໑໙. ກງ຺ຂາວິຕຣຓວິສຸທ຺ຘິນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄຫກຖາວຓ຺ຓນາ

໖໗໘. ອນນ຺ຕຣນິທ຺ທິຏ຺ຐາຍ ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິຍາ ວິສຍຠາເວນ ທສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ‘‘ເອຕສ຺ເສວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຕທຎ຺ຎໂຕ ວິເສສນຕ຺ຖໍ ຕທຎ຺ຎສ຺ເສວ ອຠາວໂຕ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວາ ຫິ ວິປສ຺ສນາຠິນິເວໂສ ໂຫຕຸ ພຫິທ຺ຘາ ວາ, ອຊ຺ຌຕ຺ຕສິທ຺ຘິຍໍ ປນ ລກ຺ຂຓໂຕ ສພ຺ພມ຺ປິ ນາມຣູປໍ ອນວເສສໂຕ ປຣິຄ຺ຄຫິຕເມວ ໂຫຕີຕິ. ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄເຫນາຕິ ເຫຕຸມ຺ຫິ ກຣຓວຈນໍ. ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄຫເຫຕຸ ຫິສ຺ສ ອທ຺ຘຕ຺ຕຍກງ຺ຂາວິຕຣຓໍ ໂຫຕີຕິ, ກຣເຓ ວາ ເອຕໍ ກຣຓວຈນໍ ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄຫສ຺ສ ສາຘກຕມຠາວໂຕ ກງ຺ຂາວິຕຣຓກິຣິຍາຍ. ຍທາ ຫິສ຺ສ ສຸປຣິສຸທ຺ໂຘ ນິຊ຺ຊໂຏ ນິຄ຺ຄຸມ຺ໂພ ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄໂຫ ສິຊ຺ຌຕິ, ຕທາເນນ ກງ຺ຂາ ວິຕຣີຍຕີຕິ. ວິຕຣິຕ຺ວາຕິ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ, ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໍ ປນ ຎາຓໍ ຕຖາຘິຄຕໍ ວສີຠາວປ຺ປຕ຺ຕໍ ຌານໍ ວິຍ ໂຍຄິໂນ ສນ຺ຕາເນ ປພນ຺ຘວເສນ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຐິຕໍ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ.

ຕນ຺ຕິ ກງ຺ຂາວິຕຣຓວິສຸທ຺ຘິໍ. ຕໍ ສມ຺ປາເທຕຸກາໂມ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຍາຖາວໂຕ ທິຏ຺ຐໍ ນາມຣູປໍ ຕິວິຘທຸກ຺ຂຕາໂຍຄໂຕ ໂຣໂຄ ວິຍ. ປຈ຺ຈຍາ ຈສ຺ສ ໂຣຄສມຸຏ຺ຐານໍ ວິຍ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍຖາ ນາມ…ເປ… ປຣິເຍສຕີ’’ຕິ ອາຫ. ສໍສາຣທຸກ຺ຂນິມຸຄ຺ຄສ຺ສ ສນ຺ຕານສ຺ສ ຕໂຕ ວິໂມເຈຕຸກາມຕາວເສນ ອນຸກມ຺ປິຕພ຺ພຕາ ລພ຺ຠຕີຕິ ຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍຖາ ວາ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວເມວ ຐິເຕ ຍເທເກ ວທນ຺ຕິ ‘‘ອນຸກມ຺ເປຕພ຺ພກຸມາຣກທສ຺ສເນນ ຕສ຺ສ ມາຕາປິຕຸອາວຊ຺ຊນໍ ອິຘ ອນຸທາຫຣຓໍ ນິໂຣເຘຕພ຺ພຕາຍ ນາມຣູປສ຺ສ ອນຸກມ຺ປິຕພ຺ພຕາຠາວໂຕ’’ຕິ, ຕທປາຫຕໍ ໂຫຕິ. ອວສ຺ສຎ຺ເຈຕໍ ເອວໍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ, ອຎ຺ຎຖາ ເວເນຍ຺ຍປຸຄ຺ຄລສນ຺ຕາເນ ສຕ຺ຖຸ ມຫາກຣຸຓາປວຕ຺ຕິ ເອວ ວິຈາເຣຕພ຺ພາ ສິຍາ. ມນ຺ທພຸທ຺ຘິຕາຍ ມນ຺ທໍ. ວຸຑ຺ຒຕໂຣປິ ໂກຈິ ມນ຺ທພຸທ຺ຘິ ໂຫຕີຕິ ຕໂຕ ວິເສສນຕ຺ຖໍ ‘‘ກຸມາຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂຍ ໂກຈິ ປຐມວເຍ ວຕ຺ຕມາໂນ ‘‘ກຸມາໂຣ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ຕໂຕ ວິເສສນຕ຺ຖໍ ‘‘ທຫຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວມ຺ປິ ໂຍ ອາຘາວິຕ຺ວາ ປຣິຘາວິຕ຺ວາ ວິຈາຣຓໂກ ຕຣຸຓທາຣໂກ, ໂສປິ ‘‘ທຫໂຣ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ຕໂຕ ນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ‘‘ອຸຕ຺ຕານເສຍ຺ຍກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈຕູຫິປິ ປເທຫິ ກຣຸຓາຍິຕພ຺ພຕໍເຍວ ທສ຺ເສຕິ. ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ກໂຣຕິ.

ຍຖາ ປນສ຺ສ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍປຣິເຍສນາປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂສ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ພ຺ຍຕິເຣກມຸເຂນ ອຕ຺ໂຖ ສາຘິໂຕ ສມ຺ມເທວ ສາຘິໂຕ ໂຫຕີຕິ ອເຫຕຸກຠາວໍ ຕາວ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ‘‘ນ ຕາວິທໍ ນາມຣູປໍ ອເຫຕຸກ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ກາຣຓມາຫ ‘‘ສພ຺ພຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິນາ. ເຫຕຸມນ຺ຕເຣນ ສຕິ ສມ຺ຠເວ ສພ຺ພຘມ຺ມານໍ ເຫຕຸອຠາໂວ ສມາໂນຕິ ສພ຺ພສມານຕາ ສິຍາ, ຕຖາ ຈ ສຕິ ໂສຕປເທສາທີສຸ, ພຫິທ຺ຘາ ຈ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທິເຫຕຸອຠາໂວຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖ, ຈກ຺ຂາທີນໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ປຸພ຺ເພ, ປຣິເຠທໂຕ ອຸທ຺ຘຎ຺ຈ ເຫຕຸອຠາໂວຕິ ສພ຺ພທາ ຈ ອນ຺ຘາທີນໍ ອຣູປີນໍ, ອສຎ຺ຎີນຎ຺ຈ ເຫຕຸອຠາໂວຕິ ສພ຺ເພສຎ຺ຈ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີຫິ ຠວິຕພ຺ພໍ, ເຫຕຸອຠາວາ ວິເສສໂຕ ຕຎ຺ຈ ນຕ຺ຖີຕິ ອາຫ ‘‘ສພ຺ພຕ຺ຖ ສພ຺ພທາ ສພ຺ເພສຎ຺ຈ ເອກສທິສຠາວາປຕ຺ຕິໂຕ’’ຕິ. ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕຎ຺ເຈຕໍ ຍທິທໍ ‘‘ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີສຸ ຫີ’’ຕິ. ຍຕ຺ຕກາ ໂລເກ ວິເສສາ, ເຕຫິ ສພ຺ເພສໍ, ສພ຺ພກາລຎ຺ຈ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ວາ ເຕສມ຺ປິ ຄຫຓໍ ກຕເມວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕສ຺ມາ ອເຫຕຸກຠາເວ ວິສິຏ຺ຐຕາຍ ອສມ຺ຠໂວ ເອວາຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ເອກສທິສຠາວາປຕ຺ຕິໂຕ, ສພ຺ພທາ ເອກສທິສຠາວາປຕ຺ຕິໂຕ, ສພ຺ເພສໍ ເອກສທິສຠາວາປຕ຺ຕິໂຕຕິ ປຈ຺ເຈກໍ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອວໍ ອເຫຕຸຠາເວ ປຏິສິທ຺ເຘ ວິສມເຫຕຸວາທີ ວເທຍ຺ຍ ‘‘ນ ອິທໍ ອເຫຕຸກໍ ກິຎ຺ຈຣຫິ ສເຫຕຸກໍ, ເກນ ປນ ເຫຕຸນາ ສເຫຕຸກນ຺ຕິ? ອິສ຺ສຣາທິນາ’’ຕິ.

ອາທິ-ສທ຺ເທນ ປກຕິປຸຣິສປຊາປຕິກາລາທີນໍ ຄຫຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ, ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ນ ອິສ຺ສຣາທິເຫຕຸກ’’ນ຺ຕິອາທິ. ນ ນາມຣູປໍ ອິສ຺ສຣາທິເຫຕຸກໍ ນາມຣູປໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອນຸປລພ຺ຠມານຕ຺ຕາ ອິສ຺ສຣປກຕິອາທິນເມວ ອຠາວໂຕ. ຍທິ ປນ ອສໂຕ ອິສ຺ສຣາທິໂຕ ນາມຣູປສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ, ເອວໍ ສຕິ ສາ ເອວ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສພ຺ພທາ ສພ຺ເພສໍ ເອກສທິສຕາ ອາປຊ຺ຊຕິ. ອຖ ນາມຣູປມຕ຺ຕເມວ ອິສ຺ສຣາທິເຫຕຸກໍ, ນາມຣູປຎ຺ຈ ອຫຸຕ຺ວາ ສມ຺ຠວນ຺ຕໍ, ຫຸຕ຺ວາ ຈ ວິນສ຺ສນ຺ຕໍ ທິສ຺ສຕີຕິ ອິສ຺ສຣາທີຫິປິ ຕາທິເສຫິ ຠວິຕພ຺ພໍ. ຕຖາ ຈ ຕທປິ ສປ຺ປຈ຺ຈຍໍ ສງ຺ຂຕເມວາຕິ ຕສ຺ສາປິ ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄໂຫ ກາຕພ຺ໂພ. ອຖ ຕໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອເຫຕຸກຕາ ຕສ຺ສ ອາປນ຺ນາ. ເຕນາຫ ‘‘ອເຫຕຸກຠາວາປຕ຺ຕິໂຕ’’ຕິ.

ອປິຈ ນ ອິສ຺ສຣາທິເຫຕຸກໍ ນາມຣູປໍ. ກິໍ ກາຣຓໍ? ກເມນ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ. ຍທິ ຫິ ເອວໍ ນິຈ຺ຈໍ ອິສ຺ສຣາທິສຎ຺ຎິຕໍ ກມ຺ມກິເລສິນ຺ທ຺ຣິຍາຣມ຺ມຓາທິນິຣເປກ຺ຂກາຣຓມ຺ປິ ສິຍາ, ສພ຺ເພສໍເຍວ ເອກຊ຺ຌໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ສິຍາ, ຍຕ຺ຕເກຫິ ຕໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ກສ຺ມາ? ກາຣຓສ຺ສ ສນ຺ນິຫິຕຠາວໂຕ. ຍທິ ປນ ຕສ຺ສ ອິຈ຺ຉາວເສນ ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຣິກປ຺ເປຍ຺ຍຸໍ, ຕາສຎ຺ຈ ອິຈ຺ຉານໍ ເອກຊ຺ຌໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ໂກ ວິພນ຺ໂຘ. ອຖ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ກິຎ຺ຈິ ກມ຺ມກິເລສິນ຺ທ຺ຣິຍາຣມ຺ມຓາທິອເປກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ອຕ຺ຖີຕິ ເຈ? ຕເທວ ເຫຕຸ ກາຣຓໍ, ກິມຎ຺ເຎນ ອທິຏ຺ຐສາມຕ຺ຖິເຍນ ປຣິກປ຺ປິເຕນ ປໂຍຊນໍ? ທິຏ຺ຐຎ຺ຫິ ກມ຺ມາທີນໍ ສາມຕ຺ຖິຍໍ ຕທຎ຺ຎປຈ຺ຈຍສນ຺ນິຘາເນປິ ຕທຠາເວ ອຠາວໂຕ. ຍຖາ ຫິ ຣູປາໂລກມນສິກາຣສນ຺ນິຘາເນປິ ຈກ຺ຂຸໂນ ອຠາເວ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອຠາວໍ, ຠາເວ ຈ ຠາວໍ ທິສ຺ວາ ຈກ຺ຂຸໂນ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓຸປ຺ປາທນສມຕ຺ຖຕາ ອຕ຺ຖີຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ຍຖາ ຈ ຍ຺ວາຍໍ ຍມການມ຺ປິ ສມານານໍ ຊນກຊນນີສຸກ຺ກໂສຓິຕາທິພາຫິຣປຈ຺ຈຍສມຠາເວປິ ສຕ຺ຕານໍ ຫີນປຓີຕຕາທິວິເສໂສ ທິສ຺ສຕິ, ໂສ ຈ ສສນ຺ຕາເນ ຕາທິສສ຺ສ ອຎ຺ຎສ຺ສ ເຫຕຸໂນ ອຠາວາ ກມ຺ມກິເລສເຫຕຸໂກຕິ ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ສມຕ຺ຖຕາ ອຕ຺ຖີຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ນ ເອວມິສ຺ສຣາທິກສ຺ສ. ກາຣຓສ຺ສ ຫິ ຠາວາຠາເວ ຜລສ຺ສ ຠາວາຠາເວຫິ ກາຣຓສ຺ສ ສມຕ຺ຖຕາ ວິຎ຺ຎາເຍຍ຺ຍ. ນ ຈ ສນ຺ນິຫິເຕ ຕທກາຣຓສ຺ສ ນາມຣູປສ຺ສ ອິສ຺ສຣາທິເວກລ຺ເລນ ກຕ຺ຖຈິ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິ ທິຏ຺ຐາ, ຕສ຺ມາ ອກາຣຓມິສ຺ສໂຣ.

ອຖາປິ ສຄ຺ໂຄ ເອວໍ ອິສ຺ສຣາທິເຫຕຸໂກ ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ, ໂສປິ ສຄ຺ຄປ຺ປກາໂຣ ສພ຺ພກາລໍ ຕໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຍ຺ຍ. ນ ຫິ ສນ຺ນິຫິຕກາຣຓສ຺ສ ຜລສ຺ສ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິ ຍຸຕ຺ຕາ. ນິຈ຺ເຈ ຈ ສຕິ ອຎ຺ຎນິຣເປກ຺ຂກາຣເຓ ສຄ຺ຄສ຺ສ ອາທິເຍວ ນ ຍຸຕ຺ໂຕ, ຍາວ ອິສ຺ສຣາທິກໍ ກາຣຓໍ, ຕາວ ສພ຺ພສ຺ສ ອຕ຺ຖິຠາວປ຺ປສງ຺ຄໂຕ. ອຖາປິ ວເທຍ຺ຍ ‘‘ອຎ຺ເຎປິ ຍຖາຣຫໍ ປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິເຍວ, ອິສ຺ສຣາທິກມ຺ປິ ເຕສໍ ສຫກາຣີກາຣຓໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຍເທຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕເມວ. ຍທິ ປໂຣ ວເທຍ຺ຍ ‘‘ອິຘ ພຸທ຺ຘິປຸພ຺ໂພ ຠາວານໍ ຣຈນາວິເສໂສ ທິຏ຺ໂຐ, ຍຖາ ຕໍ ຆຏເຄຫາທີນໍ. ອຕ຺ຖິ ຈ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິຣານໍ ສຣີຣປທຸມາທີນໍ ຣຈນາວິເສໂສ, ຕສ຺ມາ ເຕນາປິ ພຸທ຺ຘິປຸພ຺ເພນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ຍສ຺ສ ຈ ໂສ ພຸທ຺ຘິປຸພ຺ໂພ, ໂສ ອິສ຺ສຣາທິໂກ, ຕສ຺ມາ ເຕນ ນາມຣູປສຎ຺ຎິຕສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ກາຣເຓນ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ຕຍິທໍ ອສິທ຺ຘໍ, ຣຈິຕາ ສຣີຣປທຸມາທໂຍຕິ ຕຕ຺ເຖວ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ. ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຫິ ສນ຺ນິເວສວເສນ ຕຖາ ຕຖາ ປຏ຺ຐປນໍ ‘‘ຣຈນາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອເນກນ຺ຕິໂກ ຈາຍໍ ອພຸທ຺ຘິປຸພ຺ພສ຺ສາປິ ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ. ທິຏ຺ໂຐ ຫິ ນ຺ຫາຣຸອາທີນໍ ອຄ຺ຄິສໍໂຍເຄນ ຣຈນາວິເສໂສ, ຕຖາ ວິສຸສ຺ສນ຺ຕານໍ ປຸພ຺ພຈມ຺ມາທີນໍ. ຍທິ ປນາຍມິສ຺ສຣາທິໂກ ຄວສ຺ສຊຄທ຺ຣຠາທີນໍ ກຣີສາວຕ຺ເຕ ປຏິມຫຸຕໍ ຣເຈຍ຺ຍ, ອຸມ຺ມຕ຺ໂຕ ວິຍ ວິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ສິຍາ. ກິຎ຺ຈາຍໍ ໂລກໍ ສຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕຕ຺ຖໍ ວາ ສຊ຺ເຊຍ຺ຍ ໂລກຕ຺ຖໍ ວາ.

ຕຕ຺ຖ ຈ ຍທິ ປຸຣິໂມ ມກ຺ໂຂ ກຕກິຈ຺ໂຈ ນ ສິຍາ ໂລເກນ ສາເຘຕພ຺ພສ຺ສ ອຕ຺ຖິຠາວໂຕ. ອຖ ທຸຕິໂຍ, ກສ຺ມາ ໂລກສ຺ສ ອຫິຕທຸກ຺ຂາວຫໍ ປາປໍ ນິຣຍາທິໍ, ຊຣາມຣຓາທິຎ຺ຈ ສຊຕິ? ອຖ ຕທຸຠຍໍ ອນາມສິຕ຺ວາ ກີຬຕ຺ຖໍ ສຊຕິ. ກີຬາ ຈ ນາມ ຣຕິອຕ຺ຖາ ໂຫຕິ. ວິນາ ກີຬາຍ ຣຕິໍ ອຊານນ຺ຕານໍ ຣຕິອຕ຺ຖຎ຺ຈ ກີຬມາຣຠນ຺ໂຕ ຣຕິຍໍ ອິສ຺ສໂຣ ອນິສ຺ສໂຣ ສິຍາ. ອຖ ປໂຍຊນນິຣເປກ຺ໂຂ, ສພ຺ພກາລໍ ສເຊຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ຈາຍໍ ສຊນສມຕ຺ຖຕາ ອເຫຕຸກາ ວາ ສິຍາ ສເຫຕຸກາ ວາ. ອເຫຕຸກາ ເຈ, ສພ຺ເພສໍ ສິຍາ ສເຫຕຸກາ ວາ. ອເຫຕຸກາ ເຈ, ສພ຺ເພສມ຺ປິ ສິຍາ. ອຖ ສເຫຕຸກາ, ໂສ ຈສ຺ສ ເຫຕຸ ປຣໂຕ ວາ ສມ຺ຠູໂຕ ສິຍາ ອຕ຺ຕໂຕ ວາ. ຕຕ຺ຖ ປຣໂຕ ເຈ ສມ຺ຠູໂຕ, ຍທສ຺ສ ໂສ ລທ຺ໂຘ, ຕສ຺ສາຍໍ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກຣສທິໂສ ສິຍາ. ອຖ ອຕ຺ຕໂຕ ຕທຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ປຸພ຺ເພ ອຍໍ ກີທິໂສ ໂລໂກ ຈາຕິ ສພ຺ພມິທໍ ອາລຸນວິສິຓໍ ອາກຸລພ຺ຍາກຸລໍ ໂຄຍູເຖນ ຄຕມຄ຺ຄສທິສເຜຓປິຓ຺ຑສມໍ ອວິມທ຺ທກ຺ຂມໍ ອສາຣໍ. ຕິຏ຺ຐຕຸ ປສງ຺ໂຄ, ຍຖາຘິກຕເມວ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສາມ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ອິທໍ ນາມຣູປໍ ນ ອເຫຕຸກໍ, ນາປິ ອິສ຺ສຣາທິວິສມເຫຕຸກໍ, ຕສ຺ມາ. ເຕຕິ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍາ.

໖໗໙. ໂອຬາຣິກຕ຺ຕາ, ສຸປາກຏຕ຺ຕາ ຈ ຣູປສ຺ສ ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄໂຫ ສຸກໂຣຕິ ‘‘ອິມສ຺ສ ຕາວ ຣູປກາຍສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ ປຐມໍ ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄຫວິຘິໍ ອາຣຠຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ນາມຣູປສ຺ສ ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄໂຫ ອເຫຕຸວິສມເຫຕຸວາທນິວຕ຺ຕິຍາ ໂຫຕິ, ເອວໍ ນິພ຺ພິທາວິຣາຄາວຫຠາເວນ ຕຕ຺ຖ ອຠິຣຕິນິວຕ຺ຕິຍາປິ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພຕິ ຕໍ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍກວເສນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ຐານສ຺ສ ສຸຈິຠາວປຏິເສຘນມຸເຂນ ອສຸຈິຠາວໍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ອຍໍ ກາໂຍ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປລາທີນິ ອສຸຈິຏ຺ຐາເນ ນິພ຺ພຕ຺ຕານິປິ ສຍໍ ສຸຈິສມ຺ມຕາເນວາຕິ ຕໍທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອພ຺ຠນ຺ຕຣຄ຺ຄຫຓໍ. ເຕນາຫ ຠຄວາ –

‘‘ຍຖາ ສງ຺ກາຣຘານສ຺ມິໍ, ອຸຊ຺ຌິຕສ຺ມິໍ ມຫາປເຖ;

ປທຸມໍ ຕຕ຺ຖ ຊາເຍຖ, ສຸຈິຄນ຺ຘໍ ມໂນຣມ’’ນ຺ຕິ. (ຘ. ປ. ໕໘);

‘‘ນິພ຺ພຕ຺ຕຕີ’’ຕິ ອິທໍ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິຍໍ ປຏິສນ຺ຘິປວຕ຺ຕີສຸ ຣູປກາຍສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕນສາມຎ຺ຎໂຕ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປຐມາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິມຕ຺ຕໍ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ອາຫາຣສ຺ສ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກປຈ຺ຈຍຕາວຈນໍ, ອຸທຣປຏລສ຺ສ ປຈ຺ຉໂຕ ກຣຓາທິວຈນໍ, ທຸຄ຺ຄນ຺ຘເຊຄຸຈ຺ຉປຏິກ຺ກູລຕາວຈນຎ຺ຈ ສມຕ຺ຖິຕໍ ໂຫຕິ. ເອວມວຏ຺ຐິເຕ ຍເທກຈ຺ເຈຫິ ປິຏ຺ຐິໂຕ, ປຸຣໂຕ ຈ ກຣຓໍ ກິໍ ສິຍາ ປຏິສນ຺ຘິກາເລຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອປາຫຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ນິພ຺ພຕ຺ຕກຕ຺ຕາ’’ຕິ ອິມິນາ ພີຊໍ ວິຍ ອງ຺ກຸຣສ຺ສ ອວິຊ຺ຊາທໂຍ ຣູປກາຍສ຺ສ ອສາຘາຣຓກາຣຓຕາຍ ເຫຕູຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກຕ຺ຕາ’’ຕິ ອິມິນາ ປນ ອງ຺ກຸຣສ຺ສ ປຖວີສລິລປາຣິສິອາທໂຍ ວິຍ ອາຫາໂຣ ສາຘາຣຓກາຣຓຕາຍ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍາຕິ ອວິຊ຺ຊາທໂຍ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ຍຖາຣຫໍ ເຫຕຸ ຈ ປຈ຺ຈໂຍ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠເວສຸ ວິຊ຺ຊມານໂທສປຏິຈ຺ຉາທນປຕ຺ຖນາ ທຬ຺ຫຄ຺ຄາຫຠາເວນ ສງ຺ຂາຣຠວານໍ ເຫຕຸຠູຕາ ຊນກສຫາຍຕາຍ ຠວນິກນ຺ຕິ ຕໍສຫຊາຕອາສນ຺ນກາຣຓຕ຺ຕາ ອຠິສງ຺ຂາຣິກາ, ອປສ຺ສຍຠູຕາ ຈາຕິ ‘‘ມາຕາ ວິຍ ທາຣກສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຍຖາ ປິຕຸ ຊນິຕສຸກ຺ເກ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕີຕິ ປິຕາ ຊນໂກ, ເອວໍ ກມ຺ມໍ ສຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກຕ຺ຕາ ຊນກໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ຘາຕິ ຊາຕສ຺ສ ທາຣກສ຺ສ ໂປສນວເສນ ສນ຺ຘາຣິກາ, ເອວໍ ອາຫາໂຣ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ກາຍສ຺ສາຕິ ສນ຺ຘາຣໂກ ວຸຕ຺ໂຕ.

ກາມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ອວິຊ຺ຊາທໂຍ ນາມກາຍສ຺ສາປິ ປຈ຺ຈໂຍ, ປກາຣນ຺ຕເຣນ ປນ ຕສ຺ສ ປາກຏໍ ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄຫວິຘິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຈກ຺ຂຸຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຈກ຺ຂຸຎ຺ຈາຕິ ຈ-ສທ຺ໂທ ສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ໂຖ. ເຕນ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອາວຊ຺ຊນາທິອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສພ຺ພໍ ປຈ຺ຈຍຊາຕໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຣູເປ ຈາຕິ ປນ ຈ-ສທ຺ເທນ ຍຖາ ພຫຸລໍ ພາຫິຣຣູປໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈໂຍ, ເອວໍ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ພາຫິຣໍ ປຈ຺ຈຍຊາຕໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ປຏິຈ຺ຈາຕິ ປຈ຺ຈຍຠູຕໍ ລທ຺ຘາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນ ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ນິສ຺ສຍປຸເຣຊາຕອິນ຺ທ຺ຣິຍວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕອຕ຺ຖິອວິຄຕວເສນ, ຣູປສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓປຸເຣຊາຕອຕ຺ຖິອວິຄຕວເສນ, ອິຕເຣສຎ຺ຈ ສງ຺ຄຫິຕານໍ ອນນ຺ຕຣາທິສຫຊາຕາທິວເສນ ປຈ຺ຈຍຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ວຈນເຠເທ ປນ ກາຣຓໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕເມວ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຈ ຜສ຺ສາທີນໍ ວິຍ ສຫປຈ຺ຈເຍຫິ ໂສຕວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ ເວທິຕພ຺ໂພ ‘‘ຕິຓ຺ຓໍ ສງ຺ຄຕິ ຜສ຺ໂສ’’ຕິອາທິປາຐສ຺ສ (ມ. ນິ. ໑.໒໐໔; ໓.໔໒໑, ໔໒໕-໔໒໖; ສໍ. ນິ. ໒.໔໓-໔໕; ກຖາ. ໔໖໕, ໔໖໗) ວິຍ ‘‘ໂສຕຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈາ’’ຕິອາທິປາຐສ຺ສ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ເອວໍ ສມ຺ມສນຸປຄໍ ສພ຺ພໍ ນາມໍ ສຫປຈ຺ຈເຍນ ສງ຺ຄຫິຕໍ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ນາມກາຍສ຺ສ ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄຫໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ.

ປວຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາຕິ ເອຕຣຫິ ປວຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ. ເອວນ຺ຕິ ອິມິນາ ນ ເກວລໍ ສປ຺ປຈ຺ຈຍຕາມຕ຺ຕເມວ ປຈ຺ຈາມຏ຺ຐໍ, ອຖ ໂຂ ຍາທິເສຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ເອຕຣຫິ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕາທິເສຫິ ອວິຊ຺ຊາທິປຈ຺ຈເຍເຫວ ອຕີເຕປິ ປວຕ຺ຕິຕ຺ຖາຕິ ປຈ຺ຈຍສທິສຕາປິ ປຈ຺ຈາມຏ຺ຐາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

໖໘໐. ປຸພ຺ພນ຺ຕນ຺ຕິ ອຕີຕໍ ຂນ຺ຘປ຺ປພນ຺ຘໂກຏ຺ຐາສໍ. ອາຣພ຺ຠາຕິ ອຸທ຺ທິສ຺ສ. ອໂຫສິໍ ນຸ ໂຂ, ນ ນຸ ໂຂ ອໂຫສິນ຺ຕິ ສສ຺ສຕາກາຣໍ, ອຘິຈ຺ຈສມຸປ຺ປຕ຺ຕິອາກາຣຎ຺ຈ ນິສ຺ສາຍ ອຕີເຕ ອຕ຺ຕໂນ ວິຊ຺ຊມານຕໍ, ອວິຊ຺ຊມານຕຎ຺ຈ ກງ຺ຂຕິ. ກິໍ ນຸ ໂຂ ອໂຫສິນ຺ຕິ ຊາຕິລິງ຺ຄູປປຕ຺ຕິໂຍ ນິສ຺ສາຍ ‘‘ຂຕ຺ຕິໂຍ ນຸ ໂຂ ອໂຫສິໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓາທີສຸ ຄຫຏ຺ຐາທີສຸ ເທວາທີສຸ ອຎ຺ຎຕໂຣ ນຸ ໂຂ’’ຕິ ກງ຺ຂຕິ. ກຖໍ ນຸ ໂຂຕິ ສຓ຺ຐານາກາຣໍ ນິສ຺ສາຍ ‘‘ທີໂຆ ນຸ ໂຂ ອໂຫສິໍ, ຣສ຺ສໂອທາຕກາຬປມາຓິກອປ຺ປມາຓິກາທີນມ຺ປິ ອຎ຺ຎຕໂຣ’’ຕິ ກງ຺ຂຕິ. ອິສ຺ສຣນິມ຺ມານາທິໍ ນິສ຺ສາຍ ‘‘ເກນ ນຸ ໂຂ ປກາເຣນ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ ນິພ຺ພຕ຺ຕາກາຣໂຕ ກງ຺ຂຕີຕິ ຈ ວທນ຺ຕິ. ກິໍ ຫຸຕ຺ວາ ກິໍ ອໂຫສິນ຺ຕິ ຊາຕິອາທິໍ ນິສ຺ສາຍ ‘‘ຂຕ຺ຕິໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ນຸ ໂຂ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອໂຫສິໍ…ເປ… ເທໂວ ຫຸຕ຺ວາ ນຸ ໂຂ ມນຸສ຺ໂສ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອປຣາປຣຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ກງ຺ຂຕິ. ສພ຺ພຕ຺ເຖວ ຈ ອທ຺ຘານນ຺ຕິ ກາລາຘິວຈນໍ. ຠວິສ຺ສາມິ ນຸ ໂຂຕິ ສສ຺ສຕາກາຣໍ, ອຸຈ຺ເຉທາກາຣຎ຺ຈ ນິສ຺ສາຍ ອນາຄເຕ ອຕ຺ຕໂນ ວິຊ຺ຊມານຕໍ, ອວິຊ຺ຊມານຕຎ຺ຈ ກງ຺ຂຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ເອຕຣຫິ ວາ ປນ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ອທ຺ຘານນ຺ຕິ ອິທານິ ວາ ປຏິສນ຺ຘິມາທິໍ ກຕ຺ວາ ຈຸຕິປຣິຍນ຺ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ວຕ຺ຕມານກາລໍ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ກຖໍກຖີ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຂນ຺ເຘສຸ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ໂຫຕິ. ອຫໍ ນຸ ໂຂສ຺ມີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖິຠາວໍ ກງ຺ຂຕິ. ອຍຸຕ຺ຕໍ ປເນຕນ຺ຕິ. ຍຸຕ຺ຕໍ ອຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ກາ ເອຕ຺ຖ ຈິນ຺ຕາ. ອຸມ຺ມຕ຺ຕໂກ ວິຍ ຫິ ພາລປຸຖຸຊ຺ຊໂນ. ໂນ ນຸ ໂຂສ຺ມີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ນຕ຺ຖິຠາວໍ ກງ຺ຂຕິ. ກິໍ ນຸ ໂຂສ຺ມີຕິ ຂຕ຺ຕິໂຍວ ສມາໂນ ອຕ຺ຕໂນ ຂຕ຺ຕິຍຠາວໍ ກງ຺ຂຕິ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸ. ກຖໍ ນຸ ໂຂສ຺ມິນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ເກວລຎ຺ເຫຕ຺ຖ ‘‘ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຊີໂວ ນາມ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ທີຆາທິຠາວໍ ກງ຺ຂນ຺ໂຕ ‘‘ກຖໍ ນຸ ໂຂສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ ກງ຺ຂຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ສຣີຣສຓ຺ຐານໍ ອຊານນ຺ໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ກຸໂຕ ອາຄໂຕ, ໂສ ກຸຫິໍ ຄາມີ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ອາຄຕິຄຕິຏ຺ຐານໍ ກງ຺ຂຕິ. ສາ ສພ຺ພາປິ ປຫີຍຕີຕິ ສາ ຍຖາວຸຕ຺ຕາ ໂສຬສວິຘາປິ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນ ປຫີຍຕິ.

໖໘໑. ກຸສລາທິເຠທໂຕ ສພ຺ພປ຺ປກາຣສ຺ສາປິ ນາມສ຺ສ ສາຘາຣໂຓ ປຈ຺ຈໂຍຕິ, ຕໂຕ ປວຕ຺ຕິໂຕ ມນສິກາຣາທິໂກ ກຸສລາທິເຠທໂຕ ສພ຺ພປ຺ປກາຣສ຺ສາປິ ນາມສ຺ສ ອສາຘາຣໂຓ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ຈ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ກຸສລາທິເຠທໂຕຕິ ກຸສລາກຸສລວິປາກກິຣິຍເຠທໂຕ. ຕສ຺ສາປິ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕາທິອຎ຺ຎຕຣເຠທວເສນ ສພ຺ພປ຺ປກາຣສ຺ສາປິ. ຍໍ ເອກນ຺ຕໂຕ ຉທ຺ວາຣິກໍ, ຕມ຺ປິ ຉທ຺ວາຣຄ຺ຄຫເຓເນວ ຄຫິຕໍ ຍຖາ ຉຏ຺ຐາຣມ຺ມຓໍ ຉຬາຣມ຺ມຓຄ຺ຄຫເຓນາຕິປິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສພ຺ພປ຺ປກາຣສ຺ສາປີ’’ຕິ. ຕໂຕຕິ ຈກ຺ຂຸຣູປາທິໂຕ. ມນສິກາຣາທິໂກຕິ ໂຍນິໂສມນສິກາຣອໂຍນິໂສມນສິກາຣາທິໂກ, ກມ຺ມຠວງ຺ຄາທິໂກ ຈ. ກາມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ທ຺ວາຣຈ຺ຉກ຺ກໂຍນິໂສມນສິກາຣາທິວເສນ ນາມສ຺ເສວ ສາຘາຣໂຓ, ອສາຘາຣໂຓ ຈ ປຈ຺ຈໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕໍ ປນ ອວິເສສວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິເສສໂຕ ປນ ກມ຺ມໍ ວິປາກນາມສ຺ສ, ກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານຣູປານຎ຺ຈ ຈິຕ຺ຕໍ ເຈຕສິກນາມສ຺ສ, ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຣູປານຎ຺ຈ ສາຘາຣໂຓ ປຈ຺ຈໂຍ, ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ເສວ ຈ ນາມສ຺ສ, ຣູປສ຺ສ ຈ ຕທຎ຺ຎນາມຣູປາເປກ຺ຂາຍ ອສາຘາຣໂຓ ປຈ຺ຈໂຍ. ຕຖາ ສຠາໂຄ, ອຸຕຸສຠາໂຄ ຈ ອາຫາໂຣ ຕໍສມຸຏ຺ຐານຣູປານໍ ສາຘາຣໂຓ ປຈ຺ຈໂຍ, ຕທຎ຺ຎາເປກ຺ຂາຍ ອສາຘາຣໂຓຕິ ຣູປສ຺ສາປິ ສາຘາຣໂຓ, ອສາຘາຣໂຓ ຈ ປຈ຺ຈໂຍ ຍຖາຣຫໍ ນິທ຺ຘາເຣຕພ຺ໂພ. ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄໂຫ ນາມ ອນຘິຄຕາຣຫຕ຺ເຕນ ກາຕພ຺ໂພຕິ ຕທເປກ຺ຂາຍ ‘‘ໂຍນິໂສມນສິກາຣສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສວນາທິໂກ ກຸສລສ຺ເສວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ສປ຺ປຸຣິສູປນິສ຺ສຍສ຺ສ, ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ວາ ສມ຺ປຕ຺ຕິຈກ຺ການໍ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ວິປຣີໂຕ ອກຸສລສ຺ສາຕິ ວຈນໂຕ ຍຖາ ໂຍນິໂສມນສິກາຣາທິວິປຣີໂຕ ອກຸສລສ຺ເສວ ປຈ຺ຈໂຍ, ຕຖາ ໂຍນິໂສມນສິກາຣາທິ ກຸສລສ຺ເສວ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍສ຺ສ ວາ ກຸສລໍ ສມ຺ຠວຕິ, ອກຸສລໍ ສມ຺ຠວຕິ, ກຸສລາກຸສລານິ ວາ, ຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ຖສິທ຺ຘເມຕໍ. ກມ຺ມາທິໂກຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອວິຊ຺ຊາທໂຍ ວິຍ ຄຕິກາລາທໂຍປິ ສງ຺ຄຫິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ຠວງ຺ຄາທິໂກຕິ ຠວງ຺ຄສນ຺ຕີຣຓປຣິຕ຺ຕກິຣິຍາຣຫຕ຺ຕາທິໂກ. ຕຕ຺ຖ ຠວງ຺ຄໍ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣມໂນທ຺ວາຣາວຊ຺ຊນກິຣິຍານໍ, ສນ຺ຕີຣຓໍ ໂວຏ຺ຐພ຺ພນສ຺ສ, ປຣິຕ຺ຕກິຣິຍາ ຍຖາຣຫໍ ປຣິຕ຺ຕມຫຄ຺ຄຕກິຣິຍານໍ, ອຣຫຕ຺ຕໍ ອາວຊ຺ຊນວຊ຺ຊານໍ ສພ຺ພກິຣິຍານໍ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ກມ຺ມນ຺ຕິ ເຈຕນາວ ອຘິປ຺ເປຕາ, ສາ ຈ ໂຂ ກຸສລາກຸສລາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ກຸສລາກຸສລເຈຕນາ ວິປາການໍ ຂນ຺ຘານໍ, ກຏຕ຺ຕາ ຈ ຣູປານໍ ກມ຺ມປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໔໒໗). ນ ຈິຕ຺ຕໍ ວິຍ ສສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ. ຈິຕ຺ຕຎ຺ເຫຕ຺ຖ ສສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ ‘‘ເຫຕູ ເຫຕຸສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການໍ ຘມ຺ມານໍ, ຕໍສມຸຏ຺ຐານານຎ຺ຈ ຣູປານໍ ເຫຕຸປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໑). ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ກມ຺ມາທີສຸ ຣູປຊນກປຈ຺ຈເຍສຸ. ອຕີຕໂຕ ເອວ ກມ຺ມໂຕ ຜລໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນ ວຕ຺ຕມານໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກມ຺ມໍ ອຕີຕເມວ ກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານສ຺ສ ຣູປສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ. ຍທິ ຫິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໂຕ ກມ຺ມໂຕ ຜລໍ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ອາຍູຫນກ຺ຂເຓ ເອວ ຜເລນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ ຠເວຍ຺ຍ, ນ ຈ ຕໍ ທິຏ຺ຐມິຈ຺ຉິຕໍ ວາ. ນ ຫິ ໂລເກ ກຸທາຈນໍ ກຣິຍມານເມວ ກມ຺ມໍ ຜລໍ ເທນ຺ຕໍ ທິຏ຺ຐໍ, ຕຖາຣູໂປ ວາ ອາຄໂມ ອຕ຺ຖີຕິ. ນນຸ ຈ ອິທມປິ ນ ທິຏ຺ຐໍ, ຍໍ ວິນຏ຺ຐໂຕ ເຫຕຸໂຕ ຜລໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ, ມໂຕ ວາ ກຸກ຺ກຸໂຏ ວສ຺ສນ຺ໂຕຕິ? ສຈ຺ຈມທິຏ຺ຐໍ ຣູປຘມ຺ມານໍ ປພນ຺ຘວິຈ຺ເຉເທ, ອິທໍ ປນ ອຣູປໍ ປພນ຺ໂຘປິ ອຕ຺ຖີຕິ ອຸປມາ ນ ສໍສນ຺ທຕິ. ກມ຺ມໂຕ ຫິ ອຕີຕໂຕ ເອວ ກມ຺ມສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ, ອຸປຈິຕຕ຺ຕາ ຈ ຜລໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ກາມາວຈຣສ຺ສ ກຸສລສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ ອຸປຈິຕຕ຺ຕາ ວິປາກໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິ (ຘ. ສ. ໔໓໑). ຍສ຺ມາ ອນນ຺ຕຣາທິປຈ຺ຈຍລາຠໂຕ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ເອວ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ພລວຕາ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານເມວ ຣູປໍ ຊເນຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຈິຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານ’’ນ຺ຕິ. ຣູປສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຍສ຺ມາ ປນ ຣູປສ຺ສ ຐິຕິກ຺ຂເຓ ພລວຕາ ປຈ຺ຉາຊາຕາທິປຈ຺ຈຍລາຠໂຕ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸຕຸອາຫາຣາ…ເປ… ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ, ພາຫິຣໍ ອຸຕຸໍ, ອາຫາຣຎ຺ຈ ປຈ຺ຈຍໍ ລຠິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຐິຕິກ຺ຂເຓ ອຸຕຸອາຫາຣາ ຣູປໍ ຊເນນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອວນ຺ຕິ ‘‘ສາຘາຣຓາສາຘາຣຓວເສນາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ.

໖໘໒. ສງ຺ຂາຣານນ຺ຕິ ສງ຺ຂຕສງ຺ຂາຣານໍ. ຠງ຺ຄນ຺ຕິ ມຣຓໍ. ຊຣາມຣຓໍ ນາມ ຊາຕິຍາ ສຕີຕິອາທິ ຜລທສ຺ສນານຸປຸພ຺ພິຍາ ເຫຕຸທສ຺ສນກ຺ກເມນ ນາມຣູປສ຺ສ ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄໂຫ ສຸກໂຣຕິ ກຕ຺ວາ ທສ຺ສິໂຕ. ຕຕ຺ຖ ຠເວ ສຕີຕິ ກມ຺ມຠເວ ສຕິ.

໖໘໓. ປຸພ຺ເພ ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ ທສ຺ສິຕອນຸໂລມປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທວເສນາຕິ ປຣິໂຍສານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຏິໂລມນເຍນ ອາທິປາປນວເສນ ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ ທສ຺ສິຕອນຸໂລມປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທວເສນ. ‘‘ອສຕິ ຊາຕິຍາ ນຕ຺ຖິ ຊຣາມຣຓ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ສໍ. ນິ. ໒.໔) ຫິ ປຏິໂລມວເສນ ທສ຺ສິເຕ ປຈ຺ຈຍາກາເຣ ‘‘ຍສ຺ສ ອຠາວາ ຍສ຺ສ ອຠາໂວ, ໂສ ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ພ຺ຍຕິເຣກໂຕ, ອນ຺ວຍໂຕ ຈ ນາມຣູປສ຺ສ ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄໂຫ ສຸກໂຣຕິ.

໖໘໔. ປຸຣິມກມ຺ມຠວສ຺ມິໍ ໂມໂຫຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖເມວ. ກມ຺ມສຫາຍຕ຺ຕາ ກິເລສວຏ຺ຏໍ ກມ຺ມວຏ຺ເຏ ປກ຺ຂິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກມ຺ມວຏ຺ຏວິປາກວຏ຺ຏວເສນາ’’ຕິ.

໖໘໕. ທິຏ຺ຐຘມ຺ໂມ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຈ຺ຈກ຺ຂຠູໂຕ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ໂນ ອຕ຺ຕຠາໂວ, ຕຕ຺ຖ ເວທິຕພ຺ພຜລໍ ກມ຺ມໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍໍ. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຠວໂຕ ອນນ຺ຕຣໍ ເວທິຕພ຺ພຜລໍ ກມ຺ມໍ ອຸປປຊ຺ຊເວທນີຍໍ. ອປຣາປຣິຍາເຍຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມານນ຺ຕຣານາຄຕໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາວປຣິຍາເຍ ອຕ຺ຕຠາວປຣິວຕ຺ເຕ. ອໂຫສິກມ຺ມນ຺ຕິ ອໂຫສິ ເອວ ກມ຺ມໍ, ນ ຕສ຺ສ ວິປາໂກ ອໂຫສິ, ‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠວິສ຺ສຕິ ວາ’’ຕິ ເອວໍ ວຕ຺ຕພ຺ພກມ຺ມໍ. ປຏິປກ຺ເຂຫິ ອນຠິຠູຕຕາຍ, ປຈ຺ຈຍວິເສເສນ ປຏິລທ຺ຘວິເສສຕາຍ ຈ ພລວຠາວໍ ປຕ຺ຕາ ຕາທິສສ຺ສ ປຸພ຺ພາຠິສງ຺ຂາຣສ຺ສ ວເສນ ສາຕິສຍາ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕາ ປຐມຊວນເຈຕນາ ຕສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ ຜລທາຍິນີ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍາ ນາມ. ສາ ຫິ ວຸຕ຺ຕາກາເຣນ ພລວຕິ ຊວນສນ຺ຕາເນ ຄຸຓວິເສສຍຸຕ຺ເຕສຸ ອຸປກາຣາປກາຣວສປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ, ອາເສວນາລາເຠນ ອປ຺ປວິປາກຕາຍ ຈ ປຐມຊວນເຈຕນາ ອິຕຣທ຺ວຍໍ ວິຍ ປວຕ຺ຕສນ຺ຕານຸປຣມາເປກ຺ຂໍ, ໂອກາສລາຠາເປກ຺ຂຎ຺ຈ ກມ຺ມໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອິເຘວ ປຸປ຺ຜມຕ຺ຕໍ ວິຍ ປວຕ຺ຕິວິປາກມຕ຺ຕໍ ຜລໍ ເທຕິ. ຕຖາ ອສກ຺ໂກນ຺ຕນ຺ຕິ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາກທານໍ ນາມ ອຸປຘິປໂຍຄາທິປຈ຺ຈຍນ຺ຕຣສມວາເຍເນວ ໂຫຕີຕິ ຕທຠາວໂຕ ຕສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ ວິປາກໍ ທາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕໍ. ອຕ຺ຖສາຘິກາຕິ ທານາທິປາຓາຕິປາຕາທິອຕ຺ຖສ຺ສ ນິປ຺ຜາທິກາ. ກາ ປນ ສາຕິ ອາຫ ‘‘ສຕ຺ຕມຊວນເຈຕນາ’’ຕິ. ສາ ຫິ ສນ຺ນິຏ຺ຐາປກເຈຕນາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ປຏິລທ຺ຘວິເສສາ, ປຸຣິມຊວນເຈຕນາຫິ ລທ຺ຘາເສວນາ ຈ ສມານາ ອນນ຺ຕຣຕ຺ຕຠາເວ ວິປາກທາຍິນີ ອຸປປຊ຺ຊເວທນີຍກມ຺ມໍ ນາມ. ‘‘ສຕິ ສໍສາຣປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ ອິມິນາ ອສຕິ ສໍສາຣປ຺ປວຕ຺ຕິຍໍ ອໂຫສິກມ຺ມປກ຺ເຂ ຕິຏ຺ຐຕິ ວິປຈ຺ຈໂນກາສສ຺ສ ອຠາວໂຕຕິ ທີເປຕິ.

໖໘໖. ຍໍ ຄຣຸກນ຺ຕິ ຍໍ ອກຸສລໍ ມຫາສາວຊ຺ຊໍ, ກຸສລໍ ມຫານຸຠາວໍ ກມ຺ມໍ. ຍໍ ພຫຸລນ຺ຕິ ຍໍ ພຫຸລໍ ອຠິຓ຺ຫໂສ ກຕໍ ສມາເສວິຕໍ. ມຣຓກາເລ ອນຸສ຺ສຣິຕນ຺ຕິ ປຣິພ຺ຍຕ຺ຕຠາເວນ ມຣຓສ຺ສ ອາສນ຺ນກາເລ ອນຸສ຺ສຣິຕໍ. ອາສນ຺ນກາເລ ກເຕ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖີຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ປຸນປ຺ປຸນໍ ລທ຺ຘາເສວນ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ‘‘ຍໍ ພຫຸລ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕກມ຺ມໂຕ ວິເສເສຕິ. ຕຖາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍໍ ນິວຕ຺ເຕຕິ ປຏິສນ຺ຘິອາກຑ຺ຒນານຸຊານນໂຕ. ປຏິສນ຺ຘິຊນກວເສນ ຫິ ຄຣຸກາທິກມ຺ມຈຕຸກ຺ກໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕ຺ຖ ຄຣຸກໍ ສພ຺ພປຐມໍ ວິປຈ຺ຈຕິ. ຕຖາ ຫິ ຕໍ ຄຣຸກນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຄຣຸເກ ອສຕິ ພຫຸລີກຕໍ, ຕສ຺ມິໍ ອສຕິ ອາສນ຺ນໍ, ຕສ຺ມິມ຺ປິ ອສຕິ ‘‘ກຏຕ຺ຕາ ວາ ປນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ປຸຣິມຊາຕີສຸ ກຕກມ຺ມໍ ວິປຈ຺ຈຕິ. ພຫຸລາສນ຺ນປຸພ຺ພກເຕສຸ ຈ ພລາພລໍ ວາ ຊານິຕພ຺ພໍ, ປາປໂຕ ປາປນ຺ຕຣໍ, ກລ຺ຍາຓຎ຺ຈ, ກລ຺ຍາຓໂຕ ຈ ກລ຺ຍາຓນ຺ຕຣໍ, ປາປຎ຺ຈ, ພຫຸລີກຕໂຕ ຈ ມຫໂຕ ຈ ປຸພ຺ພກຕາທິ, ອປ຺ປຎ຺ຈ. ພຫຸລານຸສ຺ສຣເຓນ ວິປ຺ປຏິສາຣາທິຊນນໂຕ ປຏິປກ຺ຂສ຺ສ ອປຣິປຸຓ຺ຓຕາຍ ອາຣທ຺ຘວິປາກສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ, ກມ຺ມເສສສ຺ສ ວາ ອປຣາປຣິຍາເຍ ເວທນີຍສ຺ສ ອປຣິກ຺ຂີຓຕາຍ ສນ຺ຕຕິຍາ ປຣິຓາມວິເສສໂຕຕິ ເຕຫິ ເຕຫິ ກາຣເຓຫິ ອາຫິຕພລໍ ປຐມໍ ວິປຈ຺ຈຕິ. ມຫານາຣທກສ຺ສປຊາຕເກ ວິເທຫຣຎ຺ໂຎ ເສນາປຕິ ອລາໂຕ, ພີຊໂກ ທາໂສ, ຣາຊກຎ຺ຎາ ຣຸຈາ ຈ ເອຕ຺ຖ ນິທສ຺ສນໍ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ຠຄວຕາ –

‘‘ຕຕ຺ຣານນ຺ທ, ຍ຺ວາຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ອິຘ ປາຓາຕິປາຕີ…ເປ… ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ປຸພ຺ເພ ວາສ຺ສ ຕໍ ກຕໍ ໂຫຕິ ປາປກມ຺ມໍ ທຸກ຺ຂເວທນີຍໍ, ປຈ຺ຉາ ວາສ຺ສ ຕໍ ກຕໍ ໂຫຕິ ປາປກມ຺ມໍ ທຸກ຺ຂເວທນີຍໍ, ມຣຓກາເລ ວາສ຺ສ ໂຫຕິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ສມຕ຺ຕາ ສມາທິນ຺ນາ, ເຕນ ໂສ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ຍຎ຺ຈ ໂຂ ໂສ ອິຘ ປາຓາຕິປາຕີ ໂຫຕິ…ເປ… ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ທິຏ຺ເຐ ວາ ຘມ຺ເມ ວິປາກໍ ປຏິສໍເວເທຕິ ອຸປປຊ຺ຊ ວາ ອປເຣ ວາ ປຣິຍາເຍ.

‘‘ຕຕ຺ຣານນ຺ທ, ຍ຺ວາຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ອິຘ ປາຓາຕິປາຕີ…ເປ… ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ປຸພ຺ເພ ວາສ຺ສ ຕໍ ກຕໍ ໂຫຕິ ກລ຺ຍາຓກມ຺ມໍ ສຸຂເວທນີຍໍ, ປຈ຺ຉາ ວາສ຺ສ ຕໍ ກຕໍ ໂຫຕິ ກລ຺ຍາຓກມ຺ມໍ ສຸຂເວທນີຍໍ, ມຣຓກາເລ ວາສ຺ສ ໂຫຕິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ສມຕ຺ຕາ ສມາທິນ຺ນາ, ເຕນ ໂສ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ຍຎ຺ຈ ໂຂ ໂສ ອິຘ ປາຓາຕິປາຕີ ໂຫຕິ…ເປ… ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ທິຏ຺ເຐ ວາ ຘມ຺ເມ ວິປາກໍ ປຏິສໍເວເທຕິ ອຸປປຊ຺ຊ ວາ ອປເຣ ວາ ປຣິຍາເຍ.

‘‘ຕຕ຺ຣານນ຺ທ, ຍ຺ວາຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ອິຘ ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣໂຕ…ເປ… ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ປຸພ຺ເພ ວາສ຺ສ ຕໍ ກຕໍ ໂຫຕິ ກລ຺ຍາຓກມ຺ມໍ ສຸຂເວທນີຍໍ, ປຈ຺ຉາ ວາສ຺ສ ຕໍ ກຕໍ ໂຫຕິ ກລ຺ຍາຓກມ຺ມໍ ສຸຂເວທນີຍໍ, ມຣຓກາເລ ວາສ຺ສ ໂຫຕິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ສມຕ຺ຕາ ສມາທິນ຺ນາ, ເຕນ ໂສ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ຍຎ຺ຈ ໂຂ ໂສ ອິຘ ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣໂຕ…ເປ… ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ທິຏ຺ເຐ ວາ ຘມ຺ເມ ວິປາກໍ ປຏິສໍເວເທຕິ ອຸປປຊ຺ຊ ວາ ອປເຣ ວາ ປຣິຍາເຍ.

‘‘ຕຕ຺ຣານນ຺ທ, ຍ຺ວາຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ອິຘ ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣໂຕ…ເປ… ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ…ເປ… ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ປຸພ຺ເພ ວາສ຺ສ ຕໍ ກຕໍ ໂຫຕິ ປາປກມ຺ມໍ ທຸກ຺ຂເວທນີຍໍ, ປຈ຺ຉາ ວາສ຺ສ ຕໍ ກຕໍ ໂຫຕິ ປາປກມ຺ມໍ ທຸກ຺ຂເວທນີຍໍ, ມຣຓກາເລ ວາສ຺ສ ໂຫຕິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ສມຕ຺ຕາ ສມາທິນ຺ນາ, ເຕນ ໂສ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ …ເປ… ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ຍຎ຺ຈ ໂຂ ໂສ ອິຘ ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ…ເປ… ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ທິຏ຺ເຐ ວາ ຘມ຺ເມ ວິປາກໍ ປຏິສໍເວເທຕິ ອຸປປຊ຺ຊ ວາ ອປເຣ ວາ ປຣິຍາເຍ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໓໐໓).

ກິໍ ພຫຸນາ ຍໍ ຕໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ມຫາກມ຺ມວິຠງ຺ຄຎາຓໍ, ຕສ຺ເສວາຍໍ ວິສໂຍ, ຍທິທໍ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ເຕນ ເຕນ ກາຣເຓນ ປຸພ຺ພາປຣວິປາກຕາ ສາມຕ຺ຖິຍໍ.

໖໘໗. ປຏິສນ຺ຘິທານາທິວເສນ ວິປາກສນ຺ຕານສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕກໍ ຊນກໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຕໍ ປຏິສນ຺ຘິຍມ຺ປິ ປວຕ຺ເຕປິ ຣູປາຣູປວິປາກກ຺ຂນ຺ເຘ ຊເນຕີ’’ຕິ. ສຸຂທຸກ຺ຂສນ຺ຕານສ຺ສ, ນາມຣູປປ຺ປພນ຺ຘສ຺ສ ວາ ຈິຣຕຣປ຺ປວຕ຺ຕິເຫຕຸຠູຕໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກໍ. ເຕນາຫ ‘‘ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ເຠຕິ, ອທ຺ຘານໍ ປວຕ຺ເຕຕີ’’ຕິ. ອຸປປີຬກໍ ສຸຂທຸກ຺ຂປ຺ປພນ຺ເຘ ປວຕ຺ຕມາເນ ສຓິກໍ ສຓິກໍ ຕໍ ຫາເປຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ປີເຬຕິ ພາຘຕິ, ອທ຺ຘານໍ ປວຕ຺ຕິຕຸໍ ນ ເທຕີ’’ຕິ. ຆາເຕຕ຺ວາຕິ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ. ກມ຺ມສ຺ສ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທນໍ ນາມ ຕສ຺ສ ວິປາກປຏິພາຫນເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ຕສ຺ສ ວິປາກໍ ປຏິພາຫິຕ຺ວາ’’ຕິ. ຕຎ຺ຈ ອຕ຺ຕໂນ ວິປາກຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ໂອກາສກຣຓນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ວິປາກສ຺ສ ໂອກາສໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ. ວິປຈ຺ຈນາຍ ກໂຕກາສໍ ກມ຺ມໍ ວິປກ຺ກເມວ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ເອວໍ ປນ ກມ຺ເມນ ກເຕ ໂອກາເສ ຕໍ ວິປາກໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. ອຸປປີຬກໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ວິປາກໍ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທຕິ, ນ ສຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ວິປາກໍ ເທຕິ. ອຸປຆາຕກໍ ປນ ທຸພ຺ພລໍ ກມ຺ມໍ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວິປາກໍ ອຸປ຺ປາເທຕີຕິ ອຍເມເຕສໍ ວິເສໂສ. ພວ຺ຫາພາຘຕາທິປຈ຺ຈຍູປນິປາເຕນ ວິປາກສ຺ສ ວິພາຘກໍ ອຸປປີຬກໍ, ຕຖາ ວິປາກສ຺ເສວ ອຸປຈ຺ເຉທກໍ ອຸປຆາຕກໍ. ກມ຺ມໍ ອຸປຆາເຕຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວິປາກສ຺ສ ໂອກາສກຣເຓນ ວິປຈ຺ຈເນ ສຕິ ຊນກເມວ ສິຍາ, ຊນກາທິຠາໂວ ນາມ ວິປາກໍ ປຕິ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ, ນ ກມ຺ມໍ ປຕີຕິ ວິປາກສ຺ເສວ ອຸປຆາຕກຕາ ຍຸຕ຺ຕາ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ, ວີມໍສິຕພ຺ພໍ.

ກມ຺ມນ຺ຕຣນ຺ຕິ ກມ຺ມວິເສໂສ ກມ຺ມານໍ ພລາພລເຠໂທ. ວິປາກນ຺ຕຣນ຺ຕິ ວິປາກວິເສໂສ, ຕສ຺ສ ຫີນປຓີຕຕາທິເຠໂທ. ອປໂຣ ນໂຍ – ຍສ຺ມິໍ ກມ຺ເມ ກເຕ ປຏິສນ຺ຘິຍໍ, ປວຕ຺ເຕ ຈ ວິປາກກຏຕ຺ຕາຣູປານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ, ຕໍ ຊນກໍ. ຍສ຺ມິໍ ປນ ກເຕ ອຎ຺ເຎນ ຊນິຕສ຺ສ ອິຏ຺ຐສ຺ສ ວາ ອນິຏ຺ຐສ຺ສ ວາ ຜລສ຺ສ ວິພາຘກວິຈ຺ເຉທກປຈ຺ຈຍານຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ, ອຸປພ຺ຣູຫນປຈ຺ຈຍຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ຊນການຸຠາວານຸຣູປໍ ປຣິໂປສຈິຣຕຣປ຺ປພນ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກໍ. ຊນເກນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕໍ ກຸສລຜລໍ ວາ ອກຸສລຜລໍ ວາ ເຍນ ປຈ຺ຈນີກຠູເຕນ ໂຣຄຘາຕຸສມຕາທິນິມິຕ຺ຕຕາຍ ພາຘີຍຕິ, ຕໍ ອຸປປີຬກໍ. ເຍນ ປນ ກມ຺ມຸນາ ຊນກສາມຕ຺ຖິຍວເສນ ຈິຣຕຣປ຺ປພນ຺ຘາຣຫມ຺ປິ ສມານໍ ຜລໍ ວິຈ຺ເຉທກປຈ຺ຈຍຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຸປຫຎ຺ຎຕິ ວິຈ຺ຉິຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ອຸປຆາຕກໍ. ຕຕ຺ຖ ເກຈິ ທຸຕິຍສ຺ສ ກຸສລຠາວໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມຄຕສ຺ສ ອປ຺ປາພາຘທີຆາຍຸກຕາສໍວຕ຺ຕນວເສນ, ປຈ຺ຉິມານໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອກຸສລຠາວໍ ພວ຺ຫາພາຘອປ຺ປາຍຸກຕາສໍວຕ຺ຕນວເສນ ວຓ຺ເຓນ຺ຕິ. ເທວທຕ຺ຕາທີນໍ, ປນ ນາຄາທີນໍ, ອິໂຕ ອນຸປທິນ຺ເນນ ຍາປນກເປຕານຎ຺ຈ ນຣກາທີສຸ ອກຸສລວິປາກຸປຕ຺ຖມ຺ຠນຸປປີຬນຸປຆາຕການິ ນ ນ ສນ຺ຕີຕິ ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ອກຸສລາກຸສລຠາໂວ ນ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ. ພຸທ຺ຘາເວຓິກຕາຍ ອສາຘາຣຓສ຺ເສວ ຎາຓສ຺ສ ໂຄຈຣຠາວໂຕ ກມ຺ມນ຺ຕຣາທິ ‘‘ອສາຘາຣຓໍ ສາວເກຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອກເທສໂຕ ຊານິຕພ຺ພໍ ອນວເສສໂຕ ຊານິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ ອວິສຍຕ຺ຕາ. ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ອຊານເນ ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄໂຫ ນ ປຣິປູຣຕີຕິ.

໖໘໘. ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ກມ຺ມໍ ວຕ຺ຕມານວິປາກປ຺ປພນ຺ຘນິມິຕ຺ຕເມວ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ກມ຺ເມກເທສຕາຍ ‘‘ທ຺ວາທສວິຘໍ ກມ຺ມໍ ກມ຺ມວຏ຺ເຏ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິເລສວຏ຺ຏມ຺ປິ ກມ຺ມສຫາຍຕາຍ ກມ຺ມວຏ຺ຏປກ຺ຂິກເມວ ກຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ກມ຺ມວຏ຺ຏວິປາກວຏ຺ຏວເສນາ’’ຕິ. ຍາທິສໂຕ ປຈ຺ຈຍໂຕ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ອທ຺ຘາເນ ນາມຣູປສ຺ສ ປວຕ຺ຕິ, ຕາທິສໂຕ ເອວ ອິຕຣສ຺ມິມ຺ປິ ອທ຺ຘທ຺ວເຍຕິ ຍຖາ ອຕີຕານາຄເຕ ນຍໍ ເນຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອິທ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອນາຄເຕປິ ກມ຺ມວຏ຺ຏວິປາກວຏ຺ຏວເສເນວາຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕໍ ເອວ-ສທ຺ທໍ ‘‘ເອຕຣຫິ ອຕີເຕປີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ອາເນຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ອທ຺ຘຕ຺ຕເຍປິ ກິຣິຍາກິຣິຍຜລມຕ຺ຕຕາທສ຺ສນປຣຕ຺ຕາ ໂຈທນາຍ. ອິຕິ ກມ຺ມຎ຺ເຈວາຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕສ຺ເສວຕ຺ຖສ຺ສ ນິຄມນວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອປຣາປຣໍ ວຏ຺ຏນຏ຺ເຐນ ວຏ຺ຏໍ. ຕຖາ ປວຕ຺ຕນໍ ປວຕ຺ຕໍ. ເຫຕຸຜລຠາເວນ ສມ຺ພນ຺ຘຕີຕິ ສນ຺ຕຕິ, ປພນ຺ໂຘ. ກຣຓຏ຺ເຐນ, ປຈ຺ຈເຍຫິ ກຣີຍຕີຕິ ວາ ກິຣິຍາ.

ກມ຺ມາຕິ ກມ຺ມໂຕ. ສມ຺ຠວຕິ ເອຕສ຺ມາຕິ ສມ຺ຠໂວ, ກມ຺ມໍ ສມ຺ຠໂວ ເອຕສ຺ສາຕິ ກມ຺ມສມ຺ຠໂວ, ວິປາໂກ.

ກາຣຓສາມຄ຺ຄິຍໍ ທານາທີຫິ ສາຘິຕກິຣິຍາຍ ວຕ຺ຕມານາຍ ກາຣຓມຕ຺ເຕ ກຕ຺ຕຸໂວຫາໂຣຕິ ອາຫ ‘‘ເນວ ກາຣຓໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ກາຣກໍ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ. ກໂຣຕີຕິ ຫິ ກາຣກໍ. ວິປາກປຏິສໍເວທກໍ ນ ປສ຺ສຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກາມໍ ພາລາປິ ‘‘ກາຣໂກ ປຏິສໍເວທໂກ’’ຕິ ວທນ຺ຕາ ອຕ຺ຖໂຕ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິມຕ຺ຕເມວ ວທນ຺ຕິ, ເຕ ປນ ວິປຣີຕາຠິນິເວສວເສນາປິ ວທນ຺ຕີຕິ ຕໍ ອປ຺ປມາຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສມຎ຺ຎາມຕ຺ເຕນ ປຓ຺ຑິຕາ ໂວຫຣນ຺ຕີ’’ຕິ.

໖໘໙. ເອເວຕນ຺ຕິ ເອວໍວິຘໍ ເອຕໍ ທສ຺ສນໍ, ສມ຺ມທສ຺ສນໍ, ອວິປຣີຕທສ຺ສນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ພີຊຣຸກ຺ຂາທິການໍວາຕິ ຍຖາ ພີຊໂຕ ຣຸກ຺ໂຂ, ຣຸກ຺ຂໂຕ ປຸນ ພີຊນ຺ຕິ ອນາທິກາລິກຕ຺ຕາ ພີຊຣຸກ຺ຂສນ຺ຕານສ຺ສ ປຸພ຺ພໂກຏິ ນຕ຺ຖິ, ເອວໍ ກມ຺ມປຈ຺ຈຍາ ວິປາໂກ, ວິປາກປຈ຺ຈຍາ ກມ຺ມນ຺ຕິ ອນາທິກາລິກຕ຺ຕາ ກມ຺ມວິປາກສນ຺ຕານສ຺ສ ປຸພ຺ພໂກຏິ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ‘‘ກຸກ຺ກຸຏິຍາ ອຓ຺ຑໍ, ອຓ຺ຑໂຕ ກຸກ຺ກຸຏີ, ປຸນປິ ກຸກ຺ກຸຏິຍາ ອຓ຺ຑ’’ນ຺ຕິ ເອວມາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອນາຄເຕປິ ສໍສາເຣຕິ ຍຖາ ອຕີເຕ, ເອວໍ ອນາຄເຕປິ ອທ຺ຘາເນ ‘‘ຂນ຺ຘານຎ຺ຈ ປຏິປາຏີ’’ຕິອາທິນາ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໖໑໙; ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໙໕ ອປສາທນາວຓ຺ຓນາ; ສໍ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒.໖໐; ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໔.໑໙໙; ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ນິທານກຖາ; ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໒໒໖ ສງ຺ຂາຣປທນິທ຺ເທສ; ສຸ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໕໒໓; ອຸທາ. ອຏ຺ຐ. ໓໙; ອິຕິວຸ. ອຏ຺ຐ. ໑໔, ໕໘; ເຖຣຄາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໖໗, ໙໙; ປຏິ. ມ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑.໑໑໗; ຈູຬນິ. ອຏ຺ຐ. ໖; ພຸ. ວໍ. ອຏ຺ຐ. ໒.໕໘) ວຸຕ຺ເຕ ສໍສາເຣ ສຕິ ກມ຺ມວິປາການໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕໍ ນ ທິສ຺ສຕິ, ກມ຺ມວິປາການໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິ ນ ທິສ຺ສຕິ, ປວຕ຺ຕຕິ ເອວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອຕມຕ຺ຖນ຺ຕິ ‘‘ກມ຺ມສ຺ສ ກາຣໂກ ນຕ຺ຖີ’’ຕິອາທິນາ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໖໘໙) ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ. ອສຍໍວສີຕິ ນ ສຍໍວສິໂນ, ມິຈ຺ຉາຠິນິເວສປຣວສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎວິໂຣຘິຕາຕິ ອິຕຣີຕຣວິໂຣຘິຕາ, ທິຏ຺ຐິໂຍ, ທິຏ຺ຐິຍາ ວາ ອຎ຺ຎມຎ຺ເຎນ ວິໂຣຘິຕາ ວິຣຸທ຺ຘາ.

ຄມ຺ຠີຣຎາຓໂຄຈຣຕາຍ ຄມ຺ຠີຣໍ. ຕຖາ ນິປຸຓໍ. ສຕ຺ຕສຸຎ຺ຎຕາຍ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສຠາວສຸຎ຺ຎຕາຍ ຈ ສຸຎ຺ຎໍ. ປຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ນາມຣູປສ຺ສ ປຈ຺ຈຍໍ, ຕປ຺ປຈ຺ຈຍປຏິເວເຘເນວ ຈ ສພ຺ພໍ ປຏິວິທ຺ຘໍ ໂຫຕີຕິ. ກມ຺ມໍ ນຕ຺ຖິ ວິປາກມ຺ຫີຕິອາທີສຸ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕເມວ.

ປຈ຺ຈຍສຸຎ຺ຎໍ ຜລນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ອຸປມາຍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ຍຖາ ນ ສູຣິເຍ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕສນ຺ຕິ ສູຣິຍາທີນໍ. ໂສຕິ ອຄ຺ຄິ. ສມ຺ຠາເຣຫີຕິ ອາຕປາທີຫິ ກາຣເຓຫິ.

ຍທິ ຈ ເຫຕຸ ຈ ຜລຎ຺ຈ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎຣຫິຕໍ, ກຖໍ ເຫຕຸໂຕ ຜລໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕີຕິ ອາຫ ‘‘ກມ຺ມຎ຺ຈ ໂຂ ອຸປາທາຍາ’’ຕິ. ນ ເກວລໍ ກມ຺ມຜລເມວ ສຸຎ຺ຎໍ ກຕ຺ຕຸຣຫິຕໍ, ສພ຺ພມ຺ປິ ຘມ຺ມຊາຕໍ ກາຣກຣຫິຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນ ເຫຕ຺ຖ ເທໂວ’’ຕິ ຄາຖາ ວຸຕ຺ຕາ. ເຫຕຸສມ຺ຠາຣປຈ຺ຈຍາຕິ ເຫຕຸສມູຫນິມິຕ຺ຕໍ, ເຫຕຸປຈ຺ຈຍນິມິຕ຺ຕໍ ວາ.

໖໙໐. ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິວເສນ ວິທິຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ກມ຺ມວຏ຺ຏວິປາກວຏ຺ຏວເສນ ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄຫສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິວເສນ ວິທິຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ວທນ຺ຕິ. ວຸຕ຺ຕນເຍນ ປນ ສປ຺ປຈ຺ຈຍນາມຣູປສ຺ສ ທສ຺ສເນນ ຕີສຸ ອທ຺ຘາສຸ ປຫີນວິຈິກິຈ຺ຉສ຺ສ ອທ຺ຘຕ຺ຕຍປຣິຍາປນ຺ນາ ຘມ຺ມາ ອຕີຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານາຄຕຠເວສຸ ຈ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິວເສນ ວິທິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ອນຸປທຘມ຺ມວເສນ ຕຖາປຣິຄ຺ຄຫສ຺ສ ອກຕຕ຺ຕາ. ສາສ຺ສ ໂຫຕິ ຎາຕປຣິຎ຺ຎາຕິ ຍາຍ ນາມຣູປປຣິຄ຺ຄຫໍ, ຕສ຺ສ ຈ ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄຫໍ ກໂຣຕິ, ສາ ອສ຺ສ ໂຍຄິໂນ ‘‘ອິທໍ ນາມໍ, ເອຕ຺ຕກໍ ນາມ’’ນ຺ຕິອາທິນາ, ‘‘ຕສ຺ສ ອຍໍ ປຈ຺ຈໂຍ, ເອຕ຺ຕໂກ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິອາທິນາ ຈ ປຣິຈ຺ເຉທວເສນ ຎາຕວຕີ ປຎ຺ຎາຕິ ກຕ຺ວາ ຎາຕປຣິຎ຺ຎາ.

ອິທານິ ເຍນ ກາຣເຓນ ອທ຺ຘຕ຺ຕຍປຣິຍາປນ຺ນາ ຘມ຺ມາ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິວເສນ ວິທິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂສ ເອວໍ ປຊານາຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນ ຘມ຺ມານໍ ຠວນ຺ຕຣສງ຺ກໂມ ນາມ ນ ກທາຈິປິ ອຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ນິຣຸຊ຺ຌນໂຕຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສຊ຺ຌາຍ ມນ຺ໂຕທກປານ ມຸຂມຓ຺ຑນ ປທີປສີຂູປມາຫິ ຕເມວ ຘມ຺ມານໍ ສງ຺ກມາຠາວໍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ອປິຈ ໂຂ’’ຕິອາທິມາຫ.

ມໂນຘາຕຸອນນ຺ຕຣນ຺ຕິ ກິຣິຍມໂນຘາຕຸຍາ ອນນ຺ຕຣໍ ລພ຺ຠມານໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ. ນ ເຈວ ອາຄຕນ຺ຕິ ກິຣິຍມໂນຘາຕຸໂຕ ນ ເຈວ ອາຄຕໍ ກິຣິຍມໂນຘາຕຸຍໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ນາປິ ນ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ອນນ຺ຕຣນ຺ຕິ ກິຣິຍມໂນຘາຕຸໂຕ ອນາຄຈ຺ຉນ຺ຕມ຺ປິ ປຈ຺ຈຍສາມຄ຺ຄິລາເຠນ ຕໂຕ ອນນ຺ຕຣໍ ນາປິ ນ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ, ນິພ຺ພຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ. ຍຖາຍໍ ປວຕ຺ຕິຍໍ ຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິ, ຕເຖວ ປຏິສນ຺ຘິມ຺ຫິ ວຕ຺ຕເຕ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕຕິ, ຈຸຕິຈິຕ຺ຕໂຕ ອນາຄຈ຺ຉນ຺ຕມ຺ປິ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕໍ ຕໂຕ ອນນ຺ຕຣໍ ນາປິ ນ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ, ປຈ຺ຈຍສາມຄ຺ຄິວເສນ ນິພ຺ພຕ຺ຕເຕວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສນ຺ຕຕິຄຫເຓນ ເຈຕ຺ຖ ກຸໂຕຈິ ອາຄມາຠາວເມວ ວິຠາເວຕິ. ເຫຕຸຜລຠາເວນ ຫິ ສມ຺ພນ຺ຘຕາຕິ ຘມ຺ມປ຺ປວຕ຺ຕິ ສນ຺ຕຕີຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ປຸຣິມໍ ຠິຊ຺ຊເຕ ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິ. ປຸຣິມນ຺ຕິ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕໍ. ຠິຊ຺ຊເຕຕິ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ. ປຈ຺ຉິມນ຺ຕິ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕໍ. ຕໂຕຕິ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕໂຕ ອນນ຺ຕຣເມວ ຊາຍຕິ. ຍຕ຺ຖ ຫິ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕໂຕ ທູເຣປິ ກາລນ຺ຕເຣປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕໍ ອນນ຺ຕຣເມວ ຊາຍຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ອນ຺ຕຣິກາ ນຕ຺ຖິ ເຕສໍ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕານໍ ພ຺ຍວຘາຍກໍ ກິຎ຺ຈິ ນຕ຺ຖິ. ວີຈິ ເຕສໍ ນ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ອິໂຕຕິ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕໂຕ ອນນ຺ຕຣໍ ນ ຈ ຄຈ຺ຉຕິ ກິຎ຺ຈິ ຈິຕ຺ຕໍ. ຕຎ຺ຫິ ສສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມໍ ຕເຖວ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ. ປຏິສນ຺ຘິ ຈາຕິ ປຏິສນ຺ຘິວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈ ອຎ຺ຎເມວ ຍຖາປຈ຺ຈຍໍ ຊາຍຕິ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕີຕິ ປຸນປິ ສງ຺ກມາຠາວເມວ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ສປ຺ປຈ຺ຈຍນາມຣູປທສ຺ສນໍ ນິຄເມຕິ.

໖໙໑. ນາມຣູປຄ຺ຄຫເຓນ, ຕສ຺ສ ຈ ປຈ຺ຈຍຘມ຺ມຄ຺ຄຫເຓນ ອຄ຺ຄຫິຕສ຺ສ ເຕຠູມກຘມ຺ມສ຺ສ ອຠາວໂຕ ‘‘ວິທິຕສພ຺ພຘມ຺ມສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ເຈຕ຺ຖ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມາ ອຘິຄຕາ. ຖາມຄຕໍ ໂຫຕິ ອເນກາກາຣໂວກາຣປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄຫວິຘິໂນ ອນຸຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ. ສຸຏ຺ຐຸຕຣໍ ປຫີຍຕິ ຕິຍທ຺ຘຄຕຘມ຺ມປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ວິຄຕສມ຺ໂມຫຕ຺ຕາ. ສາ ເອວາຕິ ໂສຬສວິຘາ ກງ຺ຂາ ເອວ. ຍສ຺ມາ ເອຕ຺ຖ ‘‘ພຸທ຺ໂຘ, ຘມ຺ໂມ, ສງ຺ໂຆ, ສິກ຺ຂາ’’ຕິ ຈ ກງ຺ຂາຍ ໂຄຈຣຠູຕາ ໂລກິຍາ ຘມ຺ມາ ອຘິປ຺ເປຕາ. ນ ຫິ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ເມ ອາຣພ຺ຠ ກິເລສາ ປວຕ຺ຕິຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ປຸພ຺ພນ຺ໂຕຕິ ອຕີຕາ ຂນ຺ຘາຍຕນຘາຕຸໂຍ. ອປຣນ຺ໂຕຕິ ອນາຄຕາ. ປຸພ຺ພນ຺ຕາປຣນ຺ໂຕຕິ ຕທຸຠຍໍ, ອທ຺ຘາປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ວາ ຕທຸຠຍຠາຄຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ເອວໍ ພຸທ຺ຘາທິຄ຺ຄຫເຓນ, ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນຘມ຺ມຄ຺ຄຫເຓນ ຈ ຄຫິໂຕ ອຏ຺ຐໂມ ກງ຺ຂາວິສໂຍ ນາມຣູປມຕ຺ຕໍ, ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍຕາຄ຺ຄຫເຓນ ປນ ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ຄຫິໂຕ, ຕສ຺ມາ ໂສຬສວຕ຺ຖຸກາຍ ກງ຺ຂາຍ ປຫີນາຍ ອຏ຺ຐວຕ຺ຖຸກາ ກງ຺ຂາ ອປ຺ປຕິຏ຺ຐາວ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນ ເກວລຎ຺ຈ…ເປ… ປຫີຍຕິເຍວາ’’ຕິ.

ທິຏ຺ເຐກຏ຺ຐຕ຺ຕາ ວິຈິກິຈ຺ຉາຍ ຍຖາ ທິຏ຺ຐິ ສມຸຈ຺ຉິຊ຺ຊມານາ ວິຈິກິຈ຺ຉາຍ ສທ຺ຘິໍເຍວ ສມຸຈ຺ຉິຊ຺ຊຕິ, ເອວໍ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຍມານາ ທິຏ຺ຐິຍາ ສທ຺ຘິໍເຍວ ວິກ຺ຂມ຺ຠີຍຕີຕິ ອາຫ ‘‘ທ຺ວາສຏ຺ຐິ ທິຏ຺ຐິຄຕານິ ວິກ຺ຂມ຺ຠນ຺ຕີ’’ຕິ. ອຕ຺ຕາຠິນິເວສູປນິສ຺ສຍາ ຫິ ‘‘ອໂຫສິໍ ນຸ ໂຂ ອຫ’’ນ຺ຕິອາທິ (ມ. ນິ. ໑.໑໘; ສໍ. ນິ. ໒.໒໐) ນຍປ຺ປວຕ຺ຕາ ໂສຬສວຕ຺ຖຸກາ ກງ຺ຂາ, ສາ ເອວ ຈ ປຸພ຺ພນ຺ຕາທິວຕ຺ຖຸກຠາເວນ ວຸຕ຺ຕາ. ອຕ຺ຕາຠິນິເວສວຕ຺ຖຸການິ ຈ ທ຺ວາສຏ຺ຐິ ທິຏ຺ຐິຄຕານິ, ພຸທ຺ຘາທິວຕ຺ຖຸກາ ຈ ກງ຺ຂາ ຕເທກຏ຺ຐາຕິ. ຘຣີຍນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈເຍຫີຕິ ຘມ຺ມາ, ຕິຏ຺ຐຕິ ເອຕ຺ຖ ຕທາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິຕາຍ ຜລນ຺ຕິ ຐິຕິ, ຘມ຺ມານໍ ຐິຕິ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິ, ປຈ຺ຈຍຘມ຺ໂມ. ອຖ ວາ ຘມ຺ໂມຕິ ກາຣຓໍ ‘‘ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາ’’ຕິອາທີສຸ (ວິຠ. ໗໑໘ ອາທໂຍ) ວິຍ, ຘມ຺ມສ຺ສ ຐິຕິ ສຠາໂວ, ຘມ຺ມໂຕ ຈ ອຎ຺ໂຎ ສຠາໂວ ນຕ຺ຖີຕິ ປຈ຺ຈຍຘມ຺ມານໍ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິ, ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຍໍ ຎາຓໍ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຎາຓໍ. ສງ຺ຂາຣານໍ ຍໍ ຍໍ ຠູຕໍ ອນິຈ຺ຈຕາທິ ຍຖາຠູຕໍ, ຕຕ຺ຖ ຎາຓນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕຎາຓໍ. ສມ຺ມາ ປສ຺ສຕີຕິ ສມ຺ມາທສ຺ສນໍ.

ອວິຊ຺ຊາ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ອວິຊ຺ຊາ ເຫຕຸອາທິວເສນ ສງ຺ຂາຣານໍ ຍຖາຣຫໍ ປຈ຺ຈໂຍ. ຕໂຕ ເອວ ສງ຺ຂາຣາ ປຈ຺ຈຍສມຸປ຺ປນ຺ນາ. ອຸໂຠເປເຕຕິ ຍສ຺ມາ ອວິຊ຺ຊາປິ ອາສວາທິວເສນ ປຈ຺ຈຍສມ຺ຠູຕາວ, ຕສ຺ມາ ອວິຊ຺ຊາ ສງ຺ຂາຣາຕິ ອຸຠເຍປິ ເອເຕ ຘມ຺ມາ ປຈ຺ຈຍສມຸປ຺ປນ຺ນາ. ອິຕີຕິ ເອວໍ. ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄເຫ ປຎ຺ຎາຕິ ປຈ຺ຈຍານໍ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊ ຄຫຓວເສນ ປວຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎາ. ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຎາຓໍ.

ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ສງ຺ຂາຣນິມິຕ຺ຕໍ, ອຕ຺ຖໂຕ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ. ເຕ ຫິ ຆນສຎ຺ຎາປວຕ຺ຕິຍາ ວຕ຺ຖຸຠາວໂຕ ນິມິຕ຺ຕໍ, ສວິຄ຺ຄຫຠາເວນ ອຸປຏ຺ຐານໂຕ ວາ. ຍສ຺ມາ ອນິຈ຺ຈຕາ ນາມ ສງ຺ຂາຣານໍ ອວິປຣີຕາກາໂຣ. ຕຕ຺ຖ ນິຈ຺ຈຕາຍ ເລສສ຺ສາປິ ອຠາວໂຕ ອນິຈ຺ຈໂຕ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ຍຖາຠູຕໍ ຊານາຕິ. ຕຎ຺ຈ ຎາຓໍ ອວິປຣີຕຄ຺ຄຫຓຕາຍ ສມ຺ມາທສ຺ສນໍ. ຕໍສມງ຺ຄິນາ ຈ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ວິຍ ອຕີຕານາຄເຕສຸປິ ນຍໍ ເນນ຺ເຕນ ເຕ ສຸປຣິວິທິຕາ ໂຫນ຺ຕິ.

ອນິຈ຺ຈຕາ ຈ ນາມ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິມໂຕ, ອຸປ຺ປາໂທ ຈ ປຈ຺ຈຍວເສນາຕິ ອນິຈ຺ຈຕາ ສິຊ຺ຌມານາ ສງ຺ຂາຣານໍ ສປ຺ປຈ຺ຈຍຕໍ ສາເຘນ຺ຕີ ຍຖາວຸຕ຺ຕກງ຺ຂປ຺ປຫານາຍ ສໍວຕ຺ຕຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອນິຈ຺ຈໂຕ…ເປ… ປຫີຍຕີ’’ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ຕທນ຺ວເຍນາຕິ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ທິຏ຺ຐສ຺ສ ອນຸຄມເນນ. ເອຕ຺ຖາຕິ ຍຖາທິຏ຺ເຐສຸ ຘມ຺ເມສຸ. ທຸກ຺ຂໂຕ ມນສິ ກໂຣນ຺ໂຕຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຸປາທິນ຺ນກ຺ຂນ຺ຘປ຺ປວຕ຺ຕໍ. ຕຎ຺ຫິ ກິເລສາຠິສງ຺ຂາເຣຫິ ປວຕ຺ຕິຕຕ຺ຕາ ສາຕິສຍໍ ທຸກ຺ຂຠາເວນ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ ຐານນິສຊ຺ຊາທິວເສນ ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂຕາທິວເສນ ຈ ສງ຺ຂາຣປ຺ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ ອປເຣ. ‘‘ນິມິຕ຺ຕໍ, ປວຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາສນ຺ຕານສຎ຺ຎິເຕ ສພ຺ພສ຺ມິໍ ສປ຺ປຈ຺ຈເຍ ນາມຣູເປ ຍາຖາວໂຕ ປວຕ຺ຕາ ເອກາວ ປຎ຺ຎາ ປຣິຍາຍວເສນ ‘‘ຍຖາຠູຕຎາຓ’’ນ຺ຕິປິ ‘‘ສມ຺ມາທສ຺ສນ’’ນ຺ຕິປິ ຕຕ຺ຖ ກງ຺ຂາວິກ຺ຂມ຺ຠເນນ ‘‘ກງ຺ຂາວິຕຣຓາ’’ຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍຖາ ‘‘ຣຸກ຺ໂຂ ປາທໂປ ຕຣູ’’ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຍຎ຺ຈ ຍຖາຠູຕຎາຓ’’ນ຺ຕິອາທິ.

ປຣມຕ຺ຖໂຕ ສາສເນ ອສ຺ສາໂສ ນາມ ອຣິຍຜລໍ, ປຕິຏ຺ຐາ ນາມ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ, ອຍໍ ປນ ອນຘິຄຕມຄ຺ຄຜໂລປິ ຕທຘິຄມຸປາຍປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ຐິຕຕ຺ຕາ ລທ຺ຘສ຺ສາໂສ ວິຍ, ລທ຺ຘປຕິຏ຺ໂຐ ວິຍ ຈ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ລທ຺ຘສ຺ສາໂສ ລທ຺ຘປຕິຏ຺ໂຐ’’ຕິ. ອປຣິຫີນກງ຺ຂາວິຕຣຓວິສຸທ຺ຘິໂກ ວິປສ຺ສໂກ ໂລກິຍາຫິ ສີລສມາຘິປຎ຺ຎາສມ຺ປທາຫິ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ອຸຕ຺ຕຣິ ອປ຺ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ໂຕ ສຸຄຕິປຣາຍໂຓ ຈ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນິຍຕຄຕິໂກ’’ຕິ. ຕໂຕ ເອວ ຈູຬໂສຕາປນ຺ໂນ ນາມ ໂຫຕິ. ໂສຕາປນ຺ໂນ ຫິ ຂີຓາປາຍທຸຄ຺ຄຕິວິນິປາໂຕຕິ.

ອຖ ວາ ລທ຺ຘສ຺ສາໂສ ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິສມຘິຄເມນ. ນາມຣູປປຣິຈ຺ເຉເທນ ຫິ ຂນ຺ຘາທິເກ ສຠາວສຣສໂຕ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ສາສເນ ຘມ຺ມຸປສໍຫິຕປາໂມຊ຺ຊປ຺ປຏິລາເຠນ ລທ຺ຘສ຺ສາໂສ ໂຫຕິ. ລທ຺ຘປຕິຏ຺ໂຐ ກງ຺ຂາວິຕຣຓວິສຸທ຺ຘິສມຘິຄເມນ. ສປ຺ປຈ຺ຈຍນາມຣູປທສ຺ສເນນ ຫິ ປຣິມທ຺ທິຕທິຏ຺ຐິກຓ຺ຏໂກ ວິນິທ຺ຘຕອເຫຕຸວິສມເຫຕຸວາໂທ ຍຖາສກໍ ປຈ຺ຈເຍເຫວ ຘມ຺ມມຕ຺ຕໍ ຊານິຕ຺ວາ ສາສເນ ປຕິຏ຺ຐິຕສທ຺ໂຘ ລທ຺ຘປຕິຏ຺ໂຐ ນາມ ໂຫຕິ. ນາມຣູປວວຕ຺ຖາເນນ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ, ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຎາເຓນ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ, ຕສ຺ເສວ ອປຣຠາເຄນ ອນິຈ຺ຈໂຕ ມນສິກາຣາທິວິຘິນາ ມຄ຺ຄສຈ຺ຈຎ຺ຈ ອຠິຎ຺ຎາຍ ປວຕ຺ຕິຍາ ທຸກ຺ຂຠາວໍ ທິສ຺ວາ ອປ຺ປວຕ຺ເຕ ນິໂຣເຘ ເອກໍເສເນວ ນິນ຺ນຊ຺ຌາສຍຕາຍ ໂລກິເຍເນວ ຎາເຓນ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຣິຍສຈ຺ຈານໍ ອຘິຄຕຕ຺ຕາ ອປາເຍສຸ ອຠພ຺ພຸປ຺ປຕ຺ຕິໂກ, ໂສຕາປນ຺ນຠູມິຍໍ ຠພ຺ພຸປ຺ປຕ຺ຕິໂກ ຈ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນິຍຕຄຕິໂກ’’ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຈູຬໂສຕາປນ຺ໂນ ນາມ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ເອວໍ ມຫານິສໍສເມຕໍ ຍຖາຠູຕຎາຓໍ, ຕສ຺ມາ. ສທາຕິ ສພ຺ພກາລໍ ຣຕ຺ຕິຎ຺ເຈວ ທິວາ ຈ. ສພ຺ພໂສຕິ ນິພ຺ພຕ຺ຕກເຫຕຸອາທິປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນວເສນ ສພ຺ພປ຺ປກາເຣນ.

ກງ຺ຂາວິຕຣຓວິສຸທ຺ຘິນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອິຕິ ເອກູນວີສຕິມປຣິຈ຺ເຉທວຓ຺ຓນາ.