໓. ກມ຺ມຏ຺ຐານຄ຺ຄຫຓນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໓໘. ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາທີຫີຕິ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາສນ຺ຕຸຏ຺ຐິສລ຺ເລຂປວິເວກາປຈຍວີຣິຍາຣມ຺ຠາທີຫິ. ປຣິໂຍທາເຕຕິ ສຸວິສຸທ຺ເຘ ນິຣຸປກ຺ກິເລເສ. ອິມສ຺ມິໍ ສີເລຕິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີເລ. ‘‘ຈິຕ຺ຕໍ ຠາວຍ’’ນ຺ຕິ ອິມເມວ ເທສນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ອຕິສງ຺ເຂປເທສິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ. ໂກ ສມາຘີຕິ ສຣູປປຸຈ຺ຉາ. ເກນຏ຺ເຐນ ສມາຘີຕິ ເກນ ອຕ຺ເຖນ ສມາຘີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ‘‘ສມາຘີ’’ຕິ ປທໍ ກໍ ອຠິເຘຍ຺ຍຕ຺ຖໍ ນິສ຺ສາຍ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຕິວິໂຘຕິ ປເຠທປຸຈ຺ຉາ.

‘‘ໂກ ສມາຘີ’’ຕິ ກາມຎ຺ຈາຍໍ ສຣູປປຸຈ຺ຉາ, ວິຠາຄວນ຺ຕານໍ ປນ ສຣູປວິຠາວນໍ ວິຠາຄທສ຺ສນມຸເຂເນວ ໂຫຕີຕິ ວິຠາໂຄ ຕາວ ອນວເສສໂຕ ທສ຺ເສຕພ຺ໂພ. ຕໍທສ຺ສເນ ຈ ອຍມາທີນໂວຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສມາຘິ ພຫຸວິໂຘ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ພຫຸວິໂຘຕິ ກຸສລາທິວເສນ ອເນກວິໂຘ. ນານປ຺ປກາຣໂກຕິ ອາລມ຺ພນມນສິກາຣຉນ຺ທປຓິຘິອຘິໂມກ຺ຂອຠິນີຫາຣສຎ຺ຎານານຕ຺ຕາທິນານປ຺ປກາໂຣ. ນ ສາເຘຍ຺ຍາຕິ ໂລກິຍສມາຘິສ຺ສ ຠາວນາ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ໂຖ, ຕຎ຺ຈ ນ ສາເຘຍ຺ຍ. ຌານວິໂມກ຺ຂາທີສຸ ຫິ ສມາຘິໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ລພ຺ຠມາເນຫິ ວິຠາເຄຫິ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນ ກຣິຍມາເນ ຌານວິຠງ຺ຄາທີສຸ (ວິຠ. ໕໐໘ ອາທໂຍ) ອາຄໂຕ ສພ຺ໂພ ສມາຘິປເຠໂທ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕພ຺ໂພ ສິຍາ. ຕຖາ ຈ ສຕິ ຍ຺ວາຍໍ ໂລກິຍສມາຘິສ຺ສ ຠາວນາວິຘິ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ຕສ຺ສ ວິສ຺ສຊ຺ຊນາຍ ໂອກາໂສວ ນ ຠເວຍ຺ຍ. ກິຎ຺ຈ ເຍນສ຺ສ ຕິກຈຕຸກ຺ກຌານິເກນ ຫີນາທິເຠທຠິນ຺ເນນ ປວຕ຺ຕິວິຠາເຄນ ພ຺ຣຫ຺ມປາຣິສຊ຺ຊາທິວເສນ ນວວິໂຘ, ປຎ຺ຈມຊ຺ຌານິເກນ ເວຫປ຺ຜລາທິວເສນ ທສວິໂຘ ວາ ເອກາທສວິໂຘ ວາ ຠວປ຺ປເຠໂທ ນິປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ສ຺ວາສ຺ສ ປວຕ຺ຕິວິຠາໂຄ ອຍໍ ໂສຕິ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ວິກ຺ເຂປາຍ ສິຍາ, ຍຖາ ຕໍ ອວິສເຍ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸຕ຺ຕຣິ ຈ ວິກ຺ເຂປາຍ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍາ’’ຕິ. ກຸສລຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາຕິ ກຸສລາ ອນວຊ຺ຊສຸຂວິປາກລກ຺ຂຓາ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາ.

ຈິຕ຺ຕເຈຕສິການໍ ສມໍ ອວິສາຣວເສນ ສມ຺ປິຓ຺ເຑນ຺ຕສ຺ສ ວິຍ ອາຘານໍ ສມາຘານໍ. ອວິສາຣລກ຺ຂໂຓ ຫິ ສມາຘິ, ສມ຺ປິຓ຺ຑນຣໂສ ຈ. ສມ຺ມາ ອວິກ຺ຂິປນວເສນ ອາຘານໍ ສມາຘານໍ. ອວິກ຺ເຂປລກ຺ຂໂຓ ວາ ຫິ ສມາຘິ, ວິກ຺ເຂປວິທ຺ຘໍສນຣໂສ ຈາຕິ. ສ຺ວາຍໍ ຍສ຺ມາ ເອກາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຐິຕິເຫຕຸ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຐປນນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ອາຫ. ຕຖາ ເຫສ ‘‘ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຐິຕິ ສຓ຺ຐິຕິ ອວຏ຺ຐິຕີ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໕) ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ. ເອກາຣມ຺ມຓຄ຺ຄຫຓຎ຺ເຈຕ຺ຖ ສມາຘິສ຺ສ ສນ຺ຕານຏ຺ຐິຕິຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ຕຖາ ຫິສ຺ສ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ທີປຈ຺ຈິຏ຺ຐິຕິ ນິທສ຺ສິຕາ. ອານຸຠາເວນາຕິ ພເລນ, ປຈ຺ຈຍຠາເວນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອວິກ຺ຂິປມານາຕິ ນ ວິກ຺ຂິປມານາ ວູປສມມານາ. ອຸປສມປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ ຫິ ສມາຘິ. ເອເຕນສ຺ສ ວິກ຺ເຂປປຏິປກ຺ຂຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ອວິປ຺ປກິຓ຺ຓາຕິ ອວິສຏາ. ເອເຕນ ອວິສາຣລກ຺ຂຓຕໍ.

ສຍໍ ນ ວິກ຺ຂິປຕິ, ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ວາ ນ ວິກ຺ຂິປນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ອວິກ຺ເຂໂປ, ໂສ ລກ຺ຂຓໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ອວິກ຺ເຂປລກ຺ຂໂຓ. ວິກ຺ເຂປໍ ວິທ຺ຘໍເສຕິ, ຕຖາ ວາ ສມ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ວິກ຺ເຂປວິທ຺ຘໍສນຣໂສ. ອຸທ຺ຘຈ຺ເຈ ອວິກມ຺ປນວເສນ ປຈ຺ຈຸປຕິຏ຺ຐຕິ, ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ວາ ຕໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐເປຕີຕິ ອວິກມ຺ປນປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ. ສຸຂນ຺ຕິ ນິຣາມິສໍ ສຸຂໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

໓໙. ອວິກ຺ເຂປລກ຺ຂຓໍ ນາມ ສມາຘິສ຺ສ ອາເວຓິໂກ ສຠາໂວ, ນ ເຕນສ຺ສ ໂກຈິ ວິຠາໂຄ ລພ຺ຠຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອວິກ຺ເຂປລກ຺ຂເຓນ ຕາວ ເອກວິໂຘ’’ຕິ. ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມ ອາຣມ຺ມເຓ ອປ຺ເປນ຺ໂຕ ວິຍ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ວິຕກ຺ໂກ ອປ຺ປນາ. ຕຖາ ຫິ ໂສ ‘‘ອປ຺ປນາ ພ຺ຍປ຺ປນາ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໗) ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ. ຕປ຺ປມຸຂຕາວເສນ ປນ ສພ຺ພສ຺ມິໍ ມຫຄ຺ຄຕານຸຕ຺ຕເຣ ຌານຘມ຺ເມ ‘‘ອປ຺ປນາ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາໂວຫາໂຣ. ຕຖາ ຕສ຺ສ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານຠູເຕ ປຣິຕ຺ຕຌາເນ ອຸປຈາຣໂວຫາໂຣ. ຄາມາທີນໍ ສມີປຏ຺ຐາເນ ຄາມູປຈາຣາທິສມຎ຺ຎາ ວິຍາຕິ ອາຫ ‘‘ອຸປຈາຣປ຺ປນາວເສນ ທຸວິໂຘ’’ຕິ. ອິຘ ປນ ສມາຘິວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ລຸຊ຺ຊນປລຸຊ຺ຊນຏ຺ເຐນ ໂລໂກຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ວຏ຺ຏໍ, ຕປ຺ປຣິຍາປນ຺ນຕາຍ ໂລເກ ນິຍຸຕ຺ໂຕ, ຕຕ຺ຖ ວາ ວິທິໂຕຕິ ໂລກິໂຍ. ຕຕ຺ຖ ອປຣິຍາປນ຺ນຕາຍ ໂລກໂຕ ອຸຕ຺ຕໂຣ ອຸຕ຺ຕິຓ຺ໂຓຕິ ໂລກຸຕ຺ຕໂຣ. ກາມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ໂລກິຍສມາຘິ ຠາເວຕພ຺ພຠາເວນ ຄຍ຺ຫຕິ, ອຸຠຍໍ ປນ ເອກຊ຺ຌໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕໂຕ ອິຕຣໍ ນິທ຺ຘາເຣຕຸໍ ‘‘ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣວເສນ ທຸວິໂຘ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສປ຺ປີຕິກນິປ຺ປີຕິກວເສນາຕິ ສຫ ປີຕິຍາ ວຕ຺ຕຕີຕິ ສປ຺ປີຕິໂກ, ປີຕິສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ. ນຕ຺ຖິ ເອຕສ຺ສ ປີຕີຕິ ນິປ຺ປີຕິໂກ, ປີຕິວິປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ. ເຕສໍ ວເສນ. ສຸເຂນ ສຫ ເອກຸປ຺ປາທາທິຠາວໍ ຄໂຕຕິ ສຸຂສຫຄໂຕ, ສຸຂສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸເປກ຺ຂາສຫຄເຕປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຸເປກ຺ຂາຕິ ເຈຕ຺ຖ ອທຸກ຺ຂມສຸຂເວທນາ ອຘິປ຺ເປຕາ. ສາ ຫິ ສຸຂທຸກ຺ຂາກາຣປວຕ຺ຕິໍ ອຸເປກ຺ຂຕິ ມຊ຺ຌຕ຺ຕາກາຣສຓ຺ຐິຕຕ຺ຕາ. ສຸຂສຫຄຕ-ປເທນ ເຈຕ຺ຖ ສປ຺ປີຕິໂກ, ນິປ຺ປີຕິເກກເທໂສ ຈ ສງ຺ຄຫິໂຕ, ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕ-ປເທນ ປນ ນິປ຺ປີຕິເກກເທໂສວາຕິ ອຍເມເຕສໍ ປທານໍ ວິເສໂສ.

ສຠາວໂຕ, ປຈ຺ຈຍໂຕ, ຜລໂຕ ຈ ມຊ຺ຌິມປຓີເຕຫິ ນິຫີໂນ, ເຕສໍ ວາ ຄຸເຓຫິ ປຣິຫີໂນຕິ ຫີໂນ, ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈເຍຫິ ປຘານຠາວໍ ນີໂຕ ປຓີໂຕ, ອຸຠິນ຺ນໍ ມຊ຺ເຌ ຠໂວ ມຊ຺ຌິໂມ. ສມ຺ປໂຍຄວເສນ ປວຕ຺ຕມາເນນ ສຫ ວິຕກ຺ເກນ ສວິຕກ຺ໂກ, ສຫ ວິຈາເຣນ ສວິຈາໂຣ, ສວິຕກ຺ໂກ ຈ ໂສ ສວິຈາໂຣ ຈາຕິ ສວິຕກ຺ກສວິຈາໂຣ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອວິຕກ຺ກວິຈາຣມຕ຺ໂຕ, ອວິຕກ຺ກາວິຈາໂຣ ຈ ຄຫິໂຕ. ຕຕ຺ຖ ວິຈາຣໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິ ວິຕກ຺ເກນ ສມ຺ປໂຍຄາຠາວໂຕ ອວິຕກ຺ໂກ ຈ ໂສ ວິຈາຣມຕ຺ໂຕ ຈາຕິ ອວິຕກ຺ກວິຈາຣມຕ຺ໂຕ. ວິເສສນິວຕ຺ຕິອຕ຺ໂຖ ວາ ມຕ຺ຕ-ສທ຺ໂທ. ສວິຕກ຺ກສວິຈາໂຣ ຫິ ສມາຘິ ວິຕກ຺ກວິສິຏ຺ເຐນ ວິຈາເຣນ ສວິຈາໂຣ, ອຍໍ ປນ ວິຈາຣມຕ຺ເຕນ ວິຕກ຺ກສງ຺ຂາຕວິເສສຣຫິເຕນ, ຕສ຺ມາ ອວິຕກ຺ກວິຈາຣມຕ຺ໂຕ. ອຖ ວາ ຠາວນາຍ ປຫີນຕ຺ຕາ ວິຕກ຺ກາຠາເວນາຍໍ ວິຈາຣມຕ຺ໂຕ, ນ ວິຈາຣໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ອຠາວາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ອວິຕກ຺ກ-ວຈເນນ ວິຈາຣມຕ຺ຕ-ປທໍ ວິເສເສຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸຠຍຣຫິໂຕ ອວິຕກ຺ກາວິຈາໂຣ. ປີຕິສຫຄຕາທິວເສນາຕິ ປີຕິສຫຄຕສຸຂສຫຄຕອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕວເສນ. ຍເທຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ສຸຂສຫຄຕທຸເກ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ປຏິປກ຺ເຂຫິ ສມນ຺ຕໂຕ ຂຓ຺ຑິຕຕ຺ຕາ ປຣິຕ຺ໂຕ. ປຣິຕ຺ຕນ຺ຕິ ວາ ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອຍມ຺ປິ ອປ຺ປານຸຠາວຕາຍ ປຣິຕ຺ໂຕ ວິຍາຕິ ປຣິຕ຺ໂຕ. ກິເລສວິກ຺ຂມ຺ຠນໂຕ, ວິປຸລຜລໂຕ, ທີຆສນ຺ຕານໂຕ ຈ ມຫນ຺ຕຠາວໍ ຄໂຕ, ມຫນ຺ເຕຫິ ວາ ອຸຬາຣຈ຺ຉນ຺ທາທີຫິ ຄໂຕ ປຏິປນ຺ໂນຕິ ມຫຄ຺ຄໂຕ. ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນາປິ ນຕ຺ຖິ ເອຕສ຺ສ ປມາຓກຣຘມ຺ມາ, ເຕສໍ ວາ ປຏິປກ຺ໂຂຕິ ອປ຺ປມາໂຓ.

ປຏິປຊ຺ຊຕິ ຌານໍ ເອຕາຍາຕິ ປຏິປທາ, ປຸພ຺ພຠາຄຠາວນາ. ທຸກ຺ຂາ ກິຈ຺ຉາ ປຏິປທາ ເອຕສ຺ສາຕິ ທຸກ຺ຂາປຏິປໂທ. ປກຕິປຎ຺ຎາຍ ອຠິວິສິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ອຠິຎ຺ຎາ ນາມ ອປ຺ປນາວຫາ ຠາວນາປຎ຺ຎາ, ທນ຺ຘາ ມນ຺ທາ ອຠິຎ຺ຎາ ເອຕສ຺ສາຕິ ທນ຺ຘາຠິຎ຺ໂຎ. ທຸກ຺ຂາປຏິປໂທ ຈ ໂສ ທນ຺ຘາຠິຎ຺ໂຎ ຈາຕິ ທຸກ຺ຂາປຏິປທາທນ຺ຘາຠິຎ຺ໂຎ, ສມາຘິ. ຕທາທິວເສນ. ຈຕຸຌານງ຺ຄວເສນາຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ຌານານໍ ອງ຺ຄຠາວວເສນ, ຈຕຸກ຺ກນຍວເສນ ເຈຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຫານຠາຄິຍາທິວເສນາຕິ ຫານໂກຏ຺ຐາສິກາທິວເສນ.

ສມາຘິເອກກທຸກວຓ຺ຓນາ

ຉນ຺ນໍ ອນຸສ຺ສຕິຏ຺ຐານານນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິອາທີນໍ ຉນ຺ນໍ ອນຸສ຺ສຕິກມ຺ມຏ຺ຐານານໍ. ອິເມສໍ ວເສນາຕິ ອິເມສໍ ທສນ຺ນໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານານໍ ວເສນ. ‘‘ປຸພ຺ພຠາເຄ ເອກຄ຺ຄຕາ’’ຕິ ອິມິນາ ອປ຺ປນາຍ ອຸປກາຣກນານາວຊ຺ຊນຸປຈາຣສ຺ສປິ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ນ ເອກາວຊ຺ຊນສ຺ເສວ. ອປ຺ປນາສມາຘີນນ຺ຕິ ອຸປກຕ຺ຕພ຺ພອຸປກາຣກສມ຺ພນ຺ເຘ ສາມິວຈນໍ ‘‘ປຸຣິສສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ປຣິກມ຺ມນ຺ຕິ ໂຄຕ຺ຣຠຸ. ອປຣິຕ຺ໂຕ ສມາຘີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຐມສ຺ສ ຌານສ຺ສາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕີສຸ ຠູມີສູຕິ ກາມຣູປາຣູປຠູມີສຸ. ກຸສລຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາຍ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ‘‘ອຣິຍມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສິຍາ ສປ຺ປີຕິໂກ, ສິຍາ ນິປ຺ປີຕິໂກຕິ ອນິຍມວຈນໍ ອຸປຈາຣສມາຘິສາມຎ຺ເຎນ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ວາ ຌານານໍ ນານາວຊ຺ຊນວີຖິຍໍ ອຸປຈາຣສມາຘິ ສິຍາ ສປ຺ປີຕິໂກ, ສິຍາ ນິປ຺ປີຕິໂກ. ເອກາວຊ຺ຊນວີຖິຍໍ ປນ ອາທິໂຕ ທຸກຕິກຊ຺ຌານານໍ ອຸປຈາຣສມາຘິ ສປ຺ປີຕິໂກວ, ອິຕເຣສໍ ນິປ຺ປີຕິໂກວ, ວິສຠາຄເວທນສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອາເສວນປຈ຺ຈຍຕາຠາວໂຕ, ເອກວີຖິຍໍ ເວທນາປຣິວຕ຺ຕນາຠາວໂຕ ຈ. ສິຍາ ສຸຂສຫຄໂຕ, ສິຍາ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄໂຕຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ປນ ‘‘ທຸກຕິກຊ຺ຌານານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິຘ ‘‘ຕິກຈຕຸກ຺ກຊ຺ຌານານ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ.

ສມາຘິຕິກວຓ຺ຓນາ

ປຏິລທ຺ຘມຕ຺ໂຕຕິ ອຘິຄຕມຕ຺ໂຕ ອນາເສວິໂຕ ອພຫຸລີກໂຕ. ໂສ ຫິ ປຣິທຸພ຺ພລຠາເວນ ຫີໂນ ໂຫຕິ. ນາຕິສຸຠາວິໂຕຕິ ອຕິວິຍ ປຄຸຓຠາວໍ ອປາປິໂຕ. ສຸຠາວິໂຕຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ຠາວິໂຕ ສມ຺ມເທວ ປຄຸຓຕໍ ອຸປນີໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ວສິປ຺ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ຉນ຺ທາທີນໍ ຫີນຕາທິວເສນາປິ ອິເມສໍ ຫີນາທິຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕຖາ ຫິ ອຸຬາຣປຸຎ຺ຎຜລກາມຕາວເສນ ປວຕ຺ຕິໂຕ ຫີໂນ, ໂລກິຍາຠິຎ຺ຎາສມ຺ປາທນາຍ ປວຕ຺ຕິໂຕ ມຊ຺ຌິໂມ, ວິເວກກາມຕາຍ ອຣິຍຠາເວ ຐິເຕນ ປວຕ຺ຕິໂຕ ປຓີໂຕ. ອຕ຺ຕຫິຕາຍ ຠວສມ຺ປຕ຺ຕິອຕ຺ຖໍ ປວຕ຺ຕິໂຕ ວາ ຫີໂນ, ເກວລໍ ອໂລຠຊ຺ຌາສເຍນ ປວຕ຺ຕິໂຕ ມຊ຺ຌິໂມ, ປຣຫິຕາຍ ປວຕ຺ຕິໂຕ ປຓີໂຕ. ວຏ຺ຏຊ຺ຌາສເຍນ ວາ ປວຕ຺ຕິໂຕ ຫີໂນ, ວິເວກຊ຺ຌາສເຍນ ປວຕ຺ຕິໂຕ ມຊ຺ຌິໂມ, ວິວຏ຺ຏຊ຺ຌາສເຍນ ໂລກຸຕ຺ຕຣປາທກຕ຺ຖໍ ປວຕ຺ຕິໂຕ ປຓີໂຕ.

ສທ຺ຘິໍ ອຸປຈາຣສມາຘິນາຕິ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ຌານານໍ ອຸປຈາຣສມາຘິນາ ສຫ. ວິຕກ຺ກມຕ຺ເຕເຍວ ອາທີນວໍ ທິສ຺ວາຕິ ວິຕກ຺ເກເຍວ ໂອຬາຣິກໂຕ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ເຕ ‘‘ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ໂຂຠກຣຘມ຺ໂມ ອຍ’’ນ຺ຕິ ອາທີນວໍ ທິສ຺ວາ ວິຈາຣຎ຺ຈ ສນ຺ຕໂຕ ມນສິ ກຣິຕ຺ວາ. ເຕນາຫ ‘‘ວິຈາເຣ ອທິສ຺ວາ’’ຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍາຕິ ຕໍ ເອວໍ ປຏິລທ຺ຘໍ ສມາຘິໍ ສນ຺ຘາຍ. ເອຕໍ ‘‘ອວິຕກ຺ກວິຈາຣມຕ຺ໂຕ ສມາຘີ’’ຕິ ທຸຕິຍປທໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕີສູຕິ ອາທິໂຕ ຕີສຸ.

ເຕສ຺ເວວາຕິ ເຕສຸ ເອວ ຈຕຸກ຺ກປຎ຺ຈກນເຍສຸ. ຕຕິເຍ ຈຕຸຕ຺ເຖຕິ ຈຕຸກ຺ກນເຍ ຕຕິເຍ, ປຎ຺ຈກນເຍ ຈຕຸຕ຺ເຖຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ອວສາເນຕິ ທ຺ວີສຸປິ ນເຍສຸ ປຣິໂຍສານຊ຺ຌາເນ. ຍຖາກ຺ກມໍ ຈຕຸຕ຺ເຖ, ປຎ຺ຈເມ ວາ. ປີຕິສຸຂສຫຄໂຕ ວາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອຕ຺ຖ ຈ ສຕິປິ ປີຕິສຫຄຕສ຺ສາປິ ສມາຘິສ຺ສ ສຸຂສຫຄຕຕ຺ເຕ ຕີຓິປິ ປທານິ ອສງ຺ກຣໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ນິປ຺ປີຕິກສຸຂໂຕ ສປ຺ປີຕິກສຸຂສ຺ສ ວິເສສທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ສຕ຺ຖຸ ປີຕິຕິກເທສນາຕິ ນິປ຺ປີຕິກສ຺ເສວ ສຸຂສ຺ສ ວເສນ ສຸຂສຫຄໂຕ ສມາຘິ ຄຫິໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ອຸປຈາຣຠູມິຍນ຺ຕິ ອຸປຈາຣຊ຺ຌານສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທ. ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ຫິ ສຫຊາຕຘມ຺ມານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານຕາຍ ‘‘ຠູມີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘‘ສຸຂຠູມິຍໍ ກາມາວຈເຣ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ສ. ໙໘໘) ວິຍ. ປຣິຕ຺ໂຕ ສມາຘິ ກາມາວຈຣຠາວໂຕ.

ສມາຘິຈຕຸກ຺ກວຓ຺ຓນາ

ປຐມສມນ຺ນາຫາໂຣ ຠາວນໍ ອາຣຠນ຺ຕສ຺ສ ‘‘ປຖວີ ປຖວີ’’ຕິອາທິນາ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ປຐມາຠິນິເວໂສ. ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຌານສ຺ສ ອຸປຈາຣນ຺ຕິ ນີວຣຓວິຕກ຺ກວິຈາຣນິກນ຺ຕິອາທີນໍ ວູປສເມ ຖິຣຠູຕໍ ກາມາວຈຣຊ຺ຌານໍ. ‘‘ຍາວ ອປ຺ປນາ’’ຕິ ອິມິນາ ປຸພ຺ພຠາຄປຎ຺ຎາຍ ເອວ ອຠິຎ຺ຎາຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕ ວິຍ ທິສ຺ສຕີຕິ ວທນ຺ຕິ. ອປ຺ປນາປຎ຺ຎາ ປນ ອຠິຎ຺ຎາວ. ຍທຄ຺ເຄນ ຫິ ປຸພ຺ພຠາຄປຎ຺ຎາຍ ທນ຺ຘສີຆຕາ, ຕທຄ຺ເຄນ ອປ຺ປນາປຎ຺ຎາຍປີຕິ. ສມຸທາຈາຣຄຫຓຕາຍາຕິ ສມຸທາຈາຣສ຺ສ ຄຫຓຠາເວນ, ປວຕ຺ຕິພາຫຸລ຺ລໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອສຸຂາເສວນາຕິ ກສິຣຠາວນາ.

ປລິໂພຘຸປຈ຺ເຉທາທີນີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຠາວນາວິຘານາປຣິຫາປນາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອສປ຺ປາຍເສວີຕິ ອຸປຈາຣາຘິຄມໂຕ ປຸພ຺ເພ ອສປ຺ປາຍເສວິຕາຍ ທຸກ຺ຂາ ປຏິປທາ. ປຈ຺ຉາ ອສປ຺ປາຍເສວິຕາຍ ທນ຺ຘາ ອຠິຎ຺ຎາ ໂຫຕິ. ສປ຺ປາຍເສວິໂນຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ປຸພ຺ພຠາເຄຕິ ອຸປຈາຣຊ຺ຌານາຘິຄມໂຕ ໂອຣຠາເຄ. ອປຣຠາເຄຕິ ຕໂຕ ອຸທ຺ຘໍ. ຕສ຺ສ ໂວມິສ຺ສກຕາຕິ ໂຍ ປຸພ຺ພຠາເຄ ອສປ຺ປາຍໍ ເສວິຕ຺ວາ ອປຣຠາເຄ ສປ຺ປາຍເສວີ, ຕສ຺ສ ທຸກ຺ຂາ ປຏິປທາ ຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎາ. ອິຕຣສ຺ສ ສຸຂາ ປຏິປທາ ທນ຺ຘາຠິຎ຺ຎາ ໂຫຕິ. ເອວໍ ປຐມຈຕຸຕ຺ຖານໍ ໂວມິສ຺ສກຕາຍ ທຸຕິຍຕຕິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອກຕປລິໂພຘຸປຈ຺ເຉທສ຺ສ ສປຣິປນ຺ຖຕາຍ ປຏິປທາ ທຸກ຺ຂາ ໂຫຕິ, ອິຕຣສ຺ສ ສຸຂາ. ອສມ຺ປາທິຕອປ຺ປນາໂກສລ຺ລສ຺ສ ຎາຓສ຺ສ ອວິສທຕາຍ ທນ຺ຘາ ອຠິຎ຺ຎາ ໂຫຕິ, ວິສທຕາຍ ຂິປ຺ປາ ອຠິຎ຺ຎາ.

ຕຓ຺ຫາອວິຊ຺ຊາວເສນາຕິ ຕຓ຺ຫາອວິຊ຺ຊານໍ ອຠິຠວານຠິຠວວເສນ. ສມຖວິປສ຺ສນາຘິກາຣວເສນາຕິ ສມຖວິປສ຺ສນາສຸ ອສໂຕ, ສໂຕ ຈ ອຘິກາຣສ຺ສ ວເສນ. ຕຓ຺ຫາຍ ສມາຘິສ຺ສ ອຸຊຸປຏິປກ຺ຂຕ຺ຕາ ສາ ສມຖປຏິປທາຍ ປຣິປນ຺ຖິນີຕິ ອາຫ ‘‘ຕຓ຺ຫາຠິຠູຕສ຺ສ ຫິ ທຸກ຺ຂາ ປຏິປທາ ໂຫຕີ’’ຕິ. ອຠິຠໂວ ຈສ຺ສາ ອິຕຣກິເລເສຫິ ອຘິກຕາຍ ອນຠິຠູຕສ຺ສ ຕຓ຺ຫາຍາຕິ ອຘິກາຣໂຕ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຖາ ອວິຊ຺ຊາ ປຎ຺ຎາຍ ອຸຊຸປຏິປກ຺ຂາຕິ ຕທຠິຠູຕສ຺ສ ທນ຺ຘາຠິຎ຺ຎຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ອກຕາຘິກາໂຣຕິ ຠວນ຺ຕເຣ ອກຕປຣິຈໂຍ ຍຖາ ປຄຸຓໍ ກຕ຺ວາ ວິສ຺ສຏ຺ຐຄນ຺ໂຖ ອປ຺ປມຕ຺ຕເກນ ປໂຍເຄນ ສຸປ຺ປວຕ຺ຕິ ວາຈຸຄ຺ຄໂຕວ ໂຫຕິ, ເອວໍ ປຸພ຺ເພ ກຕປຣິຈຍສ຺ສ ຠາວນາ ອປ຺ປກສິເຣເນວ ອິຊ຺ຌຕີຕິ ອາຫ ‘‘ກຕາຘິກາຣສ຺ສ ສຸຂາ’’ຕິ. ສ຺ວາຍໍ ອກໂຕ, ກໂຕ ຈ ອຘິກາໂຣ ສມຖນິສ຺ສິໂຕ ປຏິປທາຍໍ ວຸຕ຺ໂຕ ສມາຘິປ຺ປຘານຕ຺ຕາ ປຏິປທາຍ. ວິປສ຺ສນານິສ຺ສິໂຕ ອຠິຎ຺ຎາຍໍ ຎາຓປ຺ປຘານຕ຺ຕາ ອປ຺ປນາຍ. ກິເລສິນ຺ທ຺ຣິຍວເສນາຕິ ຕິກ຺ຂາຕິກ຺ຂານໍ ກິເລສິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ວເສນ. ເຕນາຫ ‘‘ຕິພ຺ພກິເລສສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ກິເລສາ ກາມຈ຺ຉນ຺ທາທໂຍ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ສທ຺ຘາທີນິ.

ຍຖາວຸຕ຺ຕາ ປຏິປທາຠິຎ຺ຎາ ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐານາຕິ ຘມ຺ມນິທ຺ເທສມ຺ປິ ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐານມຸເຂນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂຍ ປຸຄ຺ຄໂລ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອປ຺ປຄຸໂຓຕິ ນ ສຸຠາວິໂຕ ວສີຠາວໍ ອປາປິໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸປຣິຌານສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ຠວິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕີ’’ຕິ. ອຍໍ ປຣິຕ຺ໂຕຕິ ອຍໍ ສມາຘິ ອປ຺ປານຸຠາວຕາຍ ປຣິຕ຺ໂຕ. ອວຑ຺ຒິເຕຕິ ເອກງ຺ຄຸລທ຺ວງ຺ຄຸລມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ວຑ຺ຒິເຕ ຍຖາອຸປຏ຺ຐິເຕ ອາຣມ຺ມເຓ. ເອກງ຺ຄຸລມຕ຺ຕມ຺ປິ ຫິ ວຑ຺ຒິຕໍ ອປ຺ປມາຓເມວາຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ປຄຸໂຓ ສຸຠາວິໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ອຸປຣິຌານສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ຠວິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ຍຖາ ປຄຸໂຓປິ ອຸປຣິຌານສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ຠວິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ສມາຘິ ປຣິຕ຺ໂຕເຍວ ໂຫຕິ, ນ ອປ຺ປມາໂຓ, ເອວໍ ຎາຓຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ເອກາສເນເນວ ອຸປຣິຌານນິພ຺ພຕ຺ຕເນນາຕິ ສຸຠາວິໂຕປິ ອຸປຣິຌານສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາວສງ຺ຂາຕາຍ ສຸຠາວິຕກິຈ຺ຈສິທ຺ຘິຍາ ‘‘ອປ຺ປມາໂຓ’’ຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອປເຣ ປນ ສເຈ ສຸຠາວິໂຕ ປຄຸໂຓ ວສີຠາວໍ ປຕ຺ໂຕ ອຸປຣິຌານສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ອໂຫນ຺ໂຕປິ ອປ຺ປມາໂຓ ເອວ, ປມາຓກຣານໍ ຣາຄາທິປຏິປກ຺ຂານໍ ສຸວິທູຣຠາວໂຕຕິ ວທນ຺ຕິ. ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂຓໂວມິສ຺ສຕາຍາຕິ ໂຍ ອປ຺ປຄຸໂຓ ອຸປຣິຌານສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ຠວິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ວຑ຺ຒິເຕ ອາຣມ຺ມເຓ ປວຕ຺ໂຕ, ອຍໍ ປຣິຕ຺ໂຕ ອປ຺ປມາຓາຣມ຺ມໂຓ. ໂຍ ປນ ປຄຸໂຓ ອຸປຣິຌານສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ຠວິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ອວຑ຺ຒິເຕ ອາຣມ຺ມເຓ ປວຕ຺ໂຕ, ອຍໍ ອປ຺ປມາໂຓ ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມໂຓຕິ ເອວໍ ປຐມຈຕຸຕ຺ຖສມາຘີນໍ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂຓສ຺ສ ໂວມິສ຺ສກຠາເວນ ທຸຕິຍຕຕິຍສມາຘິສງ຺ຄາຫໂກ ໂວມິສ຺ສກນໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຕໂຕຕິ ຕໂຕ ປຐມຊ຺ຌານໂຕ ອຸທ຺ຘໍ. ວິຣຕ຺ຕປີຕິກນ຺ຕິ ອຕິກ຺ກນ຺ຕປີຕິກໍ ວາ ຊິຄຸຈ຺ຉິຕປີຕິກໍ ວາ. ອວຍໂວ ສມຸທາຍສ຺ສ ອງ຺ຄນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ‘‘ເສນງ຺ຄໍ ຣຖງ຺ຄ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ວິຍາຕິ ອາຫ ‘‘ຈຕຸນ຺ນໍ ຌານານໍ ອງ຺ຄຠູຕາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມາຘີ’’ຕິ.

ຫານໍ ຠຊຕີຕິ ຫານຠາຄິໂຍ, ຫານຠາໂຄ ວາ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ຫານຠາຄິໂຍ, ປຣິຫານໂກຏ຺ຐາສິໂກຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາລຍສ຺ສ ອເປກ຺ຂາຍ ອປຣິຈ຺ຈຊນໂຕ ຐິຕິໍ ຠຊຕີຕິ ຐິຕິຠາຄິໂຍ. ວິເສສໍ ຠຊຕີຕິ ວິເສສຠາຄິໂຍ. ປຈ຺ຈນີກສມຸທາຈາຣວເສນາຕິ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຌານສ຺ສ ປຈ຺ຈນີການໍ ນີວຣຓວິຕກ຺ກວິຈາຣາທີນໍ ປວຕ຺ຕິວເສນ. ຕທນຸຘມ຺ມຕາຍາຕິ ຕທນຸຣູປຠູຕາຍ ສຕິຍາ. ສຓ຺ຐານວເສນາຕິ ສຓ຺ຐຫນວເສນ ປຕິຏ຺ຐານວເສນ. ‘‘ສາ ປນ ຕທສ຺ສາທສງ຺ຂາຕາ, ຕທສ຺ສາທສມ຺ປຍຸຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ຘສງ຺ຂາຕາ ວາ ມິຈ຺ຉາສຕີ’’ຕິ ສມ຺ໂມຫວິໂນທນິຍໍ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໗໙໙) ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສາເປກ຺ຂສ຺ສ ອຸປຣິ ວິເສສໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ ອວິຄຕນິກນ຺ຕິກາ ຕໍຕໍປຣິຫຣຓສຕີຕິປິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ‘‘ສຕິຍາ ວາ ນິກນ຺ຕິຍາ ວາ’’ຕິ ວິກປ຺ປວຈນຎ຺ຈ ຍຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ວິເສສາຘິຄມວເສນາຕິ ວິເສສາຘິຄມສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາວວເສນ, ວິເສສໍ ວາ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ ເອເຕນາຕິ ວິເສສາຘິຄໂມ, ຕສ຺ສ ວເສນ. ນິພ຺ພິທາສຫຄຕສຎ຺ຎາມນສິກາຣສມຸທາຈາຣວເສນາຕິ ອາທີນວທສ຺ສນປຸພ຺ພງ຺ຄມນິພ຺ພິນ຺ທນຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສຎ຺ຎາຍ ຈ ອາໂຠຄສ຺ສ ຈ ປວຕ຺ຕິວເສນ. ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍຕາຕິ ສຈ຺ຈານໍ ນິພ຺ພິຊ຺ຌນປກ຺ຂິກຕາ ວິປສ຺ສນາຍ ສໍວຕ຺ຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ກາມສຫຄຕາຕິ ກາມາຣມ຺ມຓາ, ກາມສຎ຺ຎາຫິ ວາ ໂວກິຓ຺ຓາ. ອວິຕກ຺ກສຫຄຕາຕິ ‘‘ກຖໍ ນຸ ໂຂ ເມ ອວິຕກ຺ກໍ ຌານໍ ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ ເອວໍ ອວິຕກ຺ກາຣມ຺ມຓາ ອວິຕກ຺ກວິສຍາ. ກາມຎ຺ຈາຍໍ ‘‘ປຐມສ຺ສ ຌານສ຺ສາ’’ຕິອາທິໂກ ປາໂຐ ປຎ຺ຎາວເສນ ອາຄໂຕ, ສມາຘິສ຺ສາປິ ປເນຕ຺ຖ ສງ຺ຄໂຫ ອຕ຺ເຖວາຕິ ອຸທາຫຣຓສ຺ສ ສາຕ຺ຖກຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕາຍ ປນ ປຎ຺ຎາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ສມາຘີປິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ເຕສໍ ວເສນ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຠາວນາມຍສ຺ສ ສມາຘິສ຺ສ ອິຘາຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ອຸປຈາເຣກຄ຺ຄຕາ ‘‘ກາມາວຈໂຣ ສມາຘີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຘິປຕິໍ ກຣິຕ຺ວາຕິ ‘‘ຉນ຺ທວໂຕ ເຈ ສມາຘິ ໂຫຕິ, ມຍ຺ຫມ຺ປິ ເອວໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ຉນ຺ທໍ ອຘິປຕິໍ, ຉນ຺ທໍ ຘຸຣໍ ເຊຏ຺ຐກໍ ປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ກຕ຺ວາ. ລຠຕິ ສມາຘິນ຺ຕິ ເອວໍ ຍໍ ສມາຘິໍ ລຠຕິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຉນ຺ທສມາຘິ, ຉນ຺ທາຘິປຕິສມາຘີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ວີຣິຍສມາຘິອາທໂຍປິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຈຕຸກ຺ກເຠເທຕິ ຈຕຸກ຺ກວເສນ ສມາຘິປ຺ປເຠທນິທ຺ເທເສ. ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ສມ຺ປໂຍຄວເສນ ວິຈາເຣນ ສຫ ວຕ຺ຕມາໂນ ວິຕກ຺ໂກ ປຎ຺ຈກນເຍ ທຸຕິຍຊ຺ຌາເນ ວິໂຍຊິໂຕປິ ນ ສຸຏ຺ຐຸ ວິໂຍຊິໂຕຕິ, ເຕນ ສທ຺ຘິໍເຍວ ວິຈາຣສມຕິກ຺ກມໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວິຕກ຺ກວິຈາຣາຕິກ຺ກເມນ ຕຕິຍ’’ນ຺ຕິ. ທ຺ວິຘາ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ຈຕຸກ຺ກເຠເທ ວຸຕ຺ຕໍ ທຸຕິຍໍ ຌານນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ປຎ຺ຈຌານງ຺ຄວເສນາຕິ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຌານານໍ ອງ຺ຄຠາວວເສນ ສມາຘິສ຺ສ ປຎ຺ຈວິຘຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

໔໐. ວິຠງ຺ເຄຕິ ຎາຓວິຠງ຺ເຄ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ‘‘ຌານວິໂມກ຺ຂສມາຘິສມາປຕ຺ຕີນໍ ສໍກິເລສໂວທານ’’ນ຺ຕິ, ເອຕ຺ຖ ‘‘ສໍກິເລສ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຫານຠາຄິໂຍ ຘມ຺ໂມຕິ ອປຄຸເຓຫິ ປຐມຊ຺ຌານາທີຫິ ວຸຏ຺ຐິຕສ຺ສ ສຎ຺ຎາມນສິກາຣານໍ ກາມາທິອນຸປກ຺ຂນ຺ທນໍ. ວິເສສຠາຄິໂຍ ຘມ຺ໂມຕິ ປຄຸເຓຫິ ປຐມຊ຺ຌານາທີຫິ ວຸຏ຺ຐິຕສ຺ສ ສຎ຺ຎາມນສິກາຣານໍ ທຸຕິຍຊ຺ຌານາທິອນຸປກ຺ຂນ຺ທນໍ. ເຕນາຫ ‘‘ປຐມສ຺ສ ຌານສ຺ສ ລາຠິ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໘໒໘) – ອປຄຸຓສ຺ສ ປຐມສ຺ສ ຌານສ຺ສ ລາຠີນໍ ຕໂຕ ວຸຏ຺ຐິຕໍ ອາຣມ຺ມຓວເສນ ກາມສຫຄຕາ ຫຸຕ຺ວາ ສຎ຺ຎາມນສິກາຣາ ສມຸທາຈຣນ຺ຕິ ໂຈເທນ຺ຕິ ຕຸທນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ກາມານຸປກ຺ຂນ຺ທານໍ ສຎ຺ຎາມນສິກາຣານໍ ວເສນ ສາ ປຐມຊ຺ຌານປຎ຺ຎາ ຫາຍຕິ, ຕສ຺ມາ ຫານຠາຄິນີ ປຎ຺ຎາ. ອວິຕກ຺ກສຫຄຕາຕິ ອວິຕກ຺ກໍ ທຸຕິຍໍ ຌານໍ ສນ຺ຕໂຕ ປຓີຕໂຕ ມນສິ ກໂຣໂຕ ອາຣມ຺ມຓວເສນ ອວິຕກ຺ກສຫຄຕາ ສມຸທາຈຣນ຺ຕິ ປຄຸຓປຐມຊ຺ຌານໂຕ ວຸຏ຺ຐິຕໍ ທຸຕິຍຊ຺ຌານາຘິຄມຕ຺ຖາຍ ໂຈເທນ຺ຕິ ຕຸທນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ທຸຕິຍຊ຺ຌານານຸປກ຺ຂນ຺ທານໍ ສຎ຺ຎາມນສິກາຣານໍ ວເສນ ປຐມຊ຺ຌານປຎ຺ຎາ ວິເສສຠູຕສ຺ສ ທຸຕິຍຊ຺ຌານສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປທຏ຺ຐານຕາຍ ວິເສສຠາຄິນີ ປຎ຺ຎາ. ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ສມາຘິ ອິຘາຘິປ຺ເປໂຕ. ອິມິນາ ນເຍນາຕິ ອິມິນາ ປຐມຊ຺ຌາເນ ວຸຕ຺ເຕນ ວິຘິນາ ທຸຕິຍຊ຺ຌານາທີສຸປິ ຫານຠາຄິຍຘມ຺ໂມ, ວິເສສຠາຄິຍຘມ຺ໂມ ຈ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ທສປລິໂພຘວຓ຺ຓນາ

໔໑. ອຣິຍມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣອປ຺ປມາຓອປຣິຍາປນ຺ນຄ຺ຄຫເຓນ ໂລກິເຍຫິ ອສາຘາຣຓໂຕ, ສປ຺ປີຕິກາທິຄ຺ຄຫເຓນ ສາຘາຣຓໂຕ ຈ ອຣິຍມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ສມາຘິ ວຸຕ຺ໂຕ. ຠາວິໂຕ ໂຫຕິ ສຎ຺ຎາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຕນ຺ຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄສມາຘິໍ. ວິສຸນ຺ຕິ ປຎ຺ຎາຠາວນາຍ ວິສຸໍ ກຕ຺ວາ ນ ວທາມ.

ກມ຺ມຏ຺ຐານຠາວນໍ ປຣິພຸນ຺ເຘຕິ ອຸປໂຣເຘຕິ ປວຕ຺ຕິຕຸໍ ນ ເທຕີຕິ ປລິໂພໂຘ ຣ-ກາຣສ຺ສ ລ-ກາຣໍ ກຕ຺ວາ, ປຣິປນ຺ໂຖຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາຕິ ສມາປເນນ, ສງ຺ຄຫເຓນ ວາ ອຸປຣຸນ຺ຘິຕ຺ວາ, ອປລິໂພຘໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອາວສນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອາວາໂສ. ປຣິຈ຺ເຉທວເສນ ເວຓິຍຕິ ທິສ຺ສຕີຕິ ປຣິເວຓໍ. ວິຫາເຣ ຠິກ຺ຂູນໍ ຕໍ ຕໍ ວສນຏ຺ຐານໍ. ສ຺ວາຍໍ ອາວາໂສ. ນວກມ຺ມາທີສູຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອາວາສສ຺ສ ຕທຎ຺ຎໍ ອຠິວຸທ຺ຘິກາຣຓໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ກາຣເຓນາຕິ ‘‘ຉາຍູທກສມ຺ປນ຺ນໍ ສຸລຠຠິກ຺ຂ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ກາຣເຓນ. ອເປກ຺ຂວາຕິ ສາລໂຍ.

ຕຕ຺ຣາຕິ ຕສ຺ມິໍ ປລິໂພຘາຠາເວ. ປາຈີນຂຓ຺ຑຣາຊິນ຺ຕິ ປຸຣຕ຺ຖິມທິສາຍໍ ປພ຺ພຕຂຓ຺ຑານໍ ອນ຺ຕເຣ ວນຣາຊິຏ຺ຐານໍ. ‘‘ນາມາ’’ຕິ ອິມິນາ ຕສ຺ສ ປເທສສ຺ສ ອຍໍ ສມຎ຺ຎາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ປຏິສາມິຕເມວາຕິ ນິຈ຺ຈກາລໍ ປຏິສາເມຕ຺ວາວ ວິຫາຣໂຕ ນິກ຺ຂມາມີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຘາຕຸນິຘານຏ຺ຐານນ຺ຕິ ກາຍພນ຺ຘນຘມ຺ມກຣຓນ຺ຫານສາຏິກອກ຺ຂກຘາຕຸສງ຺ຂາຕານໍ ປຣິໂຠຄສຣີຣຘາຕູນໍ ນິທຫິຕຏ຺ຐານໍ. ອີທິສສ຺ສ ອຍໍ ເຖໂຣ ວິຍ ອລຄ຺ຄຈິຕ຺ຕສ຺ສ. ເອເຕນ ‘‘ຠິກ຺ຂຸນາ ນາມ ອາວາເສ ເອວຣູເປນ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ໂອວາໂທ ທິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ອິໂຕ ປເຣສຸປິ ວຕ຺ຖູສຸ ເອເສວ ນໂຍ.

ກຸລນ຺ຕິ ກຸລຄ຺ຄຫເຓນ ກຸລມນຸສ຺ສານໍ ຄຫຓໍ ຄາມຄ຺ຄຫເຓນ ຄາມວາສີນໍ ວິຍ. ອຸປຏ຺ຐາກກຸລມ຺ປີຕິ ປິ-ສທ຺ເທນ ປເຄວ ຎາຕິກຸລນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຸທ຺ເທສຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຸທ຺ທິສາປນຕ຺ຖໍ, ປາຐໍ ອຸທ຺ທິສາເປຕ຺ວາ ສຊ຺ຌາຍິຕຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິເຘວາຕິ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ປເທເສ, ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ວິຫາເຣຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໍ ວິຫາຣນ຺ຕິ ຕໍ ໂກຣຓ຺ຑກວິຫາຣໍ.

ອຸປຄໂຕຕິ ວສ຺ສໍ ອຸປຄໂຕ. ສທາຕິ ຄຕກາລໂຕ ປຠຸຕິ ວິເສສໂຕ ປວາຣິຕທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສພ຺ພທາ ທິວເສ ທິວເສ. ປຣິເທວມານາຕິ ຕໍຕໍວິລປນວເສນ ວິວິຘໍ ປຣິເທວນ຺ຕີ. ສພ຺ພໍ ປວຕ຺ຕິນ຺ຕິ ອຕ຺ຕນາ ຕຕ຺ຖ ທິຏ຺ຐກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຈ຺ຉາ ສມາຄມປຣິໂຍສານໍ ທຫຣສ຺ສ ສພ຺ພໍ ປວຕ຺ຕິໍ.

ກາຍສກ຺ຂິນ຺ຕິ ‘‘ປສ຺ສ ອິມ’’ນ຺ຕິ ມຸຂປຏິຄ຺ຄາຫກໍ ກຕ຺ວາ. ຣຖວິນີຕປຏິປທນ຺ຕິ ທສກຖາວຕ຺ຖຸກິຕ຺ຕນປຸພ຺ພິກໍ ຣຖວິນີຕູປມາຫິ ວິຠາວິຕໍ ຣຖວິນີຕສຸຕ຺ເຕ (ມ. ນິ. ໑.໒໕໒) ອາຄຕໍ ສຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘິປຏິປທໍ. ນາລກປຏິປທນ຺ຕິ ‘‘ໂມເນຍ຺ຍໍ ເຕ ອຸປຎ຺ຎິສ຺ສ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ສຸ. ນິ. ໗໐໖) ສຕ຺ຖາຣາ ນາລກຕ຺ເຖຣສ຺ສ ເທສິຕປຏິປທໍ. ຕຸວຏກປຏິປທນ຺ຕິ ‘‘ມູລໍ ປປຎ຺ຈສງ຺ຂາຍາ’’ຕິອາທິນາ (ສຸ. ນິ. ໙໒໒) ຠຄວຕາ ເທສິຕປຏິປທໍ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ຍຖາກ຺ກມໍ –

‘‘ນ ມຸນີ ຄາມມາຄມ຺ມ, ກຸເລສຸ ສຫສາ ຈເຣ;

ຆາເສສນໍ ຉິນ຺ນກໂຖ, ນ ວາຈໍ ປຍຸຕໍ ຠເຓ’’. (ສຸ. ນິ. ໗໑໖);

‘‘ຄາເມ ຈ ນາຠິສຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ລາຠກມ຺ຍາ ຊນໍ ນ ລປເຍຍ຺ຍາ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໙໓໕) –

ເອວມາທິກາ ປຣມປ຺ປິຈ຺ຉກຖາ ອາຄຕາ. ຈຕຸປຈ຺ຈຍສນ຺ໂຕສຠາວນາຣາມຕາທີປກນ຺ຕິ ຈີວຣາທີສຸ ຈຕູສຸ ປຈ຺ຈເຍສຸ ສນ຺ໂຕສສ຺ສ, ຠາວນາຣາມຕາຍ ຈ ປກາສກໍ.

ລພ຺ຠຕີຕິ ລາໂຠ. ເຕນາຫ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ. ມຫາປຣິວາເຣຕິ ວິປຸລປຣິວາເຣ. ປິຓ຺ຑປາຕໍ ຕາວ ເທນ຺ຕາ ພຸທ຺ຘປູຊາປຕ຺ຕຈີວຣາທີນິ ຕສ຺ສ ປຣິວາຣານິ ກຕ຺ວາ ເທນ຺ຕິ, ຕຖາ ຈີວຣາທິທາເນປິ. ພາຫຸລ຺ລິກປິຓ຺ຑປາຕິກາຕິ ປິຓ຺ຑປາຕິກາ ຫຸຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຍພາຫຸລ຺ລິກາ. ວທນ຺ຕີຕິ ປຸຣິມທິວເສ ຠິກ຺ຂາຍ ອາຫິຓ຺ຑນກາເລ ຍຖາສຸຕໍ ວທນ຺ຕິ. ນິຈ຺ຈພ຺ຍາວໂຏ ອຸປາສກາທີນໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫເນ.

ຕສ຺ສາຕິ ຄຓສ຺ສ. ໂສຕິ ຄຓປລິໂພໂຘ. ເອວນ຺ຕິ ອິທານິ ວຸຈ຺ຈມານາກາເຣນ ຄຓວາຈກສ຺ສ ປຣິເຍສນມ຺ປິ ລຫຸກເມວ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ໂຍຊນໂຕ ປຣໍ ອຄນ຺ຕ຺ວາ’’ຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ມນ຺ຕິ ສມຓຘມ຺ມມາຫ.

ກຕາກເຕຕິ ກເຕ ຈ ອກເຕ ຈ ກມ຺ເມ ຊານນວເສນ ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ກຕາກເຕຕິ ວາ ອປ຺ປເກ ຈ ມຫນ຺ເຕ ຈ ກເຕ, ຍຖາ ‘‘ຜລາຜເລ’’ຕິ. ສເຈ ພຫຸໍ ອວສິຏ຺ຐນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຠາຣຫາຣາ ສງ຺ຆກິຈ຺ຈປຣິຓາຍກາ.

ປພ຺ພຊ຺ຊາເປກ຺ໂຂຕິ ສີຫຬທີເປ ກິຣ ກຸລທາຣການໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ອາວາຫວິວາຫສທິສາ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນທິວສໍ ອຕິກ຺ກເມຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ. ‘‘ສເຈ ຕໍ ອລຠນ຺ໂຕ ນ ສກ຺ໂກຕິ ອຘິວາເສຕຸ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ສມາປເນນ ປລິໂພຘຸປຈ຺ເຉໂທ ວຸຕ຺ໂຕ, ພ຺ຍຕິເຣກໂຕ ປນ ‘‘ສເຈ ຕໍ ອລຠນ຺ໂຕ ສກ຺ໂກຕິ ອຘິວາເສຕຸໍ, ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ໂມວ ກາຕພ຺ໂພ’’ຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ທສ຺ສິໂຕຕິ ສງ຺ຄຫເຓນ ປລິໂພຘຸປຈ຺ເຉໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ.

ຕຖາຕິ ຍຖາ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ຄິລາໂນ ຍາວຊີວໍ ອຸປຏ຺ຐາຕພ຺ໂພ, ຕຖາ ອຸປສມ຺ປາທິຕອນ຺ເຕວາສິໂກ ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ມວາຈໍ ວຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປາທິໂຕ.

ໂຍ ໂກຈິ ໂຣໂຄຕິ ມູລຠູໂຕ, ອນຸພນ຺ໂຘ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ. ອນມຕຄ຺ເຄຕິ ອນຸ ອນຸ ອມຕຄ຺ເຄ ອນາທິມຕິ.

‘‘ຄນ຺ໂຖ’’ຕິ ອິມິນາ ຄນ຺ຖປລິໂພໂຘ ອິຘ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ປຣິຍຕ຺ຕິຫຣຓ’’ນ຺ຕິ. ສຊ຺ຌາຍາທີຫີຕິ ສຊ຺ຌາຍຘາຣຓປຣິຈຍປຸຈ຺ຉາທີຫິ. ອິຕຣສ຺ສາຕິ ອພ຺ຍາວຏສ຺ສ. ຍສ຺ສ ຄນ຺ຖຘຸຣໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຐິຕສ຺ສາປິ ຄນ຺ໂຖ ວຕ຺ຕເຕວ, ນ ຕສ຺ສ ຄນ຺ໂຖ ປລິໂພໂຘ. ຍຖາ ຕມ຺ຫິ ຕມ຺ຫິ ວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ອາຄຕຕ຺ເຖຣານໍ, ນາປິ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ອຄນ຺ຖປສຸຕສ຺ສ. ມຊ຺ຌິມປຓ຺ຓາສໂກ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ສຸຕ຺ຕປເທສານໍ ວາຣານຎ຺ຈ ສທິສຕາຍ ພ຺ຍາມຸຍ຺ຫນໂຕ. ປຸນ ນ ໂອໂລເກສ຺ສາມີຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄນ຺ຖຘຸຣໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊມີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຄາມວາສິກຕ຺ເຖເຣຫີຕິ ອນຸຣາຘປຸຣວາສີຫິ. ອນຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາຕິ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປຣິຈຍໍ ອກຕ຺ວາ. ປຎ຺ຈນິກາຍມຓ຺ຑເລຕິ ທີຆາຄມາທິເກ ປຎ຺ຈປິ ນິກາເຍ ສິກ຺ຂິຕປຣິສາຍ. ປຣິວຕ຺ເຕສ຺ສາມີຕິ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສາມິ. ສຸວຓ຺ຓເຠຣິນ຺ຕິ ເສຏ຺ຐເຠຣິໍ. ກຕມາຈຣິຍານໍ ອຸຄ຺ຄໂຫຕິ ກຕເມສໍ ອາຈຣິຍານໍ ອຸຄ຺ຄໂຫ, ເກນ ປຣິວຕ຺ຕີຍຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອາຈຣິຍມຄ຺ໂຄຕິ ອາຈຣິຍານໍ ກຖາມຄ຺ໂຄ. ອຕ຺ຕໂນ ອາຈຣິຍານນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ກເຖຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕານໍ ອາຈຣິຍານໍ. ສຸວິນິຈ຺ຉິຕາ ສພ຺ພາ ຕິປິຏກປຣິຍຕ຺ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ຖີຕິ ສພ຺ພປຣິຍຕ຺ຕິໂກ, ເຕປິຏໂກຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປີເຐ ນິສິນ຺ໂນ ຕໂຕ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຠູມິຍໍ ຕຏ຺ຏິກາຍ ນິສີທິຕ຺ວາ. ຄຕກສ຺ສາຕິ ປຏິປຕ຺ຕິຄມເນນ ຄຕສ຺ສ ທິຏ຺ຐສຈ຺ຈສ຺ສ. ຈີວຣໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາຕິ ອາຈຣິຍສ຺ສ ອປຈິຕິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ປຣິມຓ຺ຑລໍ ຈີວຣໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ. ສາເຐຍ຺ຍາຠາວໂຕ ອຸຊຸ. ກາຣຓາກາຣຓສ຺ສ ອາຊານນໂຕ ອາຊານີໂຍ.

ໂປຖຸຊ຺ຊນິກາຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊເນ ຠວາ. ທຸປ຺ປຣິຫາຣາ ພຫຸປຣິສ຺ສຍຕາຍ. ຕຖາ ຫິສ຺ສາ ອຸຕ຺ຕານເສຍ຺ຍກທາຣໂກ, ຕຣຸຓສສ຺ສຎ຺ຈ ນິທສ຺ສິຕໍ. ວິປສ຺ສນາຍ ປລິໂພໂຘ ສມຖຍານິກສ຺ສ, ນ ວິປສ຺ສນາຍານິກສ຺ສ. ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຫິ ຌານລາຠີ ສມຖຍານິໂກວ ໂຫຕິ ວິປສ຺ສນາສຸຂໂຕ. ອິຕເຣນາຕິ ສມຖຕ຺ຖິເກນ. ອວເສສາ ນວ ປລິໂພຘາ.

ກມ຺ມຏ຺ຐານທາຍກວຓ຺ຓນາ

໔໒. ກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ນິຍຸຕ຺ໂຕ ກມ຺ມຏ຺ຐານິໂກ, ຠາວນມນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ. ເຕນ ກມ຺ມຏ຺ຐານິເກນ. ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາຕິ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ສພ຺ເພ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ເອວໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ. ສຫວາສີນໍ ຠິກ຺ຂູນໍ. ມຸທຸຈິຕ຺ຕຕນ຺ຕິ ອຕ຺ຕນິ ມຸທຸຈິຕ຺ຕຕໍ ຊເນຕິ, ອຍຎ຺ຈ ສຫວາສີນໍ ຈິຕ຺ຕມທ຺ທວຊນນາທິອຕ຺ໂຖ ‘‘ມນຸສ຺ສານໍ ປິໂຍ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ເຕນ ເມຕ຺ຕານິສໍສສຸຕ຺ເຕນ (ອ. ນິ. ໑໑.໑໕; ປຏິ. ມ. ໒.໒໒; ມິ. ປ. ໔.໔.໖) ທີເປຕພ຺ໂພ. ອໂນລີນວຸຕ຺ຕິໂກ ໂຫຕິ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍໍ. ທິພ຺ພານິປິ ອາຣມ຺ມຓານິ ປເຄວ ອິຕຣານິ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ສພ຺ພສ຺ມິໍ ສມຓກຣຓີເຍ, ສພ຺ພສ຺ມິໍ ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານານຸໂຍເຄ. ປຸພ຺ພາເສວນວເສນ ອຕ຺ຖຍິຕພ຺ພໍ. ໂຍຄສ຺ສ ຠາວນາຍ ອນຸຍຸຎ຺ຊນໍ ໂຍຄານຸໂຍໂຄ, ຕເທວ ກຣຓີຍຏ຺ເຐນ ກມ຺ມໍ, ຕສ຺ສ ໂຍຄານຸໂຍຄກມ຺ມສ຺ສ ຐານໍ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິເຫຕຸ.

ນິຈ຺ຈໍ ປຣິຫຣິຕພ຺ພຕ຺ຕາຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖກກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ວິຍ ເອກທາວ ອນນຸຍຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ສພ຺ພກາລໍ ປຣິຫຣຓີຍຕ຺ຕາ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຕພ຺ພຕ຺ຕາ. ເອວມາທິຄຸຓສມນ຺ນາຄຕນ຺ຕິ ປິຍຠາວາທີຫິ ຄຸເຓຫິ ສມ຺ປນ຺ນໍ. ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ໂຕ ຫິ ສທ຺ຘາສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ ສຸຕສມ຺ປນ຺ໂນ ຈາຄສມ຺ປນ຺ໂນ ວີຣິຍສມ຺ປນ຺ໂນ ສຕິສມ຺ປນ຺ໂນ ສມາຘິສມ຺ປນ຺ໂນ ປຎ຺ຎາສມ຺ປນ຺ໂນ. ຕຕ຺ຖ ສທ຺ຘາສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສທ຺ທຫຕິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ໂພຘິໍ, ກມ຺ມຜລຎ຺ຈ, ເຕນ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິຍາ ເຫຕຸຠູຕໍ ສຕ຺ເຕສຸ ຫິເຕສິຕໍ ນ ປຣິຈ຺ຈຊຕິ. ສີລສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສຕ຺ຕານໍ ປິໂຍ ໂຫຕິ ຄຣຸ ຠາວນີໂຍ ໂຈທໂກ ປາປຄຣຫີ ວຕ຺ຕາ ວຈນກ຺ຂໂມ, ສຸຕສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສຈ຺ຈປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທາທິປຏິສໍຍຸຕ຺ຕານໍ ຄມ຺ຠີຣານໍ ກຖານໍ ກຕ຺ຕາ ໂຫຕິ, ຈາຄສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ໂຫຕິ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ປວິວິຕ຺ໂຕ ອສໍສຏ຺ໂຐ, ວີຣິຍສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ໂຫຕິ ອຕ຺ຕຫິຕປຣຫິຕປຏິປຕ຺ຕິຍໍ, ສຕິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕິ ໂຫຕິ, ສມາຘິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອວິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ສມາຫິຕຈິຕ຺ໂຕ, ປຎ຺ຎາສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອວິປຣີຕໍ ປຊານາຕິ. ໂສ ສຕິຍາ ກຸສລາກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ຄຕິໂຍ ສມນ຺ເນສມາໂນ ປຎ຺ຎາຍ ສຕ຺ຕານໍ ຫິຕາຫິຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ຊານິຕ຺ວາ ສມາຘິນາ ຕຕ຺ຖ ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ວີຣິເຍນ ສຕ຺ເຕ ອຫິຕໍ ນິເສເຘຕ຺ວາ ຫິເຕ ນິໂຍເຊຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປິໂຍ…ເປ… ນິໂຍຊໂກຕິ ເອວມາທິຄຸຓສມນ຺ນາຄຕ’’ນ຺ຕິ.

ຕໍ ປນ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕໍ ປຣມຸກ຺ກໍສຄຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ມມໍ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກາຣກຠາວໍ ໂຍຄກມ຺ມສ຺ສ. ປກາເສຕິ ອຕ຺ຕານໍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອໂມຆຠາວທສ຺ສເນນ ສມຸຕ຺ເຕຊນາຍ, ສມ຺ປຫໍສນາຍ ຈ, ນນຸ ກເຖສິ ປເວຓິປາລນຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອວຣູໂປຕິ ເປສໂລ ຫຸຕ຺ວາ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ. ຕນ຺ຕິຘໂຣຕິ ສຸຕ຺ຕຘໂຣ ຕຕ຺ຖ ເກຫິຈິປິ ອສໍຫີໂຣ. ວໍສານຸຣກ຺ຂໂກຕິ ພຸທ຺ຘານຸພຸທ຺ຘວໍສສ຺ສ ອນຸຣກ຺ຂໂກ. ປເວຓິປາລໂກຕິ ປເວຓິຍາ ອາຈຣິຍຸຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ອນຸປາລໂກ. ອາຈຣິຍມຕິໂກຕິ ອາຈຣິຍມຕິຍໍ ນິຍຸຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສາ ອນຕິວຕ຺ຕນໂຕ. ນ ອຕ຺ຕໂນມຕິໍ ປກາເສຕິ ກເຖຕີຕິ ນ ອຕ຺ຕໂນມຕິໂກ, ອຕ຺ຕໂນ ມຕິໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ວຕ຺ຕາ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

‘‘ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕຂີຓາສວາທໂຍ’’ຕິອາທິ ເອກຈ຺ຈຂີຓາສວໂຕ ພຫຸສ຺ສຸໂຕວ ກມ຺ມຏ຺ຐານທາເນ ເສຍ຺ໂຍຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕຂີຓາສວາທໂຍຕິ ‘‘ຍໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕຸກາໂມ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕຂີຓາສວາທິກາ. ອຸຄ຺ຄຫປຣິປຸຈ຺ຉານໍ ວິໂສຘິຕຕ຺ຕາຕິ ອຸຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໂຕ ‘‘ອຸຄ຺ຄໂຫ’’ຕິ ລທ຺ຘນາມາຍ ກມ຺ມຏ຺ຐານຸປກາຣາຍ ປາຬິຍາ, ຕທຕ຺ຖໍ ປຣິປຸຈ຺ຉນໂຕ ‘‘ປຣິປຸຈ຺ຉາ’’ຕິ ລທ຺ຘສມຎ຺ຎາຍ ອຕ຺ຖສໍວຓ຺ຓນາຍ ຈ ວິເສສໂຕ ໂສຘິຕຕ຺ຕາ ນິຄ຺ຄຸມ຺ພໍ ນິຊ຺ຊຏໍ ກຕ຺ວາ ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ສຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ກາຣຓຎ຺ຈ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາຕິ ປຎ຺ຈສຸປິ ນິກາເຍສຸ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສ ອນຸຣູປໍ ສຸຕ຺ຕປທຎ຺ເຈວ ສຸຕ຺ຕານຸຄຕໍ ຍຸຕ຺ຕິຎ຺ຈ ສຸຏ຺ຐຸ ອຸປລກ຺ເຂຕ຺ວາ. ສປ຺ປາຍາສປ຺ປາຍໍ ໂຍເຊຕ຺ວາຕິ ຍສ຺ສ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອາຈິກ຺ຂຕິ, ຕສ຺ສ ອຸປກາຣານຸປກາຣໍ ຍຸຕ຺ຕິໍ ມຄ຺ຄເນນ ໂຍເຊຕ຺ວາ, ສມາທາຍ ວາ ສມ຺ມເທວ ຫທເຍ ຐເປຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຫາມຄ຺ຄໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານວິຘິໍ ມຫາມຄ຺ຄໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ.

ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວິຫາເຣ. ວຕ຺ຕປຏິປຕ຺ຕິໍ ກຸຣຸມາເນນາຕິ ປວິຏ຺ຐກາເລ ອາຄນ຺ຕຸກວຕ຺ຕໍ, ນິກ຺ຂມນກາເລ ຄມິກວຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍຖາຣຫໍ ຕໍ ຕໍ ວຕ຺ຕໍ ປູເຣນ຺ເຕນ. ສພ຺ພປາຣິຫາຣິຍເຕລນ຺ຕິ ສພ຺ເພສໍ ອງ຺ຄານໍ, ສພ຺ເພສໍ ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຕ຺ຖາຍ ປຣິຫຣິຕພ຺ພເຕລໍ. ຐເປມີຕິ ອນຸຊານາປນໍ. ຍໍ ຕໍ ສມ຺ມາວຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອກທິວສໍ ສາຍໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊິເຕນາປີຕິ ໂຍຊນາ. ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ ອາຄມນກາຣຓໍ. ສປ຺ປາຍເວລາ ສຣີຣຈິຕ຺ຕານໍ ກລ຺ລສມໂຍ.

ຈຣິຍາວຓ຺ຓນາ

໔໓. ສນ຺ຕາເນ ຣາຄສ຺ສ ອຸສ຺ສນ຺ນຠາເວນ ຈຣຓໍ ປວຕ຺ຕິ ຣາຄຈຣິຍາ, ສາ ສສ຺ສຕາສຍາທໂຍ ວິຍ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ຕຖາ ໂທສຈຣິຍາທໂຍ. ສໍສຄ຺ໂຄ ສມ຺ປໂຍຄາຣຫວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພ, ຍຖາ ‘‘ຣາຄໂມຫຈຣິຍາ ໂທສໂມຫຈຣິຍາ’’ຕິອາທິ. ສນ຺ນິປາໂຕ ເອກສນ຺ຕຕິປຣິຍາປນ຺ນຕາວເສນ, ຍຖາ ‘‘ຣາຄໂທສຈຣິຍາ ຣາຄໂທສໂມຫຈຣິຍາ’’ຕິອາທິ. ອິມາ ເອວ ຫິ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອປຣາປິ ຈຕສ຺ໂສ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາຕິ ຍຖາ ຣາຄາທີນໍ, ຕຖາ ສທ຺ຘາທີນໍ ສໍສຄ຺ຄສນ຺ນິປາຕວເສນ ສທ຺ຘາພຸທ຺ຘິຈຣິຍາ ສທ຺ຘາວິຕກ຺ກຈຣິຍາ ພຸທ຺ຘິວິຕກ຺ກຈຣິຍາ ສທ຺ຘາພຸທ຺ຘິວິຕກ຺ກຈຣິຍາຕິ. ອິມາ ອປຣາປິ ຈຕສ຺ໂສ. ເອວນ຺ຕິ ສໍສຄ຺ຄສນ຺ນິປາຕວເສນ. ສໍສຄ຺ຄນ຺ຕິ ສໍສຊ຺ຊນໍ ມິສ຺ສີກຣຓໍ ‘‘ຣາຄສທ຺ຘາຈຣິຍາ ໂທສສທ຺ຘາຈຣິຍາ’’ຕິອາທິນາ. ອເນກາຕິ ເຕສຏ຺ຐິ, ຕໂຕ ອຕິເຣກາປິ ວາ, ຕາ ປນ ອສມ຺ໂມຫນ຺ເຕນ ສໍຍຸຕ຺ຕສຸຕ຺ຕຏີກາຍໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ທສ຺ສິຕາຕິ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ພາ. ‘‘ປກຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ອສຕິ ປຏິປກ຺ຂຠາວນາຍໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ສນ຺ຕາເນ ຈຣິຍາຍ ສຠາວຠູຕຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ອຸສ຺ສນ຺ນຕາ ອຎ຺ຎຘມ຺ເມຫິ ຣາຄາທີນໍ ອຘິກຕາ, ຍໂຕ ຣາຄຈຣິຍາທີນໍ ປຈ຺ຈຍສມວາເຍ ຣາຄາທໂຍ ພລວນ຺ໂຕ ໂຫນ຺ຕິ, ອຠິຓ຺ຫຎ຺ຈ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຕາສໍ ວເສນາຕິ ຉນ຺ນໍ ມູລຈຣິຍານໍ ວເສນ ຉເຬວ ປຸຄ຺ຄລາ ໂຫນ຺ຕິ. ອຎ຺ຎຖາ ອເນກປຸຄ຺ຄລາ ສິຍຸໍ, ຕຖາ ຈ ສຕິ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຖສິທ຺ຘິ ຈ ນ ສິຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ສທ຺ຘາ ພລວຕີ ໂຫຕິ ຣາຄຸສ຺ສນ຺ເນ ສນ຺ຕາເນ ຕທນຸຄຸຓສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ນິໂຍຄໂຕ ອຘິກຠາວສມ຺ຠວໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ຣາຄສ຺ສ ອາສນ຺ນຄຸຓຕ຺ຕາ’’ຕິ, ສິເນຫປຣິເຍສນາປຣິຈ຺ຈຊເນຫິ ສຠາຄຘມ຺ມຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຠາໂຄ ຫິ ທູເຣປິ ອາສນ຺ເນເຍວາຕິ ສຠາຄຕາລກ຺ຂຓມິຘ ອາສນ຺ນຄ຺ຄຫຓໍ. ຕຕ຺ຖ ສທ຺ຘາຍ ສິນິຍ຺ຫນໍ ປສາທວເສນ ອກາລຸສ຺ສິຍໍ ອລູຂຕາ, ຣາຄສ຺ສ ປນ ຣຎ຺ຊນວເສນ. ສທ຺ຘາຍ ປຣິເຍສນໍ ອຘິມຸຈ຺ຈນວເສນ ຕນ຺ນິນ຺ນຕາ, ຣາຄສ຺ສ ຕຓ຺ຫາຍນວເສນ. ສທ຺ຘາຍ ອປຣິຈ຺ຈຊນໍ ໂອກປ຺ປນວເສນ ອນຸປກ຺ຂນ຺ທນໍ, ຣາຄສ຺ສ ອຠິສງ຺ຄວເສນາຕິ ເອວໍ ຠິນ຺ນສຠາວານມ຺ປິ ເຕສໍ ຍຖາ ອລູຂຕາທິສາມຎ຺ເຎນ ສຠາຄຕາ, ເອວໍ ຕໍສມງ຺ຄີນມ຺ປິ ປຸຄ຺ຄລານນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຣາຄຈຣິຕສ຺ສ ສທ຺ຘາຈຣິໂຕ ສຠາໂຄ’’ຕິ.

ປຎ຺ຎາ ພລວຕີ ໂຫຕິ ໂທສຸສ຺ສນ຺ເນ ສນ຺ຕາເນ ຕທນຸຄຸຓສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ນິໂຍຄໂຕ ອຘິກຠາວສມ຺ຠວໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ໂທສສ຺ສ ອາສນ຺ນຄຸຓຕ຺ຕາ’’ຕິ, ອນລ຺ລີຍນປຣິເຍສນປຣິວຊ຺ຊເນຫິ ສຠາຄຘມ຺ມຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຎາຍ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ອນລ຺ລີຍນໍ ຕສ຺ສ ຍຖາສຠາວາວໂພຘວເສນ ວິສໍສຏ຺ຐຕາ, ໂທສສ຺ສ ປນ ພ຺ຍາປຊ຺ຊນວເສນ. ປຎ຺ຎາຍ ປຣິເຍສນໍ ຍຖາຠູຕໂທສປວິຈໂຍ, ໂທສສ຺ສ ອຠູຕໂທສນິຊິຄີສາ. ປຎ຺ຎາຍ ປຣິວຊ຺ຊນໍ ນິພ຺ພິນ຺ທນາທິວເສນ ຎາຓຸຕ຺ຣາໂສ, ໂທສສ຺ສ ອຫິຕາຘານວເສນ ຉຑ຺ຑນນ຺ຕິ ເອວໍ ຠິນ຺ນສຠາວານມ຺ປິ ເຕສໍ ຍຖາ ອນລ຺ລີຍນາທິສາມຎ຺ເຎນ ສຠາຄຕາ, ເອວໍ ຕໍສມງ຺ຄີນມ຺ປິ ປຸຄ຺ຄລານນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ໂທສຈຣິຕສ຺ສ ພຸທ຺ຘິຈຣິໂຕ ສຠາໂຄ’’ຕິ.

ອນ຺ຕຣາຍກຣາ ວິຕກ຺ກາຕິ ມິຈ຺ຉາວິຕກ຺ກາ ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ປາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ໂມຫຸສ຺ສນ຺ເນ ສນ຺ຕາເນ ຕທນຸຄຸຓສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ປວຕ຺ຕິສພ຺ຠາວໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ໂມຫສ຺ສ ອາສນ຺ນລກ຺ຂຓຕ຺ຕາ’’ຕິ, ອນວຏ຺ຐານຈຎ຺ຈລຠາເວຫິ ສຠາຄຘມ຺ມຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ວິຕກ຺ກສ຺ສ ອນວຏ຺ຐານໍ ປຣິກປ຺ປວເສນ ສວິປ຺ຜາຣຕາຍ, ໂມຫສ຺ສ ສມ຺ມູຬ຺ຫຕາວເສນ ພ຺ຍາກຸລຕາຍ. ຕຖາ ວິຕກ຺ກສ຺ສ ລຫຸປຣິວິຕກ຺ກເນນ ຕທງ຺ຄຈລຕາຍ ຈຎ຺ຈລຕາ, ໂມຫສ຺ສ ອໂນຄາຬ຺ຫຕາຍາຕິ ເອວໍ ຠິນ຺ນສຠາວານມ຺ປິ ເຕສໍ ຍຖາ ອນວຏ຺ຐານາທິສາມຎ຺ເຎນ ສຠາຄຕາ, ເອວໍ ຕໍສມງ຺ຄີນມ຺ປິ ປຸຄ຺ຄລານນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ໂມຫຈຣິຕສ຺ສ ວິຕກ຺ກຈຣິໂຕ ສຠາໂຄ’’ຕິ.

ຕຓ຺ຫາ ຣາໂຄເຍວ ສຠາວໂຕ, ຕສ຺ມາ ຣາຄຈຣິຍາວິນິມຸຕ຺ຕາ ຕຓ຺ຫາຈຣິຍາ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕຕິ ເຕນ ຣາເຄນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ, ໂທສາທໂຍ ວິຍ ເຕນ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ນຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕທຸຠຍນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາມານທ຺ວຍໍ. ນາຕິວຕ຺ຕຕີຕິ ສຠາວໂຕ, ສມ຺ປໂຍຄວເສນ ຈ ນ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ວຏ຺ຏຕິ. ກາມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຍຖາ ຣາຄໂທເສຫິ ສມ຺ປໂຍຄວເສນ ສຫ ວຕ຺ຕມານສ຺ສປິ ໂມຫສ຺ສ ອຸສ຺ສນ຺ນຕາວເສນ ວິສຸໍ ຈຣິຍາຠາໂວ, ນ ເກວລໍ ໂມຫສ຺ເສວ, ຕຖາ ສທ຺ຘາພຸທ຺ຘິວິຕກ຺ການໍ. ເອວໍ ຣາເຄນ ສຕິປິ ສມ຺ປໂຍເຄ ມານສ຺ສາປິ ວິສຸໍ ຈຣິຍາຠາໂວ ຍຸຕ຺ໂຕ ສິຍາ, ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ຣາຄປຏິຆມານທິຏ຺ຐິວິຈິກິຈ຺ຉາວິຊ຺ຊານໍ ວິຍ ອນຸສຍຏ຺ໂຐ ອິເມສໍ ຣາຄາທີນໍເຍວ ອາເວຓິໂກ ຈຣິຍຏ຺ໂຐຕິ, ນຕ຺ເຖວ ມານຈຣິຍາ. ຍໂຕ ຈຣິຍາ ‘‘ປກຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ປກຕິ ຈ ສຠາໂວຕິ. ເອເຕເນວ ທິຏ຺ຐິຍາປິ ວິສຸໍ ຈຣິຍາຠາວາຠາໂວ ສໍວຓ຺ຓິໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ໂມຫຈຣິຍນ຺ໂຕຄຘາວ ທິຏ຺ຐິຈຣິຍາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂມຫນິທານຕ຺ຕາ ຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຈ-ສທ຺ເທນ ສມ຺ປໂຍຄໍ ສມຸຈ຺ຈິໂນຕິ ໂມຫນິທານຕ຺ຕາ, ໂມຫສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈາຕິ.

໔໔. ກິໍ ສປ຺ປາຍນ຺ຕິ ກີທິສໍ ເສນາສນາທິສປ຺ປາຍໍ. ປຸພ຺ພາຈິຓ຺ຓໍ ປຸຣິມຊາຕີສຸ ອາຈຣິຕໍ. ເອກຈ຺ເຈຕິ ອຸປຕິສ຺ສຕ຺ເຖຣໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ເຕນ ຫິ ວິມຸຕ຺ຕິມຄ຺ເຄ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸພ຺ເພ ກິຣາຕິ ກິຣ-ສທ຺ໂທ ອຣຸຈິສູຈນຕ຺ໂຖ. ອິຏ຺ຐປ຺ປໂຍໂຄ ມນາປກິຣິຍາ. ສຸຠກມ຺ມພຫຸໂລ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ໂສຠນກມ຺ມກາຣີ. ນ ສພ຺ເພ ຣາຄຈຣິຕາ ເອວ ໂຫນ຺ຕິ, ອລຸທ຺ຘານມ຺ປິ ປຸພ຺ເພ ອິຏ຺ຐປ຺ປໂຍຄສຸຠກມ຺ມພຫຸລຕາສມ຺ຠວໂຕ, ສຄ຺ຄາ ຈວິຕ຺ວາ ອິຘູປປຕ຺ຕິສມ຺ຠວໂຕ ຈ. ເອເຕນ ອສຕິ ປຸພ຺ພເຫຕຸນິຍາເມ ຍຖາວຸຕ຺ຕກາຣຓມຕ຺ເຕນ ນ ເຕສໍ ລຸທ຺ຘຕາ, ລຸທ຺ຘຠາວເຫຕຸກາ ຈ ຣາຄຈຣິຍາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ.

ອິຕເຣຕິ ເຉທນາທິກມ຺ມພຫຸລາ ນິຣຍາທິໂຕ ອິຘູປປນ຺ນາ ຈ ນ ສພ຺ເພ ໂທສໂມຫຈຣິຕາ ເອວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ. ອິຘາປິ ຍຖາວຸຕ຺ຕກາຣຓສ຺ສ ໂກຘນຠາເວ, ມູຬ຺ຫຠາເວ ຈ ອເນກນ຺ຕິກຕ຺ຕາ ໂທສໂມຫຈຣິຕຕາຍປິ ອເນກໍສິກຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຘາຕູນໍ ອຸສ຺ສທນິຍໂມ ຍທິ ປມາຓໂຕ, ໂສ ນຕ຺ຖິ, ອຖ ສາມຕ຺ຖິຍໂຕ, ໂສປິ ເອກໍສິໂກ ນ ອຸປລພ຺ຠຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຍຖາວຸຕ຺ເຕເນວ ນເຍນ ອຸສ຺ສທນິຍໂມ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາວຸຕ຺ເຕເນວາຕິ ‘‘ທ຺ວິນ຺ນໍ ປນ ຘາຕູນ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣເນວ. ໂທສນິຍເມຕິ ເສມ຺ຫາທິໂທສາຘິກຕາຍ ຣາຄາທິຈຣິໂຕ ໂຫຕີຕິ ໂທສວເສນ ຈຣິຍານິຍເມ ‘‘ເສມ຺ຫາຘິໂກ ຣາຄຈຣິໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ເສມ຺ຫາຘິໂກ ໂມຫຈຣິໂຕ’’ຕິ, ‘‘ວາຕາຘິໂກ ໂມຫຈຣິໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ວາຕາຘິໂກ ຣາຄຈຣິໂຕ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕມ຺ປິ ໂທສວເສນ ນິຍມວຈນໍ ປຸພ຺ພາປຣວິຣຸທ຺ຘເມວ. ອປຣິຈ຺ຉິນ຺ນວຈນນ຺ຕິ ປຣິຈ຺ເຉທກາຣິກາຍ ປຎ຺ຎາຍ ນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ, ອນຸປປຣິກ຺ຂິຕວຈນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຸສ຺ສທກິຕ຺ຕເນຕິ ວິປາກກຖາຍໍ ຄຫິຕອຸສ຺ສທກິຕ຺ຕເນ. ປຸພ຺ພເຫຕຸນິຍາເມນາຕິ ປຸຣິມຠເວ ປວຕ຺ຕໂລຠາທິເຫຕຸນິຍາເມນ. ນິຍາໂມຕິ ຈ ເຕສໍເຍວ ໂລຠາທີນໍ ປຏິນິຍໂຕ ລຸພ຺ຠນາທິສຠາໂວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ໂລໂຠ ອຸສ຺ສໂທ ເອເຕສນ຺ຕິ ໂລຠຸສ຺ສທາ, ອຸສ຺ສນ຺ນໂລຠາ, ໂລຠາຘິກາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອໂມຫຸສ຺ສທາ ຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ-ສທ຺ໂທ ສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ໂຖ. ເຕນ ເຍ ອິເມ ໂລຠຸສ຺ສທຕາທີນໍ ປຈ຺ເຈກໍ ໂວມິສ຺ສໂຕ ຈ ຈຸທ຺ທສ ປເຠທາ ອິຈ຺ຉິຕາ, ເຕ ອນວເສສໂຕ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕສຸ ຉສ຺ເວວ ເຕສໍ ອນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ. ຜລຠູຕາ ເຈຕ຺ຖ ໂລຠຸສ຺ສທຕາທໂຍ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ອິທານິ ຕໍ ເນສໍ ໂລຠຸສ຺ສທຕາທີນໍ ປຈ຺ເຈກໍ ໂວມິສ຺ສກຕາທິໍ ວິຠາເຄນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍສ຺ສ ຫີ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ກມ຺ມາຍູຫນກ຺ຂເຓຕິ ກມ຺ມກຣຓເວລາຍໍ. ໂລໂຠ ພລວາຕິ ໂລໂຠ ຕຊ຺ຊາຍ ປຈ຺ຈຍສາມຄ຺ຄິຍາ ສາມຕ຺ຖິຍໂຕ ອຘິໂກ ໂຫຕິ. ອໂລໂຠ ມນ຺ໂທຕິ ຕປ຺ປຏິປກ຺ໂຂ ອໂລໂຠ ທຸພ຺ພໂລ. ກຖໍ ປເນເຕ ໂລຠາໂລຠາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອຸຊຸວິປຈ຺ຈນີກຠູຕາ ເອກກ຺ຂເຓ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ? ນ ໂຂ ປເນຕໍ ເອວໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ‘‘ເອກກ຺ຂເຓ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ. ນິກນ຺ຕິກ຺ຂຓໍ ປນ ອາຍູຫນປກ຺ຂິຍເມວ ກຕ຺ວາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອເສວ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ປຣິຍາທາຕຸນ຺ຕິ ອຠິຠວິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ໂຍ ຫິ ‘‘ເອວໍສຸນ຺ທຣໍ ເອວໍວິປຸລໍ ເອວໍມຫຄ຺ຆຎ຺ຈ ນ ສກ຺ກາ ທາຕຸ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ອມຸຕ຺ຕຈາຄຕາທິວເສນ ປວຕ຺ຕາຍ ເຈຕນາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ອໂລໂຠ, ໂສ ສມ຺ມເທວ ໂລຠໍ ປຣິຍາທາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ໂທສໂມຫານໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ, ຕາທິສປຈ຺ຈຍລາເຠນ ຈ ອໂທສາໂມຫາ ພລວນ຺ໂຕ. ຕສ຺ມາຕິ ໂລຠາໂທສາໂມຫານໍ ພລວຠາວໂຕ, ອໂລຠໂທສໂມຫານຎ຺ຈ ທຸພ຺ພລຠາວໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕເມວ ກາຣຓໍ ປຈ຺ຈາມສຕິ. ໂສຕິ ຕໍສມງ຺ຄີປຸຄ຺ຄໂລ. ເຕນ ກມ຺ເມນາຕິ ເຕນ ໂລຠາທິອຸປນິສ຺ສຍວຕາ ກຸສລກມ຺ມຸນາ. ສຸຂສີໂລຕິ ສຂິໂລ. ຕເມວຕ຺ຖໍ ‘‘ອກ຺ໂກຘໂນ’’ຕິ ປຣິຍາເຍນ ວທຕິ.

ປຸຣິມນເຍເນວາຕິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣນ ມນ຺ທາ ອໂລຠາໂທສາ ໂລຠໂທເສ ປຣິຍາທາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ອໂມໂຫ ປນ ພລວາ ໂມຫໍ ປຣິຍາທາຕຸໍ ສກ຺ໂກຕີຕິ ເອວໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວາເຣ ຍຖາຣຫໍ ອຕິເທສຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ທຸຏ຺ໂຐຕິ ໂກຘໂນ. ທນ຺ໂຘຕິ ມນ຺ທປຎ຺ໂຎ. ສີລໂກຕິ ສຸຂສີໂລ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ໂລຠວເສນ, ໂທສໂມຫໂລຠໂທສໂລຠໂມຫໂທສໂມຫໂລຠໂທສໂມຫວເສນາຕິ ຕໂຍ ເອກກາ, ຕໂຍ ທຸກາ, ເອໂກ ຕິໂກຕິ ໂລຠາທິອຸສ຺ສທວເສນ ອກຸສລປກ຺ເຂເຍວ ສຕ຺ຕ ວາຣາ, ຕຖາ ກຸສລປກ຺ເຂ ອໂລຠາທິອຸສ຺ສທວເສນາຕິ ຈຸທ຺ທສ ວາຣາ ລພ຺ຠນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອໂລຠໂທສາໂມຫາ, ອໂລຠາໂທສໂມຫາ, ອໂລຠໂທສໂມຫາ ພລວນ຺ໂຕຕິ ອາຄເຕຫິ ກຸສລປກ຺ເຂ ຕຕິຍທຸຕິຍປຐມວາເຣຫິ ໂທສຸສ຺ສທໂມຫຸສ຺ສທໂທສໂມຫຸສ຺ສທວາຣາ ຄຫິຕາ ເອວ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຖາ ອກຸສລປກ຺ເຂ ໂລຠາໂທສໂມຫາ, ໂລຠໂທສາໂມຫາ, ໂລຠາໂທສາໂມຫາ ພລວນ຺ໂຕຕິ ອາຄເຕຫິ ຕຕິຍທຸຕິຍປຐມວາເຣຫິ ອໂທສຸສ຺ສທອໂມຫຸສ຺ສທອໂທສາໂມຫຸສ຺ສທວາຣາ ຄຫິຕາ ເອວາຕິ ອກຸສລກຸສລປກ຺ເຂສຸ ຕໂຍ ຕໂຍ ວາເຣ ອນ຺ໂຕຄເຘ ກຕ຺ວາ ອຏ຺ເຐວ ວາຣາ ທສ຺ສິຕາ. ເຍ ປນ ອຸຠເຍສໍ ມິສ຺ສຕາວເສນ ໂລຠາໂລຠຸສ຺ສທວາຣາທໂຍ ອປເຣ ເອກູນປຎ຺ຎາສ ວາຣາ ທສ຺ເສຕພ຺ພາ, ເຕ ອລພ຺ຠນໂຕ ເອວ ນ ທສ຺ສິຕາ. ນ ຫິ ເອກສ຺ມິໍ ສນ຺ຕາເນ ອນ຺ຕເຣນ ອວຕ຺ຖນ຺ຕຣໍ ‘‘ໂລໂຠ ຈ ພລວາ, ອໂລໂຠ ຈາ’’ຕິອາທິ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ, ປຏິປກ຺ຂວເສນ ວາ ຫິ ເອເຕສໍ ພລວທຸພ຺ພລຠາໂວ, ສຫຊາຕຘມ຺ມວເສນ ວາ. ຕຕ຺ຖ ໂລຠສ຺ສ ຕາວ ປຏິປກ຺ຂວເສນ ອໂລເຠນ ອນຘິຠູຕຕາຍ ພລວຠາໂວ, ຕຖາ ໂທສໂມຫານໍ ອໂທສາໂມເຫຫິ. ອໂລຠາທີນໍ ປນ ໂລຠາທິອຠິຠວນໂຕ, ສພ຺ເພສຎ຺ຈ ສມານຊາຕິຍມຠິຠຸຍ຺ຍ ປວຕ຺ຕິວເສນ ສຫຊາຕຘມ຺ມໂຕ ພລວຠາໂວ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ໂລໂຠ ພລວາ ອໂລໂຠ ມນ຺ໂທ, ອໂທສາໂມຫາ ພລວນ຺ໂຕ ໂທສໂມຫາ ມນ຺ທາ’’ຕິ. ໂສ ຈ ເນສໍ ມນ຺ທພລວຠາໂວ ປຸຣິມູປນິສ຺ສຍໂຕ ຕຖາ ອາສຍສ຺ສ ປຣິຠາວິຕຕາຍ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ໂຍ ລຸທ຺ໂຘຕິ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ໂຍ ອຸສ຺ສທກິຕ຺ຕເນ ‘‘ລຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ອຍໍ ອິຘ ຈຣິຍາວິຈາເຣ ‘‘ຣາຄຈຣິໂຕ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ທຸຏ຺ຐທນ຺ຘາຕິ ‘‘ທຸຏ຺ໂຐ, ທນ຺ໂຘ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕາ ຍຖາກ຺ກມໍ ໂທສໂມຫຈຣິຕາ. ປຎ຺ຎວາຕິ ສາຕິສຍໍ ສປ຺ປຎ຺ໂຎ. ຍໂຕ ສທ຺ຘາວິຕກ຺ເກສຸ ວິຊ຺ຊມາເນສຸປິ ພຸທ຺ຘິຈຣິໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອໂລຠາໂທສານໍ ພລວຠາໂວ ສທ຺ຘູປນິສ຺ສຍຕາຍ ວິນາ ນ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອລຸທ຺ຘອທຸຏ຺ຐາ ປສນ຺ນປກຕິຕາຍ ສທ຺ຘາຈຣິຕາ’’ຕິ.

ອຍຎ຺ຈ ນໂຍ ສາຘາຣຓໂຕ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕປຸພ຺ພເຫຕຸນິຍາມວເສເນວ ພຸທ຺ຘິຈຣິຕາທິເກປິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍຖາ ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອໂມຫປຣິວາເຣນາຕິ ອໂມຫປຣິກ຺ຂິຕ຺ເຕນ, ອຸປນິສ຺ສຍໂຕ ສມ຺ປໂຍຄໂຕ ຈ ປຎ຺ຎາຍ ອຠິສງ຺ຂເຕນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສປທຕ຺ຕເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ໂລຠາທິນາ ໂວມິສ຺ສປຣິວາເຣນາຕິ ເອຕ຺ຖ ໂລຠໂມຫາທິນາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎອວິຣຸທ຺ຘໂວມິສ຺ສປຣິວາເຣນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອວິໂຣໂຘ ຈ ຍຸຄຄ຺ຄາຫວເສນ ອປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຖາ ຫິ ສທ຺ຘານຸສາຣິຘມ຺ມານຸສາຣິໂຄຕ຺ຕານິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎມ຺ປິ ຠິນ຺ນສຠາວາເນວ. ເອກໍເສນ ຈ ມິສ຺ສກຈຣິຍາປິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕພ຺ພາ ປຸພ຺ພເຫຕຸນິຍາເມນ ຈຣິຍາສິທ຺ຘິໂຕ. ຕຖາ ເຈວ ອຸສ຺ສທກິຕ຺ຕນໍ ປວຕ຺ຕໍ ຍຖາຣຫໍ ໂລຠາໂລຠາທີນໍ ວິປາກສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາວໂຕ. ເຕນາຫ ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ເຄ (ປຏິ. ມ. ໑.໒໓໒) –

‘‘ຄຕິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕ ກຕເມສໍ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ເຫຕູນໍ ປຈ຺ຈຍາ ອຸປປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ? ກຸສລກມ຺ມສ຺ສ ຊວນກ຺ຂເຓ ຕໂຍ ເຫຕູ ກຸສລາ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຊາຕເຈຕນາຍ ສຫຊາຕປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ກຸສລມູລປຈ຺ຈຍາປິ ສງ຺ຂາຣາ. ນິກນ຺ຕິກ຺ຂເຓ ທ຺ເວ ເຫຕູ ອກຸສລາ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຊາຕເຈຕນາຍ ສຫຊາຕປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ອກຸສລມູລປຈ຺ຈຍາປິ ສງ຺ຂາຣາ. ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ຕໂຍ ເຫຕູ ອພ຺ຍາກຕາ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຊາຕເຈຕນາຍ ສຫຊາຕປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ນາມຣູປປຈ຺ຈຍາປິ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍາປິ ນາມຣູປ’’ນ຺ຕິ –

ອາທິ. ປຸພ຺ພເຫຕຸນິຍາເມນ ຈ ຍຖາ ຕິເຫຕຸກສ຺ສ ປຎ຺ຎາເວຍ຺ຍຕ຺ຕິຍໍ, ນ ຕຖາ ທຸເຫຕຸກສ຺ສ. ຍຖາ ຈ ທຸເຫຕຸກສ຺ສ ອິຕິກຕ຺ຕພ຺ພຕາ ເນປກ຺ກໍ, ນ ຕຖາ ອເຫຕຸກສ຺ສ. ເອວໍ ໂລຠຸສ຺ສທາທໂຍ ປຸຄ຺ຄລາ ຣາຄຈຣິຕາທໂຍ ໂຫນ຺ຕີຕິ ນິຏ຺ຐເມຕ຺ຖ ຄນ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ. ຍຖາວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ນິຄມວເສນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອວໍ ໂລຠາທີສູ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໔໕. ຕຕ຺ຣາຕິ ຕສ຺ມິໍ ປຸຈ຺ຉາວຈເນ. ນໂຍຕິ ຊານນນໂຍ. ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐາເນນ ວຸຕ຺ໂຕປິ ອຕ຺ໂຖ ຘມ຺ມມຸເຂເນວ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ຘມ຺ມາຘິຏ຺ຐາເນນາຫ ‘‘ຈຣິຍາໂຍ ວິຠາວເຍ’’ຕິ. ປກຕິຄມເນນາຕິ ອກິຕ຺ຕິເມນ ສຠາວຄມເນນ. ຈາຕຸຣິເຍນາຕິ ຈາຕຸຣຠາເວນ ສິງ຺ຄາເຣນ. ອຸກ຺ກຸຏິກນ຺ຕິ ອສມ຺ຜຸຏ຺ຐມຊ຺ຌໍ. ຂຓນ຺ໂຕ ວິຍາຕິ ຠູມິໍ ຂຓນ຺ໂຕ ວິຍ. ອນຸກຑ຺ຒິຕນ຺ຕິ ປາທນິກ຺ເຂປສມເຍ ກຑ຺ຒນ຺ໂຕ ວິຍ ປາທໍ ນິກ຺ຂິປຕິ. ເຕນສ຺ສ ປທໍ ອນຸກຑ຺ຒິຕໍ ປຈ຺ຉໂຕ ອຎ຺ຉິຕໍ ໂຫຕິ. ປຣິພ຺ຍາກຸລາຍາຕິ ປຣິໂຕ ອາລຸຬິຕາຍ. ຉມ຺ຠິໂຕ ວິຍາຕິ ວິຕ຺ຖາຍນ຺ໂຕ ວິຍ. ຠີໂຕ ວິຍາຕິ ເກຈິ. ສຫສານຸປີຬິຕນ຺ຕິ ອຄ຺ຄປາເທນ, ປຓ຺ຫິຍາ ຈ ສຫສາວ ສນ຺ນິຣຸຊ຺ຌິຕໍ. ວິວຏ຺ຏຈ຺ຉທສ຺ສາຕິ ວິນິວຏ຺ຏຈ຺ຉທນສ຺ສ ປຫີນກິເລສສ຺ສ. ອິທມີທິສໍ ປທນ຺ຕິ ຠຄວໂຕ ປທໍ ທິສ຺ວາ ວທຕິ.

ປາສາທິກນ຺ຕິ ປສາທາວຫໍ. ມຘຸຣາກາຣນ຺ຕິ ອິຏ຺ຐາກາຣໍ. ຖທ຺ຘາກາຣນ຺ຕິ ຖມ຺ຠິຕາກາຣໍ. ອຕຣມາໂນຕິ ນຕຣມາໂນ, ສຓິກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສໂມຘາຍາຕິ ສມ຺ມເທວ ໂອຘາຍ ອວິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ. ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາຕິ ກາຍປສາຣຓລກ຺ຂຓາຍ ນິປຊ຺ຊາຍ ເສຍ຺ຍາຍ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສຍຕິ ນິທ຺ທາຍຕິ. ປກ຺ຂິຕ຺ຕກາໂຍຕິ ອວກ຺ຂິຕ຺ຕກາໂຍ ອວໂສ ວິຍ ສຫສາ ປຕິຕກາໂຍ. ທຸສ຺ສຓ຺ຐານນ຺ຕິ ວິຣູປສນ຺ນິເວສໍ. ວິກ຺ຂິຕ຺ຕກາໂຍຕິ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ຂິຕ຺ຕອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ໂຄ.

ສມ຺ປຣິວຕ຺ຕກນ຺ຕິ ສມ຺ປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ. ອາໂລຬຍມາໂນ ວາລິກາກຈວຣານິ ອາກຸລຍນ຺ໂຕ.

ນິປຸຓມຘຸຣສມສກ຺ກຈ຺ຈກາຣີຕິ ສຸໂກສລ຺ລໍ ສຸນ຺ທຣໍ ອວິສມໍ ສາຠິສງ຺ຂາຣຎ຺ຈ ກຣຓສີໂລ. ຄາຬ຺ຫຖທ຺ຘວິສມກາຣີຕິ ຖິຣໍ ອສິຖິລໍ ວິສມຎ຺ຈ ກຣຓສີໂລ. ອປຣິຈ຺ຉິນ຺ນໍ ອປຣິນິຏ຺ຐິຕໍ.

ມຸຂປູຣກນ຺ຕິ ມຸຂສ຺ສ ປູຣຓໍ ມຫນ຺ຕໍ. ອຣສປຏິສໍເວທີຕິ ນຣສປຏິສໍເວທີ. ຠາຊເນ ຉຑ຺ເຑນ຺ໂຕຕິ ໂຠຊນຠາຊເນ ສິຕ຺ຖານິ ຉຑ຺ເຑນ຺ໂຕ. ມຸຂໍ ມກ຺ເຂນ຺ໂຕຕິ ພຫິມຸຂໍ ມກ຺ເຂນ຺ໂຕ.

ກິລນ຺ຕຣູໂປ ວິຍາຕິ ຕສ຺ສ ອສຫເນນ ເຂທປ຺ປຕ຺ໂຕ ວິຍ. ອຎ຺ຎາຓຸເປກ຺ຂາຍາຕິ ອຎ຺ຎາຓຠູຕາຍ ອຸເປກ຺ຂາຍ. ອຎ຺ຎາຓສງ຺ຂາຕາຍ ອຸເປກ຺ຂາຍາຕິ ເກຈິ.

ມາຍາທີສຸ ສນ຺ຕໂທສປຏິຈ຺ຉທນລກ຺ຂຓາ ມາຍາ. ອສນ຺ຕຄຸຓປກາສນລກ຺ຂຓໍ ສາເຐຍ຺ຍໍ. ອຸນ຺ນຕິລກ຺ຂໂຓ ມາໂນ. ອສນ຺ຕຄຸຓສມ຺ຠາວນາມຸເຂນ ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ອມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາລກ຺ຂຓາ ປາປິຈ຺ຉຕາ. ສນ຺ຕຄຸຓສມ຺ຠາວນາມຸເຂນ ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ອມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາລກ຺ຂຓາ ມຫິຈ຺ຉຕາ. ສກລາເຠນ ອສນ຺ຕຸສ຺ສນລກ຺ຂຓາ ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຕາ. ວິຊ຺ຌນຏ຺ເຐນ ສິງ຺ຄໍ, ສິງ຺ຄາຣຕານາຄຣິກຠາວສງ຺ຂາຕໍ ກິເລສສິງ຺ຄໍ. ອຕ຺ຕໂນ ສຣີຣສ຺ສ, ຈີວຣາທິປຣິກ຺ຂາຣສ຺ສ ຈ ມຓ຺ຑນວເສນ ປວຕ຺ຕໍ ໂລລຸປ຺ປໍ ຈາປລ຺ຍໍ. ເອວມາທໂຍຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອຫິຣິກາໂນຕ຺ຕປ຺ປມທປ຺ປມາທາທໂຍ ສງ຺ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ.

ປຣາປຣາຘສ຺ສ ອຸປນຍ຺ຫນລກ຺ຂໂຓ ອຸປນາໂຫ. ປເຣສໍ ຄຸຓມກ຺ຂຓລກ຺ຂໂຓ ມກ຺ໂຂ. ປຣສ຺ສ ຄຸເຓ ຑໍສິຕ຺ວາ ອປເນນ຺ໂຕ ວິຍ ຍຸຄຄ຺ຄາຫລກ຺ຂໂຓ ປຬາໂສ. ປຣສມ຺ປຕ຺ຕິອຸສູຍນລກ຺ຂຓາ ອິສ຺ສາ. ອຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕິນິຄູຫນລກ຺ຂຓໍ ມຈ຺ຉຣິຍໍ. ອິຘ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ໂທວຈສ຺ສຕາປາປມິຕ຺ຕຕາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ອນຸສ຺ສາຫນໍ ຖິນໍ. ອສຕ຺ຕິວິຆາໂຕ ມິທ຺ຘໍ. ເຈຕໂສ ອວູປສໂມ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ. ວິປ຺ປຏິສາໂຣ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ. ສໍສໂຍ ວິຈິກິຈ຺ຉາ. ອໂຍນິໂສ ທຬ຺ຫຄ຺ຄາໂຫ ອາຘານຄ຺ຄາຫິຕາ. ຍຖາຄຫິຕສ຺ສ ມິຈ຺ຉາຄາຫສ຺ສ ທຸພ຺ພິເວຐິຍຕາ ທຸປ຺ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄິຍຕາ. ອິຘ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ມຸຏ຺ຐສຈ຺ຈອສມ຺ປຊຎ຺ຎາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ມຸຕ຺ຕຈາຄຕາຕິ ວິສ຺ສຏ຺ຐຈາຄຕາ ນິສ຺ສງ຺ຄປຣິຈ຺ຈາໂຄ. ຍຖາ ມາຍາທໂຍ, ຕຖາ ປວຕ຺ຕາ ອກຸສລກ຺ຂນ຺ຘາ, ຍຖາ ອຣິຍານໍ ທສ຺ສນກາມຕາທໂຍ, ຕຖາ ປວຕ຺ຕາ ກຸສລກ຺ຂນ຺ຘາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ປສາທນີຍຏ຺ຐານໍ ນາມ ວຕ຺ຖຸຕ຺ຕຍໍ. ສໍເວຊນີຍຏ຺ຐານານິ ຊາຕິອາທີນິ. ກຸສລານຸໂຍເຄຕິ ກຸສລຘມ຺ມຠາວນາຍໍ. ‘‘ເອວຎ຺ຈ ເອວຎ຺ຈ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ກິຈ຺ຈານໍ ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ປຣິວິຕກ຺ກນໍ ຣຕ຺ຕິໍ ຘູມາຍນາ. ຕຖາວິຕກ຺ກິຕານໍ ເຕສໍ ທິວສຠາເຄ ອນຸຏ຺ຐານໍ ທິວາ ປຊ຺ຊລນາ. ຫຸຣາຫຸຣໍ ຘາວນາຕິ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕໂວສຄ຺ໂຄ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອິທໍ ປຸເຣ ຈິຕ຺ຕມຈາຣິ ຈາຣິກໍ, ເຍນິຈ຺ຉກໍ ຍຕ຺ຖກາມໍ ຍຖາສຸຂ’’ນ຺ຕິ (ຘ. ປ. ໓໒໖), ‘‘ຈິຕ຺ຕມສ຺ສ ວິຘາວຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໕໕) ຈ.

ຘມ຺ມປ຺ປວຕ຺ຕິທສ຺ສນາທິ ຈ ປາຬິຍໍ, ອຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ ອນາຄຕເມວາຕິ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸນ຺ຕິ ‘‘ສພ຺ພາກາເຣນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ຈິ ກິຎ຺ຈິ ອາຄຕມ຺ປິ ອຕ຺ເຖວາຕິ ຫິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ນ ສາຣໂຕ ປຈ຺ເຈຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຣາຄຈຣິຕສ຺ສ ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ອປ຺ປມາທວິຫາຣິໂນຕິ ຕຕ຺ຖ ວິນິຘາຍ ຠາວໍ ປຏິປຊ຺ຊເນນ ອປ຺ປມາທກາຣິໂນ. ຠິນ຺ນລກ຺ຂຓາ ອິຣິຍາປຖາທໂຍຕິ ຈາຕຸຣິເຍນ ອຈາຕຸຣິເຍນ ສຓິກໍ, ສຫສາ ຈ ຄມນາທໂຍ. ນ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ນ ຍຸຊ຺ຊນ຺ຕິ. ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຊານິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຘມ຺ມປ຺ປວຕ຺ຕິອາທິໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຊານິຕພ຺ພໍ.

໔໖. ສປ຺ປາຍໍ ຫິຕໍ, ກິເລສວິຆາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອໂຘຕເວທິກນ຺ຕິ ອປຣິສຸທ຺ຘປຣິກ຺ເຂປເວທິກໍ. ຠູມຏ຺ຐກນ຺ຕິ ຠູມິຕເລເຍວ ອຸຏ຺ຐາປິຕໍ ອຸປຣິມຕລຣຫິຕໍ. ເອກໂຕ ໂອນຕສ຺ສ ປພ຺ພຕປາທສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາຠາໂຄ ອກຕຠິຕ຺ຕິຠູມິປຣິກມ຺ໂມ ອກຕປພ຺ຠາໂຣ. ຊຕຸກາຠຣິຕນ຺ຕິ ອໂຘມຸຂາຫິ ໂອລມ຺ພມານມຸຂາຫິ ຂຸທ຺ທກວຄ຺ຄຸລີຫິ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ. ໂອລຸຄ຺ຄວິລຸຄ຺ຄນ຺ຕິ ຉິນ຺ນຠິນ຺ນໍ. ອຸຊ຺ຊງ຺ຄລໍ ລູຂຘູສຣໍ ຉາຍູທກຣຫິຕໍ. ສີຫພ຺ຍຄ຺ຆາທິຠເຍນ ສາສງ຺ກໍ. ທຸຣູປນ຺ຕິ ວິຣູປໍ. ທຸພ຺ພຓ຺ຓນ຺ຕິ ອສຸນ຺ທຣວຓ຺ຓໍ, ທຸສ຺ສຓ຺ຐານໍ ວາ. ຊາລາກາເຣນ ກຕປູວໍ ຊາລປູວໍ. ສາຓິ ວິຍ ຂຣສມ຺ຜສ຺ສນ຺ຕິ ສາຓິຜລໂກ ວິຍ ທຸກ຺ຂສມ຺ຜສ຺ສໍ. ຠາຣິກຠາເວນ, ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ຕຸນ຺ນກຣເຓນ ຈ ກິຈ຺ຉປຣິຫຣຓໍ. ອາຓິຄຓ຺ຐິກາຫໂຕຕິ ອາຓິນາ, ຄຓ຺ຐິຍາ ຈ ຫຕໂສໂຠ. ອິທໍ ຣາຄຈຣິຕສ຺ສ ສປ຺ປາຍໍ, ເອວມສ຺ສ ກິເລສສມຸທາຈາໂຣ ນ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອເສວ ນໂຍ ເສເສສຸປິ.

ທິສາມຸຂນ຺ຕິ ທິສາຠິມຸຂໍ, ອພ຺ໂຠກາສາຠິມຸຂນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ມຫາກສິຓນ຺ຕິ ມຫນ຺ຕໍ ກສິຓມຓ຺ຑລໍ. ເສສໍ ເສນາສນາທີສຸ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ໂມຫຈຣິຕສ຺ສ, ຕໍ ໂທສຈຣິຕສ຺ສ ວຸຕ຺ຕສທິສເມວ.

ວິຕກ຺ກວິຘາວນສ຺ເສວ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ ຍຖາ ຕໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ເມຆິຍຕ຺ເຖຣສ຺ສ. ທຣີມຸເຂຕິ ປພ຺ພຕວິວເຣ. ປຣິຕ຺ຕນ຺ຕິ ສຸປ຺ປສຣາວມຕ຺ຕໍ.

ປເຠທປຣິຈ຺ເຉທໂຕ ນິທານປຣິຈ຺ເຉທໂຕ ວິຠາວນປຣິຈ຺ເຉທໂຕ ສປ຺ປາຍປຣິຈ຺ເຉທໂຕຕິ ປຈ຺ເຈກໍ ປຣິຈ຺ເຉທ-ສທ຺ໂທ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ວິຠາວນາຕິ ‘‘ອຍໍ ຣາຄຈຣິໂຕ’’ຕິອາທິນາ ຊານນວິຠາວນາ. ເອກຈ຺ຈກສິຓານຸສ຺ສຕິຏ຺ຐານມຕ຺ຕສ຺ສ ປສງ຺ເຄນ ກຖິຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນ ຈ ຕາວ ຈຣິຍານຸກູລໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ສພ຺ພາກາເຣນ ອາວິກຕ’’ນ຺ຕິ.

ຈຕ຺ຕາລີສກມ຺ມຏ຺ຐານວຓ຺ຓນາ

໔໗. ສງ຺ຂາຕນິທ຺ເທສໂຕຕິ ສງ຺ຂາຕານໍ ‘‘ຈຕ຺ຕາລີສາຍາ’’ຕິ ສງ຺ຂ຺ຍາວເສນ ຄຫິຕານໍ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐານໍ ນິທ຺ເທສໂຕ. ‘‘ເອຕ຺ຖ ເອຕ຺ຕການິ ອຸປຈາຣຊ຺ຌານາວຫານິ, ເອຕ຺ຕການິ ອປ຺ປນາຊ຺ຌານາວຫານີ’’ຕິ ອຸປຈາຣປ຺ປນາວຫໂຕ. ‘‘ເອຕ຺ຕການິ ເອກຊ຺ຌານິການິ, ເອຕ຺ຕການິ ທຸກຕິກຊ຺ຌານິການິ, ເອຕ຺ຕການິ ສກລຊ຺ຌານິການີ’’ຕິ ຌານປ຺ປເຠທໂຕ. ‘‘ເອເຕສຸ ອງ຺ຄສມຕິກ຺ກໂມ, ເອເຕສຸ ອາຣມ຺ມຓສມຕິກ຺ກໂມ’’ຕິ ເອວໍ ສມຕິກ຺ກມໂຕ. ‘‘ເອຕ຺ຕກາເນຕ຺ຖ ວຑ຺ເຒຕພ຺ພານິ, ເອຕ຺ຕການິ ນ ວຑ຺ເຒຕພ຺ພານີ’’ຕິ ວຑ຺ຒນາວຑ຺ຒນໂຕ. ອາຣມ຺ມຓໂຕຕິ ສຠາວຘມ຺ມນິມິຕ຺ຕນວຕ຺ຕພ຺ພວເສນ, ຈລິຕາຈລິຕວເສນ ຈ ອາຣມ຺ມຓວິຠາຄໂຕ. ຠູມິໂຕຕິ ກາມາວຈຣາທິຠູມິວິຠາຄໂຕ. ຄຫຓໂຕຕິ ທິຏ຺ຐາທິວເສນ ຄຫຓວິຠາຄໂຕ. ປຈ຺ຈຍໂຕຕິ ອາຣຸປ຺ປາທີນໍ ຍຖາຣຫໍ ປຈ຺ຈຍຠາວໂຕ. ຈຣິຍານຸກູລໂຕຕິ ຣາຄຈຣິຍາທີນໍ ອນຸກູລຠາວໂຕ.

ກມ຺ມຏ຺ຐານານີຕິ ອາຣມ຺ມຓຠາເວນ ໂຍຄກມ຺ມສ຺ສ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານານິ. ຈຕຸກ຺ກຊ຺ຌານິກາຕິ ຈຕຸພ຺ພິຘຣູປາວຈຣຊ຺ຌານວນ຺ໂຕ, ເຕສໍ ອາຣມ຺ມຓຠູຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈຕຸກ຺ກນຍວເສນ ເຈຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕິກຈຕຸກ຺ກຊ຺ຌານິເກສູຕິ ຕິກຊ຺ຌານິເກສຸ ປຸຣິເມສຸ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາເຣສຸ, ຈຕຸກ຺ກຊ຺ຌານິເກສຸ ອານາປານກສິເຓສຸ. ເສເສສູຕິ ວຸຕ຺ຕາວເສເສສຸ ເອກວີສຕິຍາ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນສຸ.

ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາ ທິຏ຺ຐຫທຍຣູປສ຺ສ ສຕ຺ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ອາທິກມ຺ມິໂກ ເຈໂຕປຣິຍຎາເຓນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ນ ອິຕຣສ຺ສາຕິ ກສິຓຜຣຓໍ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຣສຕ຺ຕານຎ຺ຈ ເຈຕສາ ຈິຕ຺ຕມຎ຺ຎາຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ໂຫຕີ’’ຕິ. ໂອກາເສນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຐິໂຕກາເສນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ. ຕຖາ ອຸຄ຺ຄຫໂກສລ຺ລສ຺ສ ສມ຺ປາທິຕຕ຺ຕາ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາກາເຣເນວ ຕານິ ອຸປຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ນ ຕຕ຺ຖ ວຑ຺ຒນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສເຈ ປນ ໂກຈິ ວຑ຺ເຒຍ຺ຍ, ນ ເຕນ ໂກຈິ ຄຸໂຓຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອານິສໍສາຠາວາ ຈາ’’ຕິ. ‘‘ເຕສຸ ປນາ’’ຕິອາທິນາ ຕເມວ ອານິສໍສາຠາວໍ ວິວຣຕິ. ຍສ຺ມາ ວຑ຺ຒິເຕສຸ ກຸຓປຣາສິເຍວ ວຑ຺ຒຕິ, ອວຑ຺ຒິເຕປິ ກາມຣາຄວິກ຺ຂມ຺ຠນາ ໂຫຕິເຍວ, ຕສ຺ມາ ອານິສໍສາຠາໂວ. ວິຠູຕາຕິ ວິປຸລາຣມ຺ມຓຕາຍ ສຸປາກຏາ, ວຑ຺ຒິຕນິມິຕ຺ຕຕາຍ ອປ຺ປມາຓາຣມ຺ມຓຠາເວນ ປຣິພ຺ຍຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເກວລນ຺ຕິ ສກລໍ ອນວເສສໍ. ‘‘ປຖວິໍ ອິມ’’ນ຺ຕິ ວຈນໍ ອຸປຏ຺ຐານາກາເຣນ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ວຑ຺ຒເນນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ລາຠິຕ຺ຕາຕິ ສາຕິສຍໍ ລາຠິຕາຍ, ອຸກ຺ກໍສຄຕວສິຠາວໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຖໂຣ ຫິ ປຣມາຍ ວສິປຕ຺ຕິຍາ ອສ຺ສມຓ຺ຑເລ ອສ຺ສໍ ສາເຣນ຺ໂຕ ວິຍ ຍຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ນິສິນ຺ໂນປິ ຐິໂຕປິ ຕໍ ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊເຕວ. ເຕນສ຺ສ ສມນ຺ຕໂຕ ນິມິຕ຺ຕໍ ວຑ຺ຒິຕໍ ວິຍ ອຸປຏ຺ຐາສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສພ຺ພທິສາສູ’’ຕິອາທິ.

ວຸຕ຺ຕາຕິ ຘມ຺ມສງ຺ຄເຫ ວຸຕ຺ຕາ. ມຫນ຺ເຕຕິ ວິປຸເລ. ນິນ຺ນຖລາທິວເສນ ຫິ ເອກເທເສ ອຏ຺ຐຕ຺ວາ ສມນ຺ຕໂຕ ຄຫຓວເສນ ສກລສຣີເຣ ນິມິຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ຕໍ ມຫນ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ມຫນ຺ເຕ ວາ ສຣີເຣ. ອປ຺ປເກຕິ ສຣີຣສ຺ສ ເອກເທເສ ນິມິຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ໂຍຊນາ. ອປ຺ປເກ ວາ ຂຸທ຺ທເກ ທາຣກສຣີເຣ. ເອຕນ຺ຕິ ອສຸຠນິມິຕ຺ຕໍ. ອາທີນວນ຺ຕິ ‘‘ອສຸຠຣາສິ ເອວ ວຑ຺ຒຕິ, ນ ຈ ໂກຈິ ອານິສໍໂສ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ອາທີນວໍ.

ເສສານິປິ ນ ວຑ຺ເຒຕພ຺ພານີຕິ ສງ຺ເຂປໂຕ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ອຸປປຕ຺ຕິໂຕ ວິວຣິຕຸໍ ‘‘ກສ຺ມາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປິຈຸປິຓ຺ຑາທິວເສນ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕມ຺ປິ ນິມິຕ຺ຕໍ ວາຕສງ຺ຆາຕສນ຺ນິສ຺ສຍນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວາຕຣາສິເຍວ ວຑ຺ຒຕີ’’ຕິ. ໂອກາເສນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນນ຺ຕິ ນາສິກຄ຺ຄມຸຂນິມິຕ຺ຕາທິໂອກາເສນ ສປຣິຈ຺ເຉທໍ. ວາໂຍກສິຓວຑ຺ຒເນ ວິຍ ນ ເອຕ຺ຖ ໂກຈິ ຄຸໂຓ, ເກວລໍ ວາຕວຑ຺ຒນເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ສາທີນວຕ຺ຕາ’’ຕິ. ເຕສນ຺ຕິ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣານໍ. ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຣມ຺ມຓໍ. ນ ຈ ເຕນ ອຕ຺ໂຖ ອຕ຺ຖີຕິ ເຕນ ສຕ຺ຕຣາສິວຑ຺ຒເນນ ປຖວີກສິຓາທິວຑ຺ຒເນ ວິຍ ກິຎ຺ຈິ ປໂຍຊນໍ ນຕ຺ຖິ. ປຣິຄ຺ຄຫວເສນາຕິ ອປຣິຄ຺ຄຫິຕສ຺ສ ຠາວນາວິສຍສ຺ສ ປຣິຄ຺ຄຫວເສນ, ນ ນິມິຕ຺ຕວຑ຺ຒນວເສນ. ເຕນາຫ ‘‘ເອກາວາສທ຺ວິອາວາສາທິນາ’’ຕິອາທິ. ເອຕ຺ຖາຕິ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣຠາວນາຍໍ. ຍທຍນ຺ຕິ ຍໍ ປຏິຠາຄນິມິຕ຺ຕໍ ອຍໍ ໂຍຄີ. ສີມາສມ຺ເຠເທເນວ ເຫຕ຺ຖ ອຸປຈາຣຊ຺ຌານຸປ຺ປຕ຺ຕິ, ນ ນິມິຕ຺ຕຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ. ຍທິ ເອວໍ ກຖໍ ປຣິຕ຺ຕາທິອາຣມ຺ມຓຕາ ຌານສ຺ສາຕິ ອາຫ ‘‘ປຣິຕ຺ຕອປ຺ປມາຓາຣມ຺ມຓຕາເປຕ຺ຖ ປຣິຄ຺ຄຫວເສນາ’’ຕິ, ກຕິປເຍ ສຕ຺ເຕ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕາ ເມຕ຺ຕາທໂຍ ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓາ, ພຫຸເກ ອປ຺ປມາຓາຣມ຺ມຓາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາກາສໍ ກສິຓຸຄ຺ຆາຏິມຕ຺ຕາ ນ ວຑ຺ເຒຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ວກ຺ຂຕິ ວາ ຍໍ ເຕນ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ປຣິກປ຺ປຊເມວ ອາຣມ຺ມຓໍ ວຑ຺ເຒຕຸໍ ສກ຺ກາ, ນ ອິຕຣນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ນ ຫິ ສກ຺ກາ ສຠາວຘມ຺ມໍ ວຑ຺ເຒຕຸ’’ນ຺ຕິ. ອາຣຸປ຺ປານໍ ປຣິຕ຺ຕອປ຺ປມາຓາຣມ຺ມຓຕາ ປຣິຕ຺ຕກສິຓຸຄ຺ຆາຏິມາກາເສ, ວິປຸລກສິຓຸຄ຺ຆາຏິມາກາເສ ຈ ປວຕ຺ຕິຍາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເສສານິ ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິອາທີນິ ທສ ກມ຺ມຏ຺ຐານານິ. ອນິມິຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ປຏິຠາຄນິມິຕ຺ຕາຠາວາ.

ປຏິຠາຄນິມິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓານີຕິ ປຏິຠາຄນິມິຕ຺ຕຠູຕານິ ອາຣມ຺ມຓານິ. ເສສານິ ອຏ຺ຐາຣສ. ເສສານິ ຉາຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣາ, ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ, ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນນ຺ຕິ ອິມານິ ເສສານິ ຉ. ວິສ຺ສນ຺ທມານປຸພ຺ພຕາຍ ວິປຸພ຺ພກໍ. ປຄ຺ຆຣມານໂລຫິຕຕາຍ ໂລຫິຕກໍ. ກິມີນໍ ປຈລເນນ ປຸຬຸວກໍ, ຈລິຕາຣມ຺ມຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ວາຕປານວິວຣາທີຫິ ອນ຺ໂຕປວິຏ຺ຐສ຺ສ ສູຣິຍາໂລກາທິກສ຺ສ ຈລນາກາໂຣ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ໂອຠາສມຓ຺ຑລາຣມ຺ມຓມ຺ປິ ຈລິຕາຣມ຺ມຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸພ຺ພຠາເຄຕິ ປຏິຠາຄນິມິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ປຸພ຺ພຠາເຄ. ສນ຺ນິສິນ຺ນເມວາຕິ ສນ຺ຕໍ ນິຈ຺ຈລເມວ.

ເທເວສູຕິ ກາມາວຈຣເທເວສຸ, ຕຕ຺ຖ ອສຸຠານໍ ປຏິກູລສ຺ສ ຈ ອາຫາຣສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ອສ຺ສາສປສ຺ສາສານໍ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ອຠາວໂຕ ‘‘ອານາປານສ຺ສຕິ ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ທິຏ຺ເຐນາຕິ ທິຏ຺ເຐນ ວຕ຺ຖຸນາ ກາຣຓຠູເຕນ. ຄເຫຕພ຺ພານີຕິ ອຸຄ຺ຄເຫຕພ຺ພານິ, ອຸປ຺ປາເທຕພ຺ພອຸຄ຺ຄຫນິມິຕ຺ຕານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ປຸພ຺ພຠາເຄ’’ຕິອາທິ. ຕສ຺ສາຕິ ກາຍຄຕາສຕິຍາ. ອຸຈ຺ຉຸສສ຺ສາທີນໍ ປຕ຺ເຕສຸ ປຈລມານວຓ຺ຓຄ຺ຄຫຓມຸເຂນ ວາ ຕສ຺ສ ຄເຫຕພ຺ພຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວາໂຍກສິຓໍ ທິຏ຺ຐຜຸຏ຺ເຐນາ’’ຕິ. ນ ອາທິກມ຺ມິເກນ ຄເຫຕພ຺ພານີຕິ ອາທິກມ຺ມິເກນ ນ ຄເຫຕພ຺ພານິ, ຠາວນາຣມ຺ຠວເສນ ນ ປຏ຺ຐເປຕພ຺ພານິ, ເຫຏ຺ຐິເມ ຕໂຍ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາເຣ, ກສິເຓສຸ ຣູປາວຈຣຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານຎ຺ຈ ອນຘິຄນ຺ຕ຺ວາ ສມ຺ປາເທຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ.

ອິເມສຸ ປນ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນສູຕິ ເອຕ຺ຖ ກມ຺ມຏ຺ຐານຄ຺ຄຫເຓນ ຍຖາຣຫໍ ອາຣມ຺ມຓານໍ, ຌານານຎ຺ຈ ຄຫຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສຸຂວິຫາຣສ຺ສາຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣສ຺ສ.

‘‘ເອກາທສ ກມ຺ມຏ຺ຐານານິ ອນຸກູລານີ’’ຕິ ອຸຊຸວິປຈ຺ຈນີກວເສນ ເຈຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ເສເສສຸປິ. ວກ຺ຂຕິ ຫິ ‘‘ສພ຺ພຎ຺ເຈຕ’’ນ຺ຕິອາທິ. ອນຸກູລານິ ຣາຄວິກ຺ຂມ຺ຠນສ຺ສ ອຸປາຍຠາວໂຕ. ອຏ຺ຐ ອນຸກູລານີຕິ ໂຍຊນາ. ເອວໍ ເສເສສຸ. ເອກນ຺ຕິ ອິທໍ ອນຸສ຺ສຕິອເປກ຺ຂໍ ອນຸສ຺ສຕີສຸ ເອກນ຺ຕິ, ນ ໂມຫຈຣິຕວິຕກ຺ກຈຣິຕາເປກ຺ຂໍ ເຕສໍ ອຎ຺ຎສ຺ສາປິ ອນຸກູລສ຺ສ ອລພ຺ຠນໂຕ. ‘‘ສທ຺ຘາຈຣິຕສ຺ສ ປຸຣິມາ ຉ ອນຸສ຺ສຕິໂຍ’’ຕິ ອິທໍ ອຕິສປ຺ປາຍວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິມສ຺ເສວ ອຸຊຸວິປຈ຺ຈນີກໍ ອິມສ຺ສ ອຕິສປ຺ປາຍນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພສ຺ສ ວິເສສສ຺ສ ອຠາວໂຕ ສພ຺ພຈຣິຕານໍ ອນຸກູລານິ. ປຣິຕ຺ຕນ຺ຕິ ສຣາວມຕ຺ຕໍ, ອປ຺ປມາຓນ຺ຕິ ຕໂຕ ອຘິກປມາຓໍ. ປຣິຕ຺ຕໍ ວາ ສຸປ຺ປສຣາວມຕ຺ຕໍ, ອປ຺ປມາຓໍ ອຘິກປມາຓໍ ຂລມຓ຺ຑລາທິກສິຓຠາເວນ ປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ.

ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມາຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມນສິກຣຓີຍາ ຘມ຺ມາ. ອຸຕ຺ຕຣີຕິ ສີລສມ຺ປທາ, ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາ, ສປ຺ປາຍຘມ຺ມສ຺ສວນໍ, ວີຣິຍໍ; ປຎ຺ຎາຕິ ອິເມສຸ ປຎ຺ຈສຸ ຘມ຺ເມສຸ ປຕິຏ຺ຐານໂຕ ອຸປຣິ. ອສຸຠາຕິ ອສຸຠຠາວນາ ເອກາທສສຸ ອສຸຠກມ຺ມຏ຺ຐາເນສຸ ຠາວນານຸໂຍຄາ. ເມຕ຺ຕາຕິ ອໂນຘິໂສ, ໂອຘິໂສ ວາ ປວຕ຺ຕາ ເມຕ຺ຕາຠາວນາ. ອານາປານສ຺ສຕີຕິ ໂສຬສວຕ຺ຖຸກາ ອານາປານສ຺ສຕິສມາຘິຠາວນາ. ວິຕກ຺ກຸປຈ຺ເຉທາຍາຕິ ມິຈ຺ຉາວິຕກ຺ການໍ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທນຕ຺ຖາຍ. ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາຕິ ‘‘ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ອນິຈ຺ຈາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໓.໑໓໗; ຘ. ປ. ໒໗໗; ມຫານິ. ໒໗) ເອວໍ ປວຕ຺ຕາ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາ. ອສ຺ມິມານສມຸຄ຺ຆາຕາຍາຕິ ‘‘ອສ຺ມີ’’ຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກສ຺ສ ນວວິຘສ຺ສາປິ ມານສ຺ສ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທນາຍ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ເອກສ຺ເສວ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມາ ຠາເວຕພ຺ພາ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ເອກສ຺ສ ຈຕຸຈຣິຍຕາຍ. ເຕນ ວິຎ຺ຎາຍຕິ ‘‘ສພ຺ພານິປິ ກມ຺ມຏ຺ຐານານິ ສພ຺ພາກຸສລວິກ຺ຂມ຺ຠນານິ ສພ຺ພກຸສລປຣິພ຺ຣູຫນານີ’’ຕິ.

ເອກສ຺ເສວ ສຕ຺ຕ ກມ຺ມຏ຺ຐານານິ ວຸຕ຺ຕານິ, ນ ຈາຍສ຺ມາ ຣາຫຸໂລ ສພ຺ພຈຣິໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ວຈນມຕ຺ເຕຕິ ‘‘ອສຸກກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອສຸກຈຣິຕສ຺ສ ອນຸກູລ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕວຈນມຕ຺ເຕ. ອຘິປ຺ປາໂຍຕິ ຕຖາວຈນສ຺ສ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ໂສ ປນ ‘‘ສພ຺ພຎ຺ເຈຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວິຠາວິໂຕ ເອວ.

໔໘. ‘‘ປິໂຍ ຄຣູ’’ຕິອາທິນາ (ອ. ນິ. ໗.໓໗) ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕໍ. ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ສຍເມວ ຄເຫຕ຺ວາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ. ໂສມນສ຺ສເມວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ‘‘ເອວໍ ພຫຸປຣິສ຺ສໂຍຍໍ ອຕ຺ຕຠາໂວ ຐາເນເຍວ ມຍາ ນິຍ຺ຍາຕິໂຕ’’ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຖາ ຫີ’’ຕິອາທິ.

ອຕຊ຺ຊນີໂຍຕິ ນ ຕຊ຺ເຊຕພ຺ໂພ ນ ນິຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ. ສ຺ວາຍໍ ອຕຊ຺ຊນີຍຠາໂວ ໂທວຈສ຺ສຕາຍ ວາ ສິຍາ, ອາຈຣິເຍ ອນິວິຏ຺ຐເປມຕາຍ ວາຕິ ຕທຸຠຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ທຸພ຺ພໂຈ ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂຍ ຫິ ອາຈຣິເຍນ ຕຊ຺ຊິຍມາໂນ ໂກປຎ຺ຈ ໂທສຎ຺ຈ ອປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ປາຕຸກໂຣຕິ, ໂຍ ວາ ‘‘ກິມສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ວາເສນາ’’ຕິ ປກ຺ກມຕິ, ອຍໍ ທຸວິໂຘປິ ອຕຊ຺ຊນີໂຍ. ຘມ຺ເມນາຕິ ໂອວາທານຸສາສນິຘມ຺ເມນ. ຄູຬ຺ຫໍ ຄນ຺ຖນ຺ຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານຄນ຺ຖໍ, ສຈ຺ຈປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທາທິສຫິຕໍ ຄມ຺ຠີຣໍ ສຸຎ຺ຎຕາປຏິສໍຍຸຕ຺ຕຎ຺ຈ.

ຕຸມ຺ຫາກມຕ຺ຖາຍາຕິ ວຸຕ຺ເຕຕິ ‘‘ສຕໂປຣິເສ ປປາເຕ ປຕເນນ ຕຸມ຺ຫາກໍ ໂກຈິ ອຕ຺ໂຖ ໂຫຕີ’’ຕິ ເກນຈິ ວຸຕ຺ເຕ. ຆໍເສນ຺ໂຕຕິ ‘‘ມນຸສ຺ສກກ຺ເກນ ຕຸມ຺ຫາກໍ ໂກຈິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຆໍເສນ຺ໂຕ ນິຣວເສສໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ເຂເປຕຸໍ ອຸສ຺ສເຫຍ຺ຍໍ. ‘‘ມມ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສນິຣຸນ຺ຘເນນ ຕຸມ຺ຫາກໍ ໂກຈິ ໂຣຄວູປສມາທິໂກ ອຕ຺ໂຖ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ເກນຈິ ວຸຕ຺ເຕ. ຕີຫິປິ ຠິກ຺ຂູຫິ ອາຈຣິເຍ ຠຕ຺ຕິປເວທນມຸເຂນ ວີຣິຍາຣມ຺ໂຠ ເອວ ປເວທິໂຕ.

໔໙. ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ປວຕ຺ຕິຕ຺ວາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ອາຄມ຺ມ ຍຕ຺ຖ ເສຕິ, ໂສ ຕສ຺ສ ອາສໂຍ ‘‘ມິຄາສໂຍ’’ ວິຍ, ອາສໂຍ ເອວ ອຊ຺ຌາສໂຍ. ໂສ ທຸວິໂຘ ວິປນ຺ໂນ, ສມ຺ປນ຺ໂນຕິ. ຕຕ຺ຖ ວິປນ຺ໂນ ສສ຺ສຕາທິມິຈ຺ຉາຠິນິເວສນິສ຺ສິໂຕ. ສມ຺ປນ຺ໂນ ທຸວິໂຘ ວຏ຺ຏນິສ຺ສິໂຕ, ວິວຏ຺ຏນິສ຺ສິໂຕຕິ. ເຕສຸ ວິວຏ຺ຏນິສ຺ສິໂຕ ອຊ຺ຌາສໂຍ ‘‘ສມ຺ປນ຺ນຊ຺ຌາສເຍນາ’’ຕິ ອິຘາຘິປ຺ເປໂຕ. ອິທານິ ນໍ ວິຠາເຄນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອໂລຠາທີນໍ ວເສນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຉຫາກາເຣຫີຕິ ອລຸພ຺ຠນາທີຫິ ຉຫິ ອາກາເຣຫິ. ສມ຺ປນ຺ນຊ຺ຌາສເຍນາຕິ ປຸພ຺ພຠາຄິຍານໍ ສີລສມ຺ປທາທີນໍ ສາຘນວເສນ, ໂລກຸຕ຺ຕຣານໍ ອຸປນິສ຺ສຍຠາເວນ ຈ ສມ຺ປນ຺ໂນ ອຊ຺ຌາສໂຍ ເອຕສ຺ສາຕິ ສມ຺ປນ຺ນຊ຺ຌາສໂຍ, ເຕນ. ອໂລຠາທໂຍ ຫິ ອເນກໂທສວິຘມນໂຕ, ອເນກຄຸຓາວຫໂຕ ຈ ສຕ຺ຕານໍ ພຫຸກາຣາ ວິເສສໂຕ ໂຍຄິໂນ. ຕຖາ ຫິ ອໂລຠາທໂຍ ມຈ຺ເຉຣມລາທີນໍ ປຏິປກ຺ຂຠາເວນ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ວຸຕ຺ຕໍ ເຫຕໍ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໑ ມູລຣາສີວຓ຺ຓນາ) –

‘‘ອໂລໂຠ ມຈ຺ເຉຣມລສ຺ສ ປຏິປກ຺ໂຂ, ອໂທໂສ ທຸສ຺ສີລ຺ຍມລສ຺ສ, ອໂມໂຫ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ ອຠາວນາຍ. ອໂລໂຠ ເຈຕ຺ຖ ທານເຫຕຸ, ອໂທໂສ ສີລເຫຕຸ, ອໂມໂຫ ຠາວນາເຫຕຸ. ເຕສຸ ຈ ອໂລເຠນ ອນຘິກໍ ຄຓ຺ຫາຕິ ລຸທ຺ຘສ຺ສ ອຘິກຄ຺ຄຫຓໂຕ, ອໂທເສນ ອນູນໍ ທຸຏ຺ຐສ຺ສ ອູນຄ຺ຄຫຓໂຕ, ອໂມເຫນ ອວິປຣີຕໍ ມູຬ຺ຫສ຺ສ ວິປຣີຕຄ຺ຄຫຓໂຕ.

‘‘ອໂລເຠນ ເຈຕ຺ຖ ວິຊ຺ຊມານໍ ໂທສໍ ໂທສໂຕ ຘາເຣນ຺ໂຕ ໂທເສ ປວຕ຺ຕຕິ, ລຸທ຺ໂຘ ຫິ ໂທສໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕິ. ອໂທເສນ ວິຊ຺ຊມານໍ ຄຸຓໍ ຄຸຓໂຕ ຘາເຣນ຺ໂຕ ຄຸເຓ ປວຕ຺ຕຕິ, ທຸຏ຺ໂຐ ຫິ ຄຸຓໍ ມກ຺ເຂຕິ. ອໂມເຫນ ຍາຖາວສຠາວໍ ຍາຖາວສຠາວໂຕ ຘາເຣນ຺ໂຕ ຍາຖາວສຠາເວ ປວຕ຺ຕຕິ, ມູຬ຺ໂຫ ຫິ ຕຈ຺ຉໍ ‘ອຕຈ຺ຉ’ນ຺ຕິ, ອຕຈ຺ຉຎ຺ຈ ‘ຕຈ຺ຉ’ນ຺ຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ. ອໂລເຠນ ຈ ປິຍວິປ຺ປໂຍຄທຸກ຺ຂໍ ນ ໂຫຕິ ລຸທ຺ຘສ຺ສ ປິຍສພ຺ຠາວໂຕ, ປິຍວິປ຺ປໂຍຄາສຫນໂຕ ຈ, ອໂທເສນ ອປ຺ປິຍສມ຺ປໂຍຄທຸກ຺ຂໍ ນ ໂຫຕິ ທຸຏ຺ຐສ຺ສ ອປ຺ປິຍສພ຺ຠາວໂຕ, ອປ຺ປິຍສມ຺ປໂຍຄາສຫນໂຕ ຈ, ອໂມເຫນ ອິຈ຺ຉິຕາລາຠທຸກ຺ຂໍ ນ ໂຫຕິ, ອມູຬ຺ຫສ຺ສ ຫິ ‘ຕໍ ກຸເຕຕ຺ຖ ລພ຺ຠາ’ຕິ ເອວມາທິປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓສພ຺ຠາວໂຕ.

‘‘ອໂລເຠນ ເຈຕ຺ຖ ຊາຕິທຸກ຺ຂໍ ນ ໂຫຕິ ອໂລຠສ຺ສ ຕຓ຺ຫາປຏິປກ຺ຂໂຕ, ຕຓ຺ຫາມູລກຕ຺ຕາ ຈ ຊາຕິທຸກ຺ຂສ຺ສ, ອໂທເສນ ຊຣາທຸກ຺ຂໍ ນ ໂຫຕິ ຕິກ຺ຂໂທສສ຺ສ ຂິປ຺ປໍ ຊຣາສມ຺ຠວໂຕ, ອໂມເຫນ ມຣຓທຸກ຺ຂໍ ນ ໂຫຕິ, ສມ຺ໂມຫມຣຓຎ຺ຫິ ທຸກ຺ຂໍ, ນ ຈ ຕໍ ອມູຬ຺ຫສ຺ສ ໂຫຕິ. ອໂລເຠນ ຈ ຄຫຏ຺ຐານໍ, ອໂມເຫນ ປພ຺ພຊິຕານໍ, ອໂທເສນ ປນ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ສຸຂສໍວາສຕາ ໂຫຕິ.

‘‘ວິເສສໂຕ ເຈຕ຺ຖ ອໂລເຠນ ເປຕ຺ຕິວິສເຍ ອຸປປຕ຺ຕິ ນ ໂຫຕິ, ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຫິ ສຕ຺ຕາ ຕຓ຺ຫາຍ ເປຕ຺ຕິວິສຍໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕຓ຺ຫາຍ ຈ ປຏິປກ຺ໂຂ ອໂລໂຠ. ອໂທເສນ ນິຣເຍ ອຸປປຕ຺ຕິ ນ ໂຫຕິ, ໂທເສນ ຫິ ຈຓ຺ຑຊາຕິຕາຍ ໂທສສທິສໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ໂທສສ຺ສ ຈ ປຏິປກ຺ໂຂ ອໂທໂສ. ອໂມເຫນ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ ນ ໂຫຕິ, ໂມເຫນ ຫິ ນິຈ຺ຈສມ຺ມູຬ຺ຫໍ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ໂມຫປຏິປກ຺ໂຂ ຈ ອໂມໂຫ. ເອເຕສຸ ຈ ອໂລໂຠ ຣາຄວເສນ ອຸປຄມນສ຺ສ ອຠາວກໂຣ, ອໂທໂສ ໂທສວເສນ ອປຄມນສ຺ສ, ອໂມໂຫ ໂມຫວເສນ ອມຊ຺ຌຕ຺ຕຠາວສ຺ສ.

‘‘ຕີຫິປິ ເຈເຕຫິ ຍຖາປຏິປາຏິຍາ ເນກ຺ຂມ຺ມສຎ຺ຎາ ອພ຺ຍາປາທສຎ຺ຎາ ອວິຫິໍສາສຎ຺ຎາຕິ ອິມາ ຕິສ຺ໂສ, ອສຸຠສຎ຺ຎາ ອປ຺ປມາຓສຎ຺ຎາ ຘາຕຸສຎ຺ຎາຕິ ອິມາ ຈ ຕິສ຺ໂສ ສຎ຺ຎາໂຍ ໂຫນ຺ຕິ. ອໂລເຠນ ປນ ກາມສຸຂລ຺ລິການຸໂຍຄອນ຺ຕສ຺ສ, ອໂທເສນ ອຕ຺ຕກິລມຖານຸໂຍຄອນ຺ຕສ຺ສ ປຣິວຊ຺ຊນໍ ໂຫຕິ, ອໂມເຫນ ມຊ຺ຌິມາຍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ປຏິປຊ຺ຊນໍ. ຕຖາ ອໂລເຠນ ອຠິຊ຺ຌາກາຍຄນ຺ຖສ຺ສ ປເຠທນໍ ໂຫຕິ, ອໂທເສນ ພ຺ຍາປາທກາຍຄນ຺ຖສ຺ສ, ອໂມເຫນ ເສສຄນ຺ຖທ຺ວຍສ຺ສ. ປຸຣິມານິ ຈ ທ຺ເວ ສຕິປຏ຺ຐານານິ ປຸຣິມານໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອານຸຠາເວນ, ປຈ຺ຉິມານິ ປຈ຺ຉິມສ຺ເສວ ອານຸຠາເວນ ອິຊ຺ຌນ຺ຕິ.

‘‘ອໂລໂຠ ເຈຕ຺ຖ ອາໂຣຄ຺ຍສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ອລຸທ຺ໂຘ ຫິ ໂລຠນີຍມ຺ປິ ອສປ຺ປາຍໍ ນ ເສວຕິ, ເຕນ ອໂຣໂຄ ໂຫຕິ. ອໂທໂສ ໂຍພ຺ພນສ຺ສ, ອທຸຏ຺ໂຐ ຫິ ວລິຕປລິຕາວເຫນ ໂທສຄ຺ຄິນາ ອຑຍ຺ຫມາໂນ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຍຸວາ ໂຫຕິ. ອໂມໂຫ ທີຆາຍຸກຕາຍ, ອມູຬ຺ໂຫ ຫິ ຫິຕາຫິຕໍ ຎຕ຺ວາ ອຫິຕໍ ປຣິວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ, ຫິຕຎ຺ຈ ປຏິເສວມາໂນ ທີຆາຍຸໂກ ໂຫຕິ.

‘‘ອໂລໂຠ ເຈຕ຺ຖ ໂຠຄສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈໂຍ ຈາເຄນ ໂຠຄປຏິລາຠໂຕ, ອໂທໂສ ມິຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ເມຕ຺ຕາຍ ມິຕ຺ຕານໍ ປຏິລາຠໂຕ, ອປຣິຫານໂຕ ຈ, ອໂມໂຫ ອຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ, ອມູຬ຺ໂຫ ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ຫິຕເມວ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕານໍ ສມ຺ປາເທຕິ. ອໂລໂຠ ຈ ທິພ຺ພວິຫາຣສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ອໂທໂສ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣສ຺ສ, ອໂມໂຫ ອຣິຍວິຫາຣສ຺ສ.

‘‘ອໂລເຠນ ເຈຕ຺ຖ ສກປກ຺ເຂສຸ ສຕ຺ຕສງ຺ຂາເຣສຸ ນິພ຺ພຸໂຕ ໂຫຕິ ເຕສໍ ວິນາເສນ ອຠິສງ຺ຄເຫຕຸກສ຺ສ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອຠາວາ, ອໂທເສນ ປຣປກ຺ເຂສຸ, ອທຸຏ຺ຐສ຺ສ ຫິ ເວຣີສຸປິ ເວຣິສຎ຺ຎາຍ ອຠາວໂຕ, ອໂມເຫນ ອຸທາສີນປກ຺ເຂສຸ ອມູຬ຺ຫສ຺ສ ສພ຺ພາຠິສງ຺ຄຕາຍ ອຠາວໂຕ.

‘‘ອໂລເຠນ ຈ ອນິຈ຺ຈທສ຺ສນໍ ໂຫຕິ, ລຸທ຺ໂຘ ຫິ ອຸປໂຠຄາສາຍ ອນິຈ຺ເຈປິ ສງ຺ຂາເຣ ອນິຈ຺ຈໂຕ ນ ປສ຺ສຕິ. ອໂທເສນ ທຸກ຺ຂທສ຺ສນໍ, ອໂທສຊ຺ຌາສໂຍ ຫິ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕອາຆາຕວຕ຺ຖຸປຣິຄ຺ຄໂຫ ສງ຺ຂາເຣເຍວ ທຸກ຺ຂໂຕ ປສ຺ສຕິ. ອໂມເຫນ ອນຕ຺ຕທສ຺ສນໍ, ອມູຬ຺ໂຫ ຫິ ຍາຖາວຄຫຓກຸສໂລ ອປຣິຓາຍກໍ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ ອປຣິຓາຍກໂຕ ພຸຊ຺ຌຕິ. ຍຖາ ຈ ເອເຕຫິ ອນິຈ຺ຈທສ຺ສນາທີນິ, ເອວໍ ເອເຕປິ ອນິຈ຺ຈທສ຺ສນາທີຫິ ໂຫນ຺ຕິ. ອນິຈ຺ຈທສ຺ສເນນ ຫິ ອໂລໂຠ ໂຫຕິ, ທຸກ຺ຂທສ຺ສເນນ ອໂທໂສ, ອນຕ຺ຕທສ຺ສເນນ ອໂມໂຫ. ໂກ ຫິ ນາມ ‘ອນິຈ຺ຈມິທ’ນ຺ຕິ ສມ຺ມາ ຎຕ຺ວາ ຕສ຺ສຕ຺ຖາຍ ປິຫໍ ອຸປ຺ປາເທຍ຺ຍ, ສງ຺ຂາເຣ ວາ ‘ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ ຊານນ຺ໂຕ ອປຣມ຺ປິ ອຈ຺ຈນ຺ຕຕິຂິຓໍ ໂກຘທຸກ຺ຂໍ ອຸປ຺ປາເທຍ຺ຍ, ອຕ຺ຕສຸຎ຺ຎຕຎ຺ຈ ພຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ປຸນ ສມ຺ໂມຫໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ.

ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຸພ຺ພຠາຄິຍານໍ ສີລສມ຺ປທາທີນໍ ສາຘນວເສນ ໂລກຸຕ຺ຕຣານໍ, ອຸປນິສ຺ສຍຠາເວນ ຈ ສມ຺ປນ຺ໂນ ອຊ຺ຌາສໂຍ ເອຕສ຺ສາຕິ ສມ຺ປນ຺ນຊ຺ຌາສໂຍ’’ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ເອວໍ ຕິສ຺ສນ຺ນໍ ໂພຘີນໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ.

ອິທານິ ເຕ ອຊ຺ຌາສເຍ ປາຬິຍາວ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ຍຖາຫາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຉາຕິ ຄຓນປຣິຈ຺ເຉໂທ. ອຊ຺ຌາສຍາຕິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຘມ຺ມນິທສ຺ສນໍ. ອຸຠຍໍ ປນ ເອກຊ຺ຌໍ ກຕ຺ວາ ຉພ຺ພິຘາ ອຊ຺ຌາສຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂພຘິສຕ຺ຕາຕິ ພຸຊ຺ຌນກສຕ຺ຕາ, ໂພຘິຍາ ວາ ນິຍຕຠາເວນ ສຕ຺ຕາ ລຄ຺ຄາ, ອຘິມຸຕ຺ຕາ ຕນ຺ນິນ຺ນາ ຕປ຺ໂປຓາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂພຘິປຣິປາກາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ຍຖາຠິນີຫາຣໍ ອຕ຺ຕນາ ປຕ຺ຕພ຺ພໂພຘິຍາ ປຣິປາຈນາຍ ຠວນ຺ຕິ. ອໂລຠຊ຺ຌາສຍາຕິ ອລຸພ຺ຠນາກາເຣນ ປວຕ຺ຕອຊ຺ຌາສຍາ, ອາທິໂຕ ‘‘ກຖໍ ນຸ ໂຂ ມຍໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ, ສພ຺ພທາ ຈ ອລຸທ຺ຘາ ເອວ ເຫສ຺ສາມາ’’ຕິ, ມຊ຺ເຌ ຈ ອລຸພ຺ຠນວເສເນວ, ປຈ຺ຉາ ຈ ຕສ຺ເສວ ໂຣຈນວເສນ ປວຕ຺ຕອຊ຺ຌາສຍາ. ໂລເຠ ໂທສທສ຺ສາວິໂນຕິ ລຸພ຺ຠນລກ຺ຂເຓ ໂລເຠ ສພ຺ພປ຺ປກາເຣນ ອາທີນວທສ຺ສາວິໂນ. ອິທໍ ຕສ຺ສ ອຊ຺ຌາສຍສ຺ສ ເອກເທສໂຕ ພ຺ຣູຫນາກາຣທສ຺ສນໍ. ໂລເຠ ຫິ ອາທີນວໍ, ອໂລເຠ ຈ ອານິສໍສໍ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ອໂລຠຊ຺ຌາສໂຍ ປຣິວຑ຺ຒຕິ, ສ຺ວາຍໍ ຕຕ຺ຖ ອາທີນວານິສໍສທສ຺ສນວິຘິ ວິຠາວິໂຕເຍວ. ເສສປເທສຸປິ ອິມິນາ ນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ເນກ຺ຂມ຺ມນ຺ຕິ ອິຘ ປພ຺ພຊ຺ຊາ. ປວິເວໂກ ຕທງ຺ຄວິເວໂກ, ວິກ຺ຂມ຺ຠນວິເວໂກ, ກາຍວິເວໂກ, ຈິຕ຺ຕວິເວໂກ ຈ. ນິສ຺ສຣຓໍ ນິພ຺ພານໍ. ສພ຺ພຠວຄຕີສູຕິ ສພ຺ເພສຸ ຠເວສຸ, ສພ຺ພາສຸ ຈ ຄຕີສຸ. ຕທຘິມຸຕ຺ຕຕາຍາຕິ ຍທຕ຺ຖໍ ຠາວນານຸໂຍໂຄ, ຍທຕ຺ຖາ ຈ ປພ຺ພຊ຺ຊາ, ຕທຘິມຸຕ຺ເຕນ. ເຕເນວາຫ ‘‘ສມາຘາຘິມຸຕ຺ເຕນາ’’ຕິອາທິ.

໕໐. ‘‘ກິໍ ຈຣິໂຕສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ສເຈ ‘‘ນ ຊານາມີ’’ຕິ ວເທຍ຺ຍ, ‘‘ເກ ວາ ເຕ ຘມ຺ມາ ພຫຸລໍ ສມຸທາຈຣນ຺ຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ. ກິໍ ວາຕິ ກິໍ ອສຸຠໍ ວາ ອນຸສ຺ສຕິຏ຺ຐານໍ ວາ ອຎ຺ຎໍ ວາ. ກິໍ ເຕ ມນສິ ກໂຣໂຕ ຜາສຸ ໂຫຕີຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ເອກຄ຺ຄຠາເວນ ສຸຂໍ ໂຫຕິ. ຈິຕ຺ຕໍ ນມຕີຕິ ປກຕິຍາວ ອຠິຣຕິວເສນ ນມຕິ. ເອວມາທີຫີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອິຣິຍາປຖາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເຕປິ ຫິ ນ ສພ຺ພສ຺ສ ເອກໍສໂຕ ພ຺ຍຠິຈາຣິໂນ ເອວ. ຕຖາ ຫິ ສມຸທາຈາໂຣ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ ວຸຕ຺ໂຕ. ‘‘ອສຸກຎ຺ຈ ອສຸກຎ຺ຈ ມນສິກາຣວິຘິໍ ກຕິປຍທິວສໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊາຫີ’’ຕິ ຈ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ.

‘‘ປກຕິຍາ ອຸຄ຺ຄຫິຕກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສາ’’ຕິ ອິທໍ ຍໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕຸກາໂມ, ຕຕ຺ຖ ສຊ຺ຌາຍວເສນ ວາ ມນສິກາຣວເສນ ວາ ກຕປຣິຈຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອກໍ ທ຺ເວ ນິສຊ຺ຊານີຕິ ເອກໍ ວາ ທ຺ເວ ວາ ອຸຓ຺ຫາສນານິ. ສຊ຺ຌາຍໍ ກາເຣຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສມ຺ມຸຂາວ ອຘີຍາເປຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພໍ, ໂສ ເຈ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄນ຺ຕຸກາໂມຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ສນ຺ຕິເກ ວສນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ. ອາຄຕາຄຕກ຺ຂເຓ ກເຖຕພ຺ພໍ, ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ປຖວີກສິຓນ຺ຕິ ປຖວີກສິຓກມ຺ມຏ຺ຐານໍ. ກຕສ຺ສາຕິ ກຕສ຺ສ ກສິຓສ຺ສ. ຕໍ ຕໍ ອາກາຣນ຺ຕິ ອາຈຣິເຍນ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ວຸຈ຺ຈມາເນ ປທປທຕ຺ຖາຘິປ຺ປາຍໂອປມ຺ມາທິກໍ ອຕ຺ຕໂນ ຎາຓສ຺ສ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕໍ ຕໍ ຕໍ ອາກາຣໍ, ຍໍ ຍໍ ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸປນິພນ຺ຘິຕ຺ວາຕິ ອຸປເນຕ຺ວາ ນິພທ຺ຘໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ, ຫທເຍ ຐເປຕ຺ວາ ອປມຸສ຺ສນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ສຸຏ຺ຐຸ ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕິຕາຍ ນິມິຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ປຊານກາຣິຕາຍ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ສຸຓນ຺ເຕນ. ຕນ຺ຕິ ຕໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ສຸຄ຺ຄຫິຕໍ ນິສ຺ສາຍ. ອິຕຣສ຺ສາຕິ ຕຖາ ອຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ. ສພ຺ພາກາເຣນາຕິ ກສ຺ສຈິປິ ປກາຣສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ອເສສິຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ.

ກມ຺ມຏ຺ຐານຄ຺ຄຫຓນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອິຕິ ຕຕິຍປຣິຈ຺ເຉທວຓ຺ຓນາ.