ປຊານນ຺ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ສຕິ ອຸປຏ຺ຐິຕາ ເອວ ໂຫຕິ, ຕໍ ສມ຺ປຊານນ຺ຕສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນ, ອສມ຺ໂມຫວເສນ ວາ ສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ, ຕທຘີນສຕິສມ຺ປຊຎ຺ເຎນ ຕໍສມງ຺ຄີ ໂຍຄາວຈໂຣ ສໂຕກາຣີ ນາມ ໂຫຕີຕິ. ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄານຸປສ຺ສີ ອສ຺ສາສວເສນາຕິ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄານຸປສ຺ສີ ຫຸຕ຺ວາ ອສ຺ສສນສ຺ສ ວເສນ. ‘‘ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄານຸປສ຺ສີອສ຺ສາສວເສນາ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ. ຕສ຺ສ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄານຸປສ຺ສິໂນ ອສ຺ສາສາ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄານຸປສ຺ສີອສ຺ສາສາ, ເຕສໍ ວເສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິນຍນເຍນ ອນ຺ໂຕ ອຸຏ຺ຐິຕສສນໍ ອສ຺ສາໂສ, ພຫິ ອຸຏ຺ຐິຕສສນໍ ປສ຺ສາໂສ. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕນເຍນ ປນ ພຫິ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາປິ ອນ຺ໂຕ ສສນໂຕ ອສ຺ສາໂສ, ອນ຺ໂຕ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາປິ ພຫິ ສສນໂຕ ປສ຺ສາໂສ. ອຍເມວ ຈ ນໂຍ –

‘‘ອສ຺ສາສາທິມຊ຺ຌປຣິໂຍສານໍ ສຕິຍາ ອນຸຄຈ຺ຉໂຕ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວິກ຺ເຂປຄເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ກາໂຍປິ ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ສາຣທ຺ຘາ ຈ ໂຫນ຺ຕິ ອິຎ຺ຊິຕາ ຈ ຜນ຺ທິຕາ ຈາ’’ຕິ, ‘‘ປສ຺ສາສາທິມຊ຺ຌປຣິໂຍສານໍ ສຕິຍາ ອນຸຄຈ຺ຉໂຕ ພຫິທ຺ຘາ ວິກ຺ເຂປຄເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ກາໂຍປິ ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ສາຣທ຺ຘາ ຈ ໂຫນ຺ຕິ ອິຎ຺ຊິຕາ ຈ ຜນ຺ທິຕາ ຈາ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໕໗) –

ອິມາຍ ປາຬິຍາ ສເມຕິ.

