໑໘. ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

ນາມຣູປປຣິຄ຺ຄຫກຖາວຓ຺ຓນາ

໖໖໒. ຍາ ວິສຸທ຺ຘິໂຍ ສມ຺ປາເທຕພ຺ພາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອິເມສຸ ຍຖາວິຈາຣິເຕສຸ ຂນ຺ຘາທີສຸ ວິປສ຺ສນາຍ ຠູມິຠູເຕສຸ ຘມ຺ເມສຸ. ຄນ຺ຖສ຺ສ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ ວາຈຸຄ຺ຄຕກຣຓໍ ອຸຄ຺ຄໂຫ, ປຣິໂຕ ສພ຺ພຖາປິ ອຕ຺ຖສ຺ສ ຎາຕຸມິຈ຺ຉາ ປຣິປຸຈ຺ຉາ, ສວນຸປປຣິກ຺ຂາທິວເສນ ຕທຕ຺ຖສ຺ສ ມນສິກາຣວິຘິ, ຕທຸຠຍວເສນ ຍສ຺ມາ ຕຕ຺ຖປິ ຎາຓໍ ສ຺ວາເສວິຕໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸຄ຺ຄຫປຣິປຸຈ຺ຉາວເສນ ຎາຓປຣິຈຍໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ, ຂນ຺ຘາທີສຸ ສຸຕມຍໍ ຎາຓໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິຕ຺ຖາຣິຕເມວ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ວິຕ຺ຖາຣິຕນຍານຸສາເຣນ ສີລວິສຸທ຺ຘິ ສມ຺ປາເທຕພ຺ພາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຸປຈາຣສມາຘິປິ ອປ຺ປນາສມາຘິ ວິຍ ວິປສ຺ສນາຍ ອຘິຏ຺ຐານຠາວໂຕ ຈິຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘິເຍວາຕິ ອາຫ ‘‘ສອຸປຈາຣາ’’ຕິ. ເວທິຕພ຺ພາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ ນິພ຺ພຕ຺ຕນວເສເນວ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອວຎ຺ຫິ ຕາ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ວິທິຕາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເວທິຕພ຺ພາ ສມ຺ປາເທຕພ຺ພາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເວທິຕພ຺ພາຕິ ວາ ສມາປຕ຺ຕິສຸຂາຘິຄມວເສນ ອນຸຠວິຕພ຺ພາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ຫິ ເກວເລນ ຊານນມຕ຺ເຕນ ຈິຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘິຍໍ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ນາມ ໂຫຕິ, ນ ຈ ຕຕ຺ຖ ອປຕິຏ຺ຐາຍ ອຸປຣິວິສຸທ຺ຘິໍ ສມ຺ປາເທຕຸໍ ສກ຺ກາຕິ.

ນາມຣູປານໍ ຍາຖາວທສ຺ສນນ຺ຕິ ນາມສ຺ສ, ຣູປສ຺ສ ຈ ວິຠຊ຺ຊ ຍຖາຠູຕສຠາວທສ຺ສນໍ. ນາມຄ຺ຄຫເຓນ ເຈຕ຺ຖ ເວທນາທີນໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ເຕຠູມການໍ ຂນ຺ຘານໍ ຄຫຓໍ, ນ ‘‘ວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍາ ນາມຣູປ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວິຍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ວິນາ, ນາປິ ‘‘ນາມຎ຺ຈ ຣູປຎ຺ຈາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໓໐໔, ໓໕໒; ຘ. ສ. ທຸກມາຕິກາ ໑໐໙) ເອຕ຺ຖ ວິຍ ສນິພ຺ພາເນຫິ ໂລກຸຕ຺ຕຣກ຺ຂນ຺ເຘຫິ ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

໖໖໓. ຍາຕິ ປຊ຺ຊຕິ ເອເຕນາຕິ ຍານໍ, ສມໂຖວ ຍານໍ ສມຖຍານໍ, ຕໍ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ສມຖຍານິໂກ. ຌາເນ, ຌານູປຈາເຣ ວາ ປຕິຏ຺ຐາຍ ວິປສ຺ສນໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ເສຕໍ ນາມໍ, ເຕນ ສມຖຍານິເກນ. ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ຠວຄ຺ຄຘມ຺ມານໍ ອາທິກມ຺ມິກສ຺ສ ທຸປ຺ປຣິຄ຺ຄຫຕາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ລກ຺ຂຓຣສາທິວເສນ ປຣິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພາ ຎາເຓນ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊ ຄເຫຕພ຺ພາ, ປຣິຄ຺ຄຫວິຘິ ປນ ຂນ຺ຘນິທ຺ເທເສ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໔໒໑ ອາທໂຍ) ວຸຕ຺ຕາ ເອວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອາຣມ຺ມຓາຠິມຸຂນມນໍ ອາຣມ຺ມເຓນ ວິນາ ອປ຺ປວຕ຺ຕິ, ເຕນ ນມນຏ຺ເຐນ, ນາມກຣຓຏ຺ເຐນ ວາ. ເວທນາທໂຍ ຫິ ອຣູປຘມ຺ມາ ສພ຺ພທາປິ ຈ ຜສ຺ສາທິນາມກຕ຺ຕາ ປຖວີອາທໂຍ ວິຍ ເກສກຸມ຺ຠາທິນາມນ຺ຕຣານາປຊ຺ຊນໂຕ ອຕ຺ຕນາວ ກຕນາມຕາຍ ນາມກຣຓຏ຺ເຐນ ‘‘ນາມ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ອຖ ວາ ອຘິວຈນສມ຺ຜສ຺ໂສ ວິຍ ອຘິວຈນໍ ນາມໍ ອນ຺ຕເຣນ ອນຸປຈິຕສມ຺ຠາຣານໍ ຄຫຓໍ ນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ນາມາຍຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓຕາຍ ເວທນາທໂຍ ‘‘ນາມ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຣູປໍ ປນ ວິນາປິ ນາມສວນໍ ອຕ຺ຕໂນ ຣຸປ຺ປນສຠາເວເນວ ຄຫຓໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ວວຕ຺ຖາເປຕພ຺ພນ຺ຕິ ອສງ຺ກຣໂຕ ຐເປຕພ຺ພໍ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ, ຣູເປນ ຈ ອມິສ຺ສິຕໍ ກຕ຺ວາ ຈິຕ຺ເຕ ຐເປຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ນາມຣູປປຣິຄ຺ຄໂຫ ຈ ນາມ ຍາວເທວ ຕສ຺ສ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊນຕ຺ຖນ຺ຕິ ຕທນຸຣູປເມວ ນິທສ຺ສນໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍຖາ ນາມາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຣຸປ຺ປນໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ຣຸປ຺ປນຏ຺ໂຐ ‘‘ສີຕາທິວິໂຣຘິປຈ຺ຈຍສນ຺ນິປາເຕ ວິສທິສຸປ຺ປຕ຺ຕີ’’ຕິອາທິນາ (ວິສຸທ຺ຘິ. ມຫາຏີ. ໒.໔໓໒) ຂນ຺ຘນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາຍໍ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ. ເອວໍ ວິສຸໍ ນາມປຣິຄ຺ຄຫໍ, ຣູປປຣິຄ຺ຄຫຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ເອກຊ຺ຌໍ ນາມຣູປປຣິຄ຺ຄຫໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕໂຕ ນມນລກ຺ຂຓ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໖໖໔. ອິຕິ ອຣູປມຸເຂນ ວິປສ຺ສນາຠິນິເວສໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຣູປມຸເຂນ ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສຸທ຺ຘວິປສ຺ສນາຍານິໂກ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສມຖຍານິກສ຺ສ ສມຖມຸເຂນ ວິປສ຺ສນາຠິນິເວໂສ, ວິປສ຺ສນາຍານິກສ຺ສ ປນ ສມຖໍ ອນິສ຺ສາຍາຕິ ອາຫ ‘‘ສຸທ຺ຘວິປສ຺ສນາຍານິໂກ’’ຕິ, ສມຖຠາວນາຍ ອມິສ຺ສິຕວິປສ຺ສນາຍານວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍເມວ ວາ ສມຖຍານິໂກຕິ ຍຖາວຸຕ຺ໂຕ ສມຖຍານິໂກ ເອວ ວາ. ເຕນ ສມຖຍານິກສ຺ສາປິ ຣູປມຸເຂນ ວິປສ຺ສນາຠິນິເວໂສ ລພ຺ຠຕິ, ນ ອຣູປມຸເຂເນວາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຕສໍ ເຕສໍ ຘາຕຸປຣິຄ຺ຄຫມຸຂານນ຺ຕິ ‘‘ຍໍ ຖທ຺ຘລກ຺ຂຓໍ, ອຍໍ ປຖວີຘາຕູ’’ຕິອາທິນາ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໓໐໘) ສງ຺ເຂປມນສິກາຣາທິວເສນ ວຸຕ຺ເຕສຸ ເຕຣສສຸ ຘາຕຸປຣິຄ຺ຄຫມຸເຂສຸ. ກມ຺ມສມຸຏ຺ຐາໂນ ນາມ ເກໂສ ຈມ຺ມພ຺ຠນ຺ຕຣຄໂຕ. ຕຕ຺ເຖວາຕິ ຕສ຺ມິໍເຍວ ກມ຺ມສມຸຏ຺ຐາເນ ເກເສ. ກາຍປ຺ປສາທສ຺ສ ວິຍ ຠາວສ຺ສາປິ ສກລສຣີຣພ຺ຍາປິຕາຍ ‘‘ຠາວສ຺ສ ອຕ຺ຖິຕາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸນ ຕຕ຺ເຖວາຕິ ຕສ຺ມິໍເຍວ ເກສສຎ຺ຎິເຕ ຣູປສມຸທາເຍ. ອປຣານິປີຕິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕານິ ກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານານິ ວີສຕິ, ອິມານິ ອາຫາຣສມຸຏ຺ຐານາທີນິ ຈຕຸວີສຕິ ຣູປານີຕິ ສພ຺ພານິປິ ຈຕຸຈຕ຺ຕາລີສ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ຕຕ຺ຖ ລພ຺ຠມານສນ຺ຕຕິສີສສາມຎ຺ເຎນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ‘‘ຈຕຸຈຕ຺ຕາລີສາ’’ຕິ ຈ ອິທໍ ສທ຺ທສ຺ສ ອນິຍຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ສພ຺ພກາລໍ ອຸຕຸຈິຕ຺ຕໂຕ ຣູປໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕໍ ສສທ຺ທເມວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ. ເອວນ຺ຕິ ຍຖາ ເກເສ, ເອວໍ ໂລມາທີສຸ ຈຕຸສມຸຏ຺ຐານິເກສຸ. ຈຕຸວີສຕິໂກຏ຺ຐາເສສູຕິ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາຍ ໂກຏ຺ຐາເສສຸ ວກ຺ຂມາເນ ອຏ຺ຐ ໂກຏ຺ຐາເສ ອປເນຕ຺ວາ ຈຕຸວີສຕິໂກຏ຺ຐາເສສຸ. ເສທາທີນໍ ອາຕປູປຕາປາທິນາ, ຈິຕ຺ຕວິກາເຣນ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ເຕ ອຸຕຸຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານາ ວຸຕ຺ຕາ.

ທ຺ວຕ຺ຕິໍສໂກຏ຺ຐາສຄເຕສຸ ຣູເປສຸ ປາກເຏສຸ ຊາເຕສຸ ຕທຎ຺ຎານິປິ ປາກຏານິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຕານິປິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປເຣ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອປເຣ ທສ ອາກາຣາຕິ ເຕໂຊວາໂຍໂກຏ຺ຐາສວເສນ ອປເຣ ທສ ອາກາຣາ. ກມ຺ມເຊຕິ ຠູຕກຖນໍ, ນ ວິເສສນໍ ອສິຕາທິປຣິປາຈກສ຺ສ ເຕຊສ຺ສ ອກມ຺ມຊສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ຕຖາ ຈິຕ຺ຕເຊຕິ ຈ ເອກນ຺ຕຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຕ຺ຕາ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສານນ຺ຕິ ເກຈິ, ຕໍ ນ, ອຈິຕ຺ຕຊສນ຺ຕາເນ ປວຕ຺ຕານໍ ອຸຕຸຊຠາວໂຕ. ອພ຺ຠນ຺ຕຣຏ຺ຐາ ເອວ ຫິ ເຕ ຈິຕ຺ຕຊາ, ນ ພຫິທ຺ຘາ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ‘‘ຈິຕ຺ຕເຊ’’ຕິ ອິທໍ ວິເສສນເມວ, ອຍຎ຺ຈ ອຕ຺ໂຖ ເຫຏ຺ຐາ ອານາປານກຖາຍໍ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ. ເສເສສູຕິ ສນ຺ຕປ຺ປນາທິວເສນ ເຈວ ອຸທ຺ຘງ຺ຄມາທິວເສນ ຈ ປວຕ຺ເຕສຸ ເຕໂຊວາໂຍໂກຏ຺ຐາເສສຸ.

ຈກ຺ຂຸທສກາທີສຸ ປຘານຣູປໍ ຈກ຺ຂາທໂຍຕິ ເຕສຸ ລພ຺ຠມານໍ ວຕ຺ຖຸທ຺ວາຣຠາວໍ ອວຍວກິຈ຺ຈໍ ສມຸທາເຍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວຕ຺ຖຸທ຺ວາຣວເສນ ປຎ຺ຈ ຈກ຺ຂຸທສກາທໂຍ’’ຕິ. ວຕ຺ຖຸວເສນ ຫທຍວຕ຺ຖຸທສກຎ຺ຈາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ, ເອກໂຍຄນິທ຺ທິຏ຺ຐານມ຺ປິ ເອກເທໂສ ອນຸວຕ຺ຕຕີຕິ. ສພ຺ພານິປີຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕຄຓນາຍໍ ຈຕຸນ຺ນວຸຕິຈຕຸສຕາຘິການິ ສຫສ຺ສຣູປຣູປານິ. ໂກຏ຺ຐາສາວຍວານໍ ປນ ຕທວຍວກລາປານຎ຺ຈ ເຠເທ ຄຍ຺ຫມາເນ ອຕິວິຍ ຕໂຕ ພຫຸຕໂຣ ຣູປເຠໂທ ໂຫຕິ, ໂສ ປນ ເຠໂທ ອິຘ ອາທິກມ຺ມິກສ຺ສ ທຸປ຺ປຣິຄ຺ຄໂຫຕິ ນ ຄເຫຕພ຺ໂພ.

ກາມໍ ວຕ຺ຖຸວເສນາປິ ອຣູປຘມ຺ມາ ປາກຏາ ໂຫນ຺ຕິ, ທ຺ວາຣວເສນ ປນ ປຣິຄ຺ຄໂຫ ອນາກຸໂລຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທ຺ວາຣວເສນ ອຣູປຘມ຺ມາ ປາກຏາໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ. ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິກວເສນ ‘‘ເອກາສີຕິ ໂລກິຍຈິຕ຺ຕານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ລາຠິໂນ ເອວ ປນ ມຫຄ຺ຄຕຈິຕ຺ຕານິ ສຸປາກຏານິ ໂຫນ຺ຕິ. ອວິເສເສນາຕິ ສາຘາຣຓໂຕ. ຜສ຺ສາທໂຍ ຫິ ສຕ຺ຕ ເຈຕສິກາ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີຫິປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ສພ຺ພຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທສາຘາຣຓາ. ສພ຺ເພປິ ເຕຕິ ເອກາສີຕິ ໂລກິຍຈິຕ຺ຕານິ, ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຜສ຺ສາທໂຍຕິ ສພ຺ເພປິ ເຕ ອຣູປຘມ຺ເມ. ອາຣມ຺ມຓາທິວິຠາເຄນ ປນ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທເຠເທ ຄຍ຺ຫມາເນ ຕໂຕ ພຫຸຕໂຣ ເອວ ໂຫຕິ, ໂສ ປນ ອິຘ ນາຘິປ຺ເປໂຕ.

໖໖໕. ອສ຺ສ ຈກ຺ຂຸປສາທສ຺ສ ນິສ຺ສຍຠູຕາ ປນ ຈຕສ຺ໂສ ຘາຕຸໂຍຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສຫຊາຕຣູປານິ ຕສ຺ສ ຈກ຺ຂຸປສາທສ຺ສ ອິຈ຺ເຈວ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ເຖວາຕິ ຕສ຺ມິໍເຍວ ສສມ຺ຠາຣຈກ຺ຂຸປເທເສ. ອນຸປາທິນ຺ນຣູປານີຕິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕຣູປານໍ ອຸປາທິນ຺ນຣູປຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ, ອກມ຺ມຊຣູປານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສານີຕິ ປຐມໍ ຈກ຺ຂຸໂນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕໂຕ ເສສານິ, ເຕນ ປນ ສທ຺ຘິໍ ຈຕຸປຎ຺ຎາສ ຣູປານິ ໂຫນ຺ຕິ. ຈກ຺ຂຸທສກາທີສຸ ເອກສ຺ສປິ ອຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໂຕ ‘‘ອວເສສານິ ເຕຈຕ຺ຕາລີສ ຣູປານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສທ຺ທສ຺ສ ອນິຍຕຕ຺ຕາ ຕໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ເຕຈຕ຺ຕາລີສ ຣູປານີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ອຸຕຸຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐາເນ ທ຺ເວ ສທ຺ເທ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ປຎ຺ຈຈຕ຺ຕາລີສາ’’ຕິ ເກຈິວາໂທ ທສ຺ສິໂຕ.

ອວເສສຣູປານີຕິ ‘‘ທສ ຘາຕຸໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ທ຺ວາທສ ຣູປຘມ຺ເມ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສສານິ ຉ ນິປ຺ຜນ຺ນຣູປານິ. ຣູປຣູປາເນວ ຫິ ອິຘ ປຣິຄ຺ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ, ນ ຣູປປຣິຈ຺ເຉທວິກາຣລກ຺ຂຓານິ. ຈກ຺ຂຸສນ຺ນິສ຺ສຍຣູປາຣມ຺ມຓຠາວສາມຎ຺ເຎນ, ຈິຕ຺ຕຠາວສາມຎ຺ເຎນ ຈ ກຸສລາກຸສລວິປາກຕາຍ ທຸວິຘມ຺ປິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕ຺ເວວ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວນ຺ຕິ ອິມິນາ ‘‘ຈກ຺ຂຸໍ ນິສ຺ສາຍາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕໍ, ອວຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ‘‘ໂສຕໍ ນິສ຺ສາຍາ’’ຕິອາທິກໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕູຕິ ເອຕ຺ຖປິ ‘‘ເອກາ’’ຕິ ປທໍ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ ‘‘ເອກາ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕູ’’ຕິ. ອຑ຺ເຒນ ເອກາທສ ອຑ຺ເຒກາທສ, ອຑ຺ຒໍ ວາ ເອກາທສມໍ ເອຕາສນ຺ຕິ ອຑ຺ເຒກາທສ. ອຑ຺ຒຏ຺ຐມາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ.

໖໖໖. ຈກ຺ຂຸຘາຕຸຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວາຕິ ‘‘ຍໍ ໂລໂກ ເສຕກຓ຺ຫມຓ຺ຑລວິຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໖໖໕) ວຸຕ຺ຕນເຍນ.

໖໖໗. ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ອິມສ຺ມິໍ ສຣີເຣຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວິປສ຺ສນາຠິນິເວສທສ຺ສນວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕເນວ ຫິ ເອກສ຺ເສວ ຠາວສ຺ສ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ‘‘ສຕ຺ຕຣສ ຣູປານິ ສມ຺ມສນຸປຄານີ’’ຕິ ອາຫ. ສມ຺ມສິຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍານິ ສມ຺ມສນໍ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ສມ຺ມສນຸປຄານິ, ສມ຺ມສນີຍານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາກາຣ-ຄ຺ຄຫເຓນ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິທ຺ວຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ວິກາຣ-ຄ຺ຄຫເຓນ ລຫຸຕາທິຕ຺ຕຍໍ, ອິຕເຣນ ອາກາສຘາຕູຕິ ວທນ຺ຕິ. ອາກາຣ-ຄ຺ຄຫເຓນ ປນ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິທ຺ວເຍນ ສທ຺ຘິໍ ລກ຺ຂຓຣູປມາຫ. ຕມ຺ປິ ຫິ ຣູປານໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນາທິອາກາຣມຕ຺ຕນ຺ຕິ. ອນ຺ຕຣປຣິຈ຺ເຉໂທຕິ ຕໍຕໍກລາປານໍ ອສງ຺ກຣກາຣຓຕາຍ ອນ຺ຕຣຠູໂຕ ປຣິຈ຺ເຉໂທ. ຍທິ ນ ສມ຺ມສນຸປຄານິ, ອາກາຣາທິມຕ຺ຕານິ ຈ, ກຖໍ ຣູປານີຕິ ອາຫ ‘‘ອປິຈ ໂຂ’’ຕິອາທິ.

໖໖໘. ເອວໍ ທ຺ວາຈຕ຺ຕາລີສາຍ ໂກຏ຺ຐາສານໍ ວເສນ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ຣູປປຣິຄ຺ຄຫໍ ຕທນຸສາເຣນ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ເອວ ນາມປຣິຄ຺ຄຫໍ ວິຠາເວຕ຺ວາ ຕໂຕ ສໍຂິຕ຺ຕສໍຂິຕ຺ຕຕຣສໍຂິຕ຺ຕຕມວເສນ, ອຏ຺ຐາຣສຘາຕຸວເສນ, ທ຺ວາທສາຍຕນວເສນ, ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘວເສນ ຈ ຣູປາຣູປປຣິຄ຺ຄຫໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອຕິສໍຂິຕ຺ຕນເຍນາປິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຣູປ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຍຖາ ຈ ຘາຕຸອາທິວເສນ, ເອວໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສຈ຺ຈປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທວເສນປິ ຣູປາຣູປປຣິຄ຺ຄໂຫ ເວທິຕພ຺ໂພ. ກຖໍ? ອິນ຺ທ຺ຣິຍວເສນ ຕາວ ຈກ຺ຂາທີນິ ປຎ຺ຈ, ອິຕ຺ຖິປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຈາຕິ ສຕ຺ຕ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຣູປໍ, ມນິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ປຎ຺ຈ ເວທນິນ຺ທ຺ຣິຍານິ, ສທ຺ຘາທີນິ ປຎ຺ຈ ຈາຕິ ເອກາທສ ນາມໍ, ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ນາມຎ຺ຈ ຣູປຎ຺ຈ, ປຈ຺ຉິມານິ ຕີຓິ ອິຘ ອນຘິປ຺ເປຕານິ ໂລກຸຕ຺ຕຣຕ຺ຕາ. ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ ນາມຎ຺ຈ ຣູປຎ຺ຈ, ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ ນາມໍ, ອິຕຣານິ ອິຘ ນາຘິປ຺ເປຕານິ ໂລກຸຕ຺ຕຣຕ຺ຕາ. ປຈ຺ຈຍາກາເຣ ອາທິໂຕ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ ນາມໍ, ຈຕຸຕ຺ຖປຎ຺ຈມານິ ນາມຎ຺ຈ ຣູປຎ຺ຈ, ຉຏ຺ຐສຕ຺ຕມອຏ຺ຐມນວມານິ ນາມໍ, ທສມໍ ນາມຎ຺ເຈວ ນາມຣູປຎ຺ຈ, ປຈ຺ຉິມານິ ທ຺ເວ ປຈ຺ເຈກໍ ນາມຎ຺ຈ ຣູປຎ຺ຈາຕິ ເອວໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສຈ຺ຈປຈ຺ຈຍາກາຣວເສນປິ ນາມຣູປປຣິຄ຺ຄໂຫ ກາຕພ຺ໂພ. ເອວໍ ປນ ນາມຣູປປຣິຄ຺ຄຫສ຺ສ ວິຠາເຄນ ກຖເນ ປໂຍຊນໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕເມວ.

໖໖໙. ກາມໍ ເວທນາທີສຸ ອຣູປຘມ຺ເມສຸ ນ ອຸຕ຺ຕຣຸຕ຺ຕຣາ ວິຍ ປຸຣິມປຸຣິມາ ສຸຂຸມາ, ຕຖາປິ ສງ຺ຆຏ຺ຏເນນ ວິກາຣອາປຊ຺ຊນເກ ຣູປຘມ຺ເມ ອຸປາທາຍ ສພ຺ເພປິ ເຕ ສຸຂຸມາ ເອວາຕິ ອາຫ ‘‘ສຸຂຸມຕ຺ຕາ ອຣູປໍ ນ ອຸປຏ຺ຐາຕີ’’ຕິ. ສມ຺ມສິຕພ຺ພນ຺ຕິ ສມ຺ມເທວ ລກ຺ຂຓາທິໂຕ ວີມໍສິຕພ຺ພໍ. ມນສິກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ຕຖາ ຈິຕ຺ເຕ ຐເປຕພ຺ພໍ. ປຣິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ປຣິຈ຺ເຉທກາຣິກາຍ ປຎ຺ຎາຍ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ວວຕ຺ຖເປຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອສງ຺ກຣໂຕ ວິນິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ. ອສ຺ສາຕິ ໂຍຄິໂນ. ສຸວິກ຺ຂາລິຕນ຺ຕິ ສຸວິໂສຘິຕໍ. ອາທິກມ຺ມິກສ຺ສ ຫິ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ຍາວ ຘມ຺ມາ ສຸປຣິພ຺ຍຕ຺ຕໍ ນ ອຸປຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ຕາວ ເຕ ຕປ຺ປຏິຈ຺ຉາທກສມ຺ໂມຫພເລນ ອຠິຠູຕາ ອວິສຸທ຺ຘາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ, ອສງ຺ກຣໂຕ ອຸປຏ຺ຐານາຠາວໂຕ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎຎ຺ຈ ຊຏິຕາ. ຍທາ ປນ ສມ຺ມສນາທິວິຘິນາ ຕໍ ວິຠູຕໍ ໂຫຕິ, ຕທາ ເຕ ສຸວິກ຺ຂາລິຕາ, ນິຊ຺ຊຏາ ຈ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຖາ ຍຖາ ຫີ’’ຕິອາທິ. ອາທິກມ຺ມິກສ຺ສ ອຣູປຘມ຺ມາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຣູປຘມ຺ເມ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕນາກາເຣນ ຄຫຓໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕທາຣມ຺ມຓາ ອຣູປຘມ຺ມາ’’ຕິ. ເຕເນວ ຫິ ເຫຏ຺ຐາ ‘‘ຕສ຺ເສວໍ ປຣິຄ຺ຄຫິຕຣູປສ຺ສ ທ຺ວາຣວເສນ ອຣູປຘມ຺ມາ ປາກຏາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ວຕ຺ຖຸວເສນາຕິ.

ອິທານິ ຣູປປຣິຄ຺ຄໂຫ ອຣູປປຣິຄ຺ຄຫສ຺ສ ອຸປາໂຍ, ອຸປຕ຺ຖມ຺ໂຠ ຈາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ອຸປມາຫິ ປກາເສຕຸໍ ‘‘ຍຖາ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຸຂນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ມຸຂສ຺ສ ປຏິພິມ຺ພໍ. ຕຕ຺ຣິທໍ ອຸປມາສໍສນ຺ທນໍ – ຈກ຺ຂຸມາ ປຸຣິໂສ ວິຍ ໂຍຄາວຈໂຣ, ຕສ຺ສ ຈກ຺ຂຸ ວິຍ ໂຍຄິໂນ ກມ຺ມຏ຺ຐານປຣິຄ຺ຄາຫກຎາຓໍ, ອາທາສໍ ວິຍ ຣູປປຣິຄ຺ຄໂຫ, ມຸຂນິມິຕ຺ຕໍ ວິຍ ອຣູປປຣິຄ຺ຄໂຫ, ອາທາສສ຺ສ ອປຣິສຸທ຺ຘກາໂລ ວິຍ ຣູປປຣິຄ຺ຄຫສ຺ສ ອວິກ຺ຂາລິຕກາໂລ, ຕທາ ມຸຂນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ອປຎ຺ຎາຍນໍ ວິຍ ຣູປປຣິຄ຺ຄຫສ຺ສ ອວິສຸທ຺ຘຕາຍ ອຣູປຘມ຺ມານໍ ອນຸປຏ຺ຐານໍ, ອາທາສສ຺ສ ປຸນປ຺ປຸນໍ ປຣິມຊ຺ຊນໍ ວິຍ ຣູປປຣິຄ຺ຄຫສ຺ສ ປຸນປ຺ປຸນໍ ວິໂສຘນໍ, ສຸປຣິມຊ຺ຊິເຕ ອາທາເສ ສຸພ຺ຍຕ຺ຕໍ ມຸຂນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ປຎ຺ຎາຍນໍ ວິຍ ສຸວິກ຺ຂາລິເຕ ນິຊ຺ຊເຏ ຣູປປຣິຄ຺ຄເຫ ອຣູປຘມ຺ມານໍ ສຸຏ຺ຐຸ ອຸປຏ຺ຐານນ຺ຕິ. ອິມິນາ ນເຍນ ເຕລຕ຺ຖິໂກປມາທີສຸປິ ຍຖາຣຫໍ ອຸປມາສໍສນ຺ທນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕິລປິຏ຺ຐນ຺ຕິ ຕິລຈຸຓ຺ຓໍ. ກຕກຏ຺ຐິນ຺ຕິ ກຕກພີຊໍ. ກລລກທ຺ທມນ຺ຕິ ຕນຸກທ຺ທມໍ.

ຕປ຺ປຈ຺ຈນີກກິເລສາຕິ ຕສ຺ສ ອຣູປຘມ຺ມປຣິຄ຺ຄາຫກຎາຓສ຺ສ ວິພນ຺ຘຠາເວນ ປຏິປກ຺ຂຠູຕາ ສມ຺ໂມຫາທິກິເລສາ. ອຸຈ຺ຉຸອາທິອຸປມາສຸ ອິທໍ ມຸຂມຕ຺ຕສ຺ສ ທສ຺ສນໍ – ຍຖາ ອຸຈ຺ຉຸຣສໍ ຄເຫຕຸກາໂມ ອຸຈ຺ຉູນິ ອຸຈ຺ຉຸຍນ຺ເຕ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເອກວາຣໍ ທ຺ວິວາຣໍ ຍນ຺ຕກ຺ກມນມຕ຺ເຕນ ອຸຈ຺ຉຸຣເສ ອນິກ຺ຂມນ຺ເຕ ນ ອຸຈ຺ຉູນິ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ຍຖາ ວາ ໂຈເຣ ຄເຫຕ຺ວາ ເຕຫິ ກຕກມ຺ມໍ ຊານິຕຸກາໂມ ທ຺ວຕ຺ຕິປ຺ປຫາຣມຕ຺ເຕນ ເຕສຸ ຕມຕ຺ຖໍ ອກເຖນ຺ເຕສຸ ນ ເຕ ມຸຎ຺ຈຕິ, ຍຖາ ວາ ປນ ໂຄທມ຺ມໂກ ໂຄຓໍ ທເມຕຸກາໂມ ຘຸເຣ ຕໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ເອກວາຣໍ ທ຺ວິວາຣໍ ຕສ຺ມິໍ ປເຖນ ອຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ, ຍຖາ ຈ ທຘິໍ ມນ຺ເຖຕ຺ວາ ນວນີຕໍ ຄເຫຕຸກາໂມ ທຘິກລສິຍໍ ມນ຺ຖໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສກິໍ, ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວາ ມນ຺ຖສ຺ສ ຠມນມຕ຺ເຕນ ນວນີເຕ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ເຕ ນ ທຘິໍ ຉຑ຺ເຑຕິ, ຍຖາ ວາ ປນ ມຈ຺ເຉ ປຈິຕ຺ວາ ຂາທິຕຸກາໂມ ເອກວາຣໍ ທ຺ວິວາຣໍ ອຄ຺ຄິທານມຕ຺ເຕນ ມຈ຺ເຉສຸ ອປຈ຺ຈນ຺ເຕສຸ ນ ເຕ ຉຑ຺ເຑຕິ. ‘‘ອຖ ໂຂ ນໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ປຣິມຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣນ ‘‘ອຖ ໂຂ ນໍ ອຸຈ຺ຉຸຍນ຺ເຕ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸປ຺ປີເຬຕີ’’ຕິອາທິນາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸປມຕ຺ໂຖ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ.

ອຣູປຘມ຺ມານໍ ອຸປຏ຺ຐານາກາຣກຖາວຓ຺ຓນາ

໖໗໐. ອາກິຣີຍນ຺ຕິ ອຠິມຸຂາ ໂຫນ຺ຕິ ເອເຕຫີຕິ ອາກາຣາ, ອຣູປຘມ຺ມານໍ ອຸປຏ຺ຐານສ຺ສ ມຸຂຠູຕາ ຜຸສນານຸຠວນວິຊານນປ຺ປກາຣາຕິ ອາຫ ‘‘ອຣູປຘມ຺ມາ ຕີຫິ ອາກາເຣຫິ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕີ’’ຕິອາທິ. ອາຣມ຺ມເຓ ປວຕ຺ຕມາເນສຸ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິເກສຸ ອສຕິປິ ປຸພ຺ພາປຣິເຍ ຜຸສນລກ຺ຂໂຓ ຜສ຺ໂສ, ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພປຐມໍ ອຠິນິປຕນ຺ໂຕ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຐມາຠິນິປາໂຕ ຜສ຺ໂສ’’ຕິ. ເຕນສ຺ສ ຜຸສນາກາເຣນ ສຸປາກຏຠາເວນ ອຸປຏ຺ຐານໍ ທສ຺ເສຕິ. ຜສ຺ເສ ປນ ອຸປຏ຺ຐິເຕ ຍສ຺ມິໍ ອາຣມ຺ມເຓ ໂສ ຜສ຺ໂສ, ຕສ຺ສ ອນຸຠວນລກ຺ຂຓາ ເວທນາ, ສຎ຺ຊານນລກ຺ຂຓາ ສຎ຺ຎາ, ອາຍູຫນລກ຺ຂຓາ ເຈຕນາ, ປຏິວິຊານນລກ຺ຂຓໍ ວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ອິເມປິ ປາກຏາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ເວທນາ’’ຕິອາທິ. ເອວໍ ສລກ຺ຂຓສງ຺ເຂປໂຕ ຈຕຸຘາຕຸວວຕ຺ຖານວເສນ ຜສ຺ສມຸເຂນ ອຣູປປຣິຄ຺ຄຫໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ຈຕຸຘາຕຸວວຕ຺ຖານວເສນ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຖາ ເກເສ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເກເສ ປຖວີຘາຕູຕິ ເກສສງ຺ຂາເຕ ປຖວີໂກຏ຺ຐາເສ ປຖວີຘາຕຸ. ລກ຺ຂຓວິຠຕ຺ຕິໂຕ ຫິ ຘາຕຸວວຕ຺ຖານທສ຺ສນເມຕໍ.

ປຸນປິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຘາຕຸວວຕ຺ຖານານໍ ວເສນ ເວທນາມຸເຂນ ອຣູປປຣິຄ຺ຄຫໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອກສ຺ສາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຕສ຺ສ ຣສານຸຠວນກເວທນາຕິ ຖທ຺ຘຠາວສງ຺ຂາຕສ຺ສ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພສຠາວສ຺ສ ອນຸຠວນວເສນ ປວຕ຺ຕເວທນາ.

ອປຣສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ອາຣມ຺ມຓປຏິວິຊານນນ຺ຕິ ຖທ຺ຘຕາສງ຺ຂາຕໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຣມ຺ມຓປຏິວິຊານນໍ. ກາຍທ຺ວາຣາຠິນິຫຕໍ, ເກວລໍ ວາ ມໂນທ຺ວາຣິກຊວນວິຎ຺ຎາຓມາຫ. ຕຎ຺ຫິ ‘‘ປຖວີຘາຕຸ ກກ຺ຂຬລກ຺ຂຓາ’’ຕິ ປຏິວິຊານາຕິ, ອິຕຣໍ ປນ ກກ຺ຂຬລກ຺ຂຓປຏິວິຊານນມຕ຺ຕເມວາຕິ.

ເອເຕເນວ ອຸປາເຍນາຕິ ຍ຺ວາຍໍ ສລກ຺ຂຓສງ຺ເຂປໂຕ, ສລກ຺ຂຓວິຠຕ຺ຕິໂຕ ຈ ຘາຕຸວວຕ຺ຖານວເສນ ຣູປປຣິຄ຺ຄຫໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຐິຕສ຺ສ ຜສ຺ສາທິມຸເຂນ ອຣູປປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນຸປາໂຍ ທສ຺ສິໂຕ, ເອເຕເນວ ອຸປາເຍນ. ກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານເກເສຕິ ຈຕຸສມຸຏ຺ຐານເກສໂຕ ນິທ຺ຘາຣິເຕ ກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານເກເສ. ກກ຺ຂຬລກ຺ຂຓາຕິອາທິນາ ນເຍນາຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ນ ເກວລໍ ‘‘ປຄ຺ຆຣຓລກ຺ຂຓາ ອາໂປຘາຕູ’’ຕິອາທິນາ ລກ຺ຂຓວິເສເສນ ສທ຺ຘິໍ ຘາຕ຺ວນ຺ຕຣານິເຍວ, ອຖ ໂຂ ເອກສມຸຏ຺ຐານາທິເຠທານິ ໂກຏ຺ຐາສນ຺ຕຣານິປີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ທ຺ວາຈຕ຺ຕາລີສາຍ ຘາຕຸໂກຏ຺ຐາເສສູ’’ຕິ. ສພ຺ພໍ ນຍເຠທໍ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາຕິ ຍ຺ວາຍໍ ທ຺ວາຈຕ຺ຕາລີສາຍ ຘາຕຸໂກຏ຺ຐາເສສຸ ປຖວີຘາຕຸອາທີນໍ ລກ຺ຂຓາທິໂຕ ວວຕ຺ຖາປນວເສນ ນານາວິໂຘ ຣູປປຣິຄ຺ຄຫນໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ນຍເຠທໍ ນຍວິເສສໍ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ, ຈກ຺ຂຸຘາຕຸອາທີສຸ ຣູປປຣິຄ຺ຄຫມຸເຂສຸ ອຣູປປຣິຄ຺ຄຫທສ຺ສນວເສນ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕຕ຺ຣິທໍ ໂຍຊນາມຸຂມຕ຺ຕທສ຺ສນໍ – ເອກສ຺ສ ຕາວ ‘‘ຈກ຺ຂຸຘາຕຸ ຣູປາຠິຆາຕາຣຫຠູຕປ຺ປສາທລກ຺ຂຓາ, ທຏ຺ຐຸກາມຕານິທານກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານຠູຕປ຺ປສາທລກ຺ຂຓາ ວາ’’ຕິອາທິນາ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໖໐໐) ນເຍນ ຘາຕຸໂຍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ‘‘ປຐມາຠິນິປາໂຕ ຜສ຺ໂສ, ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ເວທນາ’’ຕິ ສພ຺ພໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຕຖາ ‘‘ຍຖາວຸຕ຺ຕລກ຺ຂຓາຍ ຈກ຺ຂຸຘາຕຸຍາ ຣສານຸຠວນກເວທນາ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິອາທິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຕຖາ ‘‘ຍຖາວຸຕ຺ຕລກ຺ຂຓາ ຈກ຺ຂຸຘາຕູ’’ຕິ, ‘‘ອາຣມ຺ມຓປຏິວິຊານນໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິອາທິນາ ສພ຺ພໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ອາຍຕນາທິວເສນ ຣູປປຣິຄ຺ຄຫມຸເຂສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

໖໗໑. ຍຖາ ນາມ ເຫຏ຺ຐິມຌານໍ ສຸຠາວິຕໍ ວສີຠາວໍ ປາປິຕເມວ ອຸປຣິຌານສ຺ສ ປາທກໍ ປທຏ຺ຐານໍ ໂຫຕິ, ນ ປຏິລທ຺ຘມຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ຣູປປຣິຄ຺ຄໂຫ ສຸວິສຸທ຺ໂຘ ນິຊ຺ຊໂຏ ນິຄ຺ຄຸມ຺ໂພ ເອວ ອຣູປປຣິຄ຺ຄຫສ຺ສ ປາທກໍ ປທຏ຺ຐານໍ ໂຫຕິ, ນ ອວິສຸທ຺ໂຘ, ຕສ຺ມາ ຣູປາຣູປສ຺ສ ເອກເທເສປິ ອນຸປຏ຺ຐິເຕ ໂສ ອວິສຸທ຺ໂຘ ເອວ ນາມ ໂຫຕິ, ປເຄວ ພຫູສຸ ອນຸປຏ຺ຐິເຕສູຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສເຈ ຫີ’’ຕິອາທິ. ປພ຺ພເຕຍ຺ຍາ ຄາວີ ວິຍ ພາລາ ອພ຺ຍຕ຺ຕາ ອເຂຕ຺ຕຎ຺ຎູ.

ຂຄ຺ເຄນາຕິ ຂຄ຺ຄຄ຺ເຄນ. ສມຸຄ຺ຄນ຺ຕິ ມຎ຺ຊູສາສທິສໍ ມຫາສມຸຄ຺ຄໍ. ອປຣິຄ຺ຄຫິຕກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສ ອວິຠຕ຺ຕໍ ວິຍ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕມ຺ປິ ນາມຣູປໍ ວິຠຕ຺ຕສຠາວເມວ, ຕສ຺ສ ຈ ວິຠາໂຄ ກມ຺ມຏ຺ຐານປຣິຄ຺ຄເຫສຸ ປາກໂຏ ໂຫຕີຕິ ຈ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ສມຸຄ຺ຄວິວຣຓໍ, ຍມກຕາລກນ຺ທຜາລນຎ຺ຈ ນິທສ຺ສນຠາເວນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍມກຕາລກນ຺ທຎ຺ຫິ ຠິນ຺ນສນ຺ຕານມ຺ປິ ອຠິນ຺ນໍ ວິຍ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ເອວໍ ຣູປາຣູປຘມ຺ມາຕິ. ສພ຺ເພປິ ເຕຠູມເກ ຘມ຺ເມ ນາມຎ຺ຈ ຣູປຎ຺ຈາຕິ ທ຺ເວຘາ ວວຕ຺ຖເປຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ສພ຺ພ-ສທ຺ໂທ ອນວເສສປຣິຍາທາຍໂກ, ນາມຣູປຠາໂວ ປນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎວິຘຸໂຣຕິ ນ ຕທຸຠຍໍ ສມຸທາຍວເສນ ປຣິສມາປເຍຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຍເທຕ຺ຖ ນມນລກ຺ຂຓໍ, ຕໍ ນາມໍ. ຍໍ ຣຸປ຺ປນລກ຺ຂຓໍ, ຕໍ ຣູປ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ທ຺ເວຘາ ວວຕ຺ຖເປຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ວວຕ