໒໐. ມຄ຺ຄາມຄ຺ຄຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

ສມ຺ມສນຎາຓກຖາວຓ຺ຓນາ

໖໙໒. ເອວໍ ມຄ຺ຄຎ຺ຈ ອມຄ຺ຄຎ຺ຈ ຎຕ຺ວາ ຐິຕໍ ຎາຓນ຺ຕິ ອຍໍ ອຸປກ຺ກິເລສວິນິມຸຕ຺ຕາ ວີຖິປຏິປນ຺ນາ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາຄມຄ຺ໂຄ, ອຍໍ ໂອຠາສາທິເຠໂທ ທສວິໂຘ ອຸປກ຺ກິເລໂສ ນ ມຄ຺ໂຄຕິ ເອວໍ ມຄ຺ຄຎ຺ຈ ອມຄ຺ຄຎ຺ຈ ຍາຖາວໂຕ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ຐິຕໍ ຎາຓໍ.

ອຕີຕາທິວເສນ ອເນກເຠທຠິນ຺ເນ ຘມ຺ເມ ກລາປໂຕ ສງ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສມ຺ມສນໍ ກລາປສມ຺ມສນໍ, ອຍໍ ກິຣ ຊມ຺ພຸທີປວາສີນໍ ອຠິລາໂປ. ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຣູປ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໓໖໑; ໒.໑໑໓; ໓.໘໖; ອ. ນິ. ໔.໑໘໑) ນເຍນ ຫິ ຘມ຺ມານໍ ວິປສ຺ສນາ ນຍວິປສ຺ສນາ, ອຍໍ ກິຣ ຕມ຺ພປຓ຺ຓິທີປວາສີນໍ ອຠິລາໂປ. ເຕເນວາຫ ‘‘ກລາປສມ຺ມສນສງ຺ຂາຕາຍ ນຍວິປສ຺ສນາຍາ’’ຕິ. ຕາວ-ສທ຺ໂທ ກມຕ຺ໂຖ, ເຕນ ສມ຺ມສນປ຺ປກາຣານໍ ພຫຸເຠທຕໍ ທີເປຕິ. ພຫຸຠາວໂຕ ຫິ ເຕສໍ ປຐມໍ ນຍວິປສ຺ສນາຍ ໂຍຄາຣມ຺ຠໍ ອນຸສາສຕິ ‘‘ນຍວິປສ຺ສນາຍ ຕາວ ໂຍໂຄ ກຣຓີໂຍ’’ຕິ. ກສ຺ມາຕິ ໂຈທກວຈນໍ. ຕສ຺ສາຍໍ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ຍທິ ມຄ຺ຄາມຄ຺ຄຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິ ສມ຺ປາເທຕພ຺ພາ, ອຖ ກສ຺ມາ ‘‘ນຍວິປສ຺ສນາຍ ອາທິໂຕ ໂຍໂຄ ກາຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ອິຕໂຣ ຕສ຺ສາຍໍ ອຘິຄມູປາໂຍຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອາຣທ຺ຘວິປສ຺ສກສ຺ສາ’’ຕິອາທິມາຫ. ເຕເນຕໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ວິປສ຺ສນາຍ ສຕິ ອຸທຍພ຺ພຍຎາຓຸປ຺ປາໂທ, ອຸທຍພ຺ພຍຎາເຓ ສຕິ ໂອຠາສາທິອຸປກ຺ກິເລສສມ຺ຠໂວ, ຕໂຕ ມຄ຺ຄາມຄ຺ຄວວຕ຺ຖານໍ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ອາທິໂຕວ ອາຣມ຺ຠສ຺ສ ສມ຺ຠໂວ ນຕ຺ຖີຕິ ວິປສ຺ສນາ ປຐມໍ ອາຣທ຺ຘພ຺ພາ’’ຕິ. ເອວມ຺ປິ ປຐມໍ ນຍວິປສ຺ສນາວ ກສ຺ມາ ອາຣທ຺ຘພ຺ພາຕິ ອາຫ ‘‘ວິປສ຺ສນາຍ ຈ ກລາປສມ຺ມສນໍ ອາທີ’’ຕິ. ຕຎ຺ຫິ ອຕີຕາທິເຠທຠິນ຺ນານໍ ຘມ຺ມານໍ ສງ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວວຕ຺ຖານວເສນ ປວຕ຺ຕນໂຕ ອາທິກມ຺ມິກສ຺ສ ສຸກຣໍ ສມ຺ມສນນ຺ຕິ ອາທິຠູຕໍ.

ຕສ຺ມາຕິ ອາທິຠູຕຕ຺ຕາ. ອຖ ວາ ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ອາຣທ຺ຘວິປສ຺ສກສ຺ສ…ເປ… ກລາປສມ຺ມສນໍ ອາທິ, ຕສ຺ມາ. ເອຕນ຺ຕິ ກລາປສມ຺ມສນໍ. ອປິຈາຕິອາທິ ກລາປສມ຺ມສນສ຺ເສວ ວິປສ຺ສນາຍ ອາທິຠາເວ ອຸປຈຍເຫຕຸທສ຺ສນໍ. ອຸທຍພ຺ພຍຎາຓປຣິໂຍສານາ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາ, ອສມ຺ປຕ຺ເຕ ເອວ ຈ ອຸທຍພ຺ພຍຎາເຓ ມຄ຺ຄາມຄ຺ຄວວຕ຺ຖານໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາຍ ວຕ຺ຕມານາຍາ’’ຕິ. ກລາປສມ຺ມສເນ ຕາວ ໂຍໂຄ ກາຕພ຺ໂພຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ຕສ຺ເສວ ປຐມາຣມ຺ເຠ ກາຣຓໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍສ຺ມາ ກລາປສມ຺ມສນໍ ນາມ ເອກວິສຸທ຺ຘິຍມ຺ປິ ນ ອນ຺ໂຕຄຘໍ, ເອກຈ຺ເຈ ຈ ຕໍ ອນາມສິຕ຺ວາວ ວິປສ຺ສນາຈາຣໍ ວຓ຺ເຓນ຺ຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ຕໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕສຸ ເອກເທເສນ, ອນວເສສໂຕ ຈ ທສ຺ສິຕໍ. ປຏິສມ຺ຠິທາຍໍ ອາທິກມ຺ມິການໍ ມນສິກາຣສຸກຣຕາຍ ວິປສ຺ສນາຍ ອາທິຠາເວນ ຐປິຕໍ. ວິປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ຈ ໂອຠາສາທີສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ມຄ຺ຄາມຄ຺ຄຎາຓສມ຺ຠໂວ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຕໍ ສມ຺ປາເທຕຸກາເມນາ’’ຕິອາທິນາ ອຍໍ ວິຈາໂຣ ກໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

໖໙໓. ຕຕ຺ຣາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາຍ ຎາຕປຣິຎ຺ຎານນ຺ຕຣຠາເວ, ຕາສຸ ວາ ປຣິຎ຺ຎາສຸ. ວິນິຈ຺ຉໂຍຕິ ສຣູປໂຕ, ກິຈ຺ຈໂຕ, ຠູມິໂຕ ຈ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ. ໂລກຸຕ຺ຕຣາປິ ປຸຣິມສ຺ມິໍ ສຈ຺ຈທ຺ວເຍ ມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຕິວິຘາປິ ປຣິຎ຺ຎາ ກິຈ຺ຈວເສນ ລພ຺ຠຕີຕິ ‘‘ໂລກິຍປຣິຎ຺ຎາ’’ຕິ ວິເສເສຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຠາວຘມ຺ມານໍ ລກ຺ຂຓສລ຺ລກ຺ຂຓໂຕ ເຎຍ຺ຍອຠິມຸຂາ ປຎ຺ຎາ ອຠິຎ຺ຎາປຎ຺ຎາ. ຎາຕຏ຺ເຐຕິ ຎາຕຠາວນິມິຕ຺ຕໍ. ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍສ຺ສ ຊານນເຫຕຸ ‘‘ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຣິຎ຺ຎາປຎ຺ຎາຕິ ອນິຈ຺ຈາທິລກ຺ຂຓານິ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊ ຊານນປຎ຺ຎາ. ຕີຣຓຏ຺ເຐຕິ ສມ຺ມສນຠາວເຫຕຸ. ປຫານປຎ຺ຎາຕິ ປຫາຕພ຺ພສ຺ສ ປຊຫນປຎ຺ຎາ. ເວທຍິຕາທິລກ຺ຂຓວິຘຸຣຕາຍ ຣຸປ຺ປນລກ຺ຂຓໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕລກ຺ຂຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕສໍເຍວ ປຈ຺ຈຕ຺ຕລກ຺ຂຓສລ຺ລກ຺ຂຓວເສນ ຄຫິຕຘມ຺ມານໍເຍວ. ຍຖາ ປຖວີຜສ຺ສາທີນໍ ກກ຺ຂຬຜຸສນາທິລກ຺ຂຓານິ ຕີສຸປິ ຂເຓສຸ ສລ຺ລກ຺ຂິຕພ຺ພານິ ປຏິນິຍຕຣູປຕາຍ ສຠາວສິທ຺ຘາເນວ ຫຸຕ຺ວາ ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ, ນ ເອວມນິຈ຺ຈຕາທິລກ຺ຂຓານິ. ຕານິ ປນ ຠງ຺ຄຸທຍພ຺ພຍປີຬາວສວຕ຺ຕນາກາຣມຸເຂນ ຄເຫຕພ຺ພໂຕ ສມາໂຣປິຕຣູປານິ ວິຍ ຄຍ຺ຫນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສາມຎ຺ຎລກ຺ຂຓໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ’’ຕິ. ໂລກິຍປຣິຎ຺ຎານໍເຍວ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ລກ຺ຂຓາຣມ຺ມຓິກວິປສ຺ສນາວ ‘‘ປຫານປຣິຎ຺ຎາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ.

ສງ຺ຂາຣປຏິຈ຺ເຉທໂຕຕິ ນາມຣູປວວຕ຺ຖານໂຕ, ຍາ ‘‘ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ເກຈິ ປນ ‘‘ຂນ຺ຘາທີນໍ ວິປສ຺ສນາຍ ຠູມິຠາວໂຕ ສພ຺ໂພປິ ຂນ຺ຘາທິວິຈາໂຣ ສງ຺ຂາຣປຣິຈ຺ເຉໂທ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ປຈ຺ຈຕ຺ຕລກ຺ຂຓປຏິເວຘສ຺ເສວ ອາຘິປຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ນາມຣູປປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄຫປຎ຺ຎານໍ ຕີຣຓປຫານາສມຕ຺ຖຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕາສມ຺ປິ ປນ ‘‘ນມນລກ຺ຂຓໍ ນາມໍ, ຣຸປ຺ປນລກ຺ຂຓໍ ຣູປ’’ນ຺ຕິ ອຣູປຣູປານໍ ສາຘາຣຓາກາຣສລ຺ລກ຺ຂຓວເສນ ປວຕ຺ຕິຍາ ເອເກນາກາເຣນ ຕີຣຓປຣິຍາໂຍ, ທິຏ຺ຐິກງ຺ຂາວິກ຺ຂມ຺ຠເນນ ປຫານປຣິຍາໂຍ ລພ຺ຠຕີຕິ ສິຍາ ຕີຣຓປຫາເນສຸປິ ອາຘິປຈ຺ຈນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອຸກ຺ກຏ຺ຐນິທ຺ເທເສນ ປນ ຍຖາ ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິຍາວ ສງ຺ຂາຣປຣິຈ຺ເຉທຕາ, ເອວໍ ລກ຺ຂຓາຣມ຺ມຓິກວິປສ຺ສນາຍ ເອວ ຕີຣຓປຫານກິຈ຺ຈຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອວໍ ຫິ ຕິສ຺ໂສປິ ປຣິຎ຺ຎາ ວວຕ຺ຖິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ອຎ຺ຎຖາ ສງ຺ກາໂຣ ສິຍາ. ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາຍ ຠູມິ ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຎາຍ ອນິຈ຺ຈຕາທິລກ຺ຂຓສນ຺ຕີຣຓໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ເອຕສ຺ມິໍ…ເປ… ອາຘິປຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ. ກາມໍ ອຸທຍພ຺ພຍຎາຓມ຺ປິ ກຎ຺ຈິ ມິຈ຺ຉາຠິນິເວສໍ ປຊຫຕິ, ຕສ຺ສ ປນ ອຖາມຄຕຕ຺ຕາ ນ ສາຕິສຍໍ ປຫານນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຠງ຺ຄານຸປສ຺ສນໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ອຸປຣິ ປຫານປຣິຎ຺ຎາຍ ຠູມີ’’ຕິ. ອນິຈ຺ຈໂຕ ອນຸປສ຺ສນ຺ໂຕຕິ ອນິຈ຺ຈາກາຣໂຕ ສງ຺ຂາເຣ ອນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ. ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎນ຺ຕິ ‘‘ເຕ ນິຈ຺ຈາ ສສ຺ສຕາ’’ຕິ ປວຕ຺ຕໍ ມິຈ຺ຉາສຎ຺ຎໍ. ສຎ຺ຎາສີເສນ ທິຏ຺ຐິຈິຕ຺ຕານມ຺ປິ ຄຫຓໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອເສວ ນໂຍ ອິໂຕ ປເຣສຸປິ. ນິພ຺ພິນ຺ທນ຺ໂຕຕິ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາທິສມ຺ຠູຕາຍ ນິພ຺ພິທານຸປສ຺ສນາຍ ສງ຺ຂາເຣ ນິພ຺ພິຊ຺ຊນວເສນ ປສ຺ສນ຺ໂຕ. ນນ຺ທິນ຺ຕິ ສປ຺ປີຕິກຕຓ຺ຫໍ. ວິຣຊ຺ຊນ຺ໂຕຕິ ວິຣາຄານຸປສ຺ສນາຍ ວິຣຊ຺ຊນວເສນ ຍຖາ ສງ຺ຂາເຣສຸ ຣາໂຄ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເອວໍ ອນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ. ຕຖາຠູໂຕ ຫິ ຣາຄໍ ປຊຫຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ນິໂຣເຘນ຺ໂຕຕິ ນິໂຣຘານຸປສ຺ສນາຍ ຍຖາ ສງ຺ຂາຣາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິເຍວ, ນ ອາຍຕິໍ ປຸນພ຺ຠວວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເອວໍ ອນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ. ຕຖາຠູໂຕ ຫິ ສງ຺ຂາຣານໍ ສມຸທຍໍ ປຊຫຕິ ນາມ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິຘມ຺ມຕາປາທນໂຕ. ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊນ຺ໂຕຕິ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄານຸປສ຺ສນາຍ ຍຖາ ສງ຺ຂາຣາ ນ ປຸນ ອາທິຍນ຺ຕິ, ເອວໍ ໂວສ຺ສຊ຺ຊນ຺ໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ອາທານໍ ປຊຫຕີ’’ຕິ, ນິຈ຺ຈາທິວເສນ ວາ ຄຫຓໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສາຘິຕຕ຺ຕາຕິ ສມ຺ປາທິຕຕ຺ຕາ. ອິຕຣາຕິ ຕີຣຓປຫານປຣິຎ຺ຎາ. ເອວໍ ປຣິຎ຺ຎາ ນິທ຺ທິສິຕ຺ວາ ປຣິຎ຺ຎາກ຺ກມວເສນປິ ກງ຺ຂາວິຕຣຓານນ຺ຕຣໍ ‘‘ກລາປສມ຺ມສເນ ໂຍໂຄ ກາຕພ຺ໂພ’’ຕິ ຍ຺ວາຍມຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕໍ ນິຄມວເສນ ປຈ຺ຈາຫຣນ຺ໂຕ ‘‘ເຕນ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ, ຕໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖເມວ.

໖໙໔. ຕຕ຺ຣາຕິ ຕສ຺ມິໍ ກລາປສມ຺ມສເນ ວິຠາເວຕພ຺ເພ, ຕສ຺ສ ວາ ກລາປສມ຺ມສນສ຺ສ ອາທິຠາເວ. ອຍໍ ປາຬີຕິ ທສ຺ສິຍມານໍ ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ຄປາຬິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວວຕ຺ຖາເນ ປຎ຺ຎາຕິ ອຕີຕາທິເຠທຠິນ຺ເນ ຘມ຺ເມ ເອກໂຕ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອນິຈ຺ຈາທິວເສນ ວິນິຈ຺ຉເຍ ສາເຘຕພ຺ເພ ຕໍສາຘນີຍາ ປຎ຺ຎາ. ສມ຺ມສເນ ອນິຈ຺ຈຕາທິວເສນ ຕີຣເຓ ຎາຓນ຺ຕິ ປວຸຈ຺ຈຕິ, ສາ ກຖໍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວວຕ຺ຖາເນ ສມ຺ມສເນຕິ ຈ ນິປ຺ຜາເທຕພ຺ເພ ຠຸມ຺ມວຈນໍ. ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຣູປນ຺ຕິອາທີນິ ປທານິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖາເນວ. ສພ຺ພໍ ຣູປໍ ອນິຈ຺ຈໂຕ ວວຕ຺ຖເປຕີຕິອາທີນິ ປນ ຍສ຺ມາ ປຣໂຕ ວຓ຺ຓິຍິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ເຖວ ເນສໍ ອຕ຺ຖໍ ວິຠາວຍິສ຺ສາມ.

ປາຬິວວຕ຺ຖານໍ ປນ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ພໍ – ເອຕ຺ຖ ຫິ ອາທິກມ຺ມິການໍ ວິປສ຺ສນາມນສິກາຣສຸຂຕ຺ຖໍ ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຣູປ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ປຐມໍ ຕາວ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ອຕີຕາທິວິຠາຄມຸເຂນ ຄຫິຕາ, ເຕ ປນ ຂນ຺ຘາ ຍສ຺ມາ ທ຺ວາຣາຣມ຺ມເຓຫິ ສທ຺ຘິໍ ທ຺ວາຣປ຺ປວຕ຺ຕຘມ຺ມວເສນ ວິຠາຄໍ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕທນນ຺ຕຣໍ ທ຺ວາຣຉກ຺ກາທິວເສນ ທສ ຉກ຺ກາ ຄຫິຕາ. ຍສ຺ມາ ປນ ລກ຺ຂເຓສຸ ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓໍ ທຸກ຺ຂວິຠາຄໍ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ວິຠາວນາຍ ຉ ຘາຕຸໂຍ ຄຫິຕາ. ຕໂຕ ເຍສຸ ກສິເຓສຸ ອິໂຕ ພາຫິຣການໍ ອຕ຺ຕາຠິນິເວໂສ, ຕານິ ອິເມສໍ ຌານານໍ ອາຣມ຺ມຓຠາເວນ ອຸປຏ຺ຐານາກາຣມຕ຺ຕານີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ທສ ກສິຓານິ ຄຫິຕານິ. ຕໂຕ ທຸກ຺ຂານຸປສ຺ສນາຍ ປຣິວາຣຠາເວນ ປຏິກ຺ກູລາກາຣວເສນ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສ ໂກຏ຺ຐາສາ ຄຫິຕາ. ປຸພ຺ເພ ຂນ຺ຘວເສນ ສງ຺ເຂປໂຕ ຄຫິຕາ ຘມ຺ມາ ນາຕິສງ຺ເຂປວິຕ຺ຖາຣນເຍນ, ວິຕ຺ຖາຣນເຍນ ຈ ມນສິ ກາຕພ຺ພາຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ທ຺ວາທສາຍຕນານິ, ອຏ຺ຐາຣສ ຘາຕຸໂຍ ຈ ຄຫິຕາ. ເຕສຸ ອິເມ ຘມ຺ມາ ສຕິປິ ສຸຎ຺ຎນິຣີຫອພ຺ຍາປາຣຠາເວ ຘມ຺ມສຠາວໂຕ ອາຘິປຈ຺ຈວເສນ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓວິຠາວນຕ຺ຖໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຄຫິຕານິ. ເອວໍ ອເນກເຠທຠິນ຺ນາປິເມ ຘມ຺ມາ ຠູມິຕ຺ຕຍປຣິຍາປນ຺ນຕາຍ ຕິວິຘາວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ຕິສ຺ໂສ ຘາຕຸໂຍ ຄຫິຕາ.

ເອຕ຺ຕາວຕາ ນິມິຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ກາມຠວາທໂຍ ນວ ຠວາ ຄຫິຕາ. ເອຕ຺ຕເກ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍວິເສເສ ປວຕ຺ຕມນສິກາຣໂກສລ຺ເລນ ສຓ຺ຫສຸຂຸເມສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕມຫຄ຺ຄຕຘມ຺ເມສຸ ມນສິກາໂຣ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ຌານປ຺ປມຎ຺ຎາຣຸປ຺ປານິ ຄຫິຕານິ. ຕຕ຺ຖ ຌານານິ ນາມ ວຸຕ຺ຕາວເສສາຣມ຺ມຓານິ ຣູປາວຈຣຊ຺ຌານານິ. ປຈ຺ຈຍປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນວິຠາຄໂຕ ອິເມ ຘມ຺ມາ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ມນສິ ກາຕພ຺ພາຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທງ຺ຄານິ ຄຫິຕານິ. ປຈ຺ຈຍາກາຣມນສິກາໂຣ ຫິ ລກ຺ຂຓຕ຺ຕຍໍ ສຸເຂນ, ສຸຏ຺ຐຸຕຣຎ຺ຈ ວິຠາເວຕິ, ຕສ຺ມາ ປຈ຺ຉໂຕ ຄຫິໂຕ. ເອວເມເຕ ສມ຺ມສນີຍຠາເວນ ຄຫິຕາ ຂນ຺ຘາທິວເສນ ໂກຏ຺ຐາສໂຕ ປຎ຺ຈວີສຕິວິຘາ. ປເຠທໂຕ ປນ ອຕີຕາທິເຠທໍ ອນາມສິຕ຺ວາວ ຄຍ຺ຫມານາ ທ຺ວີຫິ ອູນານິ ທ຺ເວສຕານິ ໂຫນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອນິຈ຺ຈໂຕ ວວຕ຺ຖເປຕີຕິອາທິໂກ ປຐໂມ ລກ຺ຂຓວວຕ຺ຖາປນວາໂຣ. ອນິຈ຺ຈໍ ຂຍຏ຺ເຐນາຕິອາທິໂກ ທຸຕິໂຍ ເຫຕຸວາໂຣ ລກ຺ຂຓານໍ ເຫຕຸກິຕ຺ຕນໂຕ. ອນິຈ຺ຈໍ ສງ຺ຂຕນ຺ຕິອາທິໂກ ປນ ເຫຕຸປຕິຏ຺ຐາປນວາໂຣ ປາກຏຠາວສລ຺ລກ຺ຂຓໂຕ. ຂຍຏ຺ເຐນາຕິ ຫິ ຂຍສຠາວໂຕ ຍສ຺ມາ ຣູປໍ ຂຍສຠາວໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຂຍໍ ວຍໍ ເຠທໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ມາ ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠຍຏ຺ເຐນາຕິ ຠາຍິຕພ຺ພຠາວໂຕ ຍສ຺ມາ ຣູປໍ ປຠງ຺ຄຸຣຕາຍ ຠຍານກໍ, ຕສ຺ມາ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ‘‘ຍທນິຈ຺ຈໍ, ຕໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓໐.໑໕, ໔໕, ໔໖, ໗໖, ໘໕; ໒.໔.໑໔; ປຏິ. ມ. ໒.໑໐). ອສາຣກຏ຺ເຐນາຕິ ອສາຣກຠາວໂຕ, ອຕ຺ຕສາຣວິຣຫໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕິຍວາເຣ ປນ ‘‘ຣູປໍ ອນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ເຫຕຸໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕຸໍ ‘‘ສງ຺ຂຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ສເມຈ຺ຈ ສມ຺ຠູຍ ປຈ຺ຈເຍຫິ ກຕໍ, ອນຸຣູເປ ຈ ປຈ຺ຈເຍ ປຏິຈ຺ຈ, ນ ວິນາ ເຕຫິ ສມໍ, ສມ຺ມາ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ຕສ຺ມາ ຂຍວຍວິຣາຄນິໂຣຘຘມ຺ມນ຺ຕິ. ນ ຫິ ປຈ຺ຈຍນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ອນິຣຸຊ຺ຌນກໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ‘‘ຍໍ ຕໍ ຣູປໍ ຊາຕໍ ຠູຕໍ ສງ຺ຂຕໍ ປໂລກຘມ຺ມໍ, ຕໍ ວຕ ມາ ປລຸຊ຺ຊີຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໓໗໙). ເອເຕນ ອນິຈ຺ຈາ ປຖວີຘາຕຸ ປຈ຺ຈຍນິພ຺ພຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕທຎ຺ຎໍ ປຈ຺ຈຍນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ວິຍາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເອສ ນໂຍ ເສສຘມ຺ເມສຸປິ.

ອິທານິ ອນ຺ວຍໂຕ, ພ຺ຍຕິເຣກໂຕ ຈ ສງ຺ຂຕຘມ຺ມານໍ ອນິຈ຺ຈຕໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕຸໍ ‘‘ຊາຕິປຈ຺ຈຍາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓສ຺ເສວ ເຈຕ຺ຖ ປຕິຏ຺ຐາປນໍ ຕສ຺ມິໍ ປຕິຏ຺ຐາປິເຕ ເສສລກ຺ຂຓທ຺ວຍສ຺ສປິ ປຕິຏ຺ຐາປນສິທ຺ຘິໂຕ.

ອິມິນາ ເປຍ຺ຍາເລນ ອິເມ ຘມ຺ມຣາສໂຍ ສໍຂິຕ຺ຕາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ທ຺ວາຣາຣມ຺ມເຓຫິ ສທ຺ຘິໍ ທ຺ວາຣປ຺ປວຕ຺ຕາ ຘມ຺ມາ, ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ’’ຕິ ອິທໍ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍນິທ຺ເທເສ ‘‘ຈກ຺ຂຸໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ປຏິ. ມ. ໑.໓; ສໍ. ນິ. ໔.໔໖) ທ຺ວາຣາຣມ຺ມເຓຫິ ສທ຺ຘິໍ ທ຺ວາຣປ຺ປວຕ຺ເຕ ຘມ຺ເມ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ເຕສໍ ປຎ຺ຈຫິ ຂນ຺ເຘຫິ ສງ຺ຄຫິຕຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຣູປໍ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ…ເປ… ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ອາຄຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຏິສມ຺ຠິທາຍໍ (ປຏິ. ມ. ໑.໔໘) ປນ ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຣູປ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ປຐມໍ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ເຘ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ຈກ຺ຂຸ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ທ຺ວາຣາຣມ຺ມເຓຫິ ສທ຺ຘິໍ ທ຺ວາຣປ຺ປວຕ຺ຕາ ຘມ຺ມາ ທສ຺ສິຕາ. ຕຖາທສ຺ສເນ ກາຣຓໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕເມວ.

ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ອິເມ ຘມ຺ມຣາສໂຍ ສໍຂິຕ຺ຕາຕິ ປາຬິຍໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ອາຄຕຕ຺ຕາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ວຸຕ຺ຕໍ ເຫຕ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຕໍ ຕຕ຺ຖ…ເປ… ສໍຂິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕນ຺ຕິ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ. ເອຕ຺ຖາຕິ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍນິທ຺ເທເສ. ‘‘ວິຎ຺ຎາຓໍ ມໂນ ຘມ຺ມາ’’ຕິອາທິນາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ໂກຏ຺ຐາເສ ເຍ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມາ ອາຄຕາ. ເກຈິ ປນ ‘‘ເອຕ຺ຖາຕິ ປຏິສມ຺ຠິທາຍ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ສຸນ຺ທຣໍ. ສມ຺ມສນຸປຄາ ເອວ ຫິ ຘມ຺ມາ ປຏິສມ຺ຠິທາຍໍ ຄຫິຕາ ສມ຺ມສນວາຣສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ, ນ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍນິທ຺ເທເສ (ປຏິ. ມ. ໑.໓; ສໍ. ນິ. ໔.໔໖) ວິຍ ສພ຺ເພວ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຘມ຺ມາ. ເຍ ຣູປາຣູປຘມ຺ມາ. ຍສ຺ສາຕິ ໂຍຄິໂນ. ເຕສຸ ເຕນ ສມ຺ມສນໍ ອາຣຠິຕພ຺ພໍ ຍຖາປາກຏໍ ວິປສ຺ສນາຠິນິເວໂສຕິ ກຕ຺ວາ. ປຈ຺ຉາ ປນ ອນຸປຏ຺ຐຫນ຺ເຕປິ ອຸປາເຍນ ອຸປຏ຺ຐຫາເປຕ຺ວາ ອນວເສສໂຕວ ສມ຺ມສິຕພ຺ພາ.

໖໙໕. ‘‘ອຕີຕໍ ຣູປໍ ອນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ອນິຈ຺ຈໂຕ ສມ຺ມສນສ຺ສ ອຕີຕາທິວິຠາຄາ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານຠູຕາຕິ ອາຫ ‘‘ເອກາທສຫິ ໂອກາເສຫີ’’ຕິ. ວວຕ຺ຖາປນໍ ນາມ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ. ອນິຈ຺ຈໂຕ ສນ຺ນິຏ຺ຐານຎ຺ເຈຕ຺ຖ ‘‘ອນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ວິປສ຺ສນາວາຕິ ອາຫ ‘‘ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ສມ຺ມສຕີ’’ຕິ.

ກຖນ຺ຕິ ສມ຺ມສນາກາໂຣ ປຸຈ຺ຉິໂຕຕິ ຕໍ ປຣໂຕ ອິເຘວ ປາຬິຍໍ ທຸຕິຍວາເຣ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວາຕິ ສງ຺ເຂເປເນວ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ. ອິທານິ ຕມຕ຺ຖໍ ປາກຏຕຣໍ ກາຕຸໍ ‘‘ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຫີ-ຕິ ເຫຕຸອຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ຍສ຺ມາ ‘‘ຣູປໍ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ອນິຈ຺ຈໍ ຂຍຏ຺ເຐນາ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ອິມິນາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ສມ຺ມສຕີຕິ ໂຍຊນາ.

ເອວມ຺ປິ ສງ຺ເຂໂປເຍວາຕິ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອສາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕີເຕຕິ ອຕີເຕ ຠເວ. ອາທິກມ຺ມິກສ຺ສ ຫິ ອິທໍ ສມ຺ມສນວິຘານໍ, ຕສ຺ມາ ຠວວເສນ ອທ຺ຘາເຠໂທ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ນຍິມໍ ຠວໍ ສມ຺ປຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ເຫຕຸອຕ຺ໂຖ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍໍ ອຕີຕຠເວ ປຣິຍາປນ຺ນໍ ຣູປໍ, ຕໍ ອຕີເຕເຍວ ຠເວ ຂີຓໍ, ຕໂຕ ນ ອິມໍ ຠວໍ ສມ຺ປຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ອນິຈ຺ຈໍ ຂຍຏ຺ເຐນ ຂຍສຠາວຕ຺ຕາຕິ ສມ຺ມສຕີຕິ. ເອສ ນໂຍ ຍໍ ອນາຄຕນ຺ຕິອາທີສຸປິ.

ຍໍ ພຫິທ຺ຘາ, ຕມ຺ປິ ພຫິທ຺ຘາ ເອວ ຂີຍຕິ, ນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕຠາວໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອນິຈ຺ຈໍ ຂຍຏ຺ເຐນາຕິ, ຍໍ ໂອຬາຣິກໍ, ຕມ຺ປິ ຕຕ຺ເຖວ ຂີຍຕີຕິ ອນິຈ຺ຈໍ ຂຍຏ຺ເຐນາຕິອາທິນາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ອິທໍ ສພ຺ພມ຺ປີຕິ ອິທໍ ອຕີຕາທິເຠທສ຺ສ ຣູປສ຺ສ ສມ຺ມສນໂຕ ສພ຺ພໍ ເອກາທສວິຘມ຺ປິ ສມ຺ມສນໍ ເອກໍ ສມ຺ມສນໍ ອນິຈ຺ຈໂຕ ສມ຺ມສນນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ.

ຕນ຺ຕິ ຕໍ ເອກາທສວິຘມ຺ປິ ຣູປໍ. ສປ຺ປຏິຠຍຕາຍາຕິ ຠຍານກຕາຍ. ຠຍາວຫໍ ໂຫຕີຕິ ອປ຺ປຫີນວິປລ຺ລາສສ຺ສ ‘‘ອຫໍ ວິນສ຺ສາມິ, ມມ ສນ຺ຕກໍ ວິນສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ຕສ຺ສ ຠຍຊນກໍ ໂຫຕິ. ສີໂຫປມສຸຕ຺ເຕ ເທວານໍ ວິຍາຕິ ສີໂຫປມສຸຕ຺ເຕ ເທສິຍມາເນ ເທວານໍ ວິຍ. ຕຕ຺ຖ ຫິ –

‘‘ຍທາ ຕຖາຄໂຕ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ…ເປ… ໂສ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ‘ອິຕິ ຣູປໍ, ອິຕິ ຣູປສ຺ສ ສມຸທໂຍ, ອິຕິ ຣູປສ຺ສ ອຕ຺ຖງ຺ຄໂມ. ອິຕິ ເວທນາ… ອິຕິ ສຎ຺ຎາ… ອິຕິ ສງ຺ຂາຣາ… ອິຕິ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ອິຕິ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ສມຸທໂຍ, ອິຕິ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອຕ຺ຖງ຺ຄໂມ’ຕິ. ເຍປິ ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທວາ ທີຆາຍຸກາ ວຓ຺ຓວນ຺ໂຕ ສຸຂພຫຸລາ ອຸຈ຺ເຈສຸ ວິມາເນສຸ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກາ, ເຕປິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຠຍໍ ສໍເວຄໍ ສນ຺ຕາສໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ ‘ອນິຈ຺ຈາວ ກິຣ ໂຠ ມຍໍ ສມານາ ນິຈ຺ຈມ຺ຫາຕິ ອມຎ຺ຎິມ຺ຫ, ອທ຺ຘຸວາວ…ເປ… ອສສ຺ສຕາວ ກິຣ ໂຠ ມຍໍ ສມານາ ສສ຺ສຕມ຺ຫາຕິ ອມຎ຺ຎິມ຺ຫ, ມຍມ຺ປິ ກິຣ ໂຠ ອນິຈ຺ຈາ ອທ຺ຘຸວາ ອສສ຺ສຕາ ສກ຺ກາຍປຣິຍາປນ຺ນາ’’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໗໘; ອ. ນິ. ໔.໓໓) –

ເອວໍ ເທວານໍ ຠຍຸປ຺ປຕ຺ຕິ ອາຄຕາ.

ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ, ຕເທກເທໂສ ວາ ອຕ຺ຕວາທີຫິ ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ປຣິກປ຺ປີຍຕິ, ຕຎ຺ຈ ເອກນ຺ຕໂຕ ອນິຈ຺ຈໍ, ທຸກ຺ຂຎ຺ຈາຕິ ອາຫ ‘‘ຍຎ຺ຫິ ອນິຈ຺ຈໍ, ຕໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຕີສຸ ທຸກ຺ຂຕາສຸ ສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂຕາວ ພ຺ຍາປິນີ, ‘‘ຍທນິຈ຺ຈໍ, ຕໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ຈ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອນິຈ຺ຈຕໍ ວາ ອຸທຍພ຺ພຍປຏິປີຬນໍ ວາ’’ຕິ. ອຕ຺ຕາ ອຠວິສ຺ສາຕິ ‘‘ກາຣໂກ ເວທໂກ ສຍໍວສີ’’ຕິ ເອວໍຠູໂຕ ອຕ຺ຕາ ອຠວິສ຺ສາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອວຎ຺ຫິ ສຕິ ຣູປສ຺ສ ອາພາຘາຍ ສໍວຕ຺ຕນໍ ອຍຸຊ຺ຊມານກໍ ສິຍາ. ຍຖາ ຣູປກ຺ຂນ຺ເຘ ອເຠທໂຕ ຕິວິຘໍ ສມ຺ມສນໍ, ເຠທໂຕ ເຕຕ຺ຕິໍສວິຘໍ, ເອວໍ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘາທີສຸປີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ‘‘ເອສ ນໂຍ’’ຕິ ອຕິທິສຕິ. ເຕນ ຂນ຺ຘວເສນ ຕາວ ເຠທໂຕ ປຎ຺ຈສຏ຺ຐິອຘິກາ ສຕໍ ສມ຺ມສນວາຣາ ທສ຺ສິຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ອິມິນາ ນເຍນ ທ຺ວາຣຉກ຺ກາທີສຸປິ ຍຖາຣຫໍ ສມ຺ມສນເຠໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໖໙໖. ນິຍມໂຕ ສງ຺ຂຕາທິເຠທໍ ໂຫຕີຕິ ເອກໍເສນ ສງ຺ຂຕຕາທິວິເສສວນ຺ຕໍ ໂຫຕິ ອສງ຺ຂຕາທິສຠາເວ ອນິຈ຺ຈຕາຍ ອສມ຺ຠວໂຕ. ອສ຺ສາຕິ ອນິຈ຺ຈສ຺ສ. ປຣິຍາຍທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ເວວຈນທສ຺ສນຕ຺ຖໍ, ຕໍ ປນ ‘‘ຂຍຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິອາທີນໍ ວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ, ນ ປຸຣິມານໍ ຕິຓ຺ຓໍ. ນ ຫິ ຕເທວ ຕສ຺ສ ປຣິຍາໂຍ ໂຫຕິ, ນາປິ ສງ຺ຂຕປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນປທານິ ຫຸຕ຺ວາ ອຠາວທີປນໂຕ ປາກຠາວທີປນໂຕ. ປາກຠາວທີປເນນ ປນ ອນິຈ຺ຈຕາຍ ສາຘນປກ຺ເຂ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ເຕເນວ ຫິ ສພ຺ເພສໍ ປທານໍ ປຣິຍາຍຕາຠາວໂຕ ‘‘ນານາກາເຣຫິ ວາ’’ຕິ ວິກປ຺ປນ຺ຕຣໍ ຄຫິຕໍ. ມນສິກາຣປ຺ປວຕ຺ຕີທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ອນິຈ຺ຈຕາຍ ອຸປພ຺ຣູຫນມນສິກາຣປວຕ຺ຕິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ.

ຈຕ຺ຕາຣີສາກາຣອນຸປສ຺ສນາກຖາວຓ຺ຓນາ

໖໙໗. ໂສຕິ ໂຍຄາວຈໂຣ. ຕສ຺ສາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕເຠທສ຺ສ ອນິຈ຺ຈຕາທິສມ຺ມສນສ຺ສ. ຖິຣຠາວຕ຺ຖາຍາຕິ ທຬ຺ຫຠາວຕ຺ຖາຍ ອນິຈ຺ຈາທິອາກາຣສ຺ສ ປຸນປ຺ປຸນໍ ມນສິກາໂຣ ວິຍ ພຫຸລີກາຣຠາວໂຕ. ຍໍ ຕໍ ຠຄວຕາ ເອຕສ຺ສ ວິຠງ຺ເຄ ອນິຈ຺ຈາທິສມ຺ມສນໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອນຸໂລມິກນ຺ຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄາຘິຄມສ຺ສ ອນຸກູລໍ. ຂນ຺ຕິນ຺ຕິ ຎາຓຂນ຺ຕິໍ. ຎາຓຎ຺ຫິ ວິສຍສຠາວໍ ໂອຄາເຫຕ຺ວາ ວວຕ຺ຖາເນ ຂມຕິ ສຫຕີຕິ ຂນ຺ຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສມ຺ມຕ຺ຕນິຍາມນ຺ຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ. ໂສ ຫິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິອາທິສມ຺ມຕ຺ຕຎ຺ເຈວ ອນິວຕ຺ຕິຘມ຺ມຕາຍ ນິຍາໂມ ຈາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ອາທິນາ ນເຍນາ’’ຕິ ອິມິນາ ‘‘ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ເຘ ທຸກ຺ຂໂຕ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ອນຸໂລມິກໍ ຂນ຺ຕິໍ ປຏິລຠຕິ, ຂນ຺ຘານໍ ນິໂຣໂຘ ສຸຂໍ ນິພ຺ພານນ຺ຕິ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ສມ຺ມຕ຺ຕນິຍາມໍ ໂອກ຺ກມຕີ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໓.໓໘) ເອວມາທິໂກ ປາຐເສໂສ ໂຣຄາທິປຏິປກ຺ຂໂຍຊນາວເສນ ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ໂພ. ‘‘ຂນ຺ຘານໍ ນິໂຣໂຘ ນິຈ຺ຈໍ ນິພ຺ພານ’’ນ຺ຕິ ວຈເນນ ສງ຺ຂາຣານໍ ທຸກ຺ຂໂຣຄຕາທິປຏິປກ຺ໂຂ ນິພ຺ພານສ຺ສ ສຸຂາໂຣຄ຺ຍາທິຠາໂວ ‘‘ອາທິນາ ນເຍນາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ນຍຄ຺ຄຫເຓນ ທີປິໂຕຕິ. ອວເສໂສ ສພ຺ໂພ ປາໂຐ ປກາສິໂຕ ເອວ ໂຫຕີຕິ.

ກາມຎ຺ເຈຕໍ ຈຕ຺ຕາຣີສາຍ ອາກາເຣຫິ ສມ຺ມສນໍ ອນຸໂລມຎາເຓ ຠາເວຕພ຺ພວິຘານໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອນຸໂລມຎາຓໍ ວິຠຊນ຺ເຕນ…ເປ… ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ, ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປນ ກຕປຣິຈຍສ຺ເສວ ກິຈ຺ຈາວຫໍ ໂຫຕີຕິ ອິຘາປິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕສ຺ສາປີຕິ ນ ເກວລໍ ກລາປສມ຺ມສນສ຺ເສວ, ອຖ ໂຂ ຍຖາທສ຺ສິຕສ຺ສ ຈຕ຺ຕາລີສປ຺ປເຠທສ຺ສ ອນິຈ຺ຈາທິສມ຺ມສນສ຺ສປິ. ຕຎ຺ຫິ ອນຸໂລມິກຂນ຺ຕິປຏິລາຠາຍ, ສມ຺ມຕ຺ຕນິຍາໂມກ຺ກມນາຍ ຈ ສໍວຕ຺ຕນໂຕ ເອກໍສໂຕ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ –

‘‘ໂສ ວຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ກຎ຺ຈິ ສງ຺ຂາຣໍ ນິຈ຺ຈໂຕ ສມນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ ອນຸໂລມິກາຍ ຂນ຺ຕິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ, ອນຸໂລມິກາຍ ຂນ຺ຕິຍາ ອສມນ຺ນາຄໂຕ ສມ຺ມຕ຺ຕນິຍາມໍ ໂອກ຺ກມິສ຺ສຕີຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ, ສມ຺ມຕ຺ຕນິຍາມໍ ອໂນກ຺ກມມາໂນ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ວາ…ເປ… ອຣຫຕ຺ຕໍ ວາ ສຈ຺ຉິກຣິສ຺ສຕີຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ໂສ ວຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສພ຺ພສງ຺ຂາເຣ ອນິຈ຺ຈໂຕ ສມນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໖.໙໘; ປຏິ. ມ. ໓.໓໖) –

ອາທິ ສຸກ຺ກປກ຺ໂຂ ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ໂພ. ຕຖາ ‘‘ໂສ ວຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ກຎ຺ຈິ ສງ຺ຂາຣໍ ສຸຂໂຕ, ທຸກ຺ຂໂຕ, ກຎ຺ຈິ ຘມ຺ມໍ ອຕ຺ຕໂຕ, ອນຕ຺ຕໂຕ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໓.໓໖) ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ໂພ.

໖໙໘. ເອເກກໍ ຂນ຺ຘໍ ອນິຈ຺ຈາທິສມ຺ມສນສ຺ສ ວເສນ ສມ຺ມສຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕສ຺ສ ປນ ສມ຺ມສນສ຺ສ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານໍ ສາຘາຣຓຕາຍ ‘‘ເອເກກໍ ຂນ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນຈ຺ຈນ຺ຕິກຕາຍາຕິ ອຈ຺ຈນ຺ຕິກຕາຠາວໂຕ, ອສສ຺ສຕຕາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສສ຺ສຕຎ຺ຫິ ອຈ຺ຈນ຺ຕິກໍ ປຣາຍ ໂກຏິຍາ ອຠາວໂຕ. ອາທິອນ຺ຕວນ຺ຕຕາຍາຕິ ປຸພ຺ພາປຣໂກຏິວນ຺ຕຕາຍ, ອຸທຍພ຺ພຍຘມ຺ມໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນິຈ຺ຈໂຕ ສມ຺ມສຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ.

ອນິຈ຺ຈໂຕຕິ ຈ ອທ຺ຘຸວໂຕ. ເອຕຎ຺ຫິ ນ ນິຈ຺ຈໍ, ຂຓິກຕາຍ ອສທາຠາວິຕາຍ ວາ ນ ອິຈ຺ຈໍ ນ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ອນິຈ຺ຈໍ. ອຸປ຺ປາທວຍປຏິປີຬນຕາຍາຕິ ອຸປ຺ປາເທນ, ວເຍນ ຈ ປຕິ ປຕິ ຂເຓ ຂເຓ ຕໍສມງ຺ຄິໂນ ວິພາຘນສຠາວຕ຺ຕາ, ເຕຫິ ວາ ສຍເມວ ວິພາເຘຕພ຺ພຕ຺ຕາ. ອຸທຍພ຺ພຍວນ຺ໂຕ ຫິ ຘມ຺ມາ ອຠິຓ຺ຫໍ ເຕຫິ ປຏິປີຬິຕາ ເອວ ໂຫນ຺ຕິ, ຍາ ປີຬນາ ‘‘ສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂຕາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ທຸກ຺ຂວຕ຺ຖຸຕາຍາຕິ ຕິວິຘສ຺ສາປິ ທຸກ຺ຂສ຺ສ, ສໍສາຣທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ອຘິຏ຺ຐານຠາວໂຕ. ປຈ຺ຈຍຍາປນີຍຕາຍາຕິ ຍຖາຣຫໍ ປຈ຺ຈເຍຫິ ຍາເປຕພ຺ພຕາຍ. ໂຣຄມູລຕາຍາຕິ ມູລພ຺ຍາຘິ ວິຍ ອນຸພນ຺ຘພ຺ຍາຘີນໍ ມູລຠາວໂຕ, ປທທ຺ວເຍນາປິ ຍາປ຺ຍໂຣຄສທິສໂຕຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຍາປ຺ຍພ຺ຍາຘິ ຫິ ໂຣໂຄ ອິຕໂຣ ອາພາໂຘຕິ. ທຸກ຺ຂຕາສູລໂຍຄິຕາຍາຕິ ຕິວິຘທຸກ຺ຂຕາສງ຺ຂາເຕນ ຣຸຊ຺ຊເນນ ຍຸຊ຺ຊຕາຍ. ກິເລສາສຸຈິປຄ຺ຆຣຓຕາຍາຕິ ຍຖາຣຫມາຣມ຺ມຓວເສນ, ສມນ຺ນາຄມວເສນ ຈ ຣາຄາທິກິເລສາສຸຈິວິສ຺ສນ຺ທນໂຕ. ອຫຸຕ຺ວາ ສມ຺ຠວໂຕ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຸທ຺ຘຸມາຕຕາ.

ອນ຺ໂຕຕຸທນຕາຍາຕິ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຕຸທນໂຕ. ທຸກ຺ຂເວທນາທໂຍ ວິຍ ຫິ ອິເມ ສງ຺ຂາຣາ ອຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ອພ຺ຠນ຺ຕຣຄຕາ ເອວ ອຸທຍພ຺ພຍວເສນ ຕຸທນ຺ຕິ. ອຣິຍມຄ຺ຄສຓ຺ຑາເສນ ວິນາ ນີຫຣິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕາຍ ທຸນ຺ນີຫຣຓີຍຕາ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐາຠິນິເວສທຬ຺ຫຠາວໂຕ. ອຆນ຺ຕິ ປາປໍ ວິຍ ອຣິຍຊເນຫິ ວິຄຣຫິຕພ຺ພໍ. ສຕ຺ຕານໍ ອນຕ຺ຖຊນນໂຕ ອວຑ຺ຒິອາວຫໍ, ປາປສ຺ສ ຈ ວຕ຺ຖຸຠູຕໍ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ວິຄຣຫ…ເປ… ອຆໂຕ’’ຕິ. ອເສຣິຠາວຊນກຕາຍາຕິ ປຣວສຕາຊນນໂຕ. ຍຖາ ຄິລາໂນ ອຎ຺ເຎຫິ ສໍເວສນວຸຏ຺ຐາປນາທິນາ ປຣປຏິພທ຺ຘສຣີຣວຸຕ຺ຕິໂກ ອເສຣີ, ເອວເມເຕປິ ອເສຣິຠາວຊນກາ. ອວສຕາຍາຕິ ອວສວຕ຺ຕນໂຕ. ຍຖາ ປໂຣສຕນ຺ໂຕ ປຸຣິໂສ ປຣສ຺ສ ວສໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ, ເອວໍ ສຸຠສຸຂາທິຠາເວນ ວເສ ວຕ຺ເຕຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍໂຕ. ອວິເຘຍ຺ຍຕາຍາຕິ ‘‘ມາ ຊີຣຖ, ມາ ມີຍຖາ’’ຕິອາທິນາ ວິຘາຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍໂຕ. ປລຸຊ຺ຊນຕາຍາຕິ ພ຺ຍາຘິອາທີຫິ ປກາເຣຫິ ຉິຊ຺ຊນໂຕ ວິນສ຺ສນໂຕ. ເຕຫິ ເອວ ວາ ອາພ຺ຍສນໂຕ. ພ຺ຍສນຕ຺ໂຖ ຫິ ໂລກສທ຺ໂທ, ປສທ຺ໂທ ຠຸສຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ພ຺ຍາຘິອາທີຫິ ຈ ຂນ຺ຘານໍ ພ຺ຍສນນ຺ຕິ. ພ຺ຍສນາວຫຠາເວນ ເອຕີຕິ ອີຕິ, ອາຄນ຺ຕຸການໍ ອກຸສລປກ຺ຂິຍານໍ ພ຺ຍສນເຫຕູນໍ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຂນ຺ຘາ ຈ ເອທິສາຕິ ອາຫ ‘‘ອເນກພ຺ຍສນາວຫຕາຍ ອີຕິໂຕ’’ຕິ.

ອຸປທ຺ທວຕີຕິ ອຸປທ຺ທໂວ, ອນຕ຺ຖໍ ຊເນນ຺ໂຕ ອຠິຠວຕິ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຣາຊທຓ຺ຑາທີນໍ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຂນ຺ຘາ ຈ ເອທິສາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອວິທິຕານໍ…ເປ… ອຸປທ຺ທວໂຕ’’ຕິ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກຠຍາວຫໂຕ, ອຠຍປຏິປກ຺ຂໂຕ ຈ ຂນ຺ຘາ ຠຍນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສພ຺ພຠຍານໍ…ເປ… ຠຍໂຕ’’ຕິ. ພຫິທ຺ຘາ ຎາຕິພ຺ຍສນາທີຫິ, ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ຣາຄາທີຫິ ອນຕ຺ເຖຫິ ອຸປສຊ຺ຊນຏ຺ເຐນ, ອຸປສຄ຺ຄສທິສຕາຍ ຈ ອຸປສຄ຺ໂຄ. ອຸປສຄ຺ໂຄຕິ ຈ ເທວຕູປສໍຫາຣວເສນ ປວຕ຺ໂຕ ພ຺ຍາຘິອາທິອນຕ຺ໂຖ. ໂສ ອຕ຺ຖກາເມນ ມຸຫຸຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂິຕພ຺ໂພ ໂຫຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອເນເກຫິ…ເປ… ອຸປສຄ຺ຄໂຕ’’ຕິ. ໂທສູປສຏ຺ຐຕາຍາຕິ ອາຣມ຺ມຓໂຕ, ສມ຺ປໂຍຄໂຕ ຈ ຣາຄາທິໂທເສຫິ ອຸເປຕຕາຍ. ໂລກຘມ຺ມາ ລາຠາທິເຫຕຸກາ ອນຸນຍປຏິຆາ, ເຕຫິ, ພ຺ຍາຘິອາທີຫິ ຈ ອນວຏ຺ຐິຕຕາ ປຈລິຕຕາ.

ອຸປກ຺ກເມນາຕິ ອຕ຺ຕໂນ, ປຣສ຺ສ ວາ ປໂຍເຄນ. ສຣເສນາຕິ ສຠາເວນ. ປຠງ຺ຄຸປຄມນສີລຕາ ຠິທຸຣຕາ. ສພ຺ພາວຕ຺ຖນິປາຕິຕາຍາຕິ ຣຸກ຺ຂຜລໍ ວິຍ ອຕິຕຣຸຓກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສພ຺ພາສຸ ອວຕ຺ຖາສຸ ນິປຕນສີລຕາຍ. ອນິປຕສ຺ສປິ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ອສາຣຕາຍ ຖິຣຠາວສ຺ສ ອຠາວຕາຍ. ຖິຣຎ຺ຫິ ຘຸວໍ ນາມ ໂຫຕິ. ຕາຍິຕຸໍ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ອສມຕ຺ຖຕາຍ ນ ຕາຍໂນຕິ ອຕາຍໂນ, ຕພ຺ຠາໂວ ອຕາຍນຕາ. ຕາຓາສີສາຍ ອຸປຄຕສ຺ສ ອລພ຺ຠເນຍ຺ຍເຂມຕາ. ທຸກ຺ຂຠີຕິຍາ ອຸປລີຍນາຘິປ຺ປາເຍນ ອລ຺ລີຍິຕຸໍ. ທຸກ຺ຂນິວຕ຺ຕນໍ ເລຓກິຈ຺ຈໍ. ຊາຕິອາທິຠຍານໍ ຫິໍສນໍ ວິຘມນໍ ຠຍສາຣກຕ຺ຕໍ. ຍຖາປຣິກປ຺ປິເຕຫີຕິ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອວິຊ຺ຊມາເນຫິ ພາເລຫິ ປຣິກປ຺ປິຕປ຺ປກາເຣຫິ. ຣິຕ຺ຕຕາຍາຕິ ວິວິຕ຺ຕຕາຍ, ວິຣຫິຕຕາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນ຺ໂຕສາຣາຠາໂວ ຣິຕ຺ຕຕາ. ສາ ເອວ ຈ ຕຸຈ຺ຉຕາຕິ ອາຫ ‘‘ຣິຕ຺ຕຕາເຍວ ຕຸຈ຺ຉໂຕ’’ຕິ. ອປ຺ປກຕ຺ຕາຕິ ປຣິຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ລາມກຕ຺ຕາ ວາ. ຘຸວສາຣາຠາວາທີຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຕ຺ຕສາຣາຠາວໍ ຣິຕ຺ຕປເທນ ວຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕມຕ຺ຕສາຣາຠາວເມວ ສຸຎ຺ຎປເທນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສາມິ…ເປ… ສຸຎ຺ຎໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ເກນຈິ ສາມິອາທິລກ຺ຂເຓນ ອຕ຺ຕນາ ສຸຎ຺ຎາ ເອເຕ, ເອວໍ ສຍມ຺ປິ ອຕໍສຠາໂວຕິ ອາຫ ‘‘ສຍຎ຺ຈ…ເປ… ອນຕ຺ຕໂຕ’’ຕິ. ນ ອຕ຺ຕາຕິ ຫິ ອນຕ຺ຕາຕິ.

ປວຕ຺ຕິທຸກ຺ຂຕາຍາຕິ ຠວປວຕ຺ຕິທຸກ຺ຂຠາວໂຕ. ຠວປວຕ຺ຕິ ຈ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານໍ ອນິຈ຺ຈາທິອາກາເຣນ ປວຕ຺ຕນເມວ, ໂສ ຈ ອາທີນໂວ. ຍຖາຫ ‘‘ຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ ອນິຈ຺ຈາ ທຸກ຺ຂາ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມາ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈສຸ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ອາທີນໂວ’’ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ອາທີນວຕາຍາ’’ຕິ. ອາທີນນ຺ຕິ ຠາວນປຸໍສກນິທ຺ເທໂສ ຍຖາ ‘‘ເອກມນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໑໖໕), ອຕິວິຍ ກປຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠຸສຕ຺ໂຖ ຫິ ອຍໍ ອາ-ກາໂຣ. ຍຖາ ‘‘ທ຺ວິຘາ ຉິທ຺ທກໍ ວິຈ຺ຉິທ຺ທກ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ທ຺ວິ-ສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ເຖ ວິ-ສທ຺ໂທ, ເອວມິຘາປີຕິ ອາຫ ‘‘ທ຺ເວຘາ ປຣິຓາມປກຕິຕາຍ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມໂຕ’’ຕິ. ວິປຣິຓາໂມ ຈ ວິປຣີຕສຠາວາປຕ຺ຕິ. ທຸພ຺ພລຕາຍາຕິ ສຣສຠິທຸຣຕາຍ ພລາຠາວໂຕ. ທຸພ຺ພລມ຺ປິ ກິຎ຺ຈິ ມຸທຸກມ຺ມຎ຺ຎາຠາເວນ ທຸປ຺ປຘໍສິຍາ. ອິເມ ປນ ສຸປຘໍສິຍາ ເອວາຕິ ອາຫ ‘‘ເຜຄ຺ຄຸ ວິຍ ສຸຂຠຎ຺ຊນີຍຕາຍ ຈາ’’ຕິ. ອຆສ຺ສ ປາປສ຺ສ ເຫຕຸຕາ ອຆເຫຕຸຕາ. ຂນ຺ຘປຏິພທ຺ຘເມວ ຫິ ສພ຺ພໍ ກິພ຺ພິສນ຺ຕິ. ອິເມ ຣູປາທໂຍ ສຸຂເຫຕຸ, ນ ທຸກ຺ຂເຫຕູຕິ ຊນິຕວິສ຺ສາສານໍ ຫນນສີລຕາຍ, ຂນ຺ເຘສຸ ຫິ ‘‘ເອຕໍ ມມາ’’ຕິ ຄາຫວເສນ ສຕ຺ຕາ ພ຺ຍສນໍ ປາປຸຓນ຺ຕິ, ວິສ຺ສາສໍ ວາ ຫນນ຺ຕີຕິ ວິສ຺ສາສຆາຕິໂນ, ຕພ຺ຠາວໂຕ.

ວິຄຕຠວຕາຍາຕິ ອປຄຕວຑ຺ຒິຕາຍ. ວິຠວຕຓ຺ຫາ, ວິຠວທິຏ຺ຐິ ຈ ວິຠໂວ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລເປນ, ຕໂຕ ວິຠວໂຕ, ປິຕຸສທິສສ຺ສ ວາ ສຠາວເຫຕຸໂນ ວິຠວໂຕ ວິນາສໂຕ ສມ຺ຠູຕຕາຍ. ອາສວານໍ ອາຣມ຺ມຓາທິນາ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ອາສວປທຏ຺ຐານຕາ. ພີຊາທິໂກ ອສາຘາຣໂຓ ເຫຕຸ, ຠູຕສລິລາທິໂກ ສາຘາຣໂຓ ປຈ຺ຈໂຍ. ເອສ ນໂຍ ອຊ຺ຌຕ຺ເຕປິ. ເຕຫິ ສເມຈ຺ຈ ສມ຺ຠູຍ ກໂຕ ສງ຺ຂໂຕ. ມຈ຺ຈຸມາຣສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານຠາເວນ, ກິເລສມາຣສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາເວນ ສໍວຑ຺ຒນໂຕ ອາມິສຠູຕຕາ, ຂນ຺ຘາປິ ຂນ຺ຘານໍ ອາມິສຠູຕາ ປຈ຺ຈຍຠາເວນ ສໍວຑ຺ຒນໂຕ, ຕທນ຺ໂຕຄຘາ ອຠິສງ຺ຂາຣາ. ເທວປຸຕ຺ຕມາຣສ຺ສ ປນ ‘‘ມເມຕ’’ນ຺ຕິ ອຘິມານວເສນ ອາມິສຠາໂວຕິ ຂນ຺ຘາທິມາຣານມ຺ປິ ອິເມສໍ ຍຖາຣຫໍ ອາມິສຠູຕຕາ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ຘມ຺ມສທ຺ໂທ ‘‘ຊາຕິຘມ຺ມານ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໓.໓໗໓; ປຏິ. ມ. ໑.໓໓) ວິຍ ປກຕິອຕ຺ໂຖ, ‘‘ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາ’’ຕິອາທີສຸ (ວິຠ. ໗໑໘ ອາທໂຍ) ວິຍ ເຫຕຸອຕ຺ໂຖ ຈາຕິ ອາຫ ‘‘ຊາຕິຊຣາພ຺ຍາຘິມຣຓປກຕິຕາຍ, ໂສກປຣິເທວອຸປາຍາສເຫຕຸຕາຍາ’’ຕິ. ສໍກິເລສຕ຺ຕຍຄ຺ຄຫເຓນ ຕເທກຏ຺ຐານໍ ທສນ຺ນໍ ກິເລສວຕ຺ຖູນມ຺ປິ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕທາຣມ຺ມຓາປິ ຫິ ຘມ຺ມາ ຕທນຕິວຕ຺ຕນໂຕ ສໍກິເລສິກາ ເອວ. ຕຖາ ຂຸທ຺ທາ, ຕຓ຺ຫາ, ຊຏາທີສຸ ສຣີຣສ຺ສ, ສໍກິເລສສ຺ສ ຈ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ຈຕ຺ຕາຣີສາປິ ສມ຺ມສນານິ ຕີສຸ ອນຸປສ຺ສນາສຸ ອນ຺ໂຕຄຘາເນວາຕິ ຕທນ຺ໂຕຄຘຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອຕ຺ຖ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນານິ ສຣູປໂຕ, ປຣິຍາຍໂຕ ຈ ອນິຈ຺ຈຠາວວິຠາວນໂຕ. ເອສ ນໂຍ ອິຕເຣສຸປິ. ‘‘ອສາຣກໂຕ’’ຕິ ອິທໍ ນິຈ຺ຈສາຣາຠາວວິຠາວນໍ.

ເອຕ຺ຕາວຕາ ກລາປໂຕ ຘມ຺ເມ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ນຍໂຕ ສມ຺ມສນມຕ຺ຕໍ ທສ຺ສິຕໍ, ນ ຕາວ ອນຸປທຘມ຺ມວິປສ຺ສນາ ວິຫິຕາຕິ ‘‘ສມ຺ມສນາຣມ຺ຠວິຘານ’’ນ຺ຕິ. ວຸຕ຺ຕໍ.

ອິນ຺ທ຺ຣິຍຕິກ຺ຂກາຣຓນວກກຖາວຓ຺ຓນາ

໖໙໙. ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ຕິກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ມຫາປຎ຺ຎສ຺ສ ນຍວິປສ຺ສນາວເສເນວ ອຸທຍພ຺ພຍຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອິຕຣສ຺ສ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຍສ຺ສ ປນ…ເປ… ນ ສມ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸທຍພ຺ພຍຎາຓຸປ຺ປຕ຺ຕິ ຫິ ອິຘ ນຍວິປສ຺ສນາຍ ສມ຺ປຊ຺ຊນນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ເຕນ ‘‘ນວຫາກາເຣຫິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຕິກ຺ຂານິ ຠວນ຺ຕິ…ເປ… ອນ຺ຕຣາ ຈ ອພ຺ໂພສາເນນາ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕານໍ ນວນ຺ນໍ ອາກາຣານໍ ວເສນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຕິກ຺ຂານິ ກຕ຺ວາ ສປ຺ປາຍານິ ເສວມາເນນ ສມ຺ມສິຕພ຺ພນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ເຕນາຕິ ໂຍຄິນາ. ນວຫາກາເຣຫີຕິ ວກ຺ຂມາເນຫິ ນວຫິ ອາກາເຣຫິ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍານີຕິ ສທ຺ຘາທີນິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ. ຕິກ຺ຂານີຕິ ຕິຂິຓານິ ວິສທານິ ສູຣານິ. ອຸປ຺ປນ຺ນຸປ຺ປນ຺ນານນ຺ຕິ ຂເຓ ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ. ສງ຺ຂາຣານນ຺ຕິ ວິປສ຺ສິຍມານານໍ ຣູປາຣູປຘມ຺ມານໍ. ຂຍເມວາຕິ ປຐມໍ ອຸປ຺ປາທໍ ທິສ຺ວາ ຕໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຂຍເມວ ຠງ຺ຄເມວ ປສ຺ສຕິ. ຕສ຺ສ ຕຖາຂຍທສ຺ສນປສຸຕສ຺ສ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາ ຕິກ຺ຂາ ສູຣາ ວຫຕິ, ອິຕຣານິ ຈ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຂຍທສ຺ສເນ. ສກ຺ກຈ຺ຈກິຣິຍາຍາຕິ ອາທຣກາຣິຕາຍ, ຍຖາ ຂຍທສ຺ສນປຣເມເນວ ວິປສ຺ສນາຎາຓໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ເອວໍ ຕໍ ອາທຣຊາໂຕ ສມ຺ປາເທຕິ. ສາຕຈ຺ຈກິຣິຍາຍາຕິ ອວິຈ຺ເຉທກິຣິຍາຍ, ຍຖາ ວິປສ຺ສນາຎາຓໍ ຂຍທສ຺ສນວເສນ ນິຣນ຺ຕຣເມວ ປວຕ຺ຕຕິ, ເອວໍ ຍຸຕ຺ຕປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ນໍ ສມ຺ປາເທຕິ. ສປ຺ປາຍກິຣິຍາຍາຕິ ອນຸຣູປກິຣິຍາຍ ອາວາສາທິສຕ຺ຕວິຘສປ຺ປາຍາເສວນກິຣິຍາຍ. ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາເຫນາຕິ ຍຖາ ມນສິກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ວິປສ຺ສນາສມາຘິ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ຕສ຺ສ ອາກາຣສ຺ສ ສລ຺ລກ຺ຂຓວເສນ ສມຖນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄຫເຓນ ສມ຺ປາເທຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອນຸປວຕ຺ຕນຕາຍາຕິ ອນຸຣູປໂຕ ປວຕ຺ຕເນນ ຠາວນາຈິຕ຺ຕສ຺ສ ລີນຠາເວ ປີຕິວີຣິຍຘມ຺ມວິຈຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄານໍ ອຸທ຺ຘຕຠາເວ ປສ຺ສທ຺ຘິສມາຘິອຸເປກ຺ຂາສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄານໍ ພ຺ຣູຫເນນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາເຍ ຈ ຊີວິເຕ ຈ ອນເປກ຺ຂຕນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ກາເຍ ອສຸຈິຠາເວນ ພາຫິຣກອວິຎ຺ຎາຓກກຸຓເປ ວິຍ ຊີວິເຕ ອຫິຕາວຫປຈ຺ຈຕ຺ຖິເກ ວິຍ ນິຣເປກ຺ຂຈິຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕິ. ຕຕ຺ຖ ຈ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ເນກ຺ຂມ຺ເມນາຕິ ຕສ຺ມິໍ ກາຍຈິຕ຺ເຕ ອນເປກ຺ຂຠາເວນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ຕິກ຺ຂຠາວາປາທເນນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ທຸກ຺ຂໍ ວີຣິເຍນ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ຠາວນໍ ສມ຺ປາເທຕິ. ອນ຺ຕຣາຕິ ຍຖາຘິປ຺ເປຕາຍ ຠາວນາສິທ຺ຘິຍາ ອນ຺ຕຣາວ. ອພ຺ໂພສາເນນາຕິ ອສງ຺ໂກຈເນນ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ຕານນ຺ຕິ ເອວໍ ‘‘ນວຫາກາເຣຫິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຕິກ຺ຂານິ ຠວນ຺ຕີ’’ຕິອາທິນາ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕານໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຍຖາ ນາມ ສຸຂຸມານໍ ມຸຕ຺ຕາປວາຬາທີນໍ ວິຊ຺ຌເນ ສຸຂຸມຕເຣນ ເວຘເນນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ເອວເມວ ສຓ຺ຫສຸຂຸມານໍ ຣູປາຣູປຘມ຺ມານໍ, ປຈ຺ຈຍສ຺ສ ຈ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫເນ ຕິກ຺ເຂນ ຎາເຓນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ເຕສໍ ປນ ຂຍວຍທສ຺ສເນ ຕິກ຺ຂຕເຣນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ຕິກ຺ຂຕຣຕາ ຈສ຺ສ ນິສານສິລາຍໍ ສຓ຺ຫມຏ຺ຐຕາຍ ກຣເຓນ ວິຍ ຜຣສຸຘາຣາຍ ນິສິຕຠາວາປາທເນນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ຕິກ຺ຂຠາວາປາທເນນ ສາເຘຕພ຺ພາ. ຕຎ຺ຈ ເຍຫິ ນວຫິ ອາກາເຣຫິ ໂຫຕິ, ເຕສຸ ຂຓິການໍ ສງ຺ຂາຣານໍ ຂເຓ ຂເຓ ຠິຊ຺ຊນາກາຣທສ຺ສນໍ ປຐມໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນຸປ຺ປນ຺ນານໍ ສງ຺ຂາຣານໍ ຂຍເມວ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ. ອສຕິ ຎາຓສ຺ສ ຕິກ຺ຂຕຣຠາເວ ຕທຠາວໂຕ ເສສິນ຺ທ຺ຣິຍຕິກ຺ຂຕາ ຕສ຺ສ ສມ຺ຠາຣຠາວໂຕ ວຸຕ຺ຕາ, ອວິນາຠາວໂຕ ວາ. ສກ຺ກຈ຺ຈກິຣິຍາທິຄ຺ຄຫຓໍ ປນ ຕສ຺ສ ອຸປາຍທສ຺ສນໍ. ອສປ຺ປາຍານິ ໂຠຊນາທີນິ ອນຸປຍຸຊ຺ຊນາທິວເສນ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ສປ຺ປາຍານິ ມຕ຺ຕໂສ ເສວມາເນນ. ຣູປາຣູປຘມ຺ມານໍ ອຈ຺ຈນ຺ຕວິຘຸຣຕາຍ ເອກຊ຺ຌໍ ອສມ຺ມສິຕພ຺ພຕ຺ຕາ, ຕຖາ ສມ຺ມສນສ຺ສ ຈ ອິຘ ອນຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ‘‘ກາເລນ ຣູປໍ ສມ຺ມສິຕພ຺ພໍ, ກາເລນ ອຣູປ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖາປິ ຈ ຣູປສ຺ສ ໂອຬາຣິກຕາຍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕ຺ຕາ ປຐມໍ ສມ຺ມສິຕພ຺ພຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ນິພ຺ພຕ຺ຕິ ປສ຺ສິຕພ຺ພາຕິ ປຐມໍ ຕາວ ອາຄມານຸສາຣໂຕ ອນຸມານວເສນ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ຕໂຕ ປຣໍ ອນຸກ຺ກເມນ ພລປ຺ປຕ຺ເຕ ຠາວນາຎາເຓ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕປິ ທິສ຺ສຕີຕິ.

ຣູປນິພ຺ພຕ຺ຕິປສ຺ສນາກາຣກຖາວຓ຺ຓນາ

໗໐໐. ສພ຺ເພສນ຺ຕິ ກາມາວຈຣາທິອຓ຺ຑຊາທິເຠທຠິນ຺ນານໍ ສພ຺ເພສໍ ສຕ຺ຕານໍ. ປຐມໍ ກມ຺ມໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ ຕໍມູລກຕ຺ຕາ ອຸຕຸຊາທິຣູປານໍ. ປຣໂຕ ປວຕ຺ຕນກກາຍທສກາທິວເສນ ລພ຺ຠມານໍ ປພນ຺ຘຕ຺ຕຍໍ, ສນ຺ຕຕິສີສໍ ວາ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຕິສນ຺ຕຕິວເສນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ທນ຺ຘໍ ມນ຺ທໍ ຈິເຣນ ນິໂຣໂຘ ເອຕສ຺ສາຕິ ທນ຺ຘນິໂຣຘໍ ສຕ຺ຕຣສຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາຍຸກຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ຄຣຸປຣິວຕ຺ຕີ’’ຕິ. ເຕນາຕິ ຕສ຺ມາ, ຍສ຺ມາ ‘‘ຕໂຕ ສີຆຕຣໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຍຸສງ຺ຂາຣາ ຂີຍນ຺ຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໒໒໘) ວຈນໂຕ ຣູປຘມ຺ມາປິ ອິຕ຺ຕຣກາລາ ເອວ, ອຣູປຘມ຺ມາ ປນ ເຕຫິ ສາຕິສຍໍ ອິຕ຺ຕຣກາລາ, ຕສ຺ມາ ອາຫ ຠຄວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ວິຈາຣິຕເມວ. ເຕຫິ ສທິສາຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທຠງ຺ຄກ຺ຂເຓຫິ ສທິສາ. ສພ຺ເພສມ຺ປິ ຫິ ສງ຺ຂາຣານໍ ອຸປ຺ປາທຠງ຺ຄກ຺ຂເຓສຸ ວິສທິສຕາ ນຕ຺ຖິ, ສມານກາລາວ ເຕ. ຐານປ຺ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ຐິຕິກ຺ຂຓປ຺ປຕ຺ຕໍ. ເຕນາຕິ ທຸຕິຍຠວງ຺ຄຈິຕ຺ເຕນ. ວຕ຺ຖຸຣູປໍ ເອກສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ນິສ຺ສໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ນ ໂຫຕິ ຐເປຕ຺ວາ ມຣຓາສນ຺ນໍ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເຕນ ສທ຺ຘິ’’ນ຺ຕິອາທິ.

ເອວໍ ປຏິສນ຺ຘິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ນິໂຣຘໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ຐານກ຺ຂເຓຕິ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຐິຕິກ຺ຂເຓ. ຍາວ ປວຕ຺ຕິ ນາມ ອຕ຺ຖີຕິ ຍາວ ສໍສາຣປ຺ປວຕ຺ຕິ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ຍາວ ວາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປວຕ຺ຕິ ນາມ ອຕ຺ຖິ. ອສຎ຺ຎູປປຕ຺ຕິຍຎ຺ຫິ ນຕ຺ຖິ ຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕີຕິ. ຣູປູປປຕ຺ຕິຍໍ ສໍເສທຊາ ໂອປປາຕິກສທິສາຕິ ໂອປປາຕິການໍເຍວ ຄຫຓໍ. ໂອປປາຕິການມ຺ປີຕິ ປິ-ສທ຺ເທນ ວາ ສໍເສທເຊ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕິ. ສຕ຺ຕສນ຺ຕຕິວເສນາຕິ ຈກ຺ຂຸທສກາທີນໍ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ສນ຺ຕຕິສີສານໍ ວເສນ.

໗໐໑. ຕຕ຺ຖາຕິ ກມ຺ມໂຕ ຣູປປວຕ຺ຕິຍໍ. ນານາກ຺ຂຓິກກມ຺ມປຈ຺ຈຍຠູຕໍເຍວ ອິຘ ກມ຺ມນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ກມ຺ມໍ ນາມ ກຸສລາກຸສລເຈຕນາ’’ຕິ. ຊີວິຕນວກໍ ຈກ຺ຂຸທສກາທິອນ຺ໂຕຄຘເມວ ກຕ຺ວາ ‘‘ສມສຕ຺ຕຕິຣູປ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ວາ ຈກ຺ຂຸທສກາທິ ວິຍ ສຸຂປຣິຄ຺ຄຫໍ ນ ໂຫຕີຕິ. ຕເທວາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ວິປາກກ຺ຂນ຺ຘກຏຕ຺ຕາຣູປມາຫ. ກມ຺ມຎ຺ຫິ ກມ຺ມຊສ຺ສ ຊນກໍ, ປຣິປາຈກມ຺ປິ ໂຫຕິ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ, ກມ຺ມຊຄ຺ຄິໂນ ຈ ວເສນ ອນຸຣກ຺ຂຓສພ຺ຠາວໂຕ, ອາຫາຣາທິປຏິລາຠເຫຕຸຕາຍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກນິມິຕ຺ຕໂຕ ຈ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກປຈ຺ຈໂຍປິ ໂຫຕີ’’ຕິ. ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກປຈ຺ຈຍຕາ ຈສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍວເສເນວ ເວທິຕພ຺ພາ. ກມ຺ມໍ ປຈ຺ຈໂຍ ເອຕສ຺ສາຕິ ກມ຺ມປຈ຺ຈຍໍ, ຕເທວ ຈິຕ຺ຕໍ, ຕໍ ສມຸຏ຺ຐານໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ກມ຺ມປຈ຺ຈຍຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານໍ. ວິປາກເຈຕສິການມ຺ປິ ກມ຺ມປຈ຺ຈຍຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຕາ ວຕ຺ຕພ຺ພາ, ນ ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານກມ຺ມປຈ຺ຈຍຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ຐານປ຺ປຕ຺ຕາ ໂອຊາ ອຎ຺ຎໍ ໂອຊຏ຺ຐມກໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ ອາຫາຣານຸຄເຕ ສຣີເຣຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ຕຕ຺ຣາປີຕິ ກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານາຫາຣສມຸຏ຺ຐາເນປິ ໂອຊຏ຺ຐມເກ. ຈຕສ຺ໂສ ວາ ປຎ຺ຈ ວາ ປວຕ຺ຕິໂຍ ຆເຏຕີຕິ ສທິສສນ຺ຕຕິວເສນ ຈຕສ຺ໂສ ວາ ປຎ຺ຈ ວາ ຣູປກລາປປ຺ປວຕ຺ຕິໂຍ ສນ຺ຕາເນຕິ. ພາຫິຣປຈ຺ຈຍວິເສເສນ ປນ ວິສທິສາ ພຫູປິ ປວຕ຺ຕິໂຍ ຆເຏຕີຕິ ວທນ຺ຕິ. ຍຖາ ກມ຺ມປຈ຺ຈຍາຫາຣສມຸຏ຺ຐາເນ ປເວຓິຆຏນາ, ເອວໍ ກມ຺ມປຈ຺ຈຍອຸຕຸສມຸຏ຺ຐາເນປີຕິ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກມ຺ມປຈ຺ຈຍອຸຕຸສມຸຏ຺ຐານໍ ນາມາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຍຖາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ໂກຏ຺ຐາເສ ປຣມ຺ປຣປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ອກມ຺ມຊາ ທຸຕິຍາທິປວຕ຺ຕິໂຍ ອສມ຺ເຠເທນ ທສ຺ສິຕາ, ເອວໍ ກມ຺ມຊາຫາຣສມຸຏ຺ຐານອຸຕຸວເສນ, ກມ຺ມຊອຸຕຸສມຸຏ຺ຐານາຫາຣວເສນ, ກມ຺ມປຈ຺ຈຍຈິຕ຺ຕຊາຫາຣອຸຕຸສມຸຏ຺ຐານອຸຕຸອາຫາຣວເສນ ຈ ສມ຺ເຠທວເສນາປິ ຣູປປ຺ປວຕ຺ຕິ ທສ຺ເສຕພ຺ພາຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ກມ຺ມຊໂຕ ປວຕ຺ຕອາຫາຣາ ວິເສສປຈ຺ຈຍລາເຠ ສຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕປຣິມາຓາຫິ ປວຕ຺ຕີຫິ ອຸທ຺ຘມ຺ປິ ປວຕ຺ຕິໂຍ ນ ຆເຏນ຺ຕີຕິ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ທສ ທ຺ວາທສ ວາເຣ ປວຕ຺ຕິໍ ຆເຏຕີ’’ຕິ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໗໐໓), ‘‘ເອວໍ ທີຆມ຺ປິ ອທ຺ຘານໍ ອນຸປາທິນ຺ນປກ຺ເຂ ຐຕ຺ວາປິ ອຸຕຸສມຸຏ຺ຐານໍ ປວຕ຺ຕຕິ ເອວາ’’ຕິ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໗໐໔) ຈ ວກ຺ຂຕິ.

໗໐໒. ຊນກາຊນກາ ມຕາຕິ ປຸຣິມກາ ຕິໂກຏ຺ຐາສສງ຺ຄຫິຕາ ຊນກາ, ປຈ຺ຉິມໂກຏ຺ຐາສິກາ ‘‘ໂສຬສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ອຊນກາຕິ ມຕາ ຎາຕາ. ກຸສລກິຣິຍໂຕຕິ ກຸສລໂຕ ຈ ກິຣິຍໂຕ ຈ. ອິຣິຍາຍ ກາຍິກກິຣິຍາຍ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານຕາຍ ປຖຠາວໂຕ ອິຣິຍາປໂຖ, ຄມນາທິ, ອຕ຺ຖໂຕ ຕທວຕ຺ຖາ ຣູປປ຺ປວຕ຺ຕິ. ກາມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຣູປວິນິມຸຕ຺ໂຕ ອິຣິຍາປໂຖ, ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ຈ ນຕ຺ຖິ, ຕຖາປິ ນ ສພ຺ພໍ ຣູປສມຸຏ຺ຐາປກຈິຕ຺ຕໍ ອິຣິຍາປຖູປຕ຺ຖມ຺ຠກໍ, ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິວິກາຣຸປ຺ປາທກຎ຺ຈ ໂຫຕິ. ຍໍ ປນ ຈິຕ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຊນກໍ, ຕໍ ເອກໍສໂຕ ອິຕຣສ຺ສ ຊນກໍ ອວິນາຠາວໂຕ, ຕຖາ ອິຣິຍາປຖູປຕ຺ຖມ຺ຠກໍ ຣູປສ຺ສ. ເອຕສ຺ສ ວິເສສສ຺ສ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ຣູປໍ, ອິຣິຍາປຖໍ, ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຎ຺ຈາ’’ຕິ ສມຸຈ຺ຈໂຍ ກໂຕ. ວິປາກວຊ຺ຊານີຕິ ເອຕ຺ຖ ວິປາກາຠິຎ຺ຎາທ຺ວຍວຊ຺ຊານີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ຕທຎ຺ເຎສໍເຍວ ເສສຄ຺ຄຫເຓນ ຄເຫຕພ຺ພຕ຺ຕາ. ນ ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ເສສຄ຺ຄຫເຓເນວ ອຠິຎ຺ຎາຈິຕ຺ຕານມ຺ປິ ນິວຕ຺ເຕຕພ຺ພໂຕ. ນ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ຊນຍນ຺ຕິ ມຫຄ຺ຄຕກຸສລາທີນໍ ສນ຺ຕຠາເວນ ອວິປ຺ຜາຣິກຠາວໂຕ. ວິປ຺ຜາຣິກເມວ ຫິ ກາມາວຈຣກຸສລາທິວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ, ອິຣິຍາປຖູປຕ຺ຖມ຺ຠການິ ປນ ໂຫນ຺ຕິ ສຕິປິ ສນ຺ຕຠາເວ ຌານເວເຄນ ສອຸສ຺ສາຫຕ຺ຕາ, ຍໂຕ ເຕສໍ ຊວນກິຈ຺ຈຕາ. ປຎ຺ຈ ຠວງ຺ຄຈິຕ຺ຕານີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຣູປເມວ ຊນຍນ຺ຕິ, ນ ອິຣິຍາປຖໍ ນິຣຸສ຺ສາຫສນ຺ຕຠາເວນ ປຣິທຸພ຺ພລຠາວໂຕ. ກິຣິຍາມຍຈິຕ຺ເຕຫິ ອວິມິສ຺ສຠວງ຺ຄປ຺ປວຕ຺ຕິກາເລ ຂນ຺ຘາທິສຣີຣາວຍວານໍ ນິຈ຺ຈລຠາເວນາວຏ຺ຐານໍ. ຕຖາ ຫິ ອພ຺ໂພກິຓ຺ເຓ ຠວງ຺ເຄ ປວຕ຺ຕມາເນ ອງ຺ຄານິ ໂອສີທນ຺ຕິ ປວິຏ຺ຐານິ ວິຍ ໂຫນ຺ຕິ. ‘‘ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາ’’ຕິ ປນ ອາທິນາ ວຸຕ຺ເຕສຸ ຊາຄຣຓຈິຕ຺ເຕສຸ ວຕ຺ຕມາເນສຸ ອງ຺ຄານິ ອຸປຕ຺ຖທ຺ຘານິ ຍຖາປວຕ຺ຕອິຣິຍາປຖຠາເວເນວ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ. ທ຺ເວປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓານິ ສພ຺ພທຸພ຺ພລຕາຍ ຣູປໍ ນ ຊເນນ຺ຕິ. ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕໍ ວຕ຺ຖຸທຸພ຺ພລຕາຍ. ຂີຓາສວານໍ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ –

‘‘ກາມາວຈຣານໍ ປຈ຺ຉິມຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ຍສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອນນ຺ຕຣາ ກາມາວຈຣານໍ ປຈ຺ຉິມຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ຣູປາວຈເຣ ອຣູປາວຈເຣ ປຈ຺ຉິມຠວິການໍ, ເຍ ຈ ຣູປາວຈຣໍ ອຣູປາວຈຣໍ ອຸປປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕສໍ ຈວນ຺ຕານໍ ເຕສໍ ວຈີສງ຺ຂາໂຣ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຕິ, ໂນ ຈ ເຕສໍ ກາຍສງ຺ຂາໂຣ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຕີ’’ຕິ (ຍມ. ໒.ສງ຺ຂາຣຍມກ.໘໘) –

ປນ ວຈນໂຕ ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕໍ ຣູປໍ ນ ສມຸຏ຺ຐາເປຕີຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ນ ຫິ ຣູປສມຸຏ຺ຐາປກຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຄພ຺ຠຄຕຕາທິວິພນ຺ຘາຠາເວ ກາຍສງ຺ຂາຣາສມຸຏ຺ຐາປເນ ກາຣຓໍ ອຕ຺ຖິ, ນ ຈ ຍຸຕ຺ຕໍ ຈຸໂຕ ຈ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຣູປຎ຺ຈສ຺ສ ປວຕ຺ຕຕິ, ນາປິ ‘‘ຈຸຕິຈິຕ຺ຕໍ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕີ’’ຕິ ປາຬິ ອຕ຺ຖິ, ‘‘ຂີຓາສວານ’’ນ຺ຕິ, ປນ ວິເສສນໍ ອປ຺ປຏິສນ຺ຘິກນິໂຣເຘນ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕສ຺ສ ເຕສໍ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຣູປສມຸຏ຺ຐາປນໍ ປາກຏນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ກຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ໂສຬສ ຈິຕ຺ຕານີຕິ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊ ຄຫຓໍ ເຕສໍ ຣູປຊນເນ ເອກໍສໂຕ ນິຍເມຕພ຺ພຕ຺ຕາ, ອຎ຺ຎານິ ປນ ພຫູນິ ອຣູເປ ອຸປ຺ປນ຺ນານິ ອໂນກາສຄຕຕ຺ຕາ ຣູປໍ ນ ຊເນນ຺ຕິເຍວ. ນ ຐິຕິກ຺ຂເຓ, ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ວາ ຣູປໍ ຊເນນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ປນ ພລວໍ ອນນ຺ຕຣາທິປຈ຺ຈຍລາຠໂຕ.

ຍຖາ ປຖວີອາທໂຍ ຣູປຘມ຺ມາ ຈິຕ຺ຕເຫຕຸກາ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານາ, ເອວໍ ເວທນາທໂຍປີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານໍ ນາມ ຕໂຍ ອຣູປິໂນ ຂນ຺ຘາ, ສທ຺ທນວກ’’ນ຺ຕິອາທິ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ກຕເມ ຘມ຺ມາ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານາ? ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ ສຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ໂຘ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ໂຘ ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໒໐໑, ໑໕໓໕). ຕຕ຺ຖ ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິອາທີນໍ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຕາ ປຣິຍາຍໂຕ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ ເຕສໍ ອນິປ຺ຜນ຺ນຕ຺ຕາ. ‘‘ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ ຈຕຸສມຸຏ຺ຐານຣູປ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ອຕໍສມຸຏ຺ຐານສ຺ເສວ ຈິຕ຺ຕຊຣູປສ຺ສ ຈິຕ຺ຕປຈ຺ຈຍຕາ ທສ຺ສິຕາ. ຍຖາ ປນ ກມ຺ມປຈ຺ຈຍໍ ທສ຺ສິຕໍ, ເອວໍ ຈິຕ຺ຕປຈ຺ຈເຍ ຄຍ຺ຫມາເນ ຕໍສມຸຏ຺ຐານຣູປສ຺ສ, ສຫຊາຕເວທນາທີນຎ຺ຈ ຈິຕ຺ຕປຈ຺ຈຍຕາ ສິຍາ. ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຈິຕ຺ຕປຈ຺ຈເຍ ປນ ອສງ຺ກຣໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ປຈ຺ຉາຊາຕປຈ຺ຈຍວເສເນວ ຈິຕ຺ຕປຈ຺ຈຍໍ ອຸທ຺ຘຏນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານອຸຕຸອາຫາເຣຫິ ກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານອຸຕຸອາຫາຣາ ພລວນ຺ໂຕ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເຕສໍ ວເສນ ຈຕຸປຎ຺ຈປວຕ຺ຕິຆຏນໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານານໍ ປນ ວເສນ ທ຺ວຕ຺ຕິປ຺ປວຕ຺ຕິຆຏນໍ ຕໍປາກຕິກຈິຕ຺ຕວເສນ, ມຫຄ຺ຄຕານຸຕ຺ຕຣຈິຕ຺ຕວເສນ ປນ ພຫຸຕຣາປິ ປວຕ຺ຕິໂຍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາ. ຕໍນິພ຺ພຕ຺ຕານໍ ຈິຕ຺ຕຊຣູປານໍ ອຸຬາຣປຓີຕຠາວໂຕ.

໗໐໓. ‘‘ອຸປາທິນ຺ນໍ ກມ຺ມຊຣູປໍ ປຈ຺ຈຍໍ ລຠິຕ຺ວາ’’ຕິ ເອເຕນ ພຫິທ຺ຘາ ອນຸປາທິນ຺ນໂອຊາ ຣູປາຫຣຓກິຈ຺ຈໍ ນ ກໂຣຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ປຈ຺ຈຍລາໂຠ ຈສ຺ສ ກມ຺ມຊຠູຕສນ຺ນິສ຺ສຍຕາວເສນາຕິ ອາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖ ປຕິຏ຺ຐາຍາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ກມ຺ມປຈ຺ຈຍຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານາທິຣູປສ຺ສປິ ກມ຺ມມູລກຕ຺ຕາ ສິຍາ ກມ຺ມຊປຣິຍາໂຍຕິ ຕໍນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ‘‘ອຸປາທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ວິເສເສຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາຫາຣປຈ຺ຈຍສ຺ສ ອາຫາໂຣ ນ ເກວລໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠໂກວ, ອຖ ໂຂ ຊນໂກປີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຈຕຸສມຸຏ຺ຐານຣູປ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ທສ ທ຺ວາທສ ວາເຣ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ກຖໍ ອິມສ຺ເສວ ທສ ທ຺ວາທສ ວາເຣ ປວຕ຺ຕິຆຏນາຕິ ອນຸໂຍຄໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ເອກທິວສໍ ປຣິຠຸຕ຺ຕາຫາໂຣ’’ຕິອາທິ. ທາຣກສ຺ສ ສຣີຣໍ ຜຣິຕ຺ວາຕິ ນາຠິມູລານຸຄຕາຫິ ຣສຫຣຓີຫິ ຜຣິຕ຺ວາ, ອຎ຺ຎຖາ ຊລາພຸອນ຺ຕຣິເກ ກາເຍ ມກ຺ຂນາວເສນ ນ ສມ຺ມາວິນິໂຍໂຄ ອາຫາຣສ຺ສ ສມ຺ຠວຕີຕິ.

ອຸປາທິນ຺ນໂກ ອນຸປາທິນ຺ນໂກຕິ ທຸວິເຘ ອາຫາເຣ ປຸພ຺ເພ ອນຸປາທິນ຺ນໂກ ອາຫາຣປຈ຺ຈຍອາຫາໂຣ ທສ຺ສິໂຕຕິ ອິຕຣໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກມ຺ມຊາຫາໂຣ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ກມ຺ມປຈ຺ຈຍາຫາຣສມຸຏ຺ຐາເນ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ເຕນາຫ ‘‘ຈຕສ຺ໂສ ວາ ປຎ຺ຈ ວາ ປວຕ຺ຕິໂຍ ຆເຏຕີ’’ຕິ. ອາຫາຣປຈ຺ຈຍອຸຕຸໂນປິ ອຸຕຸປຈ຺ຈຍາຫາຣສ຺ສ ວິຍ ທສ ທ຺ວາທສ ວາເຣ ປວຕ຺ຕິຆຏນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ວຸຕ຺ຕນຍຕ຺ຕາ ນ ອຸທ຺ຘຕນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເສສານນ຺ຕິ ກມ຺ມຈິຕ຺ຕອຸຕຸສມຸຏ຺ຐານານໍ ຕິສນ຺ຕຕິຣູປານໍ. ກພຬີກາຣາຫາໂຣ ຫິ ອຎ຺ຎາຫາຣສມຸຏ຺ຐິຕສ຺ສ, ຕິສນ຺ຕຕິຣູປານຎ຺ຈ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກວເສນ ອຕ຺ຕນາ ອຸປ຺ປາທິຕສ຺ສ ຊນໂກ ຫຸຕ຺ວາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ອາຫາຣປຈ຺ຈໂຍ ໂຫນ຺ໂຕເຍວ ອຕ຺ຖິອວິຄຕວເສນາປິ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ນິສ຺ສຍຠາໂວ ປນ ປຏ຺ຐານນເຍນ ນຕ຺ຖິ. ອາຫາຣປຈ຺ຈຍາ ປວຕ຺ຕມານານິ ຣູປານິ ອາຫາຣນິສ຺ສຍານິ ນາມ ໂຫນ຺ຕີຕິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕນເຍນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ປຣໂຕ ອຸຕຸໂນ ນິສ຺ສຍໂຊຕນາຍປິ ເອເສວ ນໂຍ.

໗໐໔. ກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານາທິວເສນ ຈຕຸພ຺ພິຘາຍປິ ເຕໂຊຘາຕຸຍາ ຣູປຸປ຺ປາທເນ ສມຕ຺ຖຠາວໂຕ ‘‘ອຸຕຸ ນາມ ຈຕຸສມຸຏ຺ຐານາ ເຕໂຊຘາຕູ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອສ ທຸວິໂຘ ໂຫຕີຕິ ເອສ ອຸຕຸ ເຕໂຊຘາຕຸຠາວາວິເສເສປິ ຕິກ຺ຂມນ຺ທຕາວິເສເສນ ອຸຓ຺ໂຫ, ສີໂຕຕິ ທຸວິໂຘ ໂຫຕິ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ວິຈາຣິຕເມວ. ຍທິປິ ອຸຕຸ ອຸປາທິນ຺ນເກນ ວິນາປິ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ເຘ ປນ ເຕນ ວິນາ ຕສ຺ສ ຣູປຸປ຺ປາທນໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອາຫ ‘‘ອຸປາທິນ຺ນກໍ ປຈ຺ຈຍໍ ລຠິຕ຺ວາ’’ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຈຕຸສມຸຏ຺ຐາໂນ ອຸຕູ’’ຕິ. ອຸຕຸສມຸຏ຺ຐາໂນເຍວ ຫິ ອຸຕຸ ອຸປາທິນ຺ນເກນ ວິນາ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ. ອຸຕຸປຈ຺ຈຍໍ ນາມ ຈຕຸສມຸຏ຺ຐານິກໍ ຣູປໍ. ຍຎ຺ຫິ ອຸຕຸສມຸຏ຺ຐານໍ ປນ຺ນຣສວິຘໍ ຣູປໍ, ຍຎ຺ຈ ຕທຎ຺ຎຕິສນ຺ຕຕິຣູປໍ, ຕສ຺ສ ສພ຺ພສ຺ສປິ ສຠາໂຄ ອຸຕຸອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ. ຍສ຺ມາ ວິສຠາໂຄ ອຸຕຸ ຫິມາທິ ວິຍ ປທຸມາທີນໍ ວິສທິສຣູປຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸຠູຕໍ ປຸຣິມຣູປໍ ວິນາເສນ຺ຕໍ ວິຍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ສຠາຄໍ, ວິສຠາຄຎ຺ຈ ເອກຊ຺ຌໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸຕຸ ຈຕຸສມຸຏ຺ຐານິກຣູປານໍ ປວຕ຺ຕິຍາ ຈ ວິນາສສ຺ສ ຈ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ທີຆມ຺ປິ ອທ຺ຘານນ຺ຕິ ‘‘ທສ ທ຺ວາທສ ວາເຣ’’ຕິ ອຎ຺ຎສ຺ສ ວຸຕ຺ຕປຣິຈ຺ເຉທໂຕ ທີຆມ຺ປິ ກາລໍ. ອຸຕຸ ຫິ ສຠາຄສນ຺ຕຕິວເສນ ລທ຺ຘປຈ຺ຈຍໍ ຈິຣຕຣມ຺ປິ ກາລໍ ສທິສາກາຣໍ ຣູປປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຕາເນຕິ ອຸປາທິນ຺ນກສນ຺ນິສ຺ສເຍນ ວິນາ, ປເຄວ ອິຕຣຖາ. ເຕນາຫ ‘‘ອນຸປາທິນ຺ນປກ຺ເຂ ຐຕ຺ວາປີ’’ຕິ, ມໍສວິນິມຸຕ຺ຕເກສໂລມນຂຈມ຺ມຂິລຕິລກາທິວເສນ ຊີວມານສຣີເຣ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ມຕກເຬວຣາທິວເສນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຣູປສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຍາ ທິຏ຺ຐາຍ ຕສ຺ສ ຠງ຺ໂຄປິ ທິຏ຺ໂຐເຍວ ໂຫຕິ ອິຕ຺ຕຣກາລຕ຺ຕາ ຘມ຺ມປ຺ປວຕ຺ຕິຍາຕິ ອາຫ ‘‘ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ກາເລນ ຣູປໍ ສມ຺ມສຕິ ນາມາ’’ຕິ. ນ ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິມຕ຺ຕທສ຺ສນໍ ສມ຺ມສນໍ ນາມ ໂຫຕິ, ອຸທຍພ຺ພຍທສ຺ສນຎ຺ຈ ອຘິກຕນ຺ຕິ. ເອສ ນໂຍ ອິໂຕ ປເຣສຸປິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຄ຺ຄຫເຓສຸ.

ອຣູປນິພ຺ພຕ຺ຕິປສ຺ສນາກາຣກຖາວຓ຺ຓນາ

໗໐໕. ໂລກິຍຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທວເສເນວາຕິ ອວຘາຣຓໍ ອິຕຣສ຺ສ ອວິສຍຕ຺ຕາ.

ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ ຕໍຕໍຠວວເສນ. ຕເທວ ເອກູນວີສຕິປ຺ປເຠທໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຠວງ຺ຄວເສນ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຖາ ຈຸຕິວເສນ ຕທາຣມ຺ມຓວເສນາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ເອກູນວີສຕິຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທສຸ. ອນນ຺ຕຣຈິຕ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິອາທິນາປິ ປວຕ຺ຕິເຍວ ວຸຕ຺ຕາ.

ໂສ ປນ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕານໍເຍວ ປວຕ຺ຕິຍໍ ປວຕ຺ຕນາກາໂຣຕິ ສຸທ຺ຘປ຺ປວຕ຺ຕິຈິຕ຺ຕານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປວຕ຺ເຕ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ອສມ຺ຠິນ຺ນຕ຺ຕາຕິ ອວິນຏ຺ຐຕ຺ຕາ. ‘‘ອສມ຺ຠິນ຺ນຕ຺ຕາ ຈກ຺ຂຸສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ ສງ຺ເຂປໂຕ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ວິວຣິຕຸໍ ‘‘ຈກ຺ຂຸປສາທສ຺ສ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຐິຕິປ຺ປຕ຺ຕເມວາ’’ຕິ ອິມິນາ ຍຖາ ນິຣຸຊ຺ຌມານໍ ຣູປໍ ກສ຺ສຈິ ປຈ຺ຈໂຍ ນ ໂຫຕິ, ເອວໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານມ຺ປີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອວໍ ເສເສສຸປິ. ກາມາວຈຣກຸສລາກຸສລກິຣິຍຈິຕ຺ເຕສຸ ເອກໍ ວາ ປຎ຺ຈ, ສຕ຺ຕ ວາ ຊວນານິ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕາເຫຕຸກໍ ຈິຕ຺ຕໍ ວາຕິ ວາ-ສທ຺ທໍ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ໂວຏ຺ຐພ຺ພນຎ຺ຫິ ສນ຺ຘາຍ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ປນ ທຸຕິຍໂມຆວາຣວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປຎ຺ຈ ຊວນານິ ສຸຕ຺ຕມຸຈ຺ຉິຕາທິກາເລ, ສຕ຺ຕ ປາກຕິກກາເລ ເວທິຕພ຺ພານິ. ຊວນາຣມ຺ມຓານຸຣູປນ຺ຕິ ‘‘ຕິເຫຕຸກໍ ເຈ ຊວນໍ, ຕິເຫຕຸກໍ, ທ຺ວິເຫຕຸກໍ ວາ’’ຕິອາທິນາ, ‘‘ອິຏ຺ຐໍ ເຈ ອາຣມ຺ມຓໍ, ໂສມນສ຺ສສຫຄຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ຈ ຊວນສ຺ສ, ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ຈ ອນຸຣູປໍ. ເສສທ຺ວາເຣສູຕິ ໂສຕທ຺ວາຣາທິເສສທ຺ວາເຣສຸ.

ອນຸກ຺ກເມນາຕິ ອຸທຍພ຺ພຍຎາຓາຘິຄມານຸກ຺ກເມນ ປຎ຺ຎາຠາວນໍ ສມ຺ປາເທຕິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ.

ຣູປສຕ຺ຕກສມ຺ມສນກຖາວຓ຺ຓນາ

໗໐໖. ຣູເປສຸ ມນສິກາຣສຕ຺ຕກໍ ຣູປສຕ຺ຕກໍ, ຣູປຘມ຺ເມສຸ ສຕ຺ຕຫາກາເຣຫິ ມນສິ ກາໂຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ອຣູປສຕ຺ຕກມ຺ປິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິເມຫິ ອາກາເຣຫີຕິ ອິເມຫິ ອາທານນິກ຺ເຂປນມນສິກາຣາທິປ຺ປກາເຣຫິ, ອິເມຫິ ວາ ຍຖາວຸຕ຺ຕໂກຏ຺ຐາເສຫິ. ອາໂຣເປຕ຺ວາຕິ ຕິລກ຺ຂຓໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ.

ອາທານນິກ຺ເຂປນໂຕຕິ ຠວສ຺ສ ຄຫຓວິສ຺ສຊ຺ຊນໂຕ, ຊາຕິໂຕ, ມຣຓໂຕ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວໂຍວຸຑ຺ຒຕ຺ຖຄາມິໂຕຕິ ວຍສາ ວຸຑ຺ຒສ຺ສ ອຕ຺ຖຄາມິຠາວໂຕ, ອຕ຺ຖງ຺ຄມໂຕ ອິຈ຺ເຈວ ອຕ຺ໂຖ. ອາຫາຣໂຕຕິ ອາຫາຣເຫຕຸ, ຣູປສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠູຕອາຫາຣໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍໂລຫາທິຠູມິປາສາຓາທິເຠທໍ ວິວິຘວຓ຺ຓສຓ຺ຐານໍ ກມ຺ມານເປກ຺ຂໍ ສຠາວສິທ຺ຘໍ ຣູປໍ ຘມ຺ມຕາຣູປໍ. ສຕ຺ຕາຕິ ສຕ຺ຕຘາ ສຕ຺ຕຫາກາເຣຫິ. ວິປສ຺ສຕີຕິ ຕໍ ຕໍ ໂກຏ຺ຐາສໍ ຕິລກ຺ຂຓໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ວິປສ຺ສຕິ ສມ຺ມສຕິ.

‘‘ຠາຣາທານໍ ທຸຂໍ ໂລເກ’’ຕິ ວຈນໂຕ ຂນ຺ຘຠາຣສ຺ສ ອາທິໂຕ ຄຫຓນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ອາທານນ຺ຕິ ປຏິສນ຺ຘີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ສພ຺ເພວ ນິກ຺ຂິປິສ຺ສນ຺ຕິ, ຠູຕາ ໂລເກ ສມຸສ຺ສຍ’’ນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໒໒໐; ສໍ. ນິ. ໑.໑໘໖) ປນ ວຈນໂຕ ຂນ຺ຘຠາຣນິກ຺ເຂໂປຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ນິກ຺ເຂປນນ຺ຕິ ຈຸຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ໂຍ ຈິຣໍ ຊີວຕິ, ໂສ ວສ຺ສສຕ’’ນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໗; ສໍ. ນິ. ໑.໑໔໕-໑໔໖; ອ. ນິ. ໗.໗໔) ວຈນໂຕ ຕໂຕ ອູນາຘິກຠາໂວ ອປ຺ປມາຓນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອກໍ ວສ຺ສສຕໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ອາທານນິກ຺ເຂປນ຺ຕເຣ ປວຕ຺ຕາ ສພ຺ເພ ຠູຕຸປາທາຍຣູປປ຺ປເຠທາ ສງ຺ຂາຣາ. ຣູປຘມ຺ເມສຸ ຫິ ອິທໍ ສມ຺ມສນວິຘານນ຺ຕິ. ‘‘ອນິຈ຺ຈາ’’ຕິ ຄຫິຕມຕ຺ຕໍ ຍຸຕ຺ຕິໂຕ ຫທເຍ ປຕິຏ຺ຐາປນຕ຺ຖໍ ‘‘ກສ຺ມາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປາທວຍວຕ຺ຕິໂຕຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນວເສນ, ນິຣຸຊ຺ຌນວເສນ ຈ ປວຕ຺ຕນໂຕ, ອຫຸຕ຺ວາ ສມ຺ຠວໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ວຍູປຄມນໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິປຣິຓາມໂຕຕິ ສນ຺ຕານສ຺ສ ປຸຣິມຸຕ຺ຕຣວິສທິສຠາວໂຕຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕໍ ວສ຺ສສຕປຣິຈ຺ຉິນ຺ເນ ຣູເປ ອິທໍ ສມ຺ມສນນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາເຍເນວ ວຸຕ຺ຕໍ ສິຍາ, ຊຣາມຣເຓນ ວິປຣິຓາເມຕພ຺ພໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອສຕິປິ ຘມ຺ມເຠເທ ອວຕ຺ຖາເຠໂທ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ. ນ ຫິ ອຸປ຺ປາທາວຕ຺ຖາ ເອວ ຠງ຺ຄາວຕ຺ຖາຕິ ຍຸຕ຺ຕາ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຊຣາຍ ເຈວ ມຣເຓນ ຈາຕິ ທ຺ເວຘາ ປຣິຓາມປກຕິຕາຍາ’’ຕິ. ສຠາວວິຄໂມ ເອວ ວາ ເອຕ຺ຖ ວິປຣິຓາໂມ. ຂຓິກຕາ ຕາວກາລິກຕາ. ນິຈ຺ຈສຠາວາຠາໂວ ເອວ ນິຈ຺ຈປຏິກ຺ເຂໂປ. ອນິຈ຺ຈຘມ຺ມາ ຫິ ເຕເນວ ອຕ຺ຕໂນ ສຠາເວນ ຊານນ຺ຕານໍ ນິຈ຺ຈຕໍ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ຕິ ນາມ. ຍໂຕ ນ ນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ອນິຈ຺ຈໍ, ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ຍທວຕ຺ຖາ ສງ຺ຂາຣາ, ນ ຕທວຕ຺ຖາ ຐິຕິກ຺ຂເຓຕິ ອວຕ຺ຖນ຺ຕຣປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຎາຍຕິ ເຕສໍ ກິລມນາກາໂຣຕິ ອາຫ ‘‘ຐິຕິຍໍ ຊຣາຍ ກິລມນ຺ຕີ’’ຕິ, ສ຺ວາຍມຕ຺ໂຖ ປາກຏຊຣາຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເຍ ປນ ສງ຺ຂາຣານໍ ຐິຕິໍ ນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕເມວ. ຘມ຺ມານໍ ສຠາໂວ ນາມ ທຸຣຕິກ຺ກໂມ ຊຣານນ຺ຕຣໍ ຠງ຺ໂຄຕິ ອາຫ ‘‘ຊຣໍ ປຕ຺ວາ ອວສ຺ສໍ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ອຸປ຺ປາທຊຣາຠງ຺ຄວເສນ ສງ຺ຂາຣານໍ ນິຣນ຺ຕຣພາຘຕາ, ຕໂຕ ຈ ເນສໍ ທຸສ຺ສຫຕາຍ ທຸກ຺ຂມຕາ, ຕິສ຺ສນ຺ນໍ ທຸກ຺ຂຕານໍ, ສໍສາຣທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ອຘິຏ຺ຐານຕາຍ ທຸກ຺ຂວຕ຺ຖຸຕາ, ຕສ຺ມາ. ອຠິຓ຺ຫ…ເປ… ທຸກ຺ຂາຕິ ໂຍຊນາ.

‘‘ສຸຂປຏິກ຺ເຂປໂຕ’’ຕິ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ຐິຕິໍ ມາ ປາປຸຓນ຺ຕຸ, ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາກາເຣເນວ ປວຕ຺ຕນ຺ຕູຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນາ’’ຕິ ອິມິນາ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂຓສມງ຺ຄິຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ຐານປ຺ປຕ຺ຕາ ມາ ຊີຣນ຺ຕູຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ອຕ຺ຖໂຕ ຐິຕິ ເອວ ຊຣາຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ຊຣາວເສນ ປນ ໂຍ ກິລມໂຖ, ໂສ ອິຘ ຊຣາຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ມາ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕູຕິ ນິຈ຺ຈຕໍ ອາສີສຕິ. ກສ຺ສຈິ ຘມ຺ມິສ຺ສຣສ຺ສາປິ ຠຄວໂຕ ວສວຕ຺ຕິຠາໂວ ນຕ຺ຖິ. ນ ຫິ ລກ຺ຂຓຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ເກນຈິ ກາຕຸໍ ສກ຺ກາ. ຠາວຎ຺ຎຖຕ຺ຕເມວ ຫິ ອິທ຺ຘິວິສໂຍ. ສຸຎ຺ຎາ ສງ຺ຂາຣາ ເຕນ ຕີສຸ ຐາເນສຸ ວສວຕ຺ຕນາກາເຣນ. ຕສ຺ມາຕິ ວຸຕ຺ຕກາຣຓປຣາມສນໍ. ສຸຎ຺ຎໂຕຕິ ນິວາສີກາຣກເວທກອຘິຏ຺ຐາຍກວິຣເຫນ ຕໂຕ ສຸຎ຺ຎໂຕ, ນ ນິສ຺ສຠາວໂຕຕິ ເອກຈ຺ຈປຣິກປ຺ປິຕສຠາວສຸຎ຺ຎໂຕ. ອສ຺ສາມິກໂຕຕິ ສາມິຠູຕສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ອຠາວໂຕ. ເອເຕນ ອນຕ຺ຕນິຍຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ອວສວຕ຺ຕິໂຕຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕວສວຕ຺ຕິຠາວາຠາວໂຕ. ອຕ຺ຕປຏິກ຺ເຂປໂຕຕິ ປຣປຣິກປ຺ປິຕສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິກ຺ຂິປນໂຕ. ‘‘ສຸຎ຺ຎໂຕ’’ຕິອາທິນາ ຫິ ຘມ຺ມານໍ ພາຫິຣກປຣິກປ຺ປິຕອຕ຺ຕວິຣໂຫ ວຸຕ຺ໂຕ, ອິມິນາ ປນ ອຕໍສຠາວໂຕ ອຕ຺ຕາ ນ ໂຫຕີຕິ.

໗໐໗. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ອຸປ຺ປາທວຍວຕ຺ຕິໂຕ’’ຕິອາທິນາ ຈຕູຫິ ກາຣເຓຫິ ອນິຈ຺ຈາ, ‘‘ອຠິຓ຺ຫສມ຺ປຏິປີຬນໂຕ’’ຕິອາທິນາ ຈຕູຫິ ກາຣເຓຫິ ທຸກ຺ຂາ, ‘‘ສຸຎ຺ຎໂຕ’’ຕິອາທິນາ ຈຕູຫິ ກາຣເຓຫິ ອນຕ຺ຕາຕິ ຣູປຘມ຺ເມ ນິຣຸຬ຺ຫໍ ລກ຺ຂຓຕ຺ຕຍໍ ປຸພ຺ເພ ອຕ຺ຕນາ ອສລ຺ລກ຺ຂິຕໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ ຕໍ ຕຕ຺ຖ ອາໂຣເປຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕຖາ ປນາເນນ ອາທານນິກ຺ເຂປນວເສນ ສມ຺ມສິຕຕ຺ຕາ ອາຫ ‘‘ຣູເປ ຕິລກ຺ຂຓໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຈ ຍສ຺ມາ ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓຄ຺ຄຫຓປຸພ຺ພກໍ ທຸກ຺ຂລກ຺ຂຓຄ຺ຄຫຓໍ, ທຸກ຺ຂລກ຺ຂຓຄ຺ຄຫຓປຸພ຺ພກໍ ວາ ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓຄ຺ຄຫຓໍ. ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຣູປເຠເທນ ທສ຺ສິຍມານໍ ຍໂຖຬາຣິກໂຕ ທີເປຕພ຺ພນ຺ຕິ ຕໍ ວສ຺ສສຕປຣິຈ຺ເຉເທນ ປຐມໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ວສ຺ສສຕໍ ຐິຕສ຺ສ ‘‘ທສ ວາ ວີສຕິ ວາ’’ຕິອາທິນາ ວິຠຊິຕ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມນ ຍາວອຸທ຺ຘຣຓາທິໂກຏ຺ຐາສວເສນ ຣູປສ຺ສ ຠງ຺ຄໍ ທິສ຺ວາ ຕໂຕ ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຕ຺ຕາ’’ຕິ ຕິລກ຺ຂຓາໂຣປນໍ ວໂຍວຸຑ຺ຒຕ຺ຖງ຺ຄມໂຕ ສມ຺ມສນນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕເມວ ວສ຺ສສຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວຍວເສນ ຣູປສ຺ສ ສມ຺ມສນວິຘິ ອາຣທ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ໂອຬາຣິກວເສເນວາຍໍ ອາທິໂຕ ຣູປເຠໂທ ຄຍ຺ຫຕິ, ຕສ຺ມາ ນ ວສ຺ສສຕໍ ສມໂກຏ຺ຐາສວເສນ ວິຠຕ຺ຕໍ, ມຊ຺ຌິມາວຕ຺ຖາຍ ວາ ຕຖາຣູປຕ຺ຕາ ມຊ຺ຌິມວເຍ ເອກໍ ວສ຺ສໍ ວຑ຺ຒິຕໍ.

໗໐໘. ມນ຺ທຕາພາຫຸລ຺ເລນ ປວຕ຺ຕໍ ວສ຺ສານໍ ທສກໍ ມນ຺ທທສກໍ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ.

ຕທາຕິ ປຐເມ ວສ຺ສທສເກ. ໂສຕິ ປຸຄ຺ຄໂລ. ຈປໂລຕິ ອນວຏ຺ຐິຕກິຣິຍຕາຍ ຕຣໂລ. ເຕນ ໂມມູຫຠາວໂຕ ວິເສເສຕິ. ນ ເຫສ ນວມທສເກ ວິຍ ໂມມູຫຠາເວນ ມນ຺ໂທ, ອຖ ໂຂ ຈປລຕາຍາຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ກຸມາຣໂກ’’ຕິ. ຕຕິເຍ ທສເກ ມໍສປາຣິປູຣິຍາ ຍຖາຣຫໍ ຉວິວຓ຺ໂຓ ວິປ຺ປສີທຕີຕິ ອາຫ ‘‘ວຓ຺ຓາຍຕນໍ ເວປຸລ຺ລໍ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ. ຈຕຸຕ຺ເຖ ທສເກ ອຏ຺ຐີນໍ, ນ຺ຫາຣູນຎ຺ຈ ຖິຣຠາວປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ພລຎ຺ຈ ຖາໂມ ຈ ເວປຸລ຺ລໍ ປາປຸຓາຕິ. ປຎ຺ຈເມ ທສເກ ໂຍພ຺ພນມທສ຺ສ ທູຣີຠາເວນ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ກິເລສຕນຸຕາຍ ປຎ຺ຎາ ຍຖາຣຫໍ ສຸວິສທາ ໂຫຕິ. ຂິຑ຺ຑາຍ ຣຕິ ຂິຑ຺ຑາຣຕິ. ກປລ຺ລິກາທິນິສ຺ສຍວິເສເສນ ປທີປສ຺ສ ສຸທ຺ຘຕາທິ ວິຍ ນິສ຺ສຍວິເສເສນ ປຎ຺ຈມຉຏ຺ຐທສເກສຸ ປຎ຺ຎາຍ ພຸທ຺ຘິຫານິໂຍ ເວທິຕພ຺ພາ. ປຸຣໂຕ ປພ຺ຠາໂຣ ໂຫຕິ ກຏິສນ຺ຘິຄີວາສນ຺ຘີນໍ ວເສນ ຣສ຺ສສ຺ສາປິ, ປເຄວ ທີຆສ຺ສ. ປພ຺ຠາໂຣຕິ ຈ ຄຣຸຠາເວນ ປລມ຺ພໂກ. ໂມມູໂຫ ໂຫຕິ ສຕິປຎ຺ຎາວິປ຺ປວາສໂຕ. ສຍນພຫຸໂລວ ໂຫຕິ ຐານາທິວເສນ ສຣີຣຠາຣໍ ວຫິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ.

໗໐໙. ຕິຓ຺ຓໍ ຕິຓ຺ຓໍ ວສ຺ສານນ຺ຕິ ເຍຠຸຍ຺ຍຕາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈຕຸວສ຺ສິໂກປິ ຫິ ເອໂກ ໂກຏ຺ຐາໂສ ໂຫຕີຕິ. ທ຺ວິສຕໍ ໂກຏ຺ຐາເສ ກຕ຺ວາ ເອເກກອຍນວເສນາຕິປິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ວສ຺ສາເນ ປວຕ຺ຕຣູປນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ຕໍ ປນ ວສ຺ສານໍ ທ຺ວິຘາ ສມຕ຺ຕໍ, ນ ປຸພ຺ເພ ວິຍ ຈຕຸມາສນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ທ຺ເວມາສ’’ນ຺ຕິ. ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍເຄ ເຈຕໍ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ໂສ ປນ ວສ຺ສາໂນ ອຸຕຸ ສາວຓໂປຏ຺ຐປາທມາສາ, ອສ຺ສຍຸຊກຕ຺ຕິກມາສາ ສຣໂທ, ມິຄສິຣຜຸສ຺ສມາສາ ເຫມນ຺ໂຕ, ມາຆຜຄ຺ຄຸນມາສາ ສິສິໂຣ, ຈິຕ຺ຕເວສາຂມາສາ ວສນ຺ໂຕ, ເຊຏ຺ຐາສຬ຺ຫມາສາ ຄິມ຺ໂຫ ອຸຕູຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຉ ໂກຏ຺ຐາເສ ກຕ຺ວາຕິ ທສທສນາຏິກາວເສນ ຉ ໂກຏ຺ຐາເສ ກຕ຺ວາ.

໗໑໐. ອຠິມຸຂໍ ປຸຣໂຕ ກມນໍ ອຠິກ຺ກໂມ. ປຏິນິວຕ຺ຕນວເສນ ກມນໍ ປຏິກ຺ກໂມ. ອາມຸຂໍ ໂລກນໍ ອາໂລກນໍ. ວິວິຘໍ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ໂລກນໍ ວິໂລກນໍ. ຫຕ຺ຖປາທານໍ ສງ຺ກຸຈນໍ ສມິຎ຺ຊນໍ. ອາຍມນໍ ປສາຣຓໍ.

ປາທຸທ຺ຘຣຓກາເລຕິ ທຸຕິຍປາທຸທ຺ຘຣຓກາເລ. ປາທສ຺ສາຕິ ອຸທ຺ຘຏປາທສ຺ສ. ໂອມຕ຺ຕາຕິ ສຕ຺ຕິໂຕ ຫີນປ຺ປມາຓາ. ເຕນາຫ ‘‘ມນ຺ທາ’’ຕິ. ອິຕຣາຕິ ເຕໂຊວາໂຍຘາຕຸໂຍ. ຍຖາ ປາທສ຺ສ ອຸທ຺ຘຣຓໍ ສິຊ຺ຌຕິ, ຕຖາ ປວຕ຺ຕຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຣູເປສຸ ເອກໍສໂຕ ເຕໂຊວາໂຍຘາຕູນໍ ອຘິມຕ຺ຕຕາ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາ ສລ຺ລຫຸກສຠາວຕາຍ ຕາສໍ. ຕໂຕ ເອວ ຈ ອິຕຣາສໍ ໂອມຕ຺ຕຕາ ຄຣຸສຠາວຕ຺ຕາ. ຕໍສມ຺ພນ຺ຘຕ຺ຕາ ປນ ເສສໍ ຕິສມຸຏ຺ຐານຣູປໍ ຕຄ຺ຄຕິກເມວ ໂຫຕິ. ກາຍວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕິປວຕ຺ຕິຍໍ ວາໂຍປຖວີອຘິມຕ຺ຕຕາ ອິມສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ນິທສ຺ສນນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ປຸຣໂຕ ຫຣເຓ, ປຈ຺ຉໂຕ ຫຣເຓ ຈ ອຸທ຺ຘຣເຓ ວິຍ ສລ຺ລຫຸກສຠາວຣູປປ຺ປວຕ຺ຕີຕິ ຕາສໍເຍວ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຘາຕູນໍ ອຘິມຕ຺ຕຕາ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາຕິ ອາຫ ‘‘ຕຖາ ອຕິຫຣຓວີຕິຫຣເຓສູ’’ຕິ. ຍຖາ ອຸທ຺ຘຣຓາທີສຸ ສລ຺ລຫຸກສຠາວຕ຺ຕາ ປຈ຺ຉິມານໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຘາຕູນໍ ກິຈ຺ຈໍ ອຘິກໍ ໂຫຕິ, ອິຕຣາສໍ ຫີນໍ, ເອວໍ ໂວສ຺ສຊ຺ຊນາທີສຸ ຕີສຸ ຄຣຸສຠາວຕ຺ຕາ ປຸຣິມານໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ກິຈ຺ຈໍ ອຘິກໍ ໂຫຕິ, ອິຕຣາສໍ ຫີນນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ໂວສ຺ສຊ຺ຊເນ’’ຕິອາທິ.

ຕທຸປາທາຍຣູປານີຕິ ຕາ ຘາຕຸໂຍ ນິສ຺ສາຍ ປວຕ຺ຕອຸປາທາຣູປານິ. ເອຕ຺ເຖວາຕິ ອຸທ຺ຘຣເຓເຍວ. ເຕນາຫ ‘‘ອຕິຫຣຓໍ ອປ຺ປຕ຺ວາ’’ຕິ. ອິຕີຕິ ເອວໍ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ອຸທ຺ຘຣຓາທິໂກຏ຺ຐາເສ. ປພ຺ພໍປພ຺ພນ຺ຕິອາທິ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ໂກຏ຺ຐາສນ຺ຕຣສງ຺ກຣາຠາວທສ຺ສນໍ. ຕຏຕຏາຍນ຺ຕາຕິ ຕຏຕຏາຍນ຺ຕິ ວິຍ, ເຕນ ເນສໍ ປວຕ຺ຕິກ຺ຂຓສ຺ສ ອິຕ຺ຕຣຕໍ ທສ຺ເສຕິ.

໗໑໑. ອສ຺ສາຕິ ສມ຺ມສນສ຺ສ. ທາຣຸຕິຓຸກ຺ກາທີສູຕິ ທາຣຸອຸກ຺ກາຕິຓຸກ຺ກາທີສຸ. ‘‘ກິໍ ອນ຺ຘພາລ ເອກຆນໍ ສຕຕໍ ສພ຺ພທາຠາວິໍ ເອກນ຺ຕິ ມຎ຺ຎສີ’’ຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນາຫ ‘‘ກິເມຕ຺ຖ ມນາປ’’ນ຺ຕິ. ອິທມ຺ປີຕິ ຍທິທໍ ເຕລວຏ຺ຏິກ຺ຂເຍນ ປທີປສ຺ສ ອປຎ຺ຎາຍນໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິທມ຺ປິ. ອງ຺ຄຸລງ຺ຄຸລນ຺ຕເຣຕິ ອງ຺ຄຸລິຍາ ມິຕໍ ອງ຺ຄຸລນ຺ຕິ ອງ຺ຄຸລປ຺ປມາເຓ ປເທເສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕນ຺ຕຸໂນ ອວຍວເລສຠູຕໍ ປຣມສຸຂຸມຠາວປ຺ປຕ຺ຕໍ ອໍສຸໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ອໍສຸໍ ປນ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖາຕິອາທິ ອຸປມາສໍສນ຺ທນໍ. ຕຕ຺ຖ ກາມໍ ອຸປເມຍ຺ເຍ ວິຍ ອຸປມາຍໍ ປາກໂຏ ກາລເຠໂທ ນຕ຺ຖິ, ເອກໂກຏ຺ຐາສຄຕໍ ປນ ໂກຏ຺ຐາສນ຺ຕຣໍ ນ ປາປຸຓາຕີຕິ ເອຕ຺ຕາວຕາ ອຸປມາຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຸປມາຍມ຺ປິ ວາ ຕາວ ຍາວາຕິ ກາລສ຺ສ ເຠທມຕ຺ຕາ ລພ຺ຠເຕວາຕິ ຕສ຺ສາ ຄຫເຓ ກາລເຠທວເສນາປິ ອຸປມາ ໂຍເຊຕພ຺ພາ.

໗໑໒. ປຸພ຺ເພ ອາທານນິກ຺ເຂປາທິວເສນ ຈຕຸສນ຺ຕຕິຣູປໍ ສງ຺ຆຣິຕ຺ວາ ທສ຺ສິຕໍ, ອິທານິ ອາຫາຣສມຸຏ຺ຐານາທິວເສນ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕເທວ ຣູປໍ ວິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ວິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ ວິຠຊິຕ຺ວາ. ‘‘ວິສງ຺ຆຣິຕ຺ວາ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ, ອຍເມວຕ຺ໂຖ. ອາຫາຣມຍນ຺ຕິ ອາຫາເຣນ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ. ຌຕ຺ຕນ຺ຕິ ມິລາຕໍ. ກິລນ຺ຕນ຺ຕິ ຂິນ຺ນໍ. ຘາຕນ຺ຕິ ຕິຕ຺ຕໍ. ປີຓິຕນ຺ຕິ ມໍສູປຈຍສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປີຓິຕໍ. ຕໂຕ ເອວ ມຸທຸ. ສິນິທ຺ຘນ຺ຕິ ສິນິທ຺ຘຈ຺ຉວິຕາຍ ສຓ຺ຫໍ. ຕໂຕ ເອວ ຜສ຺ສວນ຺ຕໍ.

໗໑໓. ອຸຓ຺ຫກາເລ ສມຸຏ຺ຐິຕໍ ຣູປນ຺ຕິ ອຸຓ຺ຫສນ຺ຕາເປນ ສນ຺ຕຕ຺ຕໍ ຣູປໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ສີຕອຸຕຸນາຕິ ສປ຺ປາເຍນ ສີຕອຸຕຸນາ.

໗໑໔. ອາຍຕນທ຺ວາຣວເສນາຕິ ອາຍຕນສງ຺ຂາຕທ຺ວາຣວເສນ. ກມ຺ມທ຺ວາຣນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ອາຍຕນຄ຺ຄຫຓໍ. ກາຍທ຺ວາເຣຕິ ປສາທກາຍທ຺ວາເຣ. ມໂນທ຺ວາຣໍ ນາມ ສາວຊ຺ຊນໍ ຠວງ຺ຄໍ. ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຍຠາວໂຕ ຫທຍວຕ຺ຖຸໍ ສນ຺ຘາຍ ນິສ຺ສິຕໂວຫາເຣນ ‘‘ມໂນທ຺ວາເຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຍຕ຺ຖ ມໂນທ຺ວາຣຸປ຺ປຕ຺ຕິ.

໗໑໕. ໂສມນສ຺ສິຕໂທມນສ຺ສິຕວເສນາຕິ ໂສມນສ຺ສິຕໂທມນສ຺ສິຕປຸຄ຺ຄລວເສນ, ໂສມນສ຺ສິຕໂທມນສ຺ສິຕກາລວເສນ ວາ.

ອຍມຕ຺ໂຖຕິ ອຍໍ ອິທານິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ສງ຺ຂາຣານໍ ອຕິອິຕ຺ຕຣຂຓຕາສງ຺ຂາໂຕ ອຕ຺ໂຖ.

ຊີວິຕນ຺ຕິ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ສຸຂທຸກ຺ຂາຕິ ສຸຂທຸກ຺ຂເວທນາ. ອຸເປກ຺ຂາປິ ຫິ ສຸຂທຸກ຺ຂາສຸ ເອວ ອນ຺ໂຕຄຘາ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐຠາວໂຕ. ອຕ຺ຕຠາໂວຕິ ຊີວິຕເວທນາວິຎ຺ຎາຓານິ ຐເປຕ຺ວາ ອວສິຏ຺ຐຘມ຺ມາ ວຸຕ຺ຕາ. ສຎ຺ຎາຕິ ເກຈິ. ເກວລາຕິ ອຕ຺ຕນາ ນິຈ຺ຈຠາເວນ ວາ ອໂວມິສ຺ສາ. ເອກຈິຕ຺ຕສມາຍຸຕ຺ຕາຕິ ເອເກເກນ ຈິຕ຺ເຕນ ສຫິຕາ. ລຫຸໂສ ວຕ຺ຕເຕ ຂໂຓຕິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິກຕາຍ ລຫຸໂກ ອຕິອິຕ຺ຕໂຣ ຊີວິຕາທີນໍ ຂໂຓ ວຕ຺ຕຕິ.

ຈຸລ຺ລາສີຕິສຫສ຺ສານິ ກປ຺ປນ຺ຕິ ຈຕຸຣາສີຕິສຫສ຺ສປຣິມາຓໍ ກປ຺ປໍ, ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍເຄ ເອຕໍ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ກປ຺ປນ຺ຕິ ຈ ສາມຎ຺ຎວເສນ ເອກວຈນໍ. ມຣູຕິ ເທວາ. ທ຺ວີຫິ ຈິຕ຺ເຕຫິ ສໂມຫິຕາຕິ ເອວໍ ຈິຣຊີວິໂນປິ ເຕ ທ຺ວີຫິ ຈິຕ຺ເຕຫິ ສຫິຕາ ຫຸຕ຺ວາ ນ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ເຕສມ຺ປິ ສນ຺ຕາເນ ຊີວິຕາທີນິ ທ຺ວີຫິ ຈິຕ຺ເຕຫິ ສຫ ນ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ເອເກນ ຈິຕ຺ເຕນ ສຫ ອຸປ຺ປນ຺ນານິ ເຕເນວ ສຫ ນິຣຸຊ຺ຌນໂຕ ຍາວ ທຸຕິຍາ ນ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີຕິ.

ເຍ ນິຣຸທ຺ຘາ ມຣນ຺ຕສ຺ສາຕິ ຈວນ຺ຕສ຺ສ ສຕ຺ຕສ຺ສ ຈຸຕິຈິຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ນິຣຸທ຺ຘາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ເຍ ຂນ຺ຘາ. ຕິຏ຺ຐມານສ຺ສ ວາ ອິຘາຕິ ເຍ ວາ ອິຘ ປວຕ຺ຕິຍໍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕສ຺ສ ຘຣນ຺ຕສ຺ສ ຠງ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ນິຣຸທ຺ຘກ຺ຂນ຺ຘາ. ສພ຺ເພປິ ສທິສາ ເຕ ສພ຺ເພປິ ເອກສທິສາ ອຕ຺ຖງ຺ຄຕາ ອປ຺ປຏິສນ຺ຘິກາ ປຸນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປຏິສນ຺ຘານາຠາເວນ ວິຄຕາ. ຍຖາ ຫິ ຈຸຕິກ຺ຂນ຺ຘາ ນ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ, ເອວໍ ຕໂຕ ປຸພ຺ເພປິ ຂນ຺ຘາ. ຕສ຺ມາ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິກໍ ສຕ຺ຕານໍ ຊີວິຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ອນນ຺ຕຣາ ຈ ເຍ ຠຄ຺ຄາຕິ ເຍ ສງ຺ຂາຣາ ອນນ຺ຕຣເມວ ຠຄ຺ຄາ ນິຣຸທ຺ຘາ. ເຍ ຈ ຠຄ຺ຄາ ອນາຄເຕຕິ ເຍ ຈ ສງ຺ຂາຣາ ອນາຄເຕ ຠຄ຺ຄາ ຠຎ຺ຊນສີລາ ຠິຊ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕິ. ຕທນ຺ຕຣາ ນິຣຸທ຺ຘານນ຺ຕິ ເຕສໍ ອຕີຕານາຄຕານໍ ອນ຺ຕຣາ ເວມຊ຺ເຌ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຕໍ ປຕ຺ວາ ນິຣຸທ຺ຘານໍ ຠຄ຺ຄານໍ. ເວສມໍ ນຕ຺ຖິ ລກ຺ຂເຓຕິ ເຕສໍ ຕິວິຘານມ຺ປິ ຠງ຺ຄລກ຺ຂຓນິມິຕ຺ຕໍ ວິສມຕາ ວິສທິສຕາ ນຕ຺ຖິ.

ອນິພ຺ພຕ຺ເຕນ ນ ຊາໂຕຕິ ອນຸປ຺ປນ຺ເນນ ຈິຕ຺ເຕນ ຊາໂຕ ນ ໂຫຕິ, ອຊາໂຕ ນາມ ໂຫຕິ. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນນ ວຕ຺ຕມາເນນ ຈິຕ຺ເຕນ ຊີວຕິ ຊີວມາໂນ ນາມ ໂຫຕິ. ຈິຕ຺ຕຠງ຺ຄາ ມໂຕ ໂລໂກຕິ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວິຍ ສພ຺ພສ຺ສປິ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠງ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຍໍ ໂລໂກ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ມໂຕ ນາມ ໂຫຕິ ນິຣຸທ຺ຘສ຺ສ ອປ຺ປຏິສນ຺ຘິກຕ຺ຕາ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ປຣມຕ຺ຖິຍາ ຍາຍໍ ຕໍ ຕໍ ສນ຺ຕໍ ສນິສ຺ສຍໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປາທາຍ ‘‘ຕິສ຺ໂສ ຊີວຕິ, ຜຸສ຺ໂສ ຊີວຕີ’’ຕິ ເອວໍ ວຈນປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ວິສຍຠູຕາ ສນ຺ຕານປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ສາ ເອຕ຺ຖ ປຣມຕ຺ຖິຍາ ປຣມຕ຺ຖຠູຕາ. ຕຖາ ຫິ ວທນ຺ຕິ ‘‘ນາມໂຄຕ຺ຕໍ ນ ຊີຣຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໗໖).

ອນິຘານຄຕາ ຠຄ຺ຄາຕິ ເຍ ຠຄ຺ຄາ, ນ ເຕ ກຕ຺ຖຈິ ນິຘານໍ ຄຕາ, ອຖ ໂຂ ອຠາວເມວ ຄຕາ. ປຸຎ຺ໂຊ ນຕ຺ຖິ ອນາຄເຕ ຍໂຕ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍຸໍ ວຕ຺ຕມານຠາວໍ. ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ເຍປີຕິ ເຍ ປຏິລທ຺ຘຕ຺ຕຠາວາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາ, ເຕປິ ອາຣຄ຺ເຄ ສາສປູປມາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ຍຖາ ນາມ ສູຈິຍໍ ຐິຕາຍໍ ສາສໂປ ຂິຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສາ ສິຂໍ ຜຸຏ຺ຐມຕ຺ໂຕ ວິຄຈ຺ຉຕິ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ເອວໍ ສງ຺ຂາຣາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ນ ເຕສໍ ອວຏ຺ຐານໍ ອຕ຺ຖີຕິ.

ຠງ຺ໂຄ ເນສໍ ປຸຣກ຺ຂໂຕຕິ ເຕສໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ ຠງ຺ໂຄ ນາມ ປຸຣໂຕ ເອວ ກໂຕ, ເອກໍສຠາວີ ນ ອປສກ຺ກຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸຣາເຓຫີຕິ ປຸຣິມເກຫິ ອຕີເຕຫິ.

ອທສ຺ສນໂຕຕິ ອປສ຺ສິຕພ຺ພໂຕ. ອາຍນ຺ຕີຕິ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ‘‘ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ອິມິນາປິ ກຸໂຕຈິ ຣາສິໂຕ ອາຄມນາຠາວເມວາຫ. ຠຄ຺ຄາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕຸທສ຺ສນນ຺ຕິ ຠຄ຺ຄາປິ ກຕ຺ຖຈິ ອຸປຄມນາຠາວໂຕ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ອທສ຺ສນໍ ອຠາວເມວ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ນິທສ຺ສນມາຫ ‘‘ວິຊ຺ຊຸປ຺ປາໂທ…ເປ… ວຍນ຺ຕິ ຈາ’’ຕິ.

໗໑໖. ‘‘ວິວຏ຺ຏກປ຺ປໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກຣູປ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ສຍເມວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກຘມ຺ມຕາຍ ‘‘ຘມ຺ມຕາຣູປ’’ນ຺ຕິ ອນ຺ວຕ຺ຖນາມຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ອຍໂລຫາທີສຸ ອໂຍ ນາມ ກາຬໂລຫໍ. ໂລຫໍ ນາມ ຊາຕິໂລຫໍ ວິຊາຕິໂລຫໍ ກິຕ຺ຕິມໂລຫໍ ປິສາຈໂລຫນ຺ຕິ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ. ຕຕ຺ຖ ອໂຍ ຣຊຕໍ ສຸວຓ຺ຓໍ ຕິປຸ ສີສໍ ຕມ຺ພໂລຫໍ ເວກນ຺ຕກໂລຫນ຺ຕິ ອິມານິ ສຕ຺ຕ ຊາຕິໂລຫານິ. ນາຄນາສິກໂລຫໍ ວິຊາຕິໂລຫໍ. ກໍສໂລຫໍ ວຏ຺ຏໂລຫໍ ຫາຣກູຏນ຺ຕິ ຕີຓິ ກິຕ຺ຕິມໂລຫານິ. ໂມຣກ຺ຂກາທິ ປິສາຈໂລຫໍ. ຕຕ຺ຖ ຕມ຺ພໂລຫໍ ເວກນ຺ຕກນ຺ຕິ ອິເມຫິ ທ຺ວີຫິ ຊາຕິໂລເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ເສສໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ອິຘ ‘‘ໂລຫ’’ນ຺ຕິ ຄຫິຕນ຺ຕິ. ຕິປູຕິ ເສຕຕິປຸ. ສີສນ຺ຕິ ກາຬຕິປຸ. ສຸວຓ຺ຓໍ ອາກຣຸປ຺ປນ຺ນຣສວິທ຺ຘາທິເຠທໍ. ມຸຕ຺ຕາ ສາມຸທ຺ທິກມຸຕ຺ຕາທິ. ມຓີຕິ ເວຬຸຣິຍໂລຫິຕງ຺ຄມສາຣຄລ຺ລານິ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສໂສ ສພ຺ໂພ ມຓິວິເສໂສ. ເວຬຸຣິໂຍ ວໍສວຓ຺ຓມຓິ. ສງ຺ໂຂ ສາມຸທ຺ທິກສງ຺ໂຂ. ສິລາຕິ ກາຬສິລາປຓ຺ຑຸສິລາທິເຠທາ ສພ຺ພາປິ ຣຕນສມ຺ມຕສິລາ. ປວາຬໍ ນາມ ວຏ຺ຏຸມໍ ວິທ຺ຘມໍ. ໂລຫິຕງ຺ຄໍ ຣຕ຺ຕມຓິ. ມສາຣຄລ຺ລໍ ກພຣມຓິ. ຠູມິອາທໂຍ ປາກຏາວ. ຕທສ຺ສາຕິ ຕໍ ຘມ຺ມຕາຣູປໍ ອສ຺ສ ໂຍຄິໂນ.

ຕຣຸຓປລ຺ລວວຓ຺ຓນ຺ຕິ ອມ຺ພາທີນໍ ຕຣຸຓປລ຺ລເວນ ສມານວຓ຺ຓໍ. ສຠາຄຣູປສນ຺ຕຕິນ຺ຕິ ວຓ຺ຓາທິນາ ສມານຠາຄໍ ຣູປສນ຺ຕານໍ. ອນຸປ຺ປພນ຺ຘາປຍມານນ຺ຕິ ເຫຕຸຜລປຣມ຺ປຣາຍ ສມ຺ພນ຺ຘນວເສນ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ.

ໂສຕິ ໂຍຄີ. ຕນ຺ຕິ ອໂສກຣຸກ຺ຂປຓ຺ຓໍ. ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາຕິ ຎາເຓນ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊ ຄເຫຕ຺ວາ. ອິມິນາ ນເຍນາຕິ ອິມິນາ ອໂສກປຓ຺ເຓ ວຸຕ຺ເຕນ ນເຍນ. ສພ຺ພມ຺ປິ ອຍໂລຫາທິເຠທໍ ຘມ຺ມຕາຣູປໍ. ຕມ຺ປິ ຫິ ສີຕກາເລ ສີຕລໍ, ອຸຓ຺ຫກາເລ ສູຣິຍສນ຺ຕາເປນ ອຸຓ຺ຫຕຣໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ສີຕຠາເວນ ປວຕ຺ຕໍ ຣູປໍ ອຸຓ຺ຫໍ ອຸຓ຺ຫຠາເວນ ປວຕ຺ຕໍ ຣູປໍ ສີຕໍ ນ ປາປຸຓາຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ຕຏຕຏາຍນ຺ຕໍ ຠິຊ຺ຊຕີຕິອາທິນາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ອຣູປສຕ຺ຕກສມ຺ມສນກຖາວຓ຺ຓນາ

໗໑໗. ກລາປໂຕຕິ ອຣູປຘມ຺ມກລາປໂຕ.

ຍສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ຜສ຺ສປຎ຺ຈມກາ ຘມ຺ມາ ສພ຺ພຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທສາຘາຣຓາ ສຸປາກຏາ, ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຈ, ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ວເສນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ກລາປໂຕຕິ ຜສ຺ສປຎ຺ຈມກາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ອາຫ. ເຍ ອິເມ ສມ຺ມສເນ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ຜສ຺ສປຎ຺ຈມກາ ຘມ຺ມາ, ສພ຺ເພ ເຕ ວິນຏ຺ຐາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ປວຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ສຕ຺ຕສຸ ຐາເນສຸ ສມ຺ມສນວເສນ ປວຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ. ສມ຺ມສນ຺ໂຕຕິ ເອກຊ຺ຌໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ. ຕໍ ຍຸຕ຺ຕຕຣນ຺ຕິ ຕໍ ອຣິຍວໍສກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ຍຸຕ຺ຕຕຣໍ ອາສນ຺ນຠາເວນ ວິຠູຕຕຣໍ ຣູປສຕ຺ຕເກ ສມ຺ມສນໍ ສຫ ຄເຫຕ຺ວາ ສມ຺ມສນສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ອປິຈ ຣູປສຕ຺ຕເກ ສມ຺ມສນສ຺ສ ຣູປຘມ຺ເມສຸ ສາຕິສຍໍ ຆນວິນິພ຺ໂຠຄໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕພ຺ພິສຍໍ ອຣູປສມ຺ມສນໍ ສາຕິສຍໍ ອນິຈ຺ຈາທິລກ຺ຂຓປ຺ປຏິເວຘາຍ ສມ຺ປວຕ຺ຕຕີຕິ ຕໍ ຍຸຕ຺ຕຕຣໍ, ນ ປນ ອປຸພ຺ພເກສາທິສມ຺ມສນໍ ກຕ຺ວາ ຕພ຺ພິສຍໍ ປວຕ຺ຕິຕໍ. ຕຖາ ສຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ນວໍ ນວໍ ເອວ ສິຍາ, ປຸພ຺ເພ ຄຫິຕໍ ສມ຺ມສນວິສຍໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ສມ຺ມສນວິສຍສ຺ສ ຄຓ຺ຫນໂຕ. ເສສານິປີຕິ ຍມກໂຕ ສມ຺ມສນາທີນິປິ. ເຕເນວາຕິ ອຣິຍວໍສກຖານເຍເນວ.

໗໑໘. ຕມ຺ປິ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາທານນິກ຺ເຂປໂຕ ສມ຺ມສນວເສນ ປວຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທມ຺ປິ. ຈິຕ຺ຕສີເສນ ຫິ ນິທ຺ເທໂສ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ຍມກໂຕ ສມ຺ມສຕິ ນາມ ນາມຣູປຘມ຺ເມ ອາຣພ຺ຠ ຍຸຄຬວເສນ ສມ຺ມສນສ຺ສ ປວຕ຺ຕນໂຕ. ອຍຎ຺ຫິ ປຸພ຺ເພ ຣູປສຕ຺ຕກວເສນ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ຐິໂຕປິ ອິທານິ ອາທານນິກ຺ເຂປາທິວເສນ ສມ຺ມສິຕ຺ວາວ ຕໍ ສມ຺ມສຕິ. ຂຓິກໂຕ ສມ຺ມສນາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

໗໑໙. ເອຕມ຺ປີຕິ ເອຕໍ ຈຕຸຕ຺ຖສມ຺ມສນຈິຕ຺ຕມ຺ປິ. ປຐມຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາທານນິກ຺ເຂປາທິວເສນ ຣູປໍ ສມ຺ມສິຕຈິຕ຺ຕໍ, ຍໍ ຣູປປຣິຄ຺ຄາຫກຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ສມ຺ມສິຕສມ຺ມສິຕຈິຕ຺ຕສມ຺ມສເນນ ເຕສໍ ຂຓິກຠາວສ຺ສ ວິຠາວນໂຕ ອິທໍ ສມ຺ມສນໍ ‘‘ຂຓິກໂຕ ສມ຺ມສນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໗໒໐. ອິທເມວ ຈ ສມ຺ມສນໍ ທິຄຸຓິຕໍ ອເນກສມ຺ມສນປຏິປາຏິສມ຺ຠວໂຕ ‘‘ປຏິປາຏິໂຕ ສມ຺ມສນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຏ຺ເຏຍ຺ຍາຕິ ສມ຺ຠເວຍ຺ຍ. ຕຖາ ສຕິ ປຏິປາຏິສມ຺ມສນປສຸຕາ ເອວ ຠາວນາ ສິຍາ, ນ ມູລກມ຺ມຏ຺ຐານຸປກາຣີ, ນ ຈາຍໍ ສມາປຕ຺ຕິຈາໂຣ. ຍສ຺ມາ ຈ ຕຕ຺ຕເກນ ຣູປຘມ຺ເມສຸ, ອຣູປຘມ຺ເມສຸ ຈ ອນິຈ຺ຈາທິລກ຺ຂຓານິ ສຸຏ຺ຐຸ ວິຠູຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍາວ ທສມຈິຕ຺ຕສມ຺ມສນາ…ເປ… ຐເປຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ຐເປຕພ຺ພນ຺ຕິ ຈ ນ ເອກາທສມໍ ທ຺ວາທສເມນ ສມ຺ມສິຕພ຺ພນ຺ຕິ ປຏິປາຏິໂຕ ສມ຺ມສນສ຺ສ ປຣິຈ຺ເຉທທສ຺ສນປຣໍ, ນ ຕໂຕ ສມ຺ມສນໂຕ ໂອຣມນທສ຺ສນປຣໍ, ຕສ຺ມາ ປຸນປິ ຣູປໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຍາວ ທສມຈິຕ຺ຕສມ຺ມສນາ ຠາວນມນຸຍຸຎ຺ຊເຕວ. ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຣິຍວໍສກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

໗໒໑. ວິສຸໍ ສມ຺ມສນນໂຍ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ອນິຈ຺ຈາທິມນສິກາຣວິນິມຸຕ຺ໂຕ ອຎ຺ໂຎ ວິປສ຺ສນາມນສິກາໂຣ ນຕ຺ຖິ. ວິປສ຺ສນາຍ ຈ ທິຏ຺ຐິອາທິວິກ຺ຂມ຺ຠນາ ອິຘ ທິຏ຺ຐິອຸຄ຺ຆາຏນາທໂຍຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ. ວິປສ຺ສນາຍ ເອວ ຫິ ປວຕ຺ຕິວິເສເສນ ທິຏ຺ຐິອຸຄ຺ຆາຏນາທໂຍ ອິຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍໍ ປເນຕ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສຕ຺ຕສຎ຺ຎາຕິ ສຕ຺ຕາ ອຕ຺ຖີຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກສຎ຺ຎາ. ທຸພ຺ພລາຍ ອຕ຺ຕທິຏ຺ຐິຍາ ສຫຄຕສຎ຺ຎາຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ສຕ຺ຕສຎ຺ຎໍ ອຸຄ຺ຆາຏິຕຈິຕ຺ເຕນາຕິ ສຕ຺ຕສຎ຺ຎາຍ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນ ປວຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ ທິຏ຺ຐິ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ສຎ຺ຎາວິປລ຺ລາສເຫຕຸອຸປ຺ປຊ຺ຊນກາ ຈິຕ຺ຕທິຏ຺ຐິວິປລ຺ລາສາ ຕທຠາເວນ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ມາໂນ ນາມ ໂຍ ທິຏ຺ຐູປນິສ຺ສໂຍ ອປາຍຄມນີໂຍ, ໂສ ທິຏ຺ຐິຍາ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕາຍ ວິກ຺ຂມ຺ຠິໂຕ ເອວ ໂຫຕິ, ທິຏ຺ຐິຍາ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນາຍ ສມຸຈ຺ຉິຊ຺ຊນໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ທິຏ຺ຐິອຸຄ຺ຆາຏິຕ…ເປ… ມາໂນ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ມາໂນ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຍມາໂນ ຕຓ຺ຫາຍ ປວຕ຺ຕິໍ ນິວາເຣຕິ, ອຠິມຕວິສເຍສຸ ເອວ ຕຓ຺ຫາຍ ປວຕ຺ຕນໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ມານສມຸຄ຺ຆາຏິຕ…ເປ… ຕຓ຺ຫາ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ຕຓ຺ຫາຕິ ອິຘ ສຸຂຸມາ ນິກນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ ອາຫ ‘‘ຕຓ຺ຫາຍ…ເປ… ປຣິຍາທິນ຺ນາ ນາມ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ອຍໍ ນໂຍຕິ ອິທານິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ສມ຺ມສນວິຘິ.

ມມ ວິປສ຺ສນາຕິ ອິມສ຺ສາປິ ອຕ຺ຕນິຍສຎ຺ຎິຕາຍ ວິປສ຺ສນາຍ ສາມິຠູໂຕ ອຕ຺ຕາ ປຣາມສີຍຕີຕິ ທິຏ຺ຐິຄາຫຕາຕິ ຕຖາ ‘‘ຄຓ຺ຫໂຕ ຫິ ທິຏ຺ຐິສມຸຄ຺ຆາຏນໍ ນາມ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກາມຎ຺ຈາຍໍ ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິກງ຺ຂາວິຕຣຓວິສຸທ຺ຘິສມຘິຄເມນ ວິສຸທ຺ຘທິຏ຺ຐິໂກ, ມຄ຺ເຄນ ປນ ອສມຸຄ຺ຆາຏິຕຕ຺ຕາ ອໂນຬາຣິກາຍ ຈ ທິຏ຺ຐິຍາ ວເສເນວໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສຸຏ຺ຐູຕິ ສມ຺ມາ. ມນາປນ຺ຕິ ຈ ກິຣິຍາວິເສສນໍ, ມນວຑ຺ຒນາກາເຣນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸຠເຍນາປິ ວິປສ຺ສນາວິສຍໍ ອຘິມານມາຫ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ມານສມຸຄ຺ຆາໂຏ ນາມ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ວິປສ຺ສິຕຸໍ ສກ຺ໂກມີຕິ ຕຕ຺ຖ ສມຕ຺ຖຕາປເທເສນ ຄຸຓວິເສສໂຍຄໂຕ ວິປສ຺ສນາຍ ອສ຺ສາເທຕພ຺ພຕາ ທສ຺ສີຍຕິ, ຈິຕ຺ຕໍ ວິປສ຺ສິຕຸໍ ສກ຺ໂກມິ. ຕສ຺ມາ ວິປສ຺ສນ຺ໂຕ ເອວ ກາລໍ ວີຕິນາເມສ຺ສາມີຕິ ວິປສ຺ສນໍ ອສ຺ສາເທນ຺ຕສ຺ສາຕິ ໂຍຊນາ.

ຍສ຺ມາ ທິຏ຺ຐິສມຸຄ຺ຆາຏນໍ ນາເມຕ຺ຖ ວິເສສໂຕ ອນຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາຍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ‘‘ສເຈ ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິອາທິນາ ອນຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາວິຘິໍ ວຕ຺ວາ ຍສ຺ມາ ປນ ອນຕ຺ຕໂຕ ອນຸປສ຺ສນ຺ເຕນ ສງ຺ຂາຣາ ອນິຈ຺ຈໂຕປິ ທຸກ຺ຂໂຕປິ ອນຸປສ຺ສິຕພ຺ພາ ເອວ ຕທຸປພ຺ຣູຫນໂຕ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຫຸຕ຺ວາ ອຠາວຏ຺ເຐນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຍສ຺ມາ ມານສມຸຄ຺ຆາຏນໍ ນາມ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາຍ ໂຫຕິ. ຂເຓ ຂເຓ ຠິຊ຺ຊນເກ ສງ຺ຂາເຣ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ກຸໂຕ ມານສ຺ສ ອວສໂຣ. ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາ ຠາເວຕພ຺ພາ ອສ຺ມິມານສມຸຄ຺ຆາຏາຍາຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຍສ຺ມາ ນິກນ຺ຕິປຣິຍາທານໍ ນາມ ທຸກ຺ຂານຸປສ຺ສນາຍ ໂຫຕິ. ນ ຫິ ສຠາວໂຕ, ທຸກ຺ຂວຕ຺ຖຸໂຕ ຈ ທຸກ຺ຂຠູເຕ ສງ຺ຂາເຣ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ອີສກມ຺ປິ ອຠິຣໂຕ ໂຫຕິ. ອສ຺ສາທານຸປສ຺ສິໂນ ຫິ ຕຕ຺ຖ ຕຓ຺ຫາ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ເສສໍ ອນຕ຺ຕລກ຺ຂເຓ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ວຸຕ຺ຕນເຍນ ປຏິປາຏິໂຕ ສມ຺ມສນໍ ປສຸຕສ຺ສ ໂຍຄິໂນ ຍທາ ອນຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາ ຕິກ຺ຂາ ສູຣາ ວິສທາ ປວຕ຺ຕຕິ, ອິຕຣາ ທ຺ເວປິ ຕທນຸຄຕິກາ, ຕທາເນນ ທິຏ຺ຐິອຸຄ຺ຆາຏນໍ ກຕໍ ໂຫຕິ. ອຕ຺ຕທິຏ຺ຐິມູລິກາ ຫິ ສພ຺ພາ ທິຏ຺ຐິໂຍ. ອນຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາ ຈ ອຕ຺ຕທິຏ຺ຐິຍາ ອຸຊຸປຏິປກ຺ຂາ.

ຍທາ ປນ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາ ຕິກ຺ຂາ ສູຣາ ວິສທາ ປວຕ຺ຕຕິ, ອິຕຣາ ທ຺ເວປິ ຕທນຸຄຕິກາ, ຕທາເນນ ມານສມຸຄ຺ຆາຏນໍ ກຕໍ ໂຫຕິ. ສຕິ ຫິ ນິຈ຺ຈຄາເຫ ມານຊປ຺ປນາ ‘‘ອິທໍ ນິຈ຺ຈໍ, ອິທໍ ຘຸວ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໕໐໑) ພກພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ວິຍ. ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາ ຈ ນິຈ຺ຈຄາຫສ຺ສ ອຸຊຸປຏິປກ຺ຂາ.

ຍທາ ປນ ທຸກ຺ຂານຸປສ຺ສນາ ຕິກ຺ຂາ ສູຣາ ວິສທາ ປວຕ຺ຕຕິ, ອິຕຣາ ທ຺ເວປິ ຕທນຸຄຕິກາ, ຕທາເນນ ນິກນ຺ຕິປຣິຍາທານໍ ກຕໍ ໂຫຕິ. ສຕິ ຫິ ສຸຂສຎ຺ຎາຍ ຕຓ຺ຫາຄາໂຫວ, ທຸກ຺ຂານຸປສ຺ສນາ ຈ ນິກນ຺ຕິຍາ ອຸຊຸປຏິປກ຺ຂາ. ເອວໍ ຕິສ຺ສນ຺ນໍ ອນຸປສ຺ສນານໍ ກິຈ຺ຈວິເສສວເສນ ທິຏ຺ຐິອຸຄ຺ຆາຏນາທີນິ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອິຕິ ອຍໍ ວິປສ຺ສນາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ຐາເນເຍວ ຕິຏ຺ຐຕີ’’ຕິ. ອນຸປສ຺ສນານໍ ຍຖາຣຫໍ ສກກິຈ຺ຈກຣຓຎ຺ຫິ ສກຏ຺ຐາເນເຍວ ຐານໍ, ຕສ຺ມາ ວິສຸໍ ສມ຺ມສນນໂຍ ນຕ຺ຖີຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໗໒໒. ສພ຺ພາກາຣໂຕຕິ ອິຘ ວິຍ ເອກເທເສນ ອວຕ຺ວາ ສພ຺ພາກາຣໂຕ ສຣູປໂຕ, ກິຈ຺ຈໂຕ ຈ ອນວເສສໂຕ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ອິເຘວາຕິ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາຍເມວ. ເອກຈ຺ຈານໍເຍເວຕ຺ຖ ອນຸປສ຺ສນານໍ ປຏິລາໂຠຕິ ອາຫ ‘‘ເອກເທສໍ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ໂຕ’’ຕິ, ຕາ ປນ ສຍເມວ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສສ຺ສຕິ. ຕປ຺ປຏິປກ຺ເຂ ຘມ຺ເມຕິ ຍາ ອນຸປສ຺ສນາ ອິຘ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ, ຕາສໍ ປຏິປກ຺ເຂ ຘມ຺ເມ ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາທິເກ ປຊຫຕິ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕິ.

ຂຍານຸປສ຺ສນນ຺ຕິ ສງ຺ຂາຣານໍ ຂຓຠງ຺ຄານຸປສ຺ສນໍ. ຠາເວນ຺ໂຕຕິ ວຑ຺ເຒນ຺ໂຕ. ຆນສຎ຺ຎນ຺ຕິ ສນ຺ຕຕິສມູຫກິຈ຺ຈາຣມ຺ມຓານໍ ວເສນ ເອກຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓໍ. ຂຍານຸປສ຺ສນນ຺ຕິ ຫຸຕ຺ວາ ອຠາວານຸປສ຺ສນນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຍາຍ ປຎ຺ຎາຍ ຆນວິນິພ຺ໂຠຄໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ ຂຍຏ຺ເຐນາ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໔໘) ປສ຺ສຕິ, ສາ ຂຍານຸປສ຺ສນາ. ຠງ຺ຄານຸປສ຺ສນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕສ຺ສາ ປາຣິປູຣີຕິ ຆນສຎ຺ຎາຍ ປຫານໍ ໂຫຕິ, ຕໂຕ ປຸພ຺ເພ ອປຣິປຸຓ຺ຓຕາຍ ຕໍ ນ ໂຫຕິ. ເອວມຎ຺ຎຕ຺ຖາປີຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓາປຣິປຸຓ຺ຓຕາ ປຫານຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາສຸ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາຍ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ, ອນ຺ວຍໂຕ ຈ ສງ຺ຂາຣານໍ ຠງ຺ຄໍ ທິສ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ຠງ຺ຄສງ຺ຂາເຕ ນິໂຣເຘ ອຘິມຸຕ຺ຕຕາ ວຍານຸປສ຺ສນາ, ຕາຍ ອາຍູຫນໍ ປຊຫຕິ. ຍທຕ຺ຖໍ, ຍາຍ ຈ ອາຍູຫຕິ, ຕສ຺ມິໍ ປວຕ຺ເຕ ຕຓ຺ຫາຍ ຈສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ນມຕີຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວຍານຸປສ຺ສນໍ ຠາເວນ຺ໂຕ ອາຍູຫນໍ ປຊຫຕີ’’ຕິ. ຊາຕສ຺ສ ຊຣາມຣເຓຫິ ທ຺ວິຘາ ປຣິຓາມທສ຺ສນໍ, ຣູປສຕ຺ຕກາທິວເສນ ວາ ປຣິຄ຺ຄຫິຕສ຺ສ ຕໍຕໍປຣິຈ຺ເຉທໂຕ ປຣໍ ອຎ຺ຎຠາວທສ຺ສນໍ ວິປຣິຓາມານຸປສ຺ສນາ, ຕາຍ ຘຸວສຎ຺ຎໍ ຖິຣຠາວຄຫຓໍ ປຊຫຕິ.

ອນິມິຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາທໂຍ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາທໂຍ ເອວ. ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ສນ຺ຕຕິຍໍ, ສມູເຫ ຈ ເອກຕ຺ຕສຎ຺ຎາຍ ຄຍ຺ຫມານໍ ກາລນ຺ຕຣາວຏ຺ຐາຍິຠາເວນ, ນິຈ຺ຈຠາເວນ ຈ ສງ຺ຂາຣານໍ ສກິຈ຺ຈປຣິຈ຺ເຉທຕາຍ ສວິຄ຺ຄຫໍ ວິຍ ອຸປຏ຺ຐານມຕ຺ຕໍ. ປຓິຘິນ຺ຕິ ສຸຂປຕ຺ຖນໍ, ຣາຄາທິປຓິຘິໍ ວາ, ອຕ຺ຖໂຕ ຕຓ຺ຫາວເສນ ສງ຺ຂາເຣສຸ ນິນ຺ນຕໍ. ອຠິນິເວສນ຺ຕິ ອຕ຺ຕາຠິນິເວສໍ. ເອເຕສຎ຺ຫິ ນິມິຕ຺ຕາທີນໍ ປຏິປກ຺ຂຠາເວນ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາທໂຍ ອນິມິຕ຺ຕາທິນາເມຫິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາທີຫິ ປຫາຕພ຺ພາ ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາທໂຍ ວິຍ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫາທໂຍວ ປຏິປກ຺ຂາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ຣູປາທິອາຣມ຺ມຓໍ ຎຕ຺ວາ ຕທາຣມ຺ມຓສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠງ຺ຄໍ ທິສ຺ວາ ສງ຺ຂາຣາ ເອວ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ສງ຺ຂາຣານໍ ມຣຓໍ, ນ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ອຕ຺ຖີຕິ ຠງ຺ຄວເສນ ສຸຎ຺ຎຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕາ ວິປສ຺ສນາ ອຘິປຎ຺ຎາ ຈ ສາ ຘມ຺ເມສຸ ຈ ວິປສ຺ສນາຕິ ອຘິປຎ຺ຎາຘມ຺ມວິປສ຺ສນາ, ຕາຍ ນິຈ຺ຈສາຣາທິອາທານວເສນ ປວຕ຺ຕໍ ອຠິນິເວສໍ ສຕຓ຺ຫໍ ທິຏ຺ຐິໍ ປຊຫຕິ. ຍຖາຠູຕຎາຓທສ຺ສນໍ ນາມ ສປ຺ປຈ຺ຈຍນາມຣູປທສ຺ສນໍ. ເຕນ ‘‘ອໂຫສິໍ ນຸ ໂຂ ອຫມຕີຕມທ຺ຘານ’’ນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໘; ສໍ. ນິ. ໒.໒໐) ເອວມາທິກໍ, ‘‘ອິສ຺ສຣໂຕ ໂລໂກ ສມ຺ຠວຕີ’’ຕິ ເອວມາທິກຎ຺ຈ ສມ຺ໂມຫາຠິນິເວສໍ ປຊຫຕິ. ຠຍຕຸປຏ຺ຐານວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ສພ຺ພຠວາທີສຸ ອາທີນວທສ຺ສນຎາຓໍ ອາທີນວານຸປສ຺ສນາ, ຕາຍ ກສ຺ສຈິປິ ອາລຍນິສ຺ສຍອທສ຺ສນໂຕ ອາລຍາຠິນິເວສໍ ຕຖາປວຕ຺ຕໍ ຕຓ຺ຫໍ ປຊຫຕິ. ສງ຺ຂາຣານໍ ມຸຎ຺ຈນສ຺ສ ອຸປາຍຠູຕໍ ປຏິສງ຺ຂາຎາຓໍ ປຏິສງ຺ຂານຸປສ຺ສນາ, ຕາຍ ອນິຈ຺ຈາທີສຸ ອປ຺ປຏິສງ຺ຂາຕຕ຺ຕາ ປຏິສງ຺ຂານສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂຠູຕໍ ອວິຊ຺ຊໍ ປຊຫຕິ. ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາ, ອນຸໂລມຎາຓຎ຺ຈ ວິວຏ຺ຏານຸປສ຺ສນາ. ຕສ຺ສາ ຫິ ວເສນ ຕສ຺ສ ປທຸມປລາເສ ອຸທກພິນ຺ທຸ ວິຍ ສພ຺ພສງ຺ຂາເຣຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຕິລີຍຕິ ປຕິກຸຏຕິ, ຕສ຺ມາ ຕາຍ ສໍໂຍຄາຠິນິເວສໍ ກາມສໍໂຍຄາທິກິເລສປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ປຊຫຕິ. ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາທໂຍ ສຕ຺ຕ ອນຸປສ຺ສນາ ເຫຏ຺ຐາ ອຕ຺ຖໂຕ ວິຠຕ຺ຕາຕິ, ປຣໂຕ ຈ ສໍວຓ຺ຓີຍນ຺ຕີຕິ ອິຘ ນ ວຸຕ຺ຕາ.

ຕາສູຕິ ອຏ຺ຐາຣສສຸ ມຫາວິປສ຺ສນາສຸ. ອິມິນາຕິ ໂຍຄິນາ. ຕສ຺ມາຕິ ອນິຈ຺ຈາທິລກ຺ຂຓຕ຺ຕຍວເສນ ສງ຺ຂາຣານໍ ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ. ຕໍທສ຺ສນຎ຺ຫິ ອນິຈ຺ຈາທິອນຸປສ຺ສນາຕິ. ປຏິວິທ຺ຘາຕິ ປຏິລທ຺ຘາ. ຍທຄ຺ເຄນ ຫິ ຎາເຓນ ສວິສໂຍ ປຏິວິທ຺ໂຘ, ຕທຄ຺ເຄນ ຕໍ ປຏິລທ຺ຘໍ ນາມ ໂຫຕິ. ພ຺ຍຎ຺ຊນເມວ ນານໍ ຍຖາ ‘‘ຣຸກ຺ໂຂ ປາທໂປ ຕຣູ’’ຕິ. ຕາປິ ອນິມິຕ຺ຕາປຓິຫິຕສຸຎ຺ຎຕານຸປສ຺ສນາ.

ສພ຺ພາປິ ວິປສ຺ສນາ, ຕສ຺ມາ ເອກເທເສນ ປຏິວິທ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ກງ຺ຂາວິຕຣຓວິສຸທ຺ຘິຍາ ເອວ ສງ຺ຄຫິຕໍ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ປເຄວ ສິທ຺ຘນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ອິທມ຺ປິ ທ຺ວຍໍ ປຏິວິທ຺ຘເມວ ໂຫຕີ’’ຕິ. ເສເສສຸ ນິພ຺ພິທານຸປສ຺ສນາທີສຸ ທສສຸ. ‘‘ກິຎ຺ຈິ ປຏິວິທ຺ຘໍ ກິຎ຺ຈິ ອປ຺ປຏິວິທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ເຕສໍ ເອກເທສປຏິເວຘມາຫ. ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາຍ ຫິ ສິທ຺ຘາຍ ນິໂຣຘານຸປສ຺ສນາ, ຂຍານຸປສ຺ສນາ, ວຍານຸປສ຺ສນາ, ວິປຣິຓາມານຸປສ຺ສນາ ຈ ເອກເທເສນ ສິທ຺ຘາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ, ທຸກ຺ຂານຸປສ຺ສນາຍ ສິທ຺ຘາຍ ນິພ຺ພິທານຸປສ຺ສນາ, ອາທີນວານຸປສ຺ສນາ ຈ, ອນຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາຍ ສິທ຺ຘາຍ ອິຕຣາຕິ.

ອຸທຍພ຺ພຍຎາຓກຖາວຓ຺ຓນາ

໗໒໓. ປຣໂຕ ປຏິປທາຎາຓທສ຺ສນກຖາຍໍ ອພ຺ຠາທິວິຄເມນ ອາກາສສ຺ສ ວິຍ, ປງ຺ກມລວິຄເມນ ອຸທກສ຺ສ ວິຍ, ກາຬກາປຄເມນ ສຸວຓ຺ຓສ຺ສ ວິຍ ສໍກິເລສວິຄເມນ ຎາຓສ຺ສ ປຣິສຸທ຺ຘີຕິ ອາຫ ‘‘ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາທີນໍ ປຫາເນນ ວິສຸທ຺ຘຎາໂຓ’’ຕິ. ອເນກາກາຣໂວກາຣສງ຺ຂາເຣສຸ ລກ຺ຂຓຕ຺ຕຍສລ຺ລກ຺ຂຓສມ຺ມສນສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສມ຺ມສນຎາຓສ຺ສ ປາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ສມ຺ມສນຎາຓສ຺ສາຕິ ນຍວິປສ຺ສນາສງ຺ຂາຕສ຺ສ ກລາປສມ຺ມສນຎາຓສ຺ສ. ຕສ຺ເສວ ຫິ ຖິຣຠາວາຍ ອິຕເຣ ສມ຺ມສນວິເສສາຕິ ວທນ຺ຕິ. ສມ຺ມສນຎາຓສ຺ສາຕິ ວາ ກລາປສມ຺ມສນາທິສມ຺ມສນຎາຓສ຺ສ. ອນຸປທຘມ຺ມວິປສ຺ສນາຍ ສທິສາ ຫິ ສາ. ຕາຍ ຫິ ທິຏ຺ຐິອຸຄ຺ຆາຏນາທິ ສມ຺ຠວຕີຕິ. ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ຠາວນາວິຘານໍ ປຣໂຕ ວຕ຺ຕຸກາໂມ ‘‘ສງ຺ເຂປໂຕ ຕາວ ອາຣຠຕີ’’ຕິ ອາຫ. ສງ຺ເຂປໂຕ ຫິ ອາຣມ຺ໂຠ ອາທິກມ຺ມິກສ຺ສ ສຸກໂຣ. ຕຕ຺ຣາຕິ ສງ຺ເຂເປນ ອາຣມ຺ເຠ.

ກຖນ຺ຕິ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາປຸຈ຺ຉາ. ຍໍ ‘‘ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານໍ…ເປ… ອຸທຍພ຺ພຍານຸປສ຺ສເນ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ກຖໍ ຎາຕພ຺ພນ຺ຕິ ເຈຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສນ຺ຕຕິປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ, ຂຓປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ວາ ຘມ຺ເມ ອຸທຍພ຺ພຍທສ຺ສນາຠິນິເວໂສ ກາຕພ຺ໂພ, ນ ອຕີຕານາຄເຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານໍ ຘມ຺ມານ’’ນ຺ຕິ. ອຸທຍທສ຺ສນຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຍາວເທວ ວຍທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ວຍທສ຺ສນສ຺ສ ປຘານຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ວິປຣິຓາມານຸປສ຺ສເນ ປຎ຺ຎາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕໍ ປນ ວຍທສ຺ສນໍ ອຸທຍທສ຺ສນປຸພ຺ພກນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຸທຍພ຺ພຍານຸປສ຺ສເນ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ.

ຊາຕນ຺ຕິ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ປຏິລທ຺ຘຕ຺ຕຠາວໍ. ອຍໍ ຫິ ຊາຕສທ຺ໂທ ຂຓຕ຺ຕຍສມງ຺ຄິຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ໂຕ ‘‘ເຍ ຘມ຺ມາ ຊາຕາ ຠູຕາ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ສ. ໑໐໔໖) ວິຍ, ນ ອຕີຕໍ

‘‘ເຍ ເຕ ຊາຕາ ນ ເຕ ສນ຺ຕິ, ເຍ ນ ຊາຕາ ຕຕ຺ເຖວ ເຕ;

ລທ຺ຘຕ຺ຕຠາວາ ໂນ ຠຄ຺ຄາ, ເຕວ ສນ຺ຕິ ສຠາວໂຕ’’ຕິ. –

ອາທີສຸ ວິຍ, ນາປິ ຊາຕຕາມຕ຺ຕໍ ‘‘ຍໍ ຕໍ ຊາຕໍ ຠູຕໍ ສງ຺ຂຕ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ເຕນາຫ ‘‘ຊາຕໍ ຣູປໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໒໐໗; ສໍ. ນິ. ໕.໓໗໙), ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຣູປໍ ນາມ ຊາຕໍ ຂຓຕ຺ຕຍປຣິຍາປນ຺ນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໍ ປນ ອາທິໂຕ ທຸປ຺ປຣິຄ຺ຄຫນ຺ຕິ ສນ຺ຕຕິປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນວເສນ ວິປສ຺ສນາຠິນິເວໂສ ກາຕພ຺ໂພ. ຕສ຺ສາຕິ ຣູປສ຺ສ. ປຈ຺ຈຍລກ຺ຂຓປປຎ຺ຈໍ ອນາມສິຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິລກ຺ຂຓໍ ອຸທໂຍຕິ ນິພ຺ພຕ຺ຕນສຎ຺ຎິຕໍ ສງ຺ຂຕລກ຺ຂຓໍ ອຸທໂຍ ອຸປ຺ປາໂທ. ວິປຣິຓາມລກ຺ຂຓໍ ວໂຍຕິ ວິປຣິຓາມສຎ຺ຎິຕໍ ສງ຺ຂຕລກ຺ຂຓໍ ວໂຍ ວິນາໂສ. ອນຸປສ຺ສນາຎາຓນ຺ຕິ ຍາ ອຸທຍສ຺ສ, ວຍສ຺ສ ຈ ອນຸເປກ຺ຂນາ, ຕໍ ຎາຓໍ. ກິຎ຺ຈາປິ ກລາປສມ຺ມສນາທີສຸ ຊາຕິຊຣາມຣຓສີເສນ ຊາຕິຊຣາມຣຓວນ຺ໂຕ ຘມ຺ມາ ວຸຕ຺ຕາ, ອິຘ ປນ ອຸທຍພ຺ພຍຎາຓນິທ຺ເທເສ ‘‘ຊາຕິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາ, ຕສ຺ສາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິລກ຺ຂຓໍ ອຸທໂຍ, ວິປຣິຓາມລກ຺ຂຓໍ ວໂຍ’’ຕິອາທິນາ (ປຏິ. ມ. ໑.໔໙) ວຸຈ຺ຈມາເນ ຊາຕິຊຣາມຣຓານໍ ຊາຕິຊຣາມຣຓວນ຺ຕຕາ, ນິປ຺ຜນ຺ນຕາ ຈ ອນຸຎ຺ຎາຕາ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ຕໍ ປຣິຫຣິຕຸໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທງ຺ເຄສຸ ຠວປຣິໂຍສານາວ ເທສນາ ກຕາ.

ໂສຕິ ໂຍຄີ. ອິມິນາ ປາຬິນເຍນາຕິ ອິມາຍ ‘‘ຊາຕໍ ຣູປໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ທສ຺ສິຕາຍ ປາຬິຄຕິຍາ. ຊາຕິນ຺ຕິ ນ ປສູຕິໍ, ນ ຈ ປຐມາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິມຕ຺ຕໍ, ອຖ ໂຂ ອຸປ຺ປາທໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິວິກາຣໍ. ສ຺ວາຍໍ ວິກາໂຣ ຍສ຺ມາ ສງ຺ຂາຣານໍ ອຠິນວາວຏ຺ຐານຊຣາ ວິຍ ນວຠາວາປຄໂມຕິ ອາຫ ‘‘ອຠິນວາກາຣ’’ນ຺ຕິ. ສມນຸປສ຺ສຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອນຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຣາສິ ວາ ນິຈໂຍ ວາ ນຕ຺ຖິ ຍໂຕ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ອລທ຺ຘຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ອວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານ…ເປ… ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ຍຖາ ອນາຄເຕ ອທ຺ຘນິ ອິເມ ຘມ຺ມາ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ນຕ຺ຖິ, ເອວໍ ອຕີເຕປິ ອທ຺ຘນີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ນິຣຸຊ຺ຌມານສ຺ສາປີ’’ຕິອາທິໍ ວຕ຺ວາ ອວິຊ຺ຊມານານໍເຍວ ຣູປາຣູປຘມ຺ມານໍ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍສມວາເຍ ອຸປ຺ປາໂທ, ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຈ ສພ຺ພໂສ ອຠາວູປຄໂມຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ສມຸທາຍຄຕໍ ຕເທກເທສຠູຕາຍ ອຸປມາຍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ຍຖາ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຣາສິໂຕຕິ ຣາສິຠາເວນ ສມຸສ຺ສິໂຕ ປຸຎ຺ໂຊ ຣາສິ. ຍຖາ ຕຖາ ປິຓ຺ຑິຠູໂຕ ນິຈໂຍ. ຠູມິຍໍ ນິທຫິຕ຺ວາ ຐປິຕໍ ນິຘານໍ. ອຸປວີເຓຕິ ເອເຕນາຕິ ອຸປວີຓໍ, ວີຓາວາທນໍ.

໗໒໔. ເອວໍ ສງ຺ເຂປໂຕ ອຸທຍພ຺ພຍມນສິກາຣວິຘິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຸນ ຍານີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອວິຊ຺ຊາສມຸທຍາຕິ ອວິຊ຺ຊາຍ ອຸປ຺ປາທາ, ອຕ຺ຖິຠາວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິໂຣຘວິໂຣຘີຫິ ອຸປ຺ປາໂທ ອຕ຺ຖິຠາວວາຈໂກປິ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ໂຕວາຍມຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ມາ ປຸຣິມຠວສິທ຺ຘາຍ ອວິຊ຺ຊາຍ ສຕິ ອິມສ຺ມິໍ ຠເວ ຣູປສ຺ສ ອຸປ຺ປາໂທ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຈ຺ຈຍສມຸທຍຏ຺ເຐນາຕິ ປຈ຺ຈຍສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນຠາເວນ, ອຕ຺ຖິຠາວໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອວິຊ຺ຊາທີຫິ ຈ ຕີຫິ ອຕີຕກາລິການິ ເຕສໍ ສຫກາຣີກາຣຓຠູຕານິ ອຸປາທານາທີນິປິ ຄຫິຕາເນວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ປວຕ຺ຕິປຈ຺ຈເຍສຸ ກພຬີກາຣາຫາຣສ຺ສ ພລວຕາຍ ໂສ ເອວ ຄຫິໂຕ ‘‘ອາຫາຣສມຸທຍາ’’ຕິ. ຕສ຺ມິໍ ປນ ຄຫິເຕ ປວຕ຺ຕິປຈ຺ຈຍຕາສາມຎ຺ເຎນ ອຸຕຸຈິຕ຺ຕານິປິ ຄຫິຕາເນວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຈຕຸສມຸຏ຺ຐານິກຣູປສ຺ສ ປຈ຺ຈຍໂຕ ອຸທຍທສ຺ສນໍ ວິຠາວິຕເມວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອວິຊ຺ຊາຕຓ຺ຫຸປນິສ຺ສຍສຫິເຕເນວ ກມ຺ມຸນາ ຣູປກາຍສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ອສຕິ ຈ ອວິຊ຺ຊຸປນິສ຺ສຍາຍ ຠວນິກນ຺ຕິຍາ ຊາຕິຍາ ອສມ຺ຠໂວ ເອວາຕິ. ຍຖາ ຈ ຣູປສ຺ສ ອວິຊ຺ຊາຕຓ຺ຫຸປນິສ຺ສຍຕາ, ເອວໍ ເວທນາທີນມ຺ປິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ອາຫາໂຣ ປນ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຣູປສ຺ສ ໂປສໂກ, ກພຬີກາຣາຫາຣສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ, ກາມຘາຕາຘິຏ຺ຐານຕ຺ຕາ ຈ ເທສນາຍ. ອຸກ຺ກໍສນິທ຺ເທເສນ ວາ ອາຫາຣຄ຺ຄຫຓໍ. ‘‘ນິພ຺ພຕ຺ຕິລກ຺ຂຓ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ກາລວເສນ ອຸທຍທສ຺ສນມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອທ຺ຘານວເສນ ປເຄວ ອຸທຍໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ຐິໂຕ ອິຘ ສນ຺ຕຕິວເສນ ທິສ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມນ ຂຓວເສນ ປສ຺ສຕິ. ປຎ຺ຈ ລກ຺ຂຓານີຕິ ອວິຊ຺ຊາ ຕຓ຺ຫາ ກມ຺ມໍ ອາຫາໂຣຕິ ອິເມສໍ ປຈ຺ຈຍານໍ ອຕ຺ຖິຕາສງ຺ຂາຕລກ຺ຂຓານິ ເຈວ ຣູປສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕິລກ຺ຂຓຎ຺ຈາຕິ ອິມານິ ປຎ຺ຈ ລກ຺ຂຓານິ. ເຕສໍ ອຕ຺ຖິຕາ ຫິ ຣູປສ຺ສ ອຸທໂຍ ລກ຺ຂີຍຕິ ເອເຕຫີຕິ ລກ຺ຂຓານີຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ນິພ຺ພຕ຺ຕິ ປນ ສງ຺ຂຕລກ຺ຂຓເມວາຕິ.

ອວິຊ຺ຊານິໂຣຘາ ຣູປນິໂຣໂຘຕິ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄຎາເຓນ ອວິຊ຺ຊາຍ ອນຸປ຺ປາທນິໂຣຘໂຕ ອນາຄຕສ຺ສ ຣູປສ຺ສ ອນຸປ຺ປາທນິໂຣໂຘ ໂຫຕິ ປຈ຺ຈຍາຠາເວ ອຠາວໂຕ. ປຈ຺ຈຍນິໂຣຘຏ຺ເຐນາຕິ ອວິຊ຺ຊາສງ຺ຂາຕສ຺ສ ອນາຄເຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກຣູປປຈ຺ຈຍສ຺ສ ນິຣຸທ຺ຘຠາເວນ. ຕຓ຺ຫານິໂຣຘາ ກມ຺ມນິໂຣຘາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອາຫາຣນິໂຣຘາຕິ ປວຕ຺ຕິປຈ຺ຈຍສ຺ສ ກພຬີກາຣາຫາຣສ຺ສ ອຠາເວ. ຣູປນິໂຣໂຘຕິ ຕໍສມຸຏ຺ຐານຣູປສ຺ສ ອຠາໂວ ໂຫຕິ. ເສສໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ວິປຣິຓາມລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ຠງ຺ຄກາລວເສນ ເຕສໍ ວຍທສ຺ສນໍ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ອທ຺ຘາວເສນ ປເຄວ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ຐິໂຕ ອິຘ ສນ຺ຕຕິວເສນ ທິສ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມນ ຂຓວເສນ ປສ຺ສຕິ. ປຎ຺ຈ ລກ຺ຂຓານີຕິ ອິຘ ອວິຊ຺ຊາທີນໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ປຈ຺ຈຍານໍ ອນຸປ຺ປາທນິໂຣໂຘ, ຣູປສ຺ສ ຂຓນິໂຣໂຘ ຈາຕິ ອິມານິ ປຎ຺ຈ ລກ຺ຂຓານິ. ເຕສຎ຺ຫິ ອນຸປ຺ປາທນິໂຣໂຘ, ຣູປສ຺ສ ອຈ຺ຈນ຺ຕນິໂຣໂຘ ລກ຺ຂີຍຕິ ເອເຕຫີຕິ ລກ຺ຂຓານີຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ.

ວິປຣິຓາໂມ ສງ຺ຂຕລກ຺ຂຓເມວ. ເອສ ນໂຍ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘາທີສຸ. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ‘‘ຜຸຏ຺ໂຐ ເວເທຕິ, ຜຸຏ຺ໂຐ ສຎ຺ຊານາຕິ, ຜຸຏ຺ໂຐ ເຈເຕຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໙໓), ‘‘ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ເວທນາ, ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສຊາ ເວທນາ, ສຎ຺ຎາ, ເຈຕນາ’’ຕິ, ຈ ວຈນໂຕ ຜສ຺ໂສ ເວທນາ (ວິຠ. ໒໓໑) ສຎ຺ຎາ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘານໍ ປວຕ຺ຕິປຈ຺ຈໂຍ, ຕໍນິໂຣຘາ ຈ ເຕສໍ ນິໂຣໂຘ, ມຫາປທານ (ທີ. ນິ. ໒.໖໐) ມຫານິທານສຸຕ຺ເຕສຸ, ອຠິຘມ຺ເມ ຈ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈຍວາເຣ ‘‘ນາມຣູປປຈ຺ຈຍາ ວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ (ກຖາ. ໗໑໙) ວຈນໂຕ ນາມຣູປໍ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປວຕ຺ຕິປຈ຺ຈໂຍ, ຕໍນິໂຣຘາ ຕສ຺ສ ນິໂຣໂຘຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຜສ຺ສສມຸທຍາ ເວທນາສມຸທໂຍ’’ຕິອາທິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ເກຈິ ຕາວ ອາຫຸ ‘‘ອຣູປກ຺ຂນ຺ຘານໍ ອຸທຍພ຺ພຍທສ຺ສນໍ ອທ຺ຘາສນ຺ຕຕິວເສເນວ, ນ ຂຓວເສນາ’’ຕິ. ເຕສໍ ມເຕນ ຂຓໂຕ ອຸທຍພ຺ພຍທສ຺ສນເມວ ນ ສິຍາ. ອປເຣ ປນາຫຸ ‘‘ປຈ຺ຈຍໂຕ ອຸທຍພ຺ພຍທສ຺ສເນ ອຕີຕາທິວິຠາຄໍ ອນາມສິຕ຺ວາ ສພ຺ພສາຘາຣຓໂຕ ອວິຊ຺ຊາທິປຈ຺ຈຍາ ເວທນາສມ຺ຠວໍ ລພ຺ຠມານຕໍ ປສ຺ສຕິ, ນ ອຸປ຺ປາທໍ. ອວິຊ຺ຊາທິອຠາເວ ຈ ຕສ຺ສາ ອສມ຺ຠວໍ ອລພ຺ຠມານຕໍ ປສ຺ສຕິ, ນ ຠງ຺ຄໍ. ຂຓໂຕ ອຸທຍພ຺ພຍທສ຺ສເນ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານໍ ອຸປ຺ປາທໍ, ຠງ຺ຄຎ຺ຈ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ, ຕໍ ຍຸຕ຺ຕໍ. ສນ຺ຕຕິວເສນ ຫິ ຣູປາຣູປຘມ຺ເມ ອຸທຍໂຕ, ວຍໂຕ ຈ ມນສິ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອນຸກ຺ກເມນ ຠາວນາຍ ພລປ຺ປຕ຺ຕກາເລ ຎາຓສ຺ສ ຕິກ຺ຂວິສທຠາວປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຂຓໂຕ ອຸທຍພ຺ພຍາ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕີຕິ. ອຍຎ຺ຫິ ປຐມໍ ປຈ຺ຈຍໂຕ ອຸທຍພ຺ພຍໍ ມນສິ ກໂຣນ຺ໂຕ ອວິຊ຺ຊາທິເກ ປຈ຺ຈຍຘມ຺ເມ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອຸທຍພ຺ພຍວນ຺ເຕ ຂນ຺ເຘ ຄເຫຕ຺ວາ ເຕສໍ ປຈ຺ຈຍໂຕ ອຸທຍພ຺ພຍທສ຺ສນມຸເຂນ ຂຓໂຕປິ ອຸທຍພ຺ພຍໍ ມນສິ ກໂຣຕິ.

ຕສ຺ສ ຍທາ ຎາຓໍ ຕິກ຺ຂໍ ວິສທໍ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕທາ ຣູປາຣູປຘມ຺ມາ ຂເຓ ຂເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕາ, ຠິຊ຺ຊນ຺ຕາ ຈ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອວມ຺ປິ ຣູປສ຺ສ ອຸທໂຍ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ເອວມ຺ປິ ຣູປສ຺ສ ອຸທໂຍຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອວິຊ຺ຊາສມຸທຍາປິ. ຕຓ຺ຫາ…ເປ… ກມ຺ມ…ເປ… ອາຫາຣສມຸທຍາປິ ຣູປສ຺ສ ສມ຺ຠໂວ. ເອວມ຺ປິ ຣູປສ຺ສ ວໂຍຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອວິຊ຺ຊານິໂຣຘາປິ ຕຓ຺ຫາ…ເປ… ອາຫາຣນິໂຣຘາປິ ຣູປສ຺ສ ວໂຍ ອນຸປ຺ປາໂທຕິ ປຈ຺ຈຍໂຕ ວິຕ຺ຖາເຣນ ມນສິກາຣໍ ກໂຣຕິ. ເອວມ຺ປິ ຣູປໍ ອຸເທຕີຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິລກ຺ຂຓໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕປິ ກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານຣູປມ຺ປິ ອາຫາຣອຸຕຸຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຣູປມ຺ປິ ອຸເທຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ນິປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ວິປຣິຓາມລກ຺ຂຓໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານຣູປມ຺ປິ ອາຫາຣອຸຕຸຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຣູປມ຺ປິ ເວຕິ ນິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ຂຓໂຕ ວິຕ຺ຖາເຣນ ມນສິກາຣໍ ກໂຣຕີຕິ ໂຍຊນາ.

໗໒໕. ເອວໍ ມນສິ ກໂຣໂຕ ນ ຍາວ ອຸທຍພ຺ພຍຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕາວ ອຸທຍພ຺ພຍາ ສຸຏ຺ຐຸ ປາກຏາ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອິຕິ ກິຣິເມ ຘມ຺ມາ…ເປ… ປຏິເວນ຺ຕີ’’ຕິ, ນຍທສ຺ສນວເສນ ວາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຐມຎ຺ຫິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຘມ຺ມານໍ ອຸທຍພ຺ພຍໍ ທິສ຺ວາ ອຖ ອຕີຕານາຄເຕ ນຍໍ ເນຕິ. ທຸກ຺ຂາທິສຈ຺ຈປ຺ປເຠທາ, ອນຸໂລມາທິປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທປ຺ປເຠທາ, ເອກຕ຺ຕາທິນຍປ຺ປເຠທາ, ອນິຈ຺ຈຕາທິລກ຺ຂຓປ຺ປເຠທາ ຈ ສຈ຺ຈປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທນຍລກ຺ຂຓປ຺ປເຠທາ. ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທຄ຺ຄຫເຓເນວ ເຈຕ຺ຖ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນຘມ຺ມານມ຺ປິ ຄຫຓໍ, ເຕສມ຺ປິ ອຕ຺ຕໂນ ຜລໍ ປຕິ ປຏິຈ຺ຈ ສມຸປ຺ປາທຠາວໂຕ.

໗໒໖. ຍນ຺ຕິ ກຣເຓ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນໍ, ເຍນ ຎາເຓນາຕິ ອຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕິ. ຍນ຺ຕິ ວາ ກິຣິຍາປຣາມສນໍ. ຂນ຺ຘານໍ ສມຸທຍໍ ປສ຺ສຕິ, ຂນ຺ຘານໍ ນິໂຣຘໍ ປສ຺ສຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຍເທຕໍ ທສ຺ສນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍໍ ປນາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຍຖາ ອວິຊ຺ຊາທິສມຸທຍນິໂຣຘໂຕ ຂນ຺ຘານໍ ສມຸທຍນິໂຣຘສ຺ສ ອຎ຺ຎຕ຺ຕາ ‘‘ອວິຊ຺ຊາສມຸທຍາ ຣູປສມຸທໂຍ’’ຕິອາທິວຈນເຠໂທ (ປຏິ. ມ. ໑.໕໐) ກໂຕ, ນ ເອວໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິວິປຣິຓາມລກ຺ຂເຓຫິ ຂນ຺ຘານໍ ອຸທຍພ຺ພຍສ຺ສ ເຠໂທ ອຕ຺ຖິ ອຠິນ຺ນາຘິກຣຓຕ຺ຕາຕິ ‘‘ນິພ຺ພຕ຺ຕິລກ຺ຂຓວິປຣິຓາມລກ຺ຂຓານິ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ຂນ຺ຘານໍ ອຸທຍພ຺ພຍໍ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຈນເຠທໍ ອກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກ຺ຂເຓເຍວ ຫີຕິ ຫິ-ສທ຺ໂທ ເຫຕຸອຕ຺ໂຖ. ຍສ຺ມາ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓເຍວ ນິພ຺ພຕ຺ຕິລກ຺ຂຓໍ, ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓເຍວ ຈ ວິປຣິຓາມລກ຺ຂຓໍ, ຕສ຺ມາ ຕານິ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ຂຓໂຕ ຂນ຺ຘານໍ ອຸທຍພ຺ພເຍ ປສ຺ສຕິ ນາມາຕິ ‘‘ຍໍ ປນາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ປາກຏຕຣໍ ກໂຣຕິ.

໗໒໗. ອິຈ຺ຈສ຺ເສວນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ເຫຕຸອຕ຺ໂຖ. ຍສ຺ມາ ‘‘ອວິຊ຺ຊາ ສມຸທຍາ’’ຕິອາທິ ປຈ຺ຈຍໂຕ ຂນ຺ຘານໍ ອຸທຍພ຺ພຍທສ຺ສນໍ, ‘‘ນິພ຺ພຕ຺ຕິລກ຺ຂຓ’’ນ຺ຕິອາທິ ຂຓໂຕ, ຕສ຺ມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອສ຺ສາຕິ ໂຍຄິໂນ. ເອວນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣປຣາມສນໍ. ເຍ ປນ ‘‘ອິຈ຺ຈສ຺ສ ປຈ຺ຈຍໂຕ’’ຕິ ປຐນ຺ຕິ, ເຕສໍ ອິຕີຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣປຣາມສນໍ. ຊນກາວໂພຘໂຕຕິ ຂນ຺ຘານໍ ຊນກສ຺ສ ອວິຊ຺ຊາທິປຈ຺ຈຍສ຺ສ ອວພຸຊ຺ຌນໂຕ. ຊາຕິທຸກ຺ຂາວໂພຘໂຕຕິ ຊາຕິສງ຺ຂາຕສ຺ສ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອວພຸຊ຺ຌນໂຕ. ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ ປາກຏໍ ໂຫຕິ ເອກເທສທສ຺ສເນນ ປພ຺ພຕສມຸທ຺ທາທິທສ຺ສນການໍ ວິຍ. ມຣຓທຸກ຺ຂາວໂພຘໂຕຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ‘‘ປຈ຺ຈຍານຸປ຺ປາເທນາ’’ຕິ ເອເຕນ ປຈ຺ຈຍານໍ ອນຸປ຺ປາທນິໂຣໂຘ ອິຘ ປຈ຺ຈຍນິໂຣໂຘຕິ ທສ຺ເສຕິ. ປຈ຺ຈຍວຕນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຍໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນການໍ. ຍຎ຺ຈສ຺ສ ອຸທຍພ຺ພຍທສ຺ສນນ຺ຕິ ຍໍ ອສ຺ສ ໂຍຄິໂນ ປຈ຺ຈຍໂຕ, ຂຓໂຕ ຈ ອຸທຍພ຺ພຍານໍ ທສ຺ສນໍ. ຕຕ຺ຖ ອສມ຺ໂມໂຫ, ຕປ຺ປຘາໂນ ວາ ວິຕກ຺ກາທິຘມ຺ມປຸຎ຺ໂຊ ມຄ຺ໂຄ ວາຍໍ ໂລກິໂກຕິ ນິຍ຺ຍານານຸໂລມໂຕ ໂລກິໂກ ມຄ຺ໂຄ ເອວາຍໍ. ອິຕິ ຕສ຺ມາ ມຄ຺ຄສຈ຺ຈໍ ປາກຏໍ ໂຫຕິ ສຠາວາວໂພຘໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ຕຕ຺ຣ ສມ຺ໂມຫວິຆາຕໂຕ’’ຕິ, ຕທງ຺ຄວເສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ຍຖາວຸຕ຺ໂຕ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິສງ຺ຂາໂຕ ມຄ຺ໂຄ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ອຸປາຍຠູໂຕ ອສມ຺ໂມຫສຠາໂວ ອຕ຺ຕານມ຺ປິ ປກາເສຕິ ປທີໂປ ວິຍາຕິ ມຄ຺ຄສຈ຺ຈໍ ປາກຏໍ ໂຫຕິ. ສ຺ວາຍໍ ປາກຏຠາໂວ ໂມຫນ຺ຘກາຣວິຘມເນນາຕິ ອາຫ ‘‘ຕຕ຺ຣ ສມ຺ໂມຫວິຆາຕໂຕ’’ຕິ.

໗໒໘. ‘‘ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ’’ຕິອາທິໂກ ອນຸໂລໂມ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ ປວຕ຺ຕິຍາ ອນຸໂລມນໂຕ. ‘‘ອວິຊ຺ຊາສມຸທຍາ’’ຕິອາທິນາ ອວິຊ຺ຊາທີສຸ ສນ຺ເຕສູຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ສຕິ ອິທໍ ໂຫຕີຕິ ອວໂພຘໂຕ’’ຕິ. ປວຕ຺ຕິຍາ ວິໂລມນໂຕ ‘‘ອວິຊ຺ຊາຍຕ຺ເວວ ອເສສວິຣາຄນິໂຣຘາ’’ຕິອາທິໂກ ປຏິໂລໂມ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ. ເຕ ຈ ສງ຺ຂຕາ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນາ ‘‘ຊຣາມຣຓໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນິຈ຺ຈໍ ສງ຺ຂຕໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິອາທິວຈນໂຕ (ສໍ. ນິ. ໒.໒໐). ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຈ ປາກຏຕາ ປຈ຺ຈຍາກາຣປາກຏຕາຍ ເອວ ‘‘ອິມສ຺ເສຕໍ ຜລ’’ນ຺ຕິ ອວໂພຘໂຕ.

໗໒໙. ປຸຣິມປຸຣິມານໍ ນິໂຣໂຘ ອຸຕ຺ຕຣຸຕ຺ຕຣານໍ ອຸປ຺ປາທານຸພນ຺ໂຘຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ປຈ຺ຈຍໂຕ ອຸທຍທສ຺ສເນນ ສິຊ຺ຌມາໂນ ເອກຕ຺ຕນຍາຘິຄມາຍ ໂຫຕິ. ຍໂຕ ‘‘ອຎ຺ໂຎ ກໂຣຕິ, ອຎ຺ໂຎ ປຏິສໍເວທຍຕີ’’ຕິອາທິ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໗) ໂວຫາຣສິທ຺ຘິຍາ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິຍາ ອໂນກາສຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ເຫຕຸຜລສມ຺ພນ຺ເຘນາ’’ຕິອາທິ. ສງ຺ຂາຣາ ຂເຓ ຂເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ຂຓໂຕ ອຸທຍທສ຺ສເນນ ສິຊ຺ຌມາໂນ ນານຕ຺ຕນຍາຘິຄມາຍ ໂຫຕິ. ຍໂຕ ປຈ຺ຈຍປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນານໍ ສຠາວເຠທາວໂພຘໂຕ ‘‘ໂສ ກໂຣຕິ, ໂສ ປຏິສໍເວທຍຕີ’’ຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ຕາຍ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິຍາ ອໂນກາສຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ຂຓໂຕ ອຸທຍທສ຺ສເນນາ’’ຕິອາທິ. ປຈ຺ຈຍໂຕ ອຸທຍພ຺ພຍທສ຺ສເນນ ປຈ຺ຈເຍ ສຕິ ຜລສ຺ສ ຠາໂວ, ອສຕິ ອຠາໂວຕິ ອິມສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ສິທ຺ຘິຍາ ອຕ຺ຖິຕາມຕ຺ເຕເນວ ເຕ ຘມ຺ມາ ກາຣຓນ຺ຕິ ອພ຺ຍາປາຣນໂຍ ປາກໂຏ ໂຫຕິ. ຍໂຕ ອຕ຺ຕທິຏ຺ຐິຍາ ອໂນກາສຕາ ວສວຕ຺ຕິຕາຍ ອລພ຺ຠເນຍ຺ຍໂຕ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຘມ຺ມານ’’ນ຺ຕິອາທິ. ອວສວຕ຺ຕິຠາໂວ ປຣາຍຕ຺ຕຕາ, ສາ ຈ ສປ຺ປຈ຺ຈຍຕາຍ ເວທິຕພ຺ພາ. ປຈ຺ຈຍໂຕ ອຸທຍທສ຺ສເນນ ເຕຫິ ເຕຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ອິເມ ຘມ຺ມາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ຈ ປຈ຺ຈຍານຸຣູປເມວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ເຫຕຸຜລສ຺ສ ເຫຕຸອນຸຣູປໂຕ ສິທ຺ຘິຍາ ອກິຣິຍທິຏ຺ຐິຍາ ອໂນກາສຕາວາຕິ ອາຫ ‘‘ປຈ຺ຈຍໂຕ ປນາ’’ຕິອາທິ. ສຕິ ກາຣເຓ ກຸໂຕ ອກິຣິຍວາໂທ. ກໂຣຕີຕິ ຫິ ກາຣຓໍ.

໗໓໐. ປຈ຺ຈຍໂຕ ອຸທຍໍ ປສ຺ສໂຕ ປຈ຺ຈເຍ ສຕິ ສຠາເວ ສຕິ ຜລສ຺ສ ສມ຺ຠໂວຕິ ອຕ຺ຖິຕາມຕ຺ເຕນ ອຸປກາຣກຕາຕິ ສງ຺ຂຕານໍ ນິຣີຫຕາ, ອສຕິ ຈ ອຠາໂວຕິ ປຈ຺ຈຍາຘີນວຸຕ຺ຕິຕາ ຈ ວິຎ຺ຎາຍມານາ ອຕ຺ຕສຸຎ຺ຎຕໍ ວິຠາເວຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຈ຺ຈຍໂຕ ຈສ຺ສ…ເປ… ຕາວໂພຘໂຕ’’ຕິ. ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓໍ ປາກຏໍ ໂຫຕິ ຂຓໂຕ ອຸທຍພ຺ພຍທສ຺ສເນນ ສງ຺ຂາຣານໍ ອຸທຍພ຺ພຍໂຕ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຕາຍ ວິຎ຺ຎາຍມານຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ຫຸຕ຺ວາ ອຠາວາວໂພຘໂຕ’’ຕິ. ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິຣຸຊ຺ຌນຎ຺ຫິ ຫຸຕ຺ວາ ອຠາໂວ. ປຸພ຺ພນ຺ຕາປຣນ຺ຕວິເວໂກ ອຕີຕານາຄຕຠາວສຸຎ຺ຎຕາ. ນ ຫິ ສງ຺ຂາຣາ ຂຓຕ຺ຕຍໂຕ ປຸພ຺ເພ, ປຈ຺ຉາ ຈ ວິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ປຸພ຺ພນ຺ຕາປຣນ຺ຕວິເວກາວໂພຘໂຕຕິ ອາທິອນ຺ຕວນ຺ຕຕາປຏິເວຘໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸກ຺ຂລກ຺ຂຓມ຺ປິ ປາກຏໍ ໂຫຕິ ອຸທຍພ຺ພຍທສ຺ສເນນາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕາ ສງ຺ຂາຣາ ອຸປ຺ປາທໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ຊຣາຠງ຺ຄາວຕ຺ຖນ຺ຕຣຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ນິຣນ຺ຕຣໍ ວິພາຘີຍນ຺ເຕວ. ສາ ຈ ເນສໍ ວິພາຘິຍມານຕາ ສມ຺ມາ ອຸທຍພ຺ພຍທສ຺ສເນນ ວິຠູຕາ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ທຸກ຺ຂ…ເປ… ໂພຘໂຕ’’ຕິ.

ສຠາວລກ຺ຂຓມ຺ປີຕິ ອຸທຍພ຺ພຍທສ຺ສເນນ ນ ເກວລໍ ອນິຈ຺ຈທຸກ຺ຂລກ຺ຂຓເມວ, ອຖ ໂຂ ປຖວີຜສ຺ສາທີນໍ ກກ຺ຂຬຜຸສນາທິສຎ຺ຎິຕໍ ສຠາວສງ຺ຂາຕໍ ລກ຺ຂຓມ຺ປິ ປາກຠາວວິທ຺ຘໍ ສຠາວາວຈ຺ຉິນ຺ນໍ ປາກຏໍ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸທຍພ຺ພຍປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາວໂພຘໂຕ’’ຕິ. ສຠາວລກ຺ຂເຓຕິ ສຠາວສຎ຺ຎິເຕ ລກ຺ຂເຓ, ຕໍຕໍຘມ຺ມານໍ ສລກ຺ຂເຓ. ສງ຺ຂຕລກ຺ຂຓສ຺ສ ຕາວກາລິກຕ຺ຕມ຺ປີຕິ ອຸປ຺ປາທາທິສງ຺ຂຕລກ຺ຂຓສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂຓາທິປຣິຕ຺ຕກາລິກຕາປິ ຂຓນ຺ຕຣານວຏ຺ຐານໂຕ ຕສ຺ສ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸທຍກ຺ຂເຓ’’ຕິອາທິ. ອຸທຍວຍມຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓຎ຺ເຈຕ຺ຖ ອຸທຍພ຺ພຍທສ຺ສນວເສເນວ ອິມສ຺ສ ຎາຓສ຺ສ ປວຕ຺ຕນໂຕ, ນ ຐິຕິກ຺ຂຓສ຺ສ ອຠາວາ.

໗໓໑. ນ ເກວລຎ຺ຈ ນິຈ຺ຈນວາ, ອຖ ໂຂ ປຣິຕ຺ຕກາລຏ຺ຐາຍິໂນ. ກຖນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສູຣິຍຸຄ຺ຄມເນ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ອຸທເກ ທຓ຺ເຑນ ກຕເລຂາ ອຸທເກ ທຓ຺ຑຣາຊິ. ອຸສ຺ສາວພິນ຺ທຸອາທໂຍ ປຎ຺ຈ ກິຈ຺ຈາປິ ອຸຕ຺ຕຣຸຕ຺ຕຣິ ອຕິປຣິຕ຺ຕຏ຺ຐາຍິຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ນິທສ຺ສິຕາ, ຕຖາປິ ເຕ ທນ຺ຘນິໂຣຘາ ເອວ ນິທສ຺ສິຕາ, ຕໂຕປິ ລຫຸຕຣນິໂຣຘຕ຺ຕາ ສງ຺ຂາຣານໍ. ຕຖາ ຫິ ຄມນສ຺ສາທານໍ ເທວປຸຕ຺ຕານໍ ເຫຏ຺ຐຸປຣິຍາເຍນ ປຏິມຸຂໍ ຘາວນ຺ຕານໍ ສິຣສິ ປາເທ ຈ ພນ຺ຘຂຸຣຘາຣາ ສນ຺ນິປາຕໂຕປິ ສີຆຕໂຣ ຣູປຘມ຺ມານໍ ນິໂຣໂຘ ວຸຕ຺ໂຕ, ປເຄວ ອຣູປຘມ຺ມານໍ. ນ ເກວລໍ ນິຈ຺ຈນວາ, ນາປິ ປຣິຕ຺ຕກາລຏ຺ຐາຍິໂນວ, ອຖ ໂຂ ອສາຣາ. ກຖນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ມາຍາ’’ຕິອາທິ. ມາຍາທໂຍ ຫິ ມຓິອາທິວເສນ ທິສ຺ສມານາ ອຕໍສຠາວຕາຍ ອສາຣາ. ຕຕ຺ຖ ມນ຺ໂຕສຘຠາວິຕາ ອິນ຺ທຊາລາທິກາ ມາຍາ. ມິຄຕຓ຺ຫິກາ ມຣີຈິ. ສຸປິນເມວ ສຸປິນນ຺ຕໍ. ມຓ຺ຑລາກາເຣນ ອາວິຊ຺ຌິຍມານໍ ອລາຕເມວ ອລາຕຈກ຺ກໍ. ຄນ຺ຘພ຺ພເທວປຸຕ຺ຕານໍ ກີຬນິຈ຺ຉາວເສນ ນຄຣໍ ວິຍ ອາກາເສ ອຸປຏ຺ຐານມຕ຺ຕໍ ຄນ຺ຘພ຺ພນຄຣໍ.

ເອຕ຺ຕາວຕາຕິ ຍ຺ວາຍໍ ‘‘ຊາຕໍ ຣູປໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິອາທິປາຬິນຍານຸສາເຣນ (ປຏິ. ມ. ໑.໔໙), ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຣູປໍ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິອາທິປາຬິນຍານຸສາເຣນ (ມ. ນິ. ໑.໓໔໗, ໓໖໑; ໒.໑໑໓; ໓.໘໖, ໘໙; ປຏິ. ມ. ໑.໔໘) ວາ ຍາວ ອຸທຍພ຺ພຍປຏິເວຘາ ຠາວນາວິຘິ ອາຣທ຺ໂຘ, ເອຕ຺ຕາວຕາ. ກລາປສມ຺ມສນາທິໂກປິ ຫິ ສພ຺ໂພ ຠາວນາວິຘິ ອຸທຍພ຺ພຍຎາຓຸປ຺ປາທນສ຺ເສວ, ນ ປຣິສປຣິສຣີຣກຣພນ຺ໂຘຕິ. ວຍຘມ຺ມເມວາຕິ ຠິຊ຺ຊນສຠາວເມວ. ວຍໍ ອຸເປຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ. ຍຎ຺ຫິ ອຸປກ຺ກເມນ ວິນສ຺ສຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕມ຺ປິ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ເອວ ວິນສ຺ສຕິ ອເຫຕຸກຕ຺ຕາ ວິນາສສ຺ສ. ອຸປກ຺ກມເຫຕຸ ປນ ວິສທິສຸປ຺ປາໂທ ໂຫຕິ. ອິມິນາ ອາກາເຣນາຕິ ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສມຸທຍຘມ຺ມໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ນິໂຣຘຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໘໑; ມຫາວ. ໑໖; ປຏິ. ມ. ໒.໓໐) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ວຍໍ ອນາລມ຺ພິຕ຺ວາປິ ‘‘ວຍຘມ຺ມເມວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ອຸທຍສ຺ສ, ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນຎ຺ຈ ອິທໍ ວຍໍ ອຸເປຕີ’’ຕິ ວຍສ຺ສ ຈ ອິມິນາ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ປຈ຺ຈກ຺ຂກຣຓາກາເຣນ. ອຘຸນາ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ນ ຕາວ ພລປ຺ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຕຣຸຓວິປສ຺ສນາຎາຓ’’ນ຺ຕິ. ກລາປສມ຺ມສນາທິວເສນ ປວຕ຺ຕໍ ສມ຺ມສນໍ ນ ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ວິປສ຺ສນາສມຎ຺ຎໍ ລຠຕິ, ອຸທຍພ຺ພຍານຸປສ຺ສນາທິວເສນ ປວຕ຺ຕເມວ ລຠຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຍສ຺ສາຘິຄມາ ອາຣທ຺ຘວິປສ຺ສໂກຕິ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ.

ວິປສ຺ສນຸປກ຺ກິເລສກຖາວຓ຺ຓນາ

໗໓໒. ອິມາຍ ອຸທຍພ຺ພຍານຸປສ຺ສນາສງ຺ຂາຕາຍ ຕຣຸຓວິປສ຺ສນາຍ ວເສນ, ນ ອາຣທ຺ຘວິປສ຺ສນານໍ ຠງ຺ຄານຸປສ຺ສນາທິສງ຺ຂາຕາຍ ຕຣຸຓວິປສ຺ສນາຍ, ນາປິ ນິພ຺ພິທານຸປສ຺ສນາທິສງ຺ຂາຕາຍ ພລວວິປສ຺ສນາຍ ວເສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ຫິ ຕທາ ວິປສ຺ສນຸປກ຺ກິເລສາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ. ອາຣທ຺ຘວິປສ຺ສກສ຺ສາຕິ ຈ ອາຣທ຺ຘວິປສ຺ສກສ຺ເສວາຕິ ເອວ-ກາໂຣ ລຸຕ຺ຕນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ. ເຕນາຫ ‘‘ວິປສ຺ສນຸປກ຺ກິເລສາ ຫີ’’ຕິອາທິ. ທິຏ຺ຐິຄາຫາທິວຕ຺ຖຸຠາເວນ ວິປສ຺ສນໍ ອຸປກ຺ກິເລສນ຺ຕີຕິ ວິປສ຺ສນຸປກ຺ກິເລສາ. ‘‘ອຣິຍສາວກສ຺ສາ’’ຕິ ອິທໍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐນິທ຺ເທເສນ ວຸຕ຺ຕໍ ພລວວິປສ຺ສນາປຕ຺ຕສ຺ສາປິ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ. ວິປ຺ປຏິປນ຺ນກສ຺ສາຕິ ສີລວິປຕ຺ຕິອາທິວເສນ ຍຖາ ຕຖາ ວິປ຺ປຏິປນ຺ນກສ຺ສ. ຕສ຺ສ ປນ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ຄຣຫິຕພ຺ພຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ວິປ຺ປຏິປນ຺ນກສ຺ສາ’’ຕິ ອາຫ. ຈ-ສທ຺ໂທ ອຸປຣິປທທ຺ວເຍປິ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ນິກ຺ຂິຕ຺ຕກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສາຕິ ວິປສ຺ສນໍ ອາຣຠິຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣາ ໂວສານໍ ອາປນ຺ນສ຺ສ. ກຸສີຕປຸຄ຺ຄລສ຺ສາຕິ ສີລສມ຺ປນ຺ນສ຺ເສວ ໂກສຊ຺ເຊນ ຠາວນໍ ອນນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ. ອຖ ວາ ວິປ຺ປຏິປນ຺ນກສ຺ສາຕິ ວິປສ຺ສນາຠາວນາສງ຺ຂາຕາຍ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອຠາເວນ ວິຄຣຫິຕປຏິປຕ຺ຕິກສ຺ສ. ວິປສ຺ສນາປຏິປຕ຺ຕິເຍວ ຫິ ສສມ຺ຠາຣາ ປຸພ຺ພຠາເຄ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິ, ຕທຎ຺ຎາ ວິປ຺ປຏິປຕ຺ຕິ, ສາ ຈ ຕຕ຺ຖ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕຘຸຣສ຺ສ ໂຫຕິ. ນິກ຺ຂິຕ຺ຕຘຸຣຕາ ຈ ໂກສຊ຺ເຊນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນິກ຺ຂິຕ຺ຕກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສ ກຸສີຕປຸຄ຺ຄລສ຺ສາ’’ຕິ. ຍຸຕ຺ຕປ຺ປຍຸຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ໂຍເຄນ ຎາເຓນ ຠາວນມນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ. ສາ ປນ ຍຸຕ຺ຕປ຺ປຍຸຕ຺ຕຕາ ສມຖວເສນາປິ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອາຣທ຺ຘວິປສ຺ສກສ຺ສາ’’ຕິ. ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິເຍວ ນ ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ອຎ຺ຎຖາ ມຄ຺ຄາມຄ຺ຄຎາຓສ຺ເສວ ອສມ຺ຠວໂຕ.

ໂອຠາສາທີສຸ ‘‘ອຣິຍຘມ຺ໂມ’’ຕິ ປວຕ຺ຕໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ ວິກ຺ເຂໂປ ຘມ຺ມຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ, ເຕນ ຘມ຺ມຸທ຺ຘຈ຺ເຈນ ວິປສ຺ສນາວີຖິໂຕ ອຸກ຺ກມເນນ ວິຣູປໍ ຄຫິຕໍ ປວຕ຺ຕິຕໍ ມານສໍ ຘມ຺ມຸທ຺ຘຈ຺ຈວິຄ຺ຄຫິຕມານສໍ. ໂອຠາໂສ ຘມ຺ໂມຕິ ກາຣຓູປຈາເຣນາຫ, ອີທິສໍ ໂອຠາສໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ມມ ອຣິຍມຄ຺ໂຄຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂອຠາສໍ ອາວຊ຺ຊຕິ ‘‘ນິພ຺ພານ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ວາ ‘‘ຜລ’’ນ຺ຕິ ວາ. ນິພ຺ພານນ຺ຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ປວຕ຺ຕຘມ຺ເມ ມຄ຺ຄຜລຠາເວນ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຎາຓາທິເກ ປນ ມຄ຺ຄຜລຠາເວເນວ ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕໂຕ ວິກ຺ເຂໂປ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈນ຺ຕິ ຕໂຕ ໂອຠາສເຫຕຸ ໂຍ ວິກ຺ເຂໂປ, ຕໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອຸທ຺ຘຈ຺ເຈນ ວິຄ຺ຄຫິຕມານໂສ’’ຕິ ສງ຺ເຂປໂຕ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ວິວຣິຕຸໍ ‘‘ອນິຈ຺ຈໂຕ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕ຺ຖ ອນິຈ຺ຈ…ເປ… ນປ຺ປຊານາຕິ ‘‘ມຄ຺ຄໍ ປຕ຺ໂຕສ຺ມີ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ອນິຈ຺ຈຕາທິວເສນ ມນສິກາຣສ຺ເສວ ອຠາວໂຕ. ອຍຎ຺ຈ ອຕ຺ໂຖ –

‘‘ໂຍ ຫິ ໂກຈິ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ວາ ຠິກ຺ຂຸນີ ວາ ມມ ສນ຺ຕິເກ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕິໍ ພ຺ຍາກໂຣຕິ, ສພ຺ໂພ ໂສ ຈຕູຫິ ມຄ຺ເຄຫິ, ເອເຕສໍ ວາ ອຎ຺ຎຕເຣນ. ກຕເມຫິ ຈຕູຫິ? ອິຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ສມຖປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ວິປສ຺ສນໍ ຠາເວຕິ, ຕສ຺ສ ສມຖປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ວິປສ຺ສນໍ ຠາວຍໂຕ ມຄ຺ໂຄ ສຎ຺ຊາຍຕິ, ໂສ ຕໍ ມຄ຺ຄໍ ອາເສວຕິ ຠາເວຕິ ພຫຸລີກໂຣຕິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ມຄ຺ຄໍ ອາເສວໂຕ…ເປ… ກໂຣໂຕ ສໍໂຍຊນານິ ປຫີຍນ຺ຕິ ອນຸສຍາ ພ຺ຍນ຺ຕີໂຫນ຺ຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ວິປສ຺ສນາປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ສມຖໍ ຠາເວຕິ…ເປ… ສມຖວິປສ຺ສນໍ ຍຸຄນທ຺ຘໍ ຠາເວຕິ…ເປ….

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ຘມ຺ມຸທ຺ຘຈ຺ຈວິຄ຺ຄຫິຕໍ ມານສໍ ໂຫຕິ, ໂຫຕິ ໂສ, ອາວຸໂສ, ສມໂຍ ຍໍ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕເມວ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ ສນ຺ນິສີທຕິ ເອໂກທິ ໂຫຕິ ສມາຘິຍຕິ, ຕສ຺ສ ມຄ຺ໂຄ ສຎ຺ຊາຍຕິ…ເປ… ອນຸສຍາ ພ຺ຍນ຺ຕີໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໑໗໐) –

ອິມິນາ ສຸຕ຺ຕປເທເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ຈຕຸຕ຺ຖມຄ຺ຄວິສ຺ສຊ຺ຊເນ ຍຖາວຸຕ຺ຕມຄ຺ຄຜລນິພ຺ພານຘມ຺ມາ ຘມ຺ໂມ. ຕຕ຺ຖ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ ‘‘ອຘິຄຕມຄ຺ຄາທິໂກຫມສ຺ມີ’’ຕິ ອມຄ຺ຄາທີສຸ ວິກ຺ເຂໂປ ຘມ຺ມຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ, ເຕນ ອຸປທ຺ທຸຕໍ ວິຄ຺ຄຫິຕມານສໍ ໂຫຕິ. ນິກນ຺ຕິ ໂອຠາສາທີສຸ ອເປກ຺ຂາ ສຸຂຸມຣູປາ ຕຓ຺ຫາ, ສາ ວິປສ຺ສນາຠິຣຕິອາກາເຣນ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕີ ອຘິມານິເກນ ‘‘ຘມ຺ໂມ’’ຕິ ຄຍ຺ຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນິກນ຺ຕິ ‘ຘມ຺ໂມ’ຕິ ນິກນ຺ຕິໍ ອາວຊ຺ຊຕີ’’ຕິ.

໗໓໓. ວິປສ຺ສໂນຠາໂສຕິ ວິປສ຺ສນາຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐິຕໍ, ສສນ຺ຕຕິປຕິຕໍ ອຸຕຸສມຸຏ຺ຐານຎ຺ຈ ຠາສຸຣໍ ຣູປໍ. ຕຕ຺ຖ ວິປສ຺ສນາຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐິຕໍ ໂຍຄິໂນ ສຣີຣຏ຺ຐເມວ ປຠສ຺ສຣໍ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອິຕຣໍ ສຣີຣໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຎາຓານຸຠາວານຸຣູປໍ ສມນ຺ຕໂຕ ປຕ຺ຖຣຕິ, ຕໍ ຕສ຺ເສວ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ເຕນ ຜຸຏ຺ໂຐກາເສ ຣູປຄຕມ຺ປິ ປສ຺ສຕິ, ປສ຺ສນ຺ໂຕ ຈ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາເຓນ ປສ຺ສຕິ, ອຸທາຫຸ ມໂນວິຎ຺ຎາເຓນາຕິ ວີມໍສິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸລາຠິໂນ ວິຍ ຕໍ ມໂນວິຎ຺ຎາຓວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ວິຍ ທິສ຺ສຕີຕິ. ວິປສ຺ສນາວີຖິ ນາມ ປຏິປາຏິຍາ ປວຕ຺ຕມານາ ວິປສ຺ສນາວ. ອຸກ຺ກນ຺ຕາ ນາມ ໂຫຕິ ໂຍຄິນາ ‘‘ມຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ ອຘິມາເນນ ວິສ຺ສຏ຺ຐຕ຺ຕາ, ຕສ຺ສ ວາ ໂຍຄິໂນ ວິປສ຺ສນາ ຕໂຕ ເອວ ວີຖິ ອຸກ຺ກນ຺ຕາ ນາມ ໂຫຕິ. ມູລກມ຺ມຏ຺ຐານນ຺ຕິ ວິປສ຺ສນເມວາຫ.

ເວມຕ຺ຕຕາຍາຕິ ອປ຺ປວິປຸລຕາວເສນ ວິສທິສຕາຍ. ອສ຺ສາຕິ ໂອຠາສສ຺ສ. ທ຺ວີຫິ ກຸຏ຺ເຏຫິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນໍ ເຄຫໍ ທ຺ວິກຸຏ຺ຏເຄຫໍ. ຕສ຺ສ ກິຣ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣປິ ເອກາ ຠິຕ຺ຕິ ໂຫຕິ ພຫິປິ, ອຸຠິນ຺ນໍ ອນ຺ຕເຣ ອນຸປຣິຍາຍປຖໍ ໂຫຕິ, ສາຍນ຺ເຫ ຕຕ຺ຖ ສນ຺ຖຣິຕານິ ປຎ຺ຈວຓ຺ຓານິ ກຸສຸມານິ, ວິສທຎາຓສ຺ສ ໂອຠາເສນ ຜຣິຕຏ຺ຐາເນ ຣູປຄຕຎ຺ຈ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸໂນ ວິຍ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຠນ຺ເຕ ມຍ຺ຫ’’ນ຺ຕິອາທິ.

ເອວໍ ໂອຠາສສ຺ສ ເວມຕ຺ຕຕາຍ ວຕ຺ຖຸໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຈິຣກາລວິປ຺ປລມ຺ພເນ ວຕ຺ຖຸໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຍໍ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອຍໍ ປນ ວິປສ຺ສນຸປກ຺ກິເລໂສຕິ ວກ຺ຂມານປ຺ປກາຣໍ ສນ຺ຘາຍາຫ, ນ ສພ຺ພໍ. ໂສຕິ ໂສ ສມຖວິປສ຺ສນາລາຠີ ອຘິມານິໂກ.