ປຐມໍ ອພ຺ຠນ຺ຕຣວາໂຕ ພຫິ ນິກ຺ຂມຕິ, ຕສ຺ມາ ປວຕ຺ຕິກ຺ກເມນ ອສ຺ສາໂສ ປຐມໍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕາລຸໍ ອາຫຈ຺ຈ ນິພ຺ພາຍຕີຕິ ຕາລຸໍ ອາຫຈ຺ຈ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ. ເຕນ ກິຣ ສມ຺ປຕິຊາໂຕ ພາລທາຣໂກ ຂິປິຕໍ ກໂຣຕິ. ເອວໍ ຕາວາຕິອາທິ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ນິຄມນໍ. ເກຈິ ‘‘ເອວໍ ຕາວາຕິ ອເນນ ປວຕ຺ຕິກ຺ກເມນ ອສ຺ສາໂສ ພຫິນິກ຺ຂມນວາໂຕຕິ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ອທ຺ຘານວເສນາຕິ ກາລທ຺ຘານວເສນ. ອຍໍ ຫິ ອທ຺ຘານ-ສທ຺ໂທ ກາລສ຺ສ, ເທສສ຺ສ ຈ ວາຈໂກ. ຕຕ຺ຖ ເທສທ຺ຘານໍ ອຸທາຫຣຓຠາເວນ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ກາລທ຺ຘານວເສນ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສານໍ ທີຆຣສ຺ສຕໍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ຍຖາ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ໂອກາສທ຺ຘານນ຺ຕິ ໂອກາສຠູຕໍ ອທ຺ຘານໍ. ຜຣິຕ຺ວາຕິ ພ຺ຍາເປຕ຺ວາ. ຈຸຓ຺ຓວິຈຸຓ຺ຓາປິ ອເນກກລາປຠາເວນ. ທີຆໍ ອທ຺ຘານນ຺ຕິ ທີຆໍ ປເທສໍ. ຕສ຺ມາຕິ ສຓິກໍ ປວຕ຺ຕິຍາ ທີຆສນ຺ຕານຕາຍ ‘‘ທີຆາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຫຕ຺ຖິອາທິສຣີເຣ, ສຸນຂາທິສຣີເຣ ຈ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສານໍ ເທສທ຺ຘານວິສິຏ຺ເຐນ ກາລທ຺ຘານວເສເນວ ທີຆຣສ຺ສຕາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ‘‘ສຓິກໍ ປູເຣຕ຺ວາ ສຓິກເມວ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິ’’, ‘‘ສີຆໍ ປູເຣຕ຺ວາ ສີຆເມວ ນິກ຺ຂມນ຺ຕີ’’ຕິ ຈ ວຈນໂຕ. ມນຸສ຺ເສສູຕິ ສມານປ຺ປມາເຓສຸປິ ມນຸສ຺ສສຣີເຣສຸ. ທີຆໍ ອສ຺ສສນ຺ຕີຕິ ທີຆໍ ອສ຺ສາສປ຺ປພນ຺ຘໍ ປວຕ຺ເຕນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປສ຺ສສນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສຸນຂສສາທໂຍ ວິຍ ຣສ຺ສໍ ອສ຺ສສນ຺ຕິ ຈ ປສ຺ສສນ຺ຕິ ຈາຕິ ໂຍຊນາ. ອິທໍ ປນ ທີຆໍ, ຣສ຺ສຎ຺ຈ ອສ຺ສສນໍ, ປສ຺ສສນຎ຺ຈ ເຕສໍ ສຕ຺ຕານໍ ສຣີຣສຠາໂວຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຕສນ຺ຕິ ສຕ຺ຕານໍ. ເຕຕິ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາ. ອິຕ຺ຕຣມທ຺ຘານນ຺ຕິ ອປ຺ປກໍ ກາລໍ.

ນວຫາກາເຣຫີຕິ ຠາວນມນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ອລທ຺ຘວິເສສສ຺ສ ເກວລໍ ອທ຺ຘານວເສນ ອາທິໂຕ ວຸຕ຺ຕາ ຕໂຍ ອາກາຣາ, ເຕ ຈ ໂຂ ເອກຈ຺ໂຈ ອສ຺ສາສໍ ສຸຏ຺ຐຸ ສລ຺ລກ຺ເຂຕິ, ເອກຈ຺ໂຈ ປສ຺ສາສໍ, ເອກຈ຺ໂຈ ຕທຸຠຍນ຺ຕິ ອິເມສໍ ຕິຓ຺ຓໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ວເສນ. ເກຈິ ປນ ‘‘ອສ຺ສສຕິປິ ປສ຺ສສຕິປີຕິ ເອກຊ຺ຌໍ ວຈນໍ ຠາວນາຍ ນິຣນ຺ຕຣໍ ປວຕ຺ຕິທສ຺ສນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຉນ຺ທວເສນ ປຸພ຺ເພ ວິຍ ຕໂຍ, ຕຖາ ປາໂມຊ຺ຊວເສນາຕິ ອິເມຫິ ນວຫາກາເຣຫິ.

ກາມໍ ເຈຕ຺ຖ ເອກສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຕໂຍ ເອວ ອາກາຣາ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ຕນ຺ຕິວເສນ ປນ ສພ຺ເພສໍ ປາຬິອາຣຸຬ຺ຫຕ຺ຕາ, ເຕສໍ ວເສນ ປຣິກມ຺ມສ຺ສ ກາຕພ຺ພຕ຺ຕາ ຈ ‘‘ຕຕ຺ຣາຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ນວຫາກາເຣຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ປຊານໂຕຕິ ເອວໍ ຍຖາວຸຕ຺ເຕຫິ ອາກາເຣຫິ ອສ຺ສາສປສ຺ສາເສ ປຊານໂຕ, ຕຕ຺ຖ ມນສິກາຣໍ ປວຕ຺ເຕນ຺ຕສ຺ສ. ເອເກນາກາເຣນາຕິ ທີຆໍ ອສ຺ສາສາທີສຸ ຈຕູສຸ ອາກາເຣສຸ ເອເກນ ອາກາເຣນ, ນວສຸ ຕີສຸ ວາ ເອເກນ. ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕິ –

‘‘ທີໂຆ ຣສ຺ໂສ ຈ ອສ຺ສາໂສ, ປສ຺ສາໂສປິ ຈ ຕາທິໂສ;

ຈຕ຺ຕາໂຣ ວຓ຺ຓາ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ນາສິກຄ຺ເຄ ວ ຠິກ຺ຂຸໂນ’’ຕິ.

ອຍໍ ຠາວນາ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສກາຍານຸປສ຺ສນາຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກາຍານຸປສ຺ສນາສຕິປຏ຺ຐານຠາວນາ ສມ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ.

ອິທານິ ປາຬິວເສເນວ ເຕ ນວ ອາກາເຣ, ຠາວນາວິຘິຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍຖາຫາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ກຖໍ ປຊານາຕີຕິ ປຊານນວິຘິໍ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາຍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ທີຆໍ ອສ຺ສາສນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂຓໍ ທີຆໍ ອສ຺ສາສໍ. ອທ຺ຘານສງ຺ຂາເຕຕິ ‘‘ອທ຺ຘານ’’ນ຺ຕິ ສງ຺ຂໍ ຄເຕ ທີເຆ ກາເລ, ທີຆໍ ຂຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂກຏ຺ຐາສປຣິຍາໂຍ ວາ ສງ຺ຂາຕ-ສທ຺ໂທ ‘‘ເຖຍ຺ຍສງ຺ຂາຕ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ປາຣາ. ໙໑) ວິຍ, ຕສ຺ມາ ອທ຺ຘານສງ຺ຂາເຕຕິ ອທ຺ຘານໂກຏ຺ຐາເສ, ເທສຠາເຄຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຉນ຺ໂທ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ຠາວນາຍ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ວິເສສໍ ອາວຫນ຺ຕິຍາ ລທ຺ຘສ຺ສາທຕ຺ຕາ ຕຕ຺ຖ ສາຕິສໂຍ ກຕ຺ຕຸກາມຕາລກ຺ຂໂຓ ກຸສລຈ຺ຉນ຺ໂທ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຉນ຺ທວເສນາຕິ ຕຖາປວຕ຺ຕຉນ຺ທສ຺ສ ວເສນ ສວິເສສໍ ຠາວນມນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ວຸທ຺ຘິໍ ຜາຕິໍ ຄເມນ຺ຕສ຺ສ. ຕໂຕ ສຸຂຸມຕຣນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕຉນ຺ທປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ປຸຣິມໂຕ ສຸຂຸມຕຣໍ. ຠາວນາພເລນ ຫິ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘທຣຖປຣິຬາຫຕາຍ ກາຍສ຺ສ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາ ສຸຂຸມຕຣາ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ປາໂມຊ຺ຊໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສານໍ ສຸຂຸມຕຣຠາເວນ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ສນ຺ຕຕຣຕາຍ, ກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສ ຈ ວີຖິປຏິປນ຺ນຕາຍ ຠາວນາຈິຕ຺ຕສຫຄໂຕ ປໂມໂທ ຂຸທ຺ທິກາທິເຠທາ ຕຣຸຓປີຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຈິຕ຺ຕໍ ວິວຕ຺ຕຕີຕິ ອນຸກ຺ກເມນ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສານໍ ອຕິວິຍ ສຸຂຸມຕຣຠາວປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອນຸປຏ຺ຐຫເນ ວິເຈຕພ຺ພາກາຣປ຺ປຕ຺ເຕຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິນິວຕ຺ຕຕີຕິ ເກຈິ. ຠາວນາພເລນ ປນ ສຸຂຸມຕຣຠາວປ຺ປຕ຺ເຕສຸ ອສ຺ສາສປສ຺ສາເສສຸ ຕຕ຺ຖ ປຏິຠາຄນິມິຕ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ປກຕິອສ຺ສາສປສ຺ສາສໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ນິວຕ຺ຕຕິ. ອຸເປກ຺ຂາ ສຓ຺ຐາຕີຕິ ຕສ຺ມິໍ ປຏິຠາຄນິມິຕ຺ເຕ ອຸປຈາຣປ຺ປນາເຠເທ ສມາຘິມ຺ຫິ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ປຸນ ຌານນິພ຺ພຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ພ຺ຍາປາຣາຠາວໂຕ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂນໍ ໂຫຕີຕິ. ສາ ປນາຍໍ ອຸເປກ຺ຂາ ຕຕ຺ຣມຊ຺ຌຕ຺ຕຸເປກ຺ຂາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອິເມຫິ ນວຫິ ອາກາເຣຫີຕິ ອິເມຫິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕຫິ ນວຫິ ປກາເຣຫິ ປວຕ຺ຕາ. ທີຆໍ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາ ກາໂຍຕິ ທີຆາກາຣາ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາ ຈຸຓ຺ຓວິຈຸຓ຺ຓາປິ ສມູຫຏ຺ເຐນ ກາໂຍ. ອສ຺ສາສປສ຺ສາເສ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນນິມິຕ຺ຕມ຺ເປຕ຺ຖ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສສມຎ຺ຎເມວ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸປຏ຺ຐານໍ ສຕີຕິ ອາຣມ຺ມຓໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ສຕິ ອຸປຏ຺ຐານໍ ນາມ. ອນຸປສ຺ສນາ ຎາຓນ຺ຕິ ສມຖວເສນ ນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ອນຸປສ຺ສນາ, ວິປສ຺ສນາວເສນ ອສ຺ສາສປສ຺ສາເສ, ຕນ຺ນິສ຺ສຍຎ຺ຈ ກາຍໍ ‘‘ຣູປ’’ນ຺ຕິ, ຈິຕ຺ຕໍ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມ ຈ ‘‘ອຣູປ’’ນ຺ຕິ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ນາມຣູປສ຺ສ ອນຸປສ຺ສນາ ຈ ຎາຓໍ, ຕຕ຺ຖ ຍຖາຠູຕາວໂພໂຘ. ກາໂຍ ອຸປຏ຺ຐານນ຺ຕິ ໂສ ກາໂຍ ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕິ ເອຕ຺ຖ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ອຸປຏ຺ຐານໍ ນາມ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ກາໂຍ ອຸປຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ອິຕຣກາຍສ຺ສາປິ ສງ຺ຄໂຫ ໂຫຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕສມ຺ມສນຈາຣສ຺ສາປິ ອິຘ ອິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ. ໂນ ສຕີຕິ ໂສ ກາໂຍ ສຕິ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ສຕິ ອຸປຏ຺ຐານຎ຺ເຈວ ສຕິ ຈ ສຣຓຏ຺ເຐນ, ອຸປຕິຏ຺ຐນຏ຺ເຐນ ຈ. ຕາຍ ສຕິຍາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕາຍ ສຕິຍາ. ເຕນ ຎາເຓນາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕເນວ ຎາເຓນ. ຕໍ ກາຍນ຺ຕິ ຕໍ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສກາຍຎ຺ເຈວ ຕນ຺ນິສ຺ສຍຣູປກາຍຎ຺ຈ. ອນຸປສ຺ສຕີຕິ ຌານສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຎາເຓນ ເຈວ ວິປສ຺ສນາຎາເຓນ ຈ ອນຸ ອນຸ ປສ຺ສຕິ. ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສນາສຕິປຏ຺ຐານຠາວນາຕິ ເຕນ ອນຸປສ຺ສເນນ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ກາເຍ ອຍໍ ກາຍານຸປສ຺ສນາສຕິປຏ຺ຐານຠາວນາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍາ ອຍໍ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສກາເຍ, ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຍຠູເຕ ກຣຊກາເຍ ຈ ກາຍສ຺ເສວ ອນຸປສ຺ສນາ ອນຸທກຠູຕາຍ ມຣີຈິຍາ ອຸທການຸປສ຺ສນາ ວິຍ ນ ອນິຈ຺ຈາທິສຠາເວ ກາເຍ ນິຈ຺ຈາທິຠາວານຸປສ຺ສນາ, ອຖ ໂຂ ຍຖາຣຫໍ ອນິຈ຺ຈທຸກ຺ຂານຕ຺ຕາສຸຠຠາວສ຺ເສວານຸປສ຺ສນາ. ອຖ ວາ ກາເຍ ‘‘ອຫ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ມມ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ອິຕ຺ຖີ’’ຕິ ວາ ‘‘ປຸຣິໂສ’’ຕິ ວາ ຄເຫຕພ຺ພສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ອຠາວໂຕ ຕາທິສໍ ອນນຸປສ຺ສິຕ຺ວາ ກາຍມຕ຺ຕສ຺ເສວ ອນຸປສ຺ສນາ ກາຍານຸປສ຺ສນາ, ຕາຍ ກາຍານຸປສ຺ສນາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ສຕິເຍວ ອຸປຏ຺ຐານໍ ສຕິປຏ຺ຐານໍ, ຕສ຺ສ ຠາວນາ ວຑ຺ຒນາ ກາຍານຸປສ຺ສນາສຕິປຏ຺ຐານຠາວນາຕິ.

ເອສ ນໂຍຕິ ‘‘ນວຫິ ອາກາເຣຫີ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕວິຘິໍ ຣສ຺ສ-ປເທ ອຕິທິສຕິ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ຍຖາທສ຺ສິເຕ ‘‘ກຖໍ ທີຆໍ ອສ຺ສສນ຺ໂຕ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໓.໑໔໘; ສໍ. ນິ. ໕.໙໘໖; ປາຣາ. ໑໖໕) ອາຄເຕ ປາຬິນເຍ. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ຣສ຺ສປທວເສນ ອາຄເຕ ປາຬິນເຍ.

ອຍນ຺ຕິ ໂຍຄາວຈໂຣ. ອທ຺ຘານວເສນາຕິ ທີຆກາລວເສນ. ອິຕ຺ຕຣວເສນາຕິ ປຣິຕ຺ຕກາລວເສນ. ອິເມຫິ ອາກາເຣຫີຕິ ອິເມຫິ ນວຫິ ອາກາເຣຫິ.

ຕາທິໂສຕິ ທີໂຆ, ຣສ຺ໂສ ຈ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ວຓ຺ຓາຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາກາຣາ, ເຕ ຈ ທີຆາທໂຍ ເອວ. ນາສິກຄ຺ເຄ ວ ຠິກ຺ຂຸໂນຕິ ຄາຖາພນ຺ຘສຸຂຕ຺ຖໍ ຣສ຺ສໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນາສິກຄ຺ເຄ ວາ’’ຕິ, ວາ-ສທ຺ໂທ ອນິຍມຕ຺ໂຖ, ເຕນ ອຸຕ຺ຕໂຣຏ຺ຐໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.