໒. ຘຸຕງ຺ຄນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໒໒. ອປ຺ປາ ອິຈ຺ຉາ ເອຕສ຺ສາຕິ ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ, ປຈ຺ຈຍເຄຘຣຫິໂຕ. ຕສ຺ສ ຠາໂວ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາ, ອໂລຠຊ຺ຌາສຍຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມໍ ຕຸຏ຺ຐິ, ສນ຺ເຕນ, ສເກນ ວາ ຕຸຏ຺ຐິ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິ, ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິ ເອວ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຕາ, ອຎ຺ຎໍ ອປຕ຺ເຖຕ຺ວາ ຍຖາລທ຺ເຘຫິ ອິຕຣີຕເຣຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ປຣິຕຸສ຺ສນາ. ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຕາທີຫີຕິ ຕ-ກາໂຣ ວາ ປທສນ຺ຘິກໂຣ. ‘‘ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິອາທີຫີ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ. ເຕ ຄຸເຓຕິ ເຕ ສີລໂວທານສ຺ສ ເຫຕຸຠູເຕ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາທິຄຸເຓ. ສມ຺ປາເທຕຸນ຺ຕິ ສມ຺ປນ຺ເນ ກາຕຸໍ. ເຕ ຫິ ສີລວິສຸທ຺ຘິຍາ ປຏິລທ຺ຘມຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ຘຸຕຘມ຺ເມຫິ ສມ຺ປນ຺ນຕຣາ ໂຫນ຺ຕິ. ຘຸຕງ຺ຄສມາທານນ຺ຕິ ກິເລສານໍ ຘຸນນກອງ຺ຄານໍ ວິທ຺ຘໍສນກາຣຓານໍ ສມ຺ມເທວ ອາທານໍ. ເອວນ຺ຕິ ເອວໍ ສນ຺ເຕ, ຘຸຕງ຺ຄສມາທາເນ ກເຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອສ຺ສ ໂຍຄິໂນ. ສລ຺ເລໂຂ ກິເລສານໍ ສມ຺ມເທວ ລິຂນາ ເຉທນາ ຕນຸກຣຓໍ. ປວິເວໂກ ຈິຕ຺ຕວິເວກສ຺ສ ອຸປາຍຠູຕາ ວິເວກຏ຺ຐກາຍຕາ. ອປຈໂຍ ຍຖາ ປຏິປຊ຺ຊນໂຕ ກິເລສາ ນໍ ອປຈິນນ຺ຕິ ນ ອາຈິນນ຺ຕິ, ຕຖາ ປຏິປຊ຺ຊນາ. ວີຣິຍາຣມ຺ໂຠ ອນຸປ຺ປນ຺ນານໍ ປາປຘມ຺ມານໍ ອນຸປ຺ປາທນາທິວເສນ ອາຣທ຺ຘວີຣິຍຕາ. ສຸຠຣຕາ ຍຖາວຸຕ຺ຕອປ຺ປິຈ຺ຉຠາວາທິສິທ຺ຘາ ອຸປຏ຺ຐການໍ ສຸຂຠຣຓີຍຕາ ສຸໂປສຕາ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອປ຺ປກິຈ຺ຈຕາສລ຺ລຫຸກວຸຕ຺ຕິອາທິເກ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ສີລຎ຺ເຈວ ຍຖາສມາທິນ຺ນໍ ປຏິປກ຺ຂຘມ຺ມານໍ ທູຣີຠາເວນ ສຸປຣິສຸທ຺ຘໍ ຠວິສ຺ສຕິ. ວຕານິ ຈ ຘຸຕຘມ຺ມາ ຈ ສມ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕິ ສມ຺ປນ຺ນາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ນິປ຺ຜຊ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕິ ວາ. ຍາ ຖິຣຠູຕາ ອິຕຣີຕຣຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນສນ຺ຕຸຏ຺ຐິ ໂປຣາຓານໍ ພຸທ຺ຘາທີນໍ ອຣິຍານໍ ປເວຓິຠາເວນ ຐິຕາ, ຕຕ຺ຖ ປຕິຏ຺ຐິຕຠາວໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ໂປຣາເຓ ອຣິຍວໍສຕ຺ຕເຍ ປຕິຏ຺ຐາຍາ’’ຕິ. ຠາວນາ ອາຣມິຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ອາຣາໂມ ເອຕສ຺ສາຕິ ຠາວນາຣາໂມ, ຕພ຺ຠາໂວ ຠາວນາຣາມຕາ, ສມຖວິປສ຺ສນາຠາວນາສຸ ຍຸຕ຺ຕປ຺ປຍຸຕ຺ຕຕາ. ຍສ຺ມາ ອຘິຄມາຣໂຫ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ລາຠສກ຺ກາຣາທິ ຕຓ຺ຫາຍ ອາມສິຕພ຺ພໂຕ, ໂລກປຣິຍາປນ຺ນຕາຍ ຈ ໂລກາມິສໍ. ນິພ຺ພານາຘິຄມສ຺ສ ອນຸໂລມໂຕ ອນຸໂລມປຏິປທາ ວິປສ຺ສນາຠາວນາ. ອຕ຺ຖໂຕຕິ ວຈນຕ຺ຖໂຕ. ປເຠທໂຕຕິ ວິຠາຄໂຕ. ເຠທໂຕຕິ ວິນາສໂຕ. ຘຸຕາທີນນ຺ຕິ ຘຸຕຘຸຕວາທຘຸຕຘມ຺ມຘຸຕງ຺ຄານໍ. ສມາສພ຺ຍາສໂຕຕິ ສງ຺ເຂປວິຕ຺ຖາຣໂຕ.

໒໓. ຣຖິກາຕິ ຣຈ຺ຉາ. ສງ຺ກາຣກູຏາທີນນ຺ຕິ ນິທ຺ຘາຣເຓ ສາມິວຈນໍ. ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຕຏ຺ເຐນາຕິ ອຸສ຺ສິຕຏ຺ເຐນ. ‘‘ນທິຍາ ກູລ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ວິຍ ສມຸສ຺ສຍຕ຺ໂຖ ກູລ-ສທ຺ໂທຕິ ອາຫ ‘‘ປໍສຸກູລມິວ ປໍສຸກູລ’’ນ຺ຕິ. ກຸ-ສທ຺ໂທ ກຸຈ຺ຉາຍໍ ອຸລ-ສທ຺ໂທ ຄຕິອຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ກຸຈ຺ຉິຕຠາວໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ, ປໍສຸ ວິຍ ກຸຈ຺ຉິຕໍ ອຸລຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ວາ ປໍສຸກູລໍ. ປໍສຸກູລສ຺ສ ຘາຣຓໍ ປໍສຸກູລໍ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລເປນ, ຕໍ ສີລມສ຺ສາຕິ ປໍສຸກູລິໂກ, ຍຖາ ‘‘ອາປູປິໂກ’’ຕິ. ອງ຺ຄຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຜລໍ ປຏິຈ຺ຈ ເຫຕຸຠາວໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອງ຺ຄໍ, ກາຣຓໍ. ເຍນ ປຸຄ຺ຄໂລ ‘‘ປໍສຸກູລິໂກ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ໂສ ສມາທານເຈຕນາສງ຺ຂາໂຕ ຘມ຺ໂມ ປໍສຸກູລິກສ຺ສ ອງ຺ຄນ຺ຕິ ປໍສຸກູລິກງ຺ຄໍ. ເຕນາຫ ‘‘ປໍສຸກູລິກສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ຕສ຺ສາຕິ ສມາທານສ຺ສ. ສມາທິຍຕິ ເອເຕນາຕິ ສມາທານໍ, ເຈຕນາ.

ເອເຕເນວ ນເຍນາຕິ ຍຖາ ປໍສຸກູລຘາຣຓໍ ປໍສຸກູລໍ, ຕໍສີໂລ ປໍສຸກູລິໂກ, ຕສ຺ສ ອງ຺ຄໍ ສມາທານເຈຕນາ ‘‘ປໍສຸກູລິກງ຺ຄ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ເອເຕເນວ ວຈນຕ຺ຖນເຍນ ຕິຈີວຣຘາຣຓໍ ຕິຈີວຣໍ, ຕໍສີໂລ ເຕຈີວຣິໂກ, ຕສ຺ສ ອງ຺ຄໍ ສມາທານເຈຕນາ ‘‘ເຕຈີວຣິກງ຺ຄ’’ນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສງ຺ຆາຏິອາທີສຸ ເອວ ຕີສຸ ຈີວເຣສຸ ຕິຈີວຣສມຎ຺ຎາ, ນ ກຓ຺ຑຸປຏິຈ຺ຉາທິວສ຺ສິກສາຏິກາທີສູຕິ ຕານິ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສງ຺ຆາຏິອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄອນ຺ຕຣວາສກສງ຺ຂາຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ.

ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕນ຺ຕິ ປເຣຫິ ທິຍ຺ຍມານານໍ ປິຓ຺ຑານໍ ປຕ຺ເຕ ປຕນສງ຺ຂາຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ, ຕໍ ອຸຎ຺ຉຕີຕິ ປິຓ຺ຑປາຕິໂກ, ຍຖາ ພາທຣິໂກ ສາມາກິໂກ. ປິຓ຺ຑປາຕິ ເອວ ປິຓ຺ຑປາຕິໂກ, ຍຖາ ຠທ຺ໂທ ເອວ ຠທ຺ທໂກ. ອວຂຓ຺ຑນໍ ວິຈ຺ຉິນ຺ທນໍ ນິຣນ຺ຕຣມປ຺ປວຕ຺ຕິ. ຕປ຺ປຏິກ຺ເຂປໂຕ ອນວຂຓ຺ຑນໍ ອວິຈ຺ຉິນ຺ທນໍ ນິຣນ຺ຕຣປ຺ປວຕ຺ຕິ. ສຫ ອປທາເນນາຕິ ສຫ ອນວຂຓ຺ຑເນນ. ສປທານນ຺ຕິ ປທສ຺ສ ກິຣິຍາວິເສສນຠາວໍ, ຍຕ຺ຖ ຈ ຕໍ ອນວຂຓ຺ຑນໍ, ຕຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອວຂຓ຺ຑນຣຫິຕໍ ອນຸຆຣນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອກາສເນຕິ ອິຣິຍາປຖນ຺ຕເຣນ ອນນ຺ຕຣິຕາຍ ເອກາຍເຍວ ນິສຊ຺ຊາຍ. ປຕ຺ເຕ ປິຓ຺ໂຑຕິ ເອຕ຺ຖ ວຕ຺ຖຸເຠໂທ ອິຘາຘິປ຺ເປໂຕ, ນ ສາມຎ຺ຎໍ. ເອວ-ກາໂຣ ຈ ລຸຕ຺ຕນິທ຺ທິຏ຺ໂຐຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເກວລໍ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ປຕ຺ເຕ’’ຕິ ອາຫ. ອຸຕ຺ຕຣປທໂລປໍ ກຕ຺ວາ ອຍໍ ນິທ຺ເທໂສຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປຕ຺ຕປິຓ຺ຑຄຫເຓ ປຕ຺ຕປິຓ຺ຑສຎ຺ຎໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ ອາຫ. ເອສ ນໂຍ ອິໂຕ ປເຣສຸປິ.

ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ນາມ ປວາຣຓໂຕ ປຈ຺ຉາ ລທ຺ຘຠຕ຺ຕໍ ເອວ. ຂລຸ-ສທ຺ທສ຺ສ ປຏິເສຘຕ຺ຖວາຈກຕ຺ຕາ ເຕນ ສມານຕ຺ຖໍ ນ-ກາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ນ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕິໂກ’’ຕິ. ສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ວິສໂຍ ສິກ຺ຂາປເທເນວ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ. ໂຍ ຕສ຺ສ ອວິສໂຍ, ໂສ ເອວ ສມາທານສ຺ສ ວິສໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ສມາທານວເສນ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາຕິຣິຕ຺ຕໂຠຊນສ຺ສາ’’ຕິ. ອພ຺ໂຠກາເສ ນິວາໂສ ອພ຺ໂຠກາໂສ. ສຸສາເນ ນິວາໂສ ສຸສານໍ, ຕໍ ສີລໍ ອສ຺ສາຕິອາທິນາ ສພ຺ພໍ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ. ຍຖາສນ຺ຖຕໍ ວິຍ ຍຖາສນ຺ຖຕໍ, ອາທິໂຕ ຍຖາອຸທ຺ທິຏ຺ຐໍ. ຕໍ ເຫສ ‘‘ອິທໍ ພຫຸມງ຺ກຸຓໍ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘປວາຕ’’ນ຺ຕິອາທິວເສນ ອປ຺ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາວ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອິທໍ ຕຸຍ຺ຫ’’ນ຺ຕິອາທິ. ສຍນນ຺ຕິ ນິປຊ຺ຊນມາຫ. ເຕນ ເຕນ ສມາທາເນນາຕິ ເຕນ ເຕນ ປໍສຸກູລິກງ຺ຄາທິກສ຺ສ ສມາທາເນນ ຘຸຕກິເລສຕ຺ຕາຕິ ວິທ຺ຘໍສິຕກິເລສຕ຺ຕາ, ຕທງ຺ຄວເສນ ປຫີນຕຓ຺ຫຸປາທານາທິປາປຘມ຺ມຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຍຫິ ຕໍ ກິເລສຘຸນນໍ, ຕານິເຍວ ອິຘ ຘຸຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອງ຺ຄານີຕິ ອຘິປ຺ເປຕານິ, ນ ອຎ຺ຎານິ ຍານິ ການິຈິ, ອຎ຺ເຎນ ວາ ຘຸຕສ຺ສາຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ອຕ຺ຖໂຕ ອາປນ຺ໂນ. ‘‘ຎາຓໍ ອງ຺ຄໍ ເອເຕສ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ຎາຓປຸພ຺ພກຕໍ ເຕສໍ ສມາທານສ຺ສ ວິຠາເວຕິ. ປຏິປຕ຺ຕິຍາຕິ ສີລາທິສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍາ. ສມາທິຍຕິ ເອເຕນາຕິ ສມາທານໍ, ສມາທານວເສນ ປວຕ຺ຕາ ເຈຕນາ, ຕໍ ລກ຺ຂຓໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ສມາທານເຈຕນາລກ຺ຂຓານິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ –

‘‘ສມາທານກິຣິຍາຍ, ສາຘກຕມຠາວໂຕ;

ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມາ ເຍນາຕິ, ກຣຓຠາເວນ ທສ຺ສິຕາ’’ຕິ.

ສມາທານເຈຕນາຍ ຄຫຓໍ ຕໍມູລກຕ຺ຕາ ປຣິຫຣຓເຈຕນາປິ ຘຸຕງ຺ຄເມວ. ອຕ຺ຕນາ, ປຣມ຺ມຸເຂນ ຈ ກຸສລຠຓ຺ຑສ຺ສ ຠຸສໍ ວິລຸປ຺ປນຏ຺ເຐນ ໂລລຸປ຺ປໍ ຕຓ຺ຫາຈາໂຣ, ຕສ຺ສ ວິທ຺ຘໍສນກິຈ຺ຈຕ຺ຕາ ໂລລຸປ຺ປວິທ຺ຘໍສນຣສານິ. ຕໂຕ ເອວ ນິລ຺ໂລລຸປ຺ປຠາເວນ ປຈ຺ຈຸປຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ຕໍ ວາ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາເປນ຺ຕີຕິ ນິລ຺ໂລລຸປ຺ປຠາວປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານານິ. ອຣິຍຘມ຺ມປທຏ຺ຐານານີຕິ ປຣິສຸທ຺ຘສີລາທິສທ຺ຘມ຺ມປທຏ຺ຐານານິ.

ຠຄວໂຕວ ສນ຺ຕິເກ ສມາທາຕພ຺ພານີຕິ ອິທໍ ອນ຺ຕຣາ ອວິຈ຺ເຉທນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິເກ ປຏິຎ຺ຎາຕາຣຫສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ຕທຸປຊີວິໂນ ເອກໍສໂຕ ອວິສໍວາທນໍ ວິຍ. ເສສານໍ ສນ຺ຕິເກ ສມາທາເນປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອກສງ຺ຄີຕິກສ຺ສາຕິ ປຎ຺ຈສຸ ທີຆນິກາຍາທີສຸ ນິກາເຍສຸ ເອກນິກາຍິກສ຺ສ. ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍສ຺ສາຕິ ຍສ຺ສ ອຏ຺ຐກຖາຕນ຺ຕິເຍວ ວິເສສໂຕ ປຄຸຓາ, ຕສ຺ສ. ເອຕ຺ຖາຕິ ອຕ຺ຕນາປິ ສມາທານສ຺ສ ຣຸຫເນ. ເຊຏ຺ຐກຠາຕຸ ຘຸຕງ຺ຄປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍ ວຕ຺ຖູຕິ ໂສ ກິຣ ເຖໂຣ ເນສຊ຺ຊິໂກ, ຕສ຺ສ ຕໍ ນ ໂກຈິ ຊານາຕິ. ອເຖກທິວສໍ ຣຕ຺ຕິຍາ ສຍນປິຏ຺ເຐ ນິສິນ຺ນໍ ວິຊ຺ຊຸລໂຕຠາເສນ ທິສ຺ວາ ອິຕໂຣ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫ ເນສຊ຺ຊິກາ’’ຕິ. ເຖໂຣ ຘຸຕງ຺ຄປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍ ຕາວເທວ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ສມາທິຍີຕິ ເອວມາຄຕໍ ວຕ຺ຖຸ.

໑. ປໍສຸກູລິກງ຺ຄກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໔. ຄຫປຕິທານຈີວຣນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ທາຍກຠາເວນ ສມຓາປິ ອຸກ຺ກຏ຺ຐສ຺ສ ຄຫປຕິປກ຺ຂໍເຍວ ປວິຏ຺ຐາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ‘‘ປພ຺ພຊິໂຕ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຐປິຕກໍ ສິຍາ ຄຫປຕິຈີວຣໍ, ນ ປນ ຄຫປຕິທານຈີວຣນ຺ຕິ ຕາທິສໍ ນິວຕ຺ເຕຕຸໍ ທານຄ຺ຄຫຓໍ. ອຎ຺ຎຕເຣນາຕິ ເອຕ຺ຖ ສມາທານວຈເນນ ຕາວ ສມາທິນ຺ນໍ ໂຫຕຸ, ປຏິກ຺ເຂປວຈເນນ ປນ ກຖນ຺ຕິ? ອຕ຺ຖໂຕ ອາປນ຺ນຕ຺ຕາ. ຍຖາ ‘‘ເທວທຕ຺ໂຕ ທິວາ ນ ຠຸຎ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຣຕ຺ຕິຍໍ ຠຸຎ຺ຊຕີ’’ຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ອາປນ຺ນເມວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ອາຫາເຣນ ວິນາ ສຣີຣຏ຺ຐິຕິ ນຕ຺ຖີຕິ, ເອວມິຘາປິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຄຫປຕິທານຈີວເຣ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ເຕ ຕທຎ຺ຎຈີວຣປ຺ປຏິຄ຺ຄໂຫ ອຕ຺ຖໂຕ ອາປນ຺ໂນ ເອວ ໂຫຕິ, ຈີວເຣນ ວິນາ ສາສເນ ຐິຕິ ນຕ຺ຖີຕິ.

ເອວໍ ສມາທິນ຺ນຘຸຕງ຺ເຄນາຕິອາທິວິຘານໍ ປໍສຸກູລິກງ຺ເຄ ປຏິປຊ຺ຊນວິຘິ. ສຸສາເນ ລທ຺ຘໍ ໂສສານິກໍ. ຕໍ ປນ ຍສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ເກນຈິ ຉຑ຺ຑິຕຕ຺ຕາ ປຕິຕໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຸສາເນ ປຕິຕກ’’ນ຺ຕິ. ເອວໍ ປາປຓິກມ຺ປິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕາລເວຬິມຄ຺ໂຄ ນາມ ມຫາຄາເມ ເອກາ ວີຖິ. ອນຸຣາຘປຸເຣຕິ ຈ ວທນ຺ຕິ. ຑຑ຺ໂຒ ປເທໂສ ເອຕສ຺ສາຕິ ຑຑ຺ຒປ຺ປເທສໍ, ວຕ຺ຖໍ. ມຄ຺ເຄ ປຕິຕກໍ ພຫຸທິວສາຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ທ຺ວຕ຺ຕິທິວສາຕິກ຺ກນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອປເຣ. ໂຖກໍ ຣກ຺ຂິຕ຺ວາຕິ ກຕິປຍໍ ກາລໍ ອາຄເມຕ຺ວາ. ວາຕາຫຕມ຺ປິ ສາມິການໍ ສຕິສມ຺ໂມເສນ ປຕິຕສທິສນ຺ຕິ ‘‘ສາມິເກ ອປສ຺ສນ຺ເຕນ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ໂຖກໍ ອາຄເມຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

‘‘ສງ຺ຆສ຺ສ ເທມາ’’ຕິ ທິນ຺ນໍ, ໂຈຬກຠິກ຺ຂາວເສນ ລທ຺ຘຎ຺ຈ ລທ຺ຘກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ‘‘ສມຓຈີວຣໍ ສິຍາ ນຸ ໂຂ, ໂນ’’ຕິ ອາສງ຺ກໍ ນິວຕ຺ເຕຕຸໍ ‘‘ນ ຕໍ ປໍສຸກູລ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ຕໍ ເຕວີສຕິຍາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐາເນສຸ ກຕ຺ຖຈິ ປຣິຍາປນ຺ນໍ. ອິທານິ ອິມິນາວ ປສງ຺ເຄນ ຍໍ ຠິກ຺ຂຸທຕ຺ຕິເຍ ລກ຺ຂຓປຕ຺ຕໍ ປໍສຸກູລໍ, ຕສ຺ສ ຈ ອຸກ຺ກຏ຺ຐານຸກ຺ກຏ຺ຐວິຠາຄໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຠິກ຺ຂຸທຕ຺ຕິເຍປີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຄາເຫຕ຺ວາ ວາ ທີຍຕີຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ວາ ຄຓສ຺ສ ວາ ເທນ຺ເຕຫິ ຍໍ ຈີວຣໍ ວສ຺ສຄ຺ເຄນ ປາເປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ທີຍຕິ. ເສນາສນຈີວຣນ຺ຕິ ເສນາສນໍ ກາເຣຕ຺ວາ ‘‘ເອຕສ຺ມິໍ ເສນາສເນ ວສນ຺ຕາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕູ’’ຕິ ທິນ຺ນຈີວຣໍ. ນ ຕໍ ປໍສຸກູລນ຺ຕິ ອປໍສຸກູລຠາໂວ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕກາຣຓໂຕ, ຄາເຫຕ຺ວາ ທິນ຺ນຕ຺ຕາ ຈ. ເຕນາຫ ‘‘ໂນ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ທິນ຺ນເມວ ປໍສຸກູລ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຣປີຕິ ຍໍ ຄາເຫຕ຺ວາ ນ ທິນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂຸທຕ຺ຕິຍໍ, ຕຕ຺ຣປິ ເຍນ ຠິກ຺ຂຸນາ ຈີວຣໍ ທີຍຕິ, ຕສ຺ສ ລາເຠ, ທາເນ ຈ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ອຸຠຍຕ຺ຖ ອາທຣຄາຣວານໍ ສພ຺ຠາວໂຕ, ຕທຠາວໂຕ ຈ ຠິກ຺ຂຸທຕ຺ຕິຍສ຺ສ ເອກໂຕສຸທ຺ຘິ ອຸຠໂຕສຸທ຺ຘິ ອນຸກ຺ກຏ຺ຐຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍໍ ທາຍເກຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ, ປາທມູເລ ຐເປຕ຺ວາ ທິນ຺ນກໍ ສມເຓນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈີຕິ ອຸກ຺ກຏ຺ຐາທີສຸ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ. ຣຸຈິຍາຕິ ຉນ຺ເທນ. ຂນ຺ຕິຍາຕິ ນິຊ຺ຌານກ຺ຂນ຺ຕິຍາ.

ນິສ຺ສຍານຸຣູປປຏິປຕ຺ຕິສພ຺ຠາໂວຕິ ອຸປສມ຺ປນ຺ນສມນນ຺ຕຣໍ ອາຈຣິເຍນ ວຸຕ຺ເຕສຸ ຈຕູສຸ ນິສ຺ສເຍສຸ ອຕ຺ຕນາ ຍຖາປຏິຎ຺ຎາຕທຸຕິຍນິສ຺ສຍານຸຣູປາຍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ວິຊ຺ຊມານຕາ. ອາຣກ຺ຂທຸກ຺ຂາຠາໂວຕິ ຈີວຣາຣກ຺ຂນທຸກ຺ຂສ຺ສ ອຠາໂວ ປໍສຸກູລຈີວຣສ຺ສ ອໂລຠນີຍຕ຺ຕາ. ປຣິໂຠຄຕຓ຺ຫາຍ ອຠາໂວ ສວິເສສລູຂສຠາວຕ຺ຕາ. ປາສາທິກຕາຕິ ປເຣສໍ ປສາທາວຫຕາ. ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາທີນໍ ຜລນິປ຺ຜຕ຺ຕິ ຘຸຕງ຺ຄປຣິຫຣຓສ຺ສ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາທີຫິເຍວ ນິປ຺ຜາເທຕພ຺ພໂຕ. ຘຸຕຘມ຺ເມ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕນໍ ຍາວເທວ ອຸປຣິ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິສມ຺ປາທນາຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອນຸພ຺ຣູຫນ’’ນ຺ຕິ. ມາຣເສນວິຆາຕາຍາຕິ ມາຣສ຺ສ, ມາຣເສນາຍ ຈ ວິຫນນາຍ ວິທ຺ຘໍສນາຍ. ກາຍວາຈາຈິຕ຺ເຕຫິ ຍໂຕ ສໍຍໂຕຕິ ຍຕິ, ຠິກ຺ຂຸ. ຘາຣິຕໍ ຍໍ ໂລກຄຣຸນາ ປໍສຸກູລໍ, ຕໍ ໂກ ນ ຘາຣເຍ, ຍສ຺ມາ ວາ ໂລກຄຣຸນາ ປໍສຸກູລໍ ຘາຣິຕໍ, ຕສ຺ມາ ໂກ ຕໍ ນ ຘາຣເຍຕິ ໂຍຊນາ ຍໍຕໍສທ຺ທານໍ ເອກນ຺ຕສມ຺ພນ຺ຘິຠາວໂຕ. ປຏິຎ຺ຎໍ ສມນຸສ຺ສຣນ຺ຕິ ອຸປສມ຺ປທມາເຬ ‘‘ອາມ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ອາຈຣິຍປມຸຂສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ສມ຺ມຸຂາ ທິນ຺ນໍ ປຏິຎ຺ຎໍ ສມນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕ.

ອິຕິ ປໍສຸກູລິກງ຺ຄກຖາວຓ຺ຓນາ.

໒. ເຕຈີວຣິກງ຺ຄກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໕. ຈຕຸຕ຺ຖກຈີວຣນ຺ຕິ ນິວາສນປາຣຸປນໂຍຄ຺ຍໍ ຈຕຸຕ຺ຖກຈີວຣນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ, ອໍສກາສາວສ຺ສ ອປ຺ປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໂຕ. ອຎ຺ຎຕຣວຈເນນາຕິ ເອຕ຺ຖ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ຍາວ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ຍາວ ນ ລຠຕິ, ຍາວ ນ ສມ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ປຈ຺ເຈກໍ ຍາວ-ສທ຺ໂທ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ໂພ. ນ ສມ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ນ ສິຊ຺ຌຕິ. ນິກ຺ຂິຕ຺ຕປຈ຺ຈຍາ ໂທໂສ ນຕ຺ຖີຕິ ນິຈຍສນ຺ນິຘິຘຸຕງ຺ຄສໍກິເລສໂທໂສ ນຕ຺ຖິ. ອາສນ຺ເນຕິ ຈີວຣສ຺ສ ອາສນ຺ເນ ຐາເນ. ຣຊນກ຺ຂເຓ ປຣິຠຸຎ຺ຊນກາສາວໍ ຣຊນກາສາວໍ. ຕຕ຺ຣຏ຺ຐກປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓໍ ນາມ ອຕ຺ຕໂນ, ປຣສ຺ສ ວາ ສນ຺ຕກໍ ເສນາສເນ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓວເສນ ອຘິຏ຺ຐິຕໍ. ‘‘ອໍສກາສາວໍ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬໍ ໂຫຕິ, ອິຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓໍ, ອໍສກາສາວນ຺ຕິ ອິມານິ ທ຺ເວປິ ອຕິເຣກຈີວຣຏ຺ຐາເນ ຐິຕານິປິ ຘຸຕງ຺ຄເຠທໍ ນ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ປຣິຫຣິຕຸໍ ປນ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ຣຊນກາເລ ເອວ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ນິຈ຺ຈປຣິໂຠຄວເສນ ນ ວຏ຺ຏຕິ ເຕຈີວຣິກສ຺ສ. ອໍສກາສາວນ຺ຕິ ຂນ຺ເຘ ຐເປຕພ຺ພກາສາວໍ. ກາຍປຣິຫາຣິເກນາຕິ ວາຕາຕປາທິປຣິສ຺ສຍໂຕ ກາຍສ຺ສ ປຣິຫຣຓມຕ຺ເຕນ. ສມາທາເຍວາຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ເອວ. ອປ຺ປສມາຣມ຺ຠຕາຕິ ອປ຺ປກິຈ຺ຈຕາ. ກປ຺ປິເຍ ມຕ຺ຕກາຣິຕາຍາຕິ ນິສີທນາທິວເສນ, ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬວເສນ ຈ ພຫູສຸ ຈີວເຣສຸ ອນຸຎ຺ຎາເຕສຸປິ ຕິຈີວຣມຕ຺ເຕ ຐິຕຕ຺ຕາ. ສຫ ປຕ຺ຕຈຣຓາຍາຕິ ສປຕ຺ຕຈຣໂຓ. ປກ຺ຂີ ສປກ຺ຂໂກ.

ອິຕິ ເຕຈີວຣິກງ຺ຄກຖາວຓ຺ຓນາ.

໓. ປິຓ຺ຑປາຕິກງ຺ຄກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໖. ອຕິເຣກລາຠນ຺ຕິ ‘‘ປິຓ຺ຑິຍາໂລປໂຠຊນໍ ນິສ຺ສາຍາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໗໓, ໑໒໘) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕຠິກ຺ຂາຫາຣລາຠໂຕ ອຕິເຣກລາຠໍ, ສງ຺ຆຠຕ຺ຕາທິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສກລສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ທາຕພ຺ພຠຕ຺ຕໍ ສງ຺ຆຠຕ຺ຕໍ. ກຕິປເຍ ຠິກ຺ຂູ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພຠຕ຺ຕໍ ອຸທ຺ເທສຠຕ຺ຕໍ. ເອກສ຺ມິໍ ປກ຺ເຂ ເອກທິວສໍ ທາຕພ຺ພຠຕ຺ຕໍ ປກ຺ຂິກໍ. ອຸໂປສເຖ ອຸໂປສເຖ ທາຕພ຺ພຠຕ຺ຕໍ ອຸໂປສຖິກໍ. ປຏິປທທິວເສ ທາຕພ຺ພຠຕ຺ຕໍ ປາຏິປທິກໍ. ວິຫາຣໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ທາຕພ຺ພຠຕ຺ຕໍ ວິຫາຣຠຕ຺ຕໍ. ຘຸຣເຄເຫ ເອວ ຐເປຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພຠຕ຺ຕໍ ຘຸຣຠຕ຺ຕໍ. ຄາມວາສີອາທີຫິ ວາເຣນ ທາຕພ຺ພຠຕ຺ຕໍ ວາຣກຠຕ຺ຕໍ. ‘‘ສງ຺ຆຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫຖາຕິອາທິນາ’’ຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອຸທ຺ເທສຠຕ຺ຕາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ສາທິຕຸໍ ວຏ຺ຏນ຺ຕີຕິ ຠິກ຺ຂາປຣິຍາເຍນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ເຠສຊ຺ຊາທິປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາ ນິຣາມິສສລາກາ. ຍາວກາລິກວຊ຺ຊາຕິ ຈ ວທນ຺ຕິ. ວິຫາເຣ ປກ຺ກຠຕ຺ຕມ຺ປີຕິ ອຸປາສກາ ອິເຘວ ຠຕ຺ຕໍ ປຈິຕ຺ວາ ‘‘ສພ຺ເພສໍ ອຍ຺ຍານໍ ທສ຺ສາມາ’’ຕິ ວິຫາເຣເຍວ ຠຕ຺ຕໍ ສມ຺ປາເທນ຺ຕິ, ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕິການມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ອາຫຣິຕ຺ວາຕິ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເຄຫໂຕ ອາເນຕ຺ວາ. ຕໍ ທິວສໍ ນິສີທິຕ຺ວາຕິ ‘‘ມາ, ຠນ຺ເຕ, ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ຖ, ວິຫາເຣເຍວ ຠິກ຺ຂາ ອານີຍຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕານໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉເນນ ຕໍ ທິວສໍ ນິສີທິຕ຺ວາ. ເສຣິວິຫາຣສຸຂນ຺ຕິ ອປຣາຍຕ຺ຕວິຫາຣິຕາສຸຂໍ. ອຣິຍວໍໂສຕິ ອຣິຍວໍສສຸຕ຺ຕປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາ (ທີ. ນິ. ໓.໓໐໙; ອ. ນິ. ໔.໒໘) ຘມ຺ມກຖາ. ຘມ຺ມຣສນ຺ຕິ ຘມ຺ມູປສຎ຺ຫິຕໍ ປາໂມຊ຺ຊາທິຣສໍ.

ຊງ຺ຆພລໍ ນິສ຺ສາຍ ປິຓ຺ຑປຣິເຍສນໂຕ ໂກສຊ຺ຊນິມ຺ມທ຺ທນຕາ. ‘‘ຍຖາປິ ຠມໂຣ ປຸປ຺ຜ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ຘ. ປ. ໔໙; ເນຕ຺ຕິ. ໑໒໓) ວຸຕ຺ຕວິຘິນາ ອາຫາຣປຣິເຍສນໂຕ ປຣິສຸທ຺ຘາຊີວຕາ. ນິຈ຺ຈໍ ອນ຺ຕຣຆຣໍ ປວິສນ຺ຕສ຺ເສວ ສຸປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຄມນາທໂຍ ເສຂິຍຘມ຺ມາ ສມ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ເສຂິຍປຏິປຕ຺ຕິປູຣຓໍ. ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາຍ, ສໍສຏ຺ຐວິຫາຣາຠາວໂຕ ຈ ອປຣໂປສິຕາ. ກຸເລ ກຸເລ ອປ຺ປກອປ຺ປກປິຓ຺ຑຄຫເຓນ ປຣານຸຄ຺ຄຫກິຣິຍາ. ອນ຺ຕິມາຍ ຊີວິກາຍ ອວຏ຺ຐາເນນ ມານປ຺ປຫານໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ອນ຺ຕມິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຊີວິການໍ, ຍທິທໍ ປິຓ຺ໂຑລ຺ຍ’’ນ຺ຕິອາທິ (ອິຕິວຸ. ໙໑; ສໍ. ນິ. ໓.໘໐). ມິສ຺ສກຠຕ຺ເຕນ ຍາປນໂຕ ຣສຕຓ຺ຫານິວາຣຓໍ. ນິມນ຺ຕນາສມ຺ປຏິຈ຺ຉນໂຕ ຄຓໂຠຊນາທິສິກ຺ຂາປເທຫິ ອນາປຕ຺ຕິຕາ.

ອປ຺ປຏິຫຕວຸຕ຺ຕິຕາຍ ຈຕູສຸປິ ທິສາສຸ ວຕ຺ຕນຏ຺ເຐນ ຈາຕຸທ຺ທິໂສ. ອາຊີວສ຺ສ ວິສຸຊ຺ຌຕີຕິ ອາຊີໂວ ອສ຺ສ ວິສຸຊ຺ຌຕິ. ອຕ຺ຕຠຣສ຺ສາຕິ ອປ຺ປານວຊ຺ຊສຸລຠຣູເປຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ອຕ຺ຕໂນ ຠຣຓໂຕ ອຕ຺ຕຠຣສ຺ສ. ຕໂຕ ເອວ ເອກວິຫາຣິຕາຍ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກາທີນມ຺ປິ ອຎ຺ເຎສໍ ອໂປສນໂຕ ອນຎ຺ຎໂປສິໂນ. ປທທ຺ວເຍນາປິ ກາຍປຣິຫາຣິເກນ ຈີວເຣນ ກຸຈ຺ຉິປຣິຫາຣິເກນ ປິຓ຺ຑປາເຕນ ວິຈຣຓໂຕ ສລ຺ລຫຸກວຸຕ຺ຕິຕໍ, ສຸຠຣຕໍ, ປຣມອປ຺ປິຈ຺ຉຕໍ, ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕິ. ເທວາປິ ປິຫຍນ຺ຕິ ຕາທິໂນຕິ ຕາທິສສ຺ສ ຠຸສໍ ອຕິວິຍ ສນ຺ຕກາຍວຈີມໂນກມ຺ມຕາຍ ອຸປສນ຺ຕສ຺ສ ປຣເມນ ສຕິເນປກ຺ເກນ ສມນ຺ນາຄມໂຕ ສພ຺ພກາລໍ ສຕິມໂຕ ປິຓ຺ຑປາຕິກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສກ຺ກາທໂຍ ເທວາປິ ປິຫຍນ຺ຕິ ປຕ຺ເຖນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ສີລາທິຄຸເຓສຸ ພຫຸມານໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕາ ອາທຣໍ ຊເນນ຺ຕິ, ປເຄວ ມນຸສ຺ສາ. ສເຈ ໂສ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລກສນ຺ນິສ຺ສິໂຕ ນ ໂຫຕິ, ຕທຠິກງ຺ຂີ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິຕິ ປິຓ຺ຑປາຕິກງ຺ຄກຖາວຓ຺ຓນາ.

໔. ສປທານຈາຣິກງ຺ຄກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໗. ອິມິນາຕິ ສປທານຈາຣິເກນ. ກາລຕຣນ຺ຕິ ກາລສ຺ເສວ. ອຜາສຸກຏ຺ຐານນ຺ຕິ ສປຣິສ຺ສຍາທິວເສນ ທຸປ຺ປເວສນຏ຺ຐານໍ. ປຸຣໂຕຕິ ວີຖິຍໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ປຸຣໂຕ ຆຣໍ ອປວິຏ຺ຐສ຺ເສວ. ປຕ຺ຕວິສ຺ສຏ຺ຐຏ຺ຐານນ຺ຕິ ເປສກາຣວີຖິຍໍ ເປສກາຣຠາວໍ ນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ຐິຕສ຺ສ ສກ຺ກສ຺ສ ຆຣທ຺ວາເຣ ປຕ຺ຕວິສ຺ສຏ຺ຐຏ຺ຐານໍ. ອຸກ຺ກຏ຺ຐປິຓ຺ຑປາຕິໂກ ຕໍ ທິວສໍ ນ ຠິກ຺ຂໍ ອາຄມຍມາໂນ ນິສີທຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ອນຸໂລເມຕິ. ກຕ຺ຖຈິປິ ກຸເລ ນິພທ຺ຘໍ ອຸປສງ຺ກມນາຠາວໂຕ ປຣິຈຍາຠາເວນ ກຸເລສຸ ນິຈ຺ຈນວກຕາ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ອລຄ຺ຄມານສຕາຍ ຈ ໂສມ຺ມຠາເວນ ຈ ຈນ຺ທູປມຕາ. ກຸເລສຸ ປຣິຄ຺ຄຫຈິຕ຺ຕາຠາເວນ ຕຕ຺ຖ ມຈ຺ເຉຣປ຺ປຫານໍ. ຫິເຕສິຕາຍ ວິຠາຄາຠາວໂຕ ສມານຸກມ຺ປິຕາ. ກຸລານໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫນສໍສຏ຺ຐຕາທໂຍ ກຸລູປກາທີນວາ. ອວ຺ຫານານຠິນນ຺ທນາຕິ ນິມນ຺ຕນວເສນ ອວ຺ຫານສ຺ສ ອສມ຺ປຏິຈ຺ຉນາ. ອຠິຫາເຣນາຕິ ຠິກ຺ຂາຠິຫາເຣນ. ເສຣິຈາຣນ຺ຕິ ຍຖາຣຸຈິ ວິຈຣຓໍ.

ອິຕິ ສປທານຈາຣິກງ຺ຄກຖາວຓ຺ຓນາ.

໕. ເອກາສນິກງ຺ຄກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໘. ນານາສນໂຠຊນນ຺ຕິ ອເນກສ຺ມິໍ ອາສເນ ໂຠຊນໍ, ເອກນິສຊ຺ຊາຍ ເອວ ອຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ນິສຊ຺ຊາສຸ ອາຫາຣປຣິໂຠຄນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຕິຣູປນ຺ຕິ ຍຸຕ຺ຕຣູປໍ ອນຸຏ຺ຐາປນີຍໍ. ວຕ຺ຕໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວຕ຺ຕໍ ກາຕຸໍ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ວຕ຺ຕໍ ນາມ ຄຣຸຏ຺ຐານີເຍ ກຕ຺ຕພ຺ພເມວ. ຕຕ຺ຖ ປນ ປຏິປຊ຺ຊນວິຘິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ຍໍ ເຖຣວາທໍ ອາຫ ‘‘ອາສນໍ ວາ ຣກ຺ເຂຍ຺ຍ ໂຠຊນໍ ວາ’’ຕິອາທິ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ເອກາສນິກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕໍ ອາສນໍ ວາ ຣກ຺ເຂຍ຺ຍ, ຘຸຕງ຺ຄເຠທໂຕ ຍາວ ໂຠຊນປຣິໂຍສານາ ນ ວຸຏ຺ຐາຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ໂຠຊນໍ ວາ ຣກ຺ເຂຍ຺ຍ ຘຸຕງ຺ຄເຠທໂຕ, ອຠຸຎ຺ຊິຍມານໍ ຍາວ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນາຣຠຕິ, ຕາວ ວຸຏ຺ຐາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍສ຺ມາ ຕຍິທໍ ທ຺ວຍໍ ອິຘ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ວຕ຺ຕກຣຓໍ ຘຸຕງ຺ຄໍ ນ ຣກ຺ຂຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ອຍຎ຺ຈາ’’ຕິອາທິ. ‘‘ເຠສຊ຺ຊຕ຺ຖເມວາ’’ຕິ ອິມິນາ ເຠສຊ຺ຊປຣິໂຠຄວເສເນວ ສປ຺ປິອາທີນິປິ ວຏ຺ຏນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອປ຺ປາພາຘຕາຕິ ອໂຣຄຕາ. ອປ຺ປາຕງ຺ກຕາຕິ ອກິຈ຺ຉຊີວິຕາ ສຣີຣທຸກ຺ຂາຠາໂວ. ລຫຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ກາຍສ຺ສ ລຫຸປຣິວຕ຺ຕິຕາ. ພລນ຺ຕິ ສຣີຣພລໍ. ຜາສຸວິຫາໂຣຕິ ສຸຂວິຫາໂຣ. ສພ຺ພເມຕໍ ພຫຸກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຠຸຎ຺ຊນປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນວິກາຣປຏິກ຺ເຂປປທໍ. ຣຸຊາຕິ ໂຣຄາ. ນ ກມ຺ມມຕ຺ຕໂນຕິ ອຕ຺ຕໂນ ໂຍຄກມ຺ມໍ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ, ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕຎ຺ຈ ນ ປຣິຫາເປຕິ, ພຫຸໂສ ໂຠຊເນ ອພ຺ຍາວຏຠາວໂຕ, ອໂຣຄຠາວໂຕ ຈາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ອິຕິ ເອກາສນິກງ຺ຄກຖາວຓ຺ຓນາ.

໖. ປຕ຺ຕປິຓ຺ຑິກງ຺ຄກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໙. ອປ຺ປຏິກູລໍ ກຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ ປຏິກູລສ຺ສ ຠຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຄຓ຺ຫນມ຺ປິ ສິຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປມາຓຍຸຕ຺ຕເມວ ຄຓ຺ຫິຕພ຺ພນ຺ຕິ ‘‘ເອກຠາຊນເມວ ຄຓ຺ຫາມີ’’ຕິ ພຫຸໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນ ຉຑ຺ເຑຕພ຺ພໍ. ນານາຣສຕຓ຺ຫາວິໂນທນນ຺ຕິ ນານາຣສໂຠຊເນ ຕຓ຺ຫາຍ ວິໂນທນໍ. ອຕ຺ຣ ອຕ຺ຣ ນານາຠາຊເນ ຐິເຕ ນານາຣເສ ອິຈ຺ຉາ ເອຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ຣິຈ຺ໂຉ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ອຕ຺ຣິຈ຺ຉຕາ, ຕສ຺ສາ ອຕ຺ຣິຈ຺ຉຕາຍ ປຫານໍ. ອາຫາເຣ ປໂຍຊນມຕ຺ຕທສ຺ສິຕາຕິ ອສມ຺ຠິນ຺ນນານາຣເສ ເຄຘໍ ອກຕ຺ວາ ອາຫາເຣ ສຕ຺ຖາຣາ ອນຸຎ຺ຎາຕປໂຍຊນມຕ຺ຕທສ຺ສິຕາ. ວິສຸໍ ວິສຸໍ ຠາຊເນສຸ ຐິຕານິ ພ຺ຍຎ຺ຊນານິ ຄຓ຺ຫໂຕ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ສາໂຠຄຕາຍ ສິຍາ ວິກ຺ຂິຕ຺ຕໂຠຊິຕາ, ນ ຕຖາ ອິມສ຺ສ ເອກປຕ຺ຕຄຕສຎ຺ຎິໂນຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອວິກ຺ຂິຕ຺ຕໂຠຊິຕາ’’ຕິ. ໂອກ຺ຂິຕ຺ຕໂລຈໂນຕິ ປຕ຺ຕສຎ຺ຎິຕາຍ ເຫຏ຺ຐາຂິຕ຺ຕຈກ຺ຂຸ. ປຣິຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍ.

ອິຕິ ປຕ຺ຕປິຓ຺ຑິກງ຺ຄກຖາວຓ຺ຓນາ.

໗. ຂລຸປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕິກງ຺ຄກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໐. ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ຍໍ ອຸປນີຕໍ, ຕສ຺ສ ປຏິກ຺ເຂເປນ ຕໍ ອຕິຣິຕ຺ຕໍ ໂຠຊນນ຺ຕິ ອຕິຣິຕ຺ຕໂຠຊນໍ. ປຸນ ໂຠຊນໍ ກປ຺ປິຍໍ ກາເຣຕ຺ວາ ນ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ຕພ຺ພິສຍຕ຺ຕາ ອິມສ຺ສ ຘຸຕງ຺ຄສ຺ສ. ເຕນາຫ ‘‘ອິທມສ຺ສ ວິຘານ’’ນ຺ຕິ. ຍສ຺ມິໍ ໂຠຊເນຕິ ຍສ຺ມິໍ ຠຸຎ຺ຊິຍມາເນ ໂຠຊເນ. ຕເທວ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ນ ອຎ຺ຎໍ. ອນຕິຣິຕ຺ຕໂຠຊນປຈ຺ຈຍາ ອາປຕ຺ຕິ ອນຕິຣິຕ຺ຕໂຠຊນາປຕ຺ຕິ, ຕໂຕ ທູຣີຠາໂວ ອນາປຊ຺ຊນໍ. ໂອທຣິກຕ຺ຕໍ ຆສ຺ມຣຠາໂວ ກຸຈ຺ຉິປູຣກຕາ, ຕສ຺ສ ອຠາໂວ ເອກປິຓ຺ເຑນາປິ ຍາປນໂຕ. ນິຣາມິສສນ຺ນິຘິຕາ ນິຫິຕສ຺ສ ອຠຸຎ຺ຊນໂຕ. ປຸນ ປຣິເຍສນວເສນ ປຣິເຍສນາຍ ເຂທໍ ນ ຍາຕິ. ອຠິສລ຺ເລຂການໍ ສນ຺ໂຕສຄຸຓາທີນໍ ວຸທ຺ຘິຍາ ສຎ຺ຊນນໍ ສນ຺ໂຕສຄຸຓາທິວຸຑ຺ຒິສຎ຺ຊນນໍ. ອິທນ຺ຕິ ຂລຸປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕິກງ຺ຄໍ.

ອິຕິ ຂລຸປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕິກງ຺ຄກຖາວຓ຺ຓນາ.

໘. ອາຣຎ຺ຎິກງ຺ຄກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໑. ຄາມນ຺ຕເສນາສນໍ ປຫາຍ ອຣຎ຺ເຎ ອຣຸຓໍ ອຸຏ຺ຐາເປຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຄາມນ຺ຕໍ, ອຣຎ຺ຎຎ຺ຈ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ສທ຺ຘິໍ ອຸປຈາເຣນາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ຄາມປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ ຄາມນ຺ຕເສນາສນສ຺ສ ‘‘ຄາໂມເຍວ ຄາມນ຺ຕເສນາສນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂຍ ໂກຈິ ສຕ຺ໂຖປິ ຄາໂມ ນາມາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອິນ຺ທຂີລາຕິ ອຸມ຺ມາຣາ. ຕສ຺ສາຕິ ເລຑ຺ຑຸປາຕສ຺ສ. ວິນຍປຣິຍາເຍນ ອຣຎ຺ຎລກ຺ຂຓໍ ອທິນ຺ນາທານປາຣາຊິເກ (ປາຣາ. ໙໒) ອາຄຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ‘‘ຄາມາ ວາ ອຣຎ຺ຎາ ວາ’’ຕິ ອນວເສສໂຕ ອວຫາຣຏ຺ຐານປຣິຄ຺ຄເຫ ຕທຸຠຍໍ ອສງ຺ກຣໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ຄາມຎ຺ຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຄາມູປຈາໂຣ ຫິ ໂລເກ ຄາມສງ຺ຂເມວ ຄຈ຺ຉຕີຕິ. ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ປນ ຄາມວິນິມຸຕ຺ຕໍ ຐານໍ ອຣຎ຺ຎເມວ ໂຫຕີຕິ ອຠິຘມ຺ເມ (ວິຠ. ໕໒໙) ຄາມາ ‘‘ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ພຫິ ອິນ຺ທຂີລາ, ສພ຺ພເມຕໍ ອຣຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິກປຣິຍາເຍນ ອາຣຎ຺ຎກສິກ຺ຂາປເທ (ປາຣາ. ໖໕໔) ‘‘ປຎ຺ຈຘນຸສຕິກໍ ປຈ຺ຉິມ’’ນ຺ຕິ ອາຄຕໍ ອາຣຎ຺ຎິກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ສນ຺ຘາຍ. ນ ຫິ ໂສ ວິນຍປຣິຍາຍິເກ ‘‘ອຣຎ຺ເຎ ວສນໂຕ ອາຣຎ຺ຎິໂກ ປນ຺ຕເສນາສໂນ’’ຕິ ສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ໂຕ. ອຍຎ຺ຈ ສຸຕ຺ຕສໍວຓ຺ຓນາຕິ ອິຘ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕກຖາວ ປມາຓໍ. ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ອາຄຕເມວ ລກ຺ຂຓໍ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕໍ ອາໂຣປິເຕນ ອາຈຣິຍຘນຸນາ’’ຕິອາທິນາ ມິນນວິຘິໍ ອາຫ. ເຕເນວ ຫິ ມຊ຺ຌິມຏ຺ຐກຖານໂຍວ (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໒໙໖) ອິທເມຕ຺ຖ ປມາຓນ຺ຕິ ຈ ວຸຕ຺ໂຕ.

ຕໂຕ ຕໂຕ ມຄ຺ຄນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຂຸທ຺ທກມຄ຺ຄໍ ປິທຫຕິ. ຘຸຕງ຺ຄສຸທ຺ຘິເກນ ຘຸຕງ຺ຄໂສຘນປສຸເຕນ. ຍຖາປຣິຈ຺ຉິນ຺ເນ ກາເລຕິ ອຸກ຺ກຏ຺ຐສ຺ສ ຕໂຍປິ ອຸຕູ, ມຊ຺ຌິມສ຺ສ ທ຺ເວ, ມຸທຸກສ຺ສ ເອໂກ ອຸຕຸ. ຕຕ຺ຖປິ ຘຸຕງ຺ຄໍ ນ ຠິຊ຺ຊຕິ ສອຸສ຺ສາຫຕ຺ຕາ. ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຄມິສ຺ສາມາຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສິຖິລຠາເວນ ຘຸຕງ຺ຄໍ ຠິຊ຺ຊຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຣຎ຺ຎສຎ຺ຎໍ ມນສິ ກໂຣນ຺ໂຕຕິ ‘‘ອຫໍ ວິເວກວາສໍ ວສິສ຺ສາມິ, ຍຖາລທ຺ໂຘວ ກາຍວິເວໂກ ສາຕ຺ຖໂກ ກາຕພ຺ໂພ’’ຕິ ມນສິກາຣສພ຺ຠາວໂຕ ‘‘ຠພ຺ໂພ…ເປ… ຣກ຺ຂິຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອສ຺ສ ອາຣຎ຺ຎິກສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ວິກ຺ຂິປນ຺ຕິ ອາປາຖມນຸປຄມນໂຕ. ວິຄຕສນ຺ຕາໂສ ໂຫຕິ ວິເວກປຣິຈຍໂຕ. ຊີວິຕນິກນ຺ຕິໍ ຊຫຕິ ພຫຸປຣິສ຺ສເຍ ອຣຎ຺ເຎ ນິວາເສເນວ ມຣຓຠຍສ຺ສ ທູຣີກຣຓໂຕ. ປວິເວກສຸຂຣສໍ ອສ຺ສາເທຕິ ອນຸຠວຕິ ຊນສໍສຄ຺ຄາຠາວໂຕ. ອາຣາຘຍນ຺ໂຕຕິ ອນຸນຍນ຺ໂຕ. ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ວິເວກສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານຠາວໂຕ ອາຣຎ຺ຎິກງ຺ຄໂຍຄິໂນ ວາຫນສທິສນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອວເສສຘຸຕາຍຸໂຘ’’ຕິ, ອວສິຏ຺ຐຘຸຕຘມ຺ມາຍຸໂຘຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິຕິ ອາຣຎ຺ຎິກງ຺ຄກຖາວຓ຺ຓນາ.

໙. ຣຸກ຺ຂມູລິກງ຺ຄກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໒. ຉນ຺ນນ຺ຕິ ອິຏ຺ຐກາຉທນາທີຫິ ຉາທິຕໍ, ອາວສຖນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສີມນ຺ຕຣິກຣຸກ຺ໂຂຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຣາຊູນໍ ຣຊ຺ຊສີມາຍ ຐິຕຣຸກ຺ໂຂ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ເຕສໍ ຣາຊູນໍ ພລກາໂຍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ຍຸທ຺ຘໍ ກເຣຍ຺ຍ, ໂຈຣາປິ ປາຣິປນ຺ຖິກາ ສໂມສຣນ຺ຕາ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສຸເຂນ ນິສີທິຕຸໍ ນ ເທນ຺ຕິ. ເຈຕິຍຣຸກ຺ໂຂ ‘‘ເທວຕາຘິຏ຺ຐິໂຕ’’ຕິ ມນຸສ຺ເສຫິ ສມ຺ມຕຣຸກ຺ໂຂ ປູເຊຕຸໍ ອຸປຄເຕຫິ ມນຸສ຺ເສຫິ ອວິວິຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ນິຍ຺ຍາສຣຸກ຺ໂຂ ສຊ຺ຊຣຸກ຺ຂາທິ. ວຄ຺ຄຸລິຣຸກ຺ໂຂ ວຄ຺ຄຸລິນິເສວິໂຕ. ສີມນ຺ຕຣິກຣຸກ຺ຂາທໂຍ ສປຣິສ຺ສຍາ, ທຸລ຺ລຠວິເວກາ ຈາຕິ ອາຫ ‘‘ອິເມ ຣຸກ຺ເຂ ວິວຊ຺ເຊຕ຺ວາ’’ຕິ. ປຓ຺ຓສຏນ຺ຕິ ຣຸກ຺ຂໂຕ ປຕິຕປຓ຺ຓໍ. ປຏິຈ຺ຉນ຺ເນ ຐາເນ ນິສີທິຕພ຺ພໍ ຣຸກ຺ຂມູລິກຠາວສ຺ສ ປຏິຈ຺ຉາທນຕ຺ຖໍ. ຉນ຺ເນ ວາສກປ຺ປນາ ຘມ຺ມສ຺ສວນາທີນມຕ຺ຖາຍປິ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ‘‘ຊານິຕ຺ວາ ອຣຸຓໍ ອຸຏ຺ຐາປິຕມຕ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຠິຓ຺ຫໍ ຕຣຸປຓ຺ຓວິກາຣທສ຺ສເນນາຕິ ອຠິກ຺ຂຓໍ ຕຣູສຸ, ຕຣູນໍ ວາ ປຓ຺ເຓສຸ ວິກາຣສ຺ສ ຂຓຠງ຺ຄສ຺ສ ທສ຺ສເນນ. ເສນາສນມຈ຺ເຉຣກມ຺ມາຣາມຕານນ຺ຕິ ອາວາສມຈ຺ຉຣິຍນວກມ຺ມຣຕຠາວານໍ. ເທວຕາຫີຕິ ຣຸກ຺ຂເທວຕາຫິ. ຕາປິ ຫິ ຣຸກ຺ຂຏ຺ຐວິມາເນສຸ ວສນ຺ຕິໂຍ ຣຸກ຺ເຂສຸ ວສນ຺ຕິ. ອຍມ຺ປິ ຣຸກ຺ເຂຕິ ສຫວາສິຕາ. ວຓ຺ຓິໂຕຕິ ‘‘ອປ຺ປານິ ເຈວາ’’ຕິອາທິນາ ປສໍສິໂຕ. ‘‘ຣຸກ຺ຂມູລເສນາສນໍ ນິສ຺ສາຍ ປພ຺ພຊ຺ຊາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໗໓, ໑໒໘) ເອວໍ ນິສ຺ສໂຍຕິ ຈ ຠາສິໂຕ. ອຠິຣຕ຺ຕານິ ຕຣຸຓກາເລ, ນີລານິ ມຊ຺ຌິມກາເລ, ປຓ຺ຑູນິ ຊິຓ຺ຓກາເລ. ປຕິຕານິ ມິລາຍນວເສນ. ເອວໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ຕຣຸປຓ຺ຓານິ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ເອວ ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎໍ ປນູທຕິ ປຊຫຕິ, ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາ ເອວສ຺ສ ສຓ຺ຐາຕິ. ຍສ຺ມາ ຠຄວໂຕ ຊາຕິໂພຘິຘມ຺ມຈກ຺ກປວຕ຺ຕນປຣິນິພ຺ພານານິ ຣຸກ຺ຂມູເລເຍວ ຊາຕານິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ພຸທ຺ຘທາຍຊ຺ຊໍ ຣຸກ຺ຂມູລ’’ນ຺ຕິ.

ອິຕິ ຣຸກ຺ຂມູລິກງ຺ຄກຖາວຓ຺ຓນາ.

໑໐. ອພ຺ໂຠກາສິກງ຺ຄກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໓. ‘‘ຣຸກ຺ຂມູລໍ ປຏິກ຺ຂິປາມີ’’ຕິ ເອຕ຺ຕເກ ວຸຕ຺ເຕ ຉນ຺ນໍ ອປ຺ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕເມວ ໂຫຕີຕິ ‘‘ຉນ຺ນຎ຺ຈ ຣຸກ຺ຂມູລຎ຺ຈ ປຏິກ຺ຂິປາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຘຸຕງ຺ຄສ຺ສ ສພ຺ພໂສ ປຏິໂຍຄິປຏິກ຺ເຂເປນ ຫິ ສມາທານໍ ອິຊ຺ຌຕິ, ໂນ ອຎ຺ຎຖາຕິ. ‘‘ຘມ຺ມສ຺ສວນາຍາ’’ຕິ ອິມິນາວ ຘມ຺ມໍ ກເຖນ຺ເຕນາປິ ອຸໂປສຖທິວສາທີສຸ ສຸຓນ຺ຕານໍ ຈິຕ຺ຕານຸຣກ຺ຂຓຕ຺ຖໍ ເຕຫິ ຍາຈິເຕນ ຉນ຺ນໍ ປວິສິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຘມ຺ມໍ ປນ ກເຖຕ຺ວາ ອພ຺ໂຠກາໂສວ ຄນ຺ຕພ຺ໂພ. ຣຸກ຺ຂມູລິກສ຺ສາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຸໂປສຖຕ຺ຖາຍາຕິ ອຸໂປສຖກມ຺ມາຍ. ອຸທ຺ທິສນ຺ເຕນາຕິ ປເຣສໍ ອຸທ຺ເທສໍ ເທນ຺ເຕນ. ອຸທ຺ທິສາເປນ຺ເຕນາຕິ ສຍໍ ອຸທ຺ເທສໍ ຄຓ຺ຫນ຺ເຕນ. ມຄ຺ຄມຊ຺ເຌ ຐິຕໍ ສາລນ຺ຕິ ສີຫຬທີເປ ວິຍ ມຄ຺ຄາ ອໂນກ຺ກມ຺ມ ອຸຊຸກເມວ ປວິສິຕພ຺ພສາລໍ. ເວເຄນ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ ອສາຣຸປ຺ປຕ຺ຕາ. ຍາວ ວສ຺ສູປຣມາ ຐຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ນ ຕາວ ຘຸຕງ຺ຄເຠໂທ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ນາມ ຣຸກ຺ຂມູລໍ. ປພ຺ພຕສ຺ສ ປນ ປພ຺ຠາຣສທິໂສ ປພ຺ພຕປເທໂສ. ອຈ຺ຉນ຺ນມຣິຍາທນ຺ຕິ ຍຖາ ວສ຺ໂສທກໍ ອນ຺ໂຕ ນ ປວິສຕິ, ເອວໍ ຉທນສງ຺ເຂເປນ ອຸປຣິ ອກຕມຣິຍາທໍ. ອນ຺ໂຕ ປນ ປພ຺ຠາຣສ຺ສ ວສ຺ໂສທກໍ ປວິສຕິ ເຈ, ອພ຺ໂຠກາສສງ຺ເຂປເມວາຕິ ຕຕ຺ຖ ປວິສິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສາຂາມຓ຺ຑໂປຕິ ຣຸກ຺ຂສາຂາຫິ ວິຣຬຈ຺ຉນ຺ນມຓ຺ຑໂປ. ປີຐປໂຏ ຂລິຕ຺ຖທ຺ຘສາຏໂກ.

ປວິຏ຺ຐກ຺ຂເຓ ຘຸຕງ຺ຄໍ ຠິຊ຺ຊຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕປພ຺ຠາຣາທິເກ ຐເປຕ຺ວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຊານິຕ຺ວາຕິ ຘມ຺ມສ຺ສວນາທິອຕ຺ຖໍ ຉນ຺ນໍ ຣຸກ຺ຂມູລໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ໂນ ‘‘ອິທານິ ອຣຸໂຓ ອຸຏ຺ຐຫຕີ’’ຕິ ຊານິຕ຺ວາ. ຣຸກ຺ຂມູເລປິ ກຕ຺ຖຈິ ອຕ຺ເຖວ ນິວາສຜາສຸກຕາຕິ ສິຍາ ຕຕ຺ຖ ອາສງ຺ຄປຸພ຺ພໂກ ອາວາສປລິໂພໂຘ, ນ ປນ ອພ຺ໂຠກາເສຕິ ອິເຘວ ອາວາສປລິໂພຘຸປຈ຺ເຉໂທ ອານິສໍໂສ ວຸຕ຺ໂຕ. ປສໍສາຍານຸຣູປຕາຕິ ອນິເກຕາຕິ ວຸຕ຺ຕປສໍສາຍ ອນາລຍຠາເວນ ອນຸຈ຺ຉວິກຕາ. ນິສ຺ສງ຺ຄຕາຕິ ອາວາສປຣິຄ຺ຄຫາຠາເວເນວ ຕຕ຺ຖ ນິສ຺ສງ຺ຄຕາ. ອສຸກທິສາຍ ວສນຏ຺ຐານໍ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕຸໍ ເນວ ສກ຺ກາຕິ ເອທິສສ຺ສ ປຣິວິຕກ຺ກສ຺ສ ອຠາວໂຕ ຈາຕຸທ຺ທິໂສ. ມິຄຠູເຕນາຕິ ປຣິຄ຺ຄຫາຠາເວນ ມິຄສ຺ສ ວິຍ ຠູເຕນ. ສິໂຕຕິ ນິສ຺ສິໂຕ. ວິນ຺ທຕີຕິ ລຠຕິ.

ອິຕິ ອພ຺ໂຠກາສິກງ຺ຄກຖາວຓ຺ຓນາ.

໑໑. ໂສສານິກງ຺ຄກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໔. ນ ສຸສານນ຺ຕິ ອສຸສານໍ. ອຎ຺ຎຕ຺ໂຖ ນ-ກາໂຣ, ສຸສານລກ຺ຂຓຣຫິຕໍ ວສນຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ນ ຕຕ຺ຖາຕິ ‘‘ສຸສານ’’ນ຺ຕິ ວວຕ຺ຖປິຕມຕ຺ເຕ ຐາເນ ນ ວສິຕພ຺ພໍ. ນ ຫິ ນາມມຕ຺ເຕນ ສຸສານລກ຺ຂຓໍ ສິຊ຺ຌຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຌາປິຕກາລໂຕ ປນ ປຏ຺ຐາຍ…ເປ… ສຸສານເມວ ຉເວນ ສຍິຕມຕ຺ຕາຍ ສຸສານລກ຺ຂຓປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ. ຉວສຍນໍ ຫິ ‘‘ສຸສານ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ໂສສານິເກນ ນາມ ອປ຺ປກິຈ຺ເຈນ ສລ຺ລຫຸກວຸຕ຺ຕິນາ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕສ຺ມິໍ ປນ ວສນ຺ເຕນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຄຣຸກນ຺ຕິ ທຸປ຺ປຣິຫາຣໍ. ຕເມວ ຫິ ທຸປ຺ປຣິຫາຣຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕສ຺ມາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປນ຺ນປຣິສ຺ສຍວິຆາຕຕ຺ຖາຍາຕິ ‘‘ສຸສານໍ ນາມ ມນຸສ຺ສຣາຫສ຺ເສຍ຺ຍກ’’ນ຺ຕິ ໂຈຣາ ກຕກມ຺ມາປິ ອກຕກມ຺ມາປິ ໂອສຣນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ໂຈເຣສຸ ຠຓ຺ຑສາມິເກ ທິສ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສມີເປ ຠຓ຺ຑໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ປລາເຕສຸ ມນຸສ຺ສາ ຠິກ຺ຂຸໍ ‘‘ໂຈໂຣ’’ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ໂປເຖຍ຺ຍຸໍ, ຕສ຺ມາ ວິຫາເຣ ສງ຺ຆຕ຺ເຖຣໍ ວາ ໂຄຈຣຄາເມ ຣຎ຺ຎາ ນິຍຸຕ຺ຕໍ ຣາຊຍຸຕ຺ຕກໍ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ໂສສານິກຠາວໍ ຊານາເປຕ຺ວາ ຍຖາ ຕາທິໂສ, ອຎ຺ໂຎ ວາ ປຣິສ຺ສໂຍ ນ ໂຫຕິ, ຕຖາ ອປ຺ປມຕ຺ເຕນ ວສິຕພ຺ພໍ. ຈງ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ຍທາ ອາຬຫນໍ ອຠິມຸຂໍ ນ ໂຫຕິ, ຕທາປິ ສໍເວຄຊນນຕ຺ຖໍ ຕຕ຺ຖ ທິຏ຺ຐິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕພ຺ພາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອທ຺ຘກ຺ຂິເກນ ອາຬຫນໍ ໂອໂລເກນ຺ເຕນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຸປ຺ປຖມຄ຺ເຄນ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ ອຕ຺ຕໂນ ໂສສານິກຠາວສ຺ສ ອປາກຏຠາວຕ຺ຖໍ. ອາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ສຸສາເນ ‘‘ອຍໍ ວມ຺ມິໂກ, ອຍໍ ຣຸກ຺ໂຂ, ອຍໍ ຂາຓຸໂກ’’ຕິອາທິນາ ທິວາເຍວ ອາຣມ຺ມຓໍ ວວຕ຺ຖເປຕພ຺ພໍ. ຠຍານກນ຺ຕິ ຠຍຊນກໍ ວມ຺ມິກາທິໍ. ເກນຈິ ເລຑ຺ຑຸປາສາຓາທິນາ ອາສນ຺ເນ ວິຈຣນ຺ຕີຕິ ນ ປຫຣິຕພ຺ພາ. ຕິລປິຏ຺ຐໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປລລໍ. ມາສມິສ຺ສໍ ຠຕ຺ຕໍ ມາສຠຕ຺ຕໍ. ຄຸຬາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຕິລສໍຄຸຬິກາທິຆນປູວຎ຺ຈ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ກຸລເຄຫໍ ນ ປວິສິຕພ຺ພນ຺ຕິ ເປຕຘູເມນ ວາສິຕຕ຺ຕາ, ປິສາຈານຸພນ຺ຘຕ຺ຕາ ຈ ກຸລເຄຫສ຺ສ ອພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ນ ປວິສິຕພ຺ພໍ. ເທວສິກໍ ຉວຑາໂຫ ຘຸວຑາໂຫ. ມຕຎາຕການໍ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເທວສິກໍ ໂຣທນໍ ຘຸວໂຣທນໍ. ວຸຕ຺ຕນເຍນາຕິ ‘‘ຌາປິຕກາລໂຕ ປນ ປຏ຺ຐາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ. ‘‘ປຈ຺ຉິມຍາເມ ປຏິກ຺ກມິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ ‘‘ສຸສານໍ ອຄຕທິວເສ’’ຕິ ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣຠາຓກາ.

ສຸສາເນ ນິຈ຺ຈກາລໍ ສິວຖິກທສ຺ສເນນ ມຣຓສ຺ສຕິປຏິລາໂຠ. ຕໂຕ ເອວ ອປ຺ປມາທວິຫາຣິຕາ. ຕຕ຺ຖ ຉຑ຺ຑິຕສ຺ສ ມຕກເຬວຣສ຺ສ ທສ຺ສເນນ ອສຸຠນິມິຕ຺ຕາຘິຄໂມ. ຕໂຕ ເອວ ກາມຣາຄວິໂນທນໍ. ພຫຸລໍ ສຣີຣສ຺ສ ອສຸຈິທຸຄ຺ຄນ຺ຘເຊຄຸຈ຺ຉຠາວສລ຺ລກ຺ຂຓໂຕ ອຠິຓ຺ຫໍ ກາຍສຠາວທສ຺ສນໍ. ຕໂຕ ມຣຓສ຺ສຕິປຏິລາຠໂຕ ຈ ສໍເວຄພຫຸລຕາ. ພ຺ຍາຘິການໍ, ຊຣາຊິຓ຺ຓານຎ຺ຈ ມຕານໍ ຕຕ຺ຖ ທສ຺ສເນນ ອາໂຣຄ຺ຍໂຍພ຺ພນຊີວິຕມທປ຺ປຫານໍ. ຂຸທ຺ທກສ຺ສ, ມຫໂຕ ຈ ຠຍສ຺ສ ອຠິຠວນໂຕ ຠຍເຠຣວສຫນຕາ. ສໍວິຄ຺ຄສ຺ສ ໂຍນິໂສ ປທຫນໍ ສມ຺ຠວຕີຕິ ອມນຸສ຺ສານໍ ຄຣຸຠາວນີຍຕາ. ນິທ຺ທາຄຕມ຺ປີຕິ ສຸຕ຺ຕມ຺ປິ, ສຸປິນນ຺ເຕປີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ອິຕິ ໂສສານິກງ຺ຄກຖາວຓ຺ຓນາ.

໑໒. ຍຖາສນ຺ຖຕິກງ຺ຄກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໕. ເສນາສນຄາຫເຓ ປເຣ ອຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຄຫຓໍ, ‘‘ອິທໍ ສຸນ຺ທຣໍ, ອິທໍ ນ ສຸນ຺ທຣ’’ນ຺ຕິ ປຣິຕຸລຍິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉນາ, ໂອໂລກນາ ຈ ເສນາສນໂລລຸປ຺ປໍ. ຕຸຏ຺ຐພ຺ພນ຺ຕິ ຕຸສ຺ສິຕພ຺ພໍ. ວິຫາຣສ຺ສ ປຣິຍນ຺ຕຠາເວນ ທູເຣຕິ ວາ ພຫູນໍ ສນ຺ນິປາຕຏ຺ຐານາທີນໍ ອຈ຺ຈາສນ຺ເນຕິ ວາ ປຸຈ຺ຉິຕຸໍ ນ ລຠຕິ, ປຸຈ຺ຉເນນປິສ຺ສ ຘຸຕງ຺ຄສ຺ສ ສໍກິລິສ຺ສນໂຕ. ໂອໂລເກຕຸນ຺ຕິ ໂລລຸປ຺ປວເສນ ປສ຺ສິຕຸໍ. ສຈສ຺ສ ຕໍ ນ ຣຸຈ຺ຈຕີຕິ ອສ຺ສ ຍຖາສນ຺ຖຕິກສ຺ສ ຕໍ ຍຖາຄາຫິຕໍ ເສນາສນໍ ອຜາສຸກຠາເວນ ສເຈ ນ ຣຸຈ຺ຈຕິ, ມຸທຸກສ຺ສ ອສຕິ ໂຣເຄ ຍຖາຄາຫິຕໍ ປຫາຍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ເສນາສນສ຺ສ ຄຫຓໍ ໂລລຸປ຺ປໍ, ມຊ຺ຌິມສ຺ສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂອໂລກນາ, ອຸກ຺ກຏ຺ຐສ຺ສ ປຸຈ຺ຉນາ. ສພ຺ເພສມ຺ປິ ອຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຄຫເຓ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ.

ອຸປຏ຺ຐາປນີຍານມ຺ປິ ອນຸຏ຺ຐາປເນນ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ ຫິເຕສິຕາ. ຕາຍ ກຣຸຓາວິຫາຣານຸຄຸຓຕາ. ສຸນ຺ທຣາສຸນ຺ທຣວິຠາຄາກຣຓໂຕ ຫີນປຓີຕວິກປ຺ປປຣິຈ຺ຈາໂຄ. ເຕນ ຕາທິລກ຺ຂຓານຸຄຸຓຕາ. ຕໂຕ ເອວ ອນຸໂຣຘວິໂຣຘປ຺ປຫານໍ. ທ຺ວາຣປິທຫນໍ ໂອກາສາທານໂຕ. ຍຖາສນ຺ຖຕຣາມຕນ຺ຕິ ຍຖາຄາຫິເຕ ຍຖານິທ຺ທິຏ຺ເຐ ເສນາສເນ ອຠິຣຕຠາວໍ.

ອິຕິ ຍຖາສນ຺ຖຕິກງ຺ຄກຖາວຓ຺ຓນາ.

໑໓. ເນສຊ຺ຊິກງ຺ຄກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໖. ເສຍ຺ຍນ຺ຕິ ອິຣິຍາປຖລກ຺ຂຓໍ ເສຍ຺ຍໍ. ຕປ຺ປຏິກ຺ເຂເປເນວ ຫິ ຕທຕ຺ຖາ ‘‘ມຎ຺ໂຈ ຠິສີ’’ຕິ ເອວມາທິກາ (ຈູຬວ. ໓໒໑, ໓໒໒) ເສຍ຺ຍາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ ເອວ ໂຫນ຺ຕິ. ‘‘ເນສຊ຺ຊິໂກ’’ຕິ ຈ ສຍນໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ນິສຊ຺ຊາຍ ເອວ ວິຫຣິຕຸໍ ສີລມສ຺ສາຕິ ອິມສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ເສຍ຺ຍາ ເອເວຕ຺ຖ ປຏິໂຍຄິນີ, ນ ອິຕເຣ ຕຖາ ອນິຏ຺ຐຕ຺ຕາ, ອສມ຺ຠວໂຕ ຈ. ໂກສຊ຺ຊປກ຺ຂິໂຍ ຫິ ອິຣິຍາປໂຖ ອິຘ ປຏິໂຍຄິຠາເວນ ອິຈ຺ຉິໂຕ, ນ ອິຕເຣ. ນ ຈ ສກ຺ກາ ຐານຄມເນຫິ ວິນາ ນິສຊ຺ຊາຍ ເອວ ຍາເປຕຸໍ ຕຖາ ປວຕ຺ເຕຕຸນ຺ຕິ ເສຍ຺ຍາເວຕ຺ຖ ປຏິໂຍຄິນີ. ເຕນາຫ ‘‘ເຕນ ປນາ’’ຕິອາທິ. ຈງ຺ກມິຕພ຺ພໍ ນ ‘‘ເນສຊ຺ຊິໂກ ອຫ’’ນ຺ຕິ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ນິສີທິຕພ຺ພໍ. ອິຣິຍາປຖນ຺ຕຣານຸຄ຺ຄຫິໂຕ ຫິ ກາໂຍ ມນສິກາຣກ຺ຂໂມ ໂຫຕິ.

ຈຕ຺ຕາໂຣ ປາທາ, ປິຏ຺ຐິອປສ຺ສໂຍ ຈາຕິ ອິເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ ອງ຺ເຄຫິ ປຎ຺ຈງ຺ໂຄ. ຈຕູຫິ ອຏ຺ຏນີຫິ, ປິຏ຺ຐິອປສ຺ສເຍນ ຈ ປຎ຺ຈງ຺ໂຄຕິ ອປເຣ. ອຸໂຠສຸ ປສ຺ເສສຸ ປິຏ຺ຐິປສ຺ເສ ຈ ຍຖາສຸຂໍ ອປສ຺ສາຍ ວິຫຣໂຕ ເນສຊ຺ຊິກສ຺ສ ‘‘ອເນສຊ຺ຊິກໂຕ ໂກ ວິເສໂສ’’ຕິ ຄາຫໍ ນິວາເຣຕຸໍ ອຠຍຕ຺ເຖໂຣ ນິທສ຺ສິໂຕ ‘‘ເຖໂຣ ອນາຄາມີ ຫຸຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍີ’’ຕິ.

ອຸປຈ຺ເຉທີຍຕິ ເອເຕນາຕິ ອຸປຈ຺ເຉທນນ຺ຕິ ວິນິພນ຺ຘຸປຈ຺ເຉທສ຺ສ ສາຘກຕມຠາໂວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ສພ຺ພກມ຺ມຏ຺ຐານານຸໂຍຄສປ຺ປາຍຕາ ອລີນານຸທ຺ຘຈ຺ຈປກ຺ຂິກຕ຺ຕາ ນິສຊ຺ຊາຍ. ຕໂຕ ເອວ ປາສາທິກອິຣິຍາປຖຕາ. ວີຣິຍາຣມ຺ຠານຸກູລຕາ ວີຣິຍສມຕາໂຍຊນສ຺ສ ອນຸຈ຺ຉວິກຕາ. ຕໂຕ ເອວ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອນຸພ຺ຣູຫນຕາ. ປຓິຘາຍາຕິ ຐເປຕ຺ວາ. ຕນຸນ຺ຕິ ອຸປຣິມກາຍໍ. ວິກມ຺ເປຕີຕິ ຈາເລຕິ, ອິຈ຺ຉາວິຆາຕໍ ກໂຣຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ວຕນ຺ຕິ ຘຸຕງ຺ຄໍ.

ອິຕິ ເນສຊ຺ຊິກງ຺ຄກຖາວຓ຺ຓນາ.

ຘຸຕງ຺ຄປກິຓ຺ຓກກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໗. ເສກ຺ຂປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ ວເສນ ສິຍາ ກຸສລານິ, ຂີຓາສວານໍ ວເສນ ສິຍາ ອພ຺ຍາກຕານິ. ຕຕ຺ຖ ເສກ຺ຂປຸຖຸຊ຺ຊນາ ປຏິປຕ຺ຕິປູຣຓຕ຺ຖໍ, ຂີຓາສວາ ຜາສຸວິຫາຣຕ຺ຖໍ ຘຸຕງ຺ຄານິ ປຣິຫຣນ຺ຕິ. ອກຸສລມ຺ປິ ຘຸຕງ຺ຄນ຺ຕິ ອກຸສລຈິຕ຺ເຕນາປິ ຘຸຕງ຺ຄເສວນາ ອຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ, ເຍນ ອກຸສລຈິຕ຺ເຕນ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ອາຣຎ຺ຎິກຕ຺ຕໍ, ຕໍ ຘຸຕງ຺ຄໍ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ? ລກ຺ຂຓາຠາວໂຕ. ຍໍ ຫິທໍ ກິເລສານໍ ຘຸນນໂຕ ຘຸຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ, ຎາຓສ຺ສ, ເຈຕນາຍ ວາ ອງ຺ຄຕ຺ຕໍ, ນ ຕໍ ອກຸສລຘມ຺ເມສຸ ສມ຺ຠວຕິ. ຕສ຺ມາ ອຣຎ຺ຎວາສາທິມຕ຺ເຕນ ອາຣຎ຺ຎິກາທໂຍ ຕາວ ໂຫນ຺ຕຸ, ອາຣຎ຺ຎິກງ຺ຄາທີນິ ປນ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນ ມຍ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອິມານີຕິ ຘຸຕງ຺ຄານິ. ວຸຕ຺ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຈນຕ຺ຖນິທ຺ເທເສ. ນ ຈ ອກຸສເລນ ໂກຈິ ຘຸໂຕ ນາມ ໂຫຕິ, ກິເລສານໍ ຘຸນນຏ຺ເຐນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຍສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເອຕານິ ສມາທານານິ ອງ຺ຄານິ, ເອເຕນ ປຐເມນາປິ ອຕ຺ຖວິກປ຺ເປນ ‘‘ນຕ຺ຖິ ອກຸສລໍ ຘຸຕງ຺ຄ’’ນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ນ ຈ ອກຸສລໍ ກິຎ຺ຈິ ຘຸນາຕີຕິ ອກຸສລໍ ກິຎ຺ຈິ ປາປໍ ນ ຈ ຘຸນາຕິ ເອວ ອປ຺ປຏິປກ຺ຂໂຕ. ເຍສໍ ສມາທານານໍ ຕໍ ອກຸສລໍ ຎາຓໍ ວິຍ ອງ຺ຄນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ຕານິ ຘຸຕງ຺ຄານີຕິ ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍຸໍ. ອິມິນາ ທຸຕິເຍນາປິ ອຕ຺ຖວິກປ຺ເປນ ‘‘ນຕ຺ຖິ ອກຸສລໍ ຘຸຕງ຺ຄ’’ນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ນາປິ ອກຸສລນ຺ຕິອາທິ ຕຕິຍອຕ຺ຖວິກປ຺ປວເສນ ໂຍຊນາ. ຕສ຺ມາຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕສ຺ເສວຕ຺ຖສ຺ສ ນິຄມນໍ.

ເຍສນ຺ຕິ ອຠຍຄິຣິວາສິເກ ສນ຺ຘາຍາຫ. ເຕ ຫິ ຘຸຕງ຺ຄໍ ນາມ ປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕຖາ ສຕິ ຕສ຺ສ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ ກິເລສານໍ ຘຸນນຏ຺ໂຐປິ ນ ສິຍາ, ສມາທາຕພ຺ພຕາ ຈາຕິ ເຕສໍ ວຈນໍ ປາຬິຍາ ວິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກຸສລຕ຺ຕິກວິນິມຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິປກ຺ເຂ ເອເຕ ໂທສາ ທຸນ຺ນິວາຣາ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ເຕສໍ ວຈນໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ວຸຕ຺ຕນໂຍ ເຈຕນາປກ຺ໂຂເຍວ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍສ຺ມາ ເອເຕ ຘຸຕຄຸຓາ ກຸສລຕ຺ຕິເກ ປຐມຕຕິຍປທສງ຺ຄຫິຕາ, ຕສ຺ມາ ສິຍາ ສຸຂາຍ ເວທນາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ, ສິຍາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂາຍ ເວທນາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ, ສິຍາ ວິປາກຘມ຺ມຘມ຺ມາ, ສິຍາ ເນວວິປາກນວິປາກຘມ຺ມຘມ຺ມາ, ສິຍາ ອນຸປາທິນ຺ນຸປາທານິຍາ, ສິຍາ ອສໍກິລິຏ຺ຐສໍກິເລສິກາຕິ ເອວໍ ເສສຕິກທຸກປເທຫິປິ ເນສໍ ຍຖາຣຫໍ ສງ຺ຄໂຫ ວິຠາເວຕພ຺ໂພ.

ກາມໍ ສພ຺ໂພປິ ອຣຫາ ຘຸຕກິເລໂສ, ອິຘ ປນ ຘຸຕງ຺ຄເສວນາມຸເຂນ ກິເລເສ ວິຘຸນິຕ຺ວາ ຐິໂຕ ຂີຓາສໂວ ‘‘ຘຸຕກິເລໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ຕຖາ ສພ຺ໂພປິ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ກິເລສຘຸນໂນ ຘມ຺ໂມ, ວິເສສໂຕ ອຄ຺ຄມຄ຺ໂຄ. ປຣິຍາເຍນ ປນ ວິປສ຺ສນາຎາຓາທິ. ເຫຏ຺ຐິມປຣິຈ຺ເຉເທນ ຘຸຕງ຺ຄເຈຕນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຎາຓໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອວໍ ຘຸຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຘຸຕວາເທ ທສ຺ເສຕພ຺ເພ ຍສ຺ມາ ຘຸຕວາທເຠເທນ ຘຸໂຕ ວິຍ ຘຸຕເຠເທນ ຘຸຕວາໂທປິ ທຸວິໂຘ, ຕສ຺ມາ ເຕສໍ, ຕທຸຠຍປຏິກ຺ເຂປສ຺ສ ຈ ວເສນ ຈຕຸກ຺ກເມຕ຺ຖ ສມ຺ຠວຕີຕິ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຕ຺ຖິ ຘຸໂຕ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຍິທນ຺ຕິ ນິປາໂຕ, ຕສ຺ສ ‘‘ໂສ ອຍ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຘຸຕຘມ຺ມາ ນາມາຕິ ຘຸຕງ຺ຄເສວນາຍ ປຏິປກ຺ຂຠູຕານໍ ປາປຘມ຺ມານໍ ຘຸນນວເສນ ປວຕ຺ຕິຍາ ‘‘ຘຸໂຕ’’ຕິ ລທ຺ຘນາມາຍ ຘຸຕງ຺ຄເຈຕນາຍ ອຸປກາຣກາ ຘມ຺ມາຕິ ກຕ຺ວາ ຘຸຕຘມ຺ມາ ນາມ. ອສມ຺ປຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ເຕສຸ ປຈ຺ຈເຍສຸ ອລຸພ຺ຠນາກາເຣນ ປວຕ຺ຕນໂຕ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຕາ ຈ ອຕ຺ຖໂຕ ອໂລໂຠ. ປຈ຺ຈຍເຄຘາທິເຫຕຸການໍ ໂລລຕາທີນໍ ສໍກິເລສານໍ ສມ຺ມເທວ ລິຂນໂຕ ເຉທນໂຕ ຄຓສງ຺ຄຓິກາທິເຠທໂຕ ສໍສຄ຺ຄໂຕ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວິເວຈນໂຕ ສລ຺ເລຂຕາ ປວິເວກຕາ ຈ ອໂລໂຠ ອໂມໂຫຕິ ອິເມສຸ ທ຺ວີສຸ ຘມ຺ເມສຸ ອນຸປຕນ຺ຕິ ຕທນ຺ໂຕຄຘາ ຕປ຺ປຣິຍາປນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕທຸຠຍສ຺ເສວ ປວຕ຺ຕິວິເສສຠາວໂຕ. ອິເມຫິ ກຸສລຘມ຺ເມຫິ ອຕ຺ຖີ ອິທມຕ຺ຖີ, ເຍນ ຎາເຓນ ປພ຺ພຊິເຕນ ນາມ ປໍສຸກູລິກງ຺ຄາທີສຸ ປຕິຏ຺ຐິເຕນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ ຘຸຕຄຸເຓ ສມາທິຍຕິ ເຈວ ປຣິຫຣຕິ ຈ, ຕໍ ຎາຓໍ ອິທມຕ຺ຖິຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ອິທມຕ຺ຖິຕາ ຎາຓເມວາ’’ຕິ. ປຏິກ຺ເຂປວຕ຺ຖູສູຕິ ຄຫປຕິຈີວຣາທີສຸ ເຕຫິ ເຕຫິ ຘຸຕງ຺ເຄຫິ ປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ພວຕ຺ຖູສຸ. ໂລຠນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫໍ. ເຕສ຺ເວວ ວາຕິ ປຏິກ຺ເຂປວຕ຺ຖູສຸ ເອວ. ອາທີນວປຏິຈ຺ຉາທກນ຺ຕິ ອາຣກ຺ຂທຸກ຺ຂປຣາຘີນວຸຕ຺ຕິໂຈຣຠຍາທິອາທີນວປຏິຈ຺ຉາທກໍ. ອນຸຎ຺ຎາຕານນ຺ຕິ ສຕ຺ຖາຣາ ນິຈ຺ຉນ຺ທຣາຄປຣິໂຠຄວເສນ ອນຸຎ຺ຎາຕານໍ ສຸຂສມ຺ຜສ຺ສອຕ຺ຖຣຓປາວຸຣຓາທີນໍ. ປຏິເສວນມຸເຂນາຕິ ປຏິເສວນທ຺ວາເຣນ, ເຕນ ເລເສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕິສລ຺ເລຂມຸເຂນາຕິ ອຕິວິຍ ສລ຺ເລຂປຏິປຕ຺ຕິມຸເຂນ, ອຸກ຺ກຏ຺ຐສ຺ສ ວຕ຺ຕນການມ຺ປິ ປຏິກ຺ຂິປນວເສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສຸຂຸມກຣຓສນ຺ນິສ຺ສໂຍ ຣາໂຄ ທຸກ຺ຂາຍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ປຕິຏ຺ຐໍ ນ ລຠຕີຕິ ອາຫ ‘‘ທຸກ຺ຂາປຏິປທຎ຺ຈ ນິສ຺ສາຍ ຣາໂຄ ວູປສມ຺ມຕີ’’ຕິ. ສລ຺ເລໂຂ ນາມ ສມ຺ປຊານສ຺ສ ໂຫຕິ, ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ເຎ ໂມໂຫ ອປຕິຏ຺ໂຐວ ອປ຺ປມາທສມ຺ຠວໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສລ຺ເລຂໍ ນິສ຺ສາຍ ອປ຺ປມຕ຺ຕສ຺ສ ໂມໂຫ ປຫີຍຕີ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອເຕສຸ ຘຸຕງ຺ເຄສຸ. ຕຕ຺ຖາຕິ ອຣຎ຺ຎຣຸກ຺ຂມູເລສຸ.

ສີສງ຺ຄານີຕິ ສີສຠູຕານິ ອງ຺ຄານິ, ປເຣສມ຺ປິ ເກສຎ຺ຈິ ນານນ຺ຕຣິກຕາຍ, ສຸກຣຕາຍ ຈ ສງ຺ຄຓ຺ຫນໂຕ ອຸຕ຺ຕມງ຺ຄານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອສມ຺ຠິນ຺ນງ຺ຄານີຕິ ເກຫິຈິ ສມ຺ເຠທຣຫິຕານິ, ວິສຸໍເຍວ ອງ຺ຄານີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ວຑ຺ຒຕິ ຣາຄຈຣິຕສ຺ສ ໂມຫຈຣິຕສ຺ສ ໂທສຈຣິຕສ຺ສາປິ, ຕໍ ເອກຈ຺ຈໍ ຘຸຕງ຺ຄໍ ເສວນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຫາຍຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ສຸກຸມາຣຠາເວນລູຂປຏິປຕ຺ຕິໍ ອສຫນ຺ຕສ຺ສ. ວຑ຺ຒເຕວ ມຫາປຸຣິສຊາຕິກສ຺ສາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ນ ວຑ຺ຒຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອຸປນິສ຺ສຍຣຫິຕສ຺ສ. ເອກເມວ ຫິ ຘຸຕງ຺ຄໍ ຍຖາ ກິເລສຘຸນນຏ຺ເຐນ, ເອວໍ ເຈຕນາສຠາວຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ສມາທານເຈຕນາ’’ຕິ.

ເຕຣສາປິ ຘຸຕງ຺ຄານິ ສມາທາຍ ປຣິຫຣນ຺ຕານໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ວເສນ ‘‘ທ຺ວາຈຕ຺ຕາລີສ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ເຕຣສນ຺ນມ຺ປິ ປຣິຫຣຓສ຺ສ ເອກຊ຺ຌໍເຍວ ສມ຺ຠວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສເຈ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ເອກປ຺ປຫາເຣນ ສພ຺ພຘຸຕງ຺ຄານິ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຖໍ ອພ຺ໂຠກາເສ ວິຫຣນ຺ຕສ຺ສ ຣຸກ຺ຂມູລິກງ຺ຄໍ? ‘‘ຉນ຺ນໍ ປຏິກ຺ຂິປາມິ, ຣຸກ຺ຂມູລິກງ຺ຄໍ ສມາທິຍາມີ’’ຕິ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໓໒) ວຈນໂຕ ຉນ຺ເນ ອຣຸຓໍ ອຸຏ຺ຐາປິຕມຕ຺ເຕ ຘຸຕງ຺ຄໍ ຠິຊ຺ຊຕິ, ນ ອພ຺ໂຠກາເສ, ຕສ຺ມາ ເຠທເຫຕຸໂນ ອຠາເວນ ຕມ຺ປິ ອໂຣຄເມວ. ຕຖາ ເສນາສນໂລລຸປ຺ປສ຺ສ ອຠາເວນ ຍຖາສນ຺ຖຕິກງ຺ຄນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອາຣຎ຺ຎິກງ຺ຄໍ ຄຓມ຺ຫາ ໂອຫີຍນສິກ຺ຂາປເທນ (ປາຈິ. ໖໙໑-໖໙໒) ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ຂລຸປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕິກງ຺ຄໍ ອນຕິຣິຕ຺ຕໂຠຊນສິກ຺ຂາປເທນ (ປາຈິ. ໒໓໘-໒໔໐). ປວາຣິຕາຍ ຫິ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ອຕິຣິຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນ ລພ຺ຠຕິ. ກປ຺ປິເຍ ຈ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ໂລລຕາປຫານາຍ ຘຸຕງ຺ຄສມາທານໍ, ນ ອກປ຺ປິເຍ, ສິກ຺ຂາປເທເນວ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ອຏ຺ເຐວ ໂຫນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ສໍກຈ຺ຈິກຈີວຣາທີຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຎ຺ຈປິ ຕິຈີວຣສງ຺ຂເມວ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ກຕ຺ວາ. ຍຖາວຸຕ຺ເຕສູຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ວຸຕ຺ເຕສຸ ເຕຣສສຸ ຕິຈີວຣາຘິຏ຺ຐານວິນຍກມ຺ມາຠາວໂຕ ຐເປຕ຺ວາ ເຕຈີວຣິກງ຺ຄໍ ທ຺ວາທສ ສາມເຓຣານໍ. ສຕ຺ຕາຕິ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ວຸຕ຺ເຕສຸ ອຏ຺ຐສຸ ເອກໍ ປຫາຍ ສຕ຺ຕ ຕິຈີວຣາຘິຏ຺ຐານວິນຍກມ຺ມາຠາວໂຕ. ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ເຕຈີວຣິກງ຺ຄ’’ນ຺ຕິ ຫິ ອິມໍ ອນຸວຕ຺ຕມານເມວ ກຕ຺ວາ ‘‘ສຕ຺ຕ ສິກ຺ຂມານສາມເຓຣີນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຕິຣູປານີຕິ ອຸປາສກຠາວສ຺ສ ອນຸຈ຺ຉວິການິ.

ຘຸຕງ຺ຄນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອິຕິ ທຸຕິຍປຣິຈ຺ເຉທວຓ຺ຓນາ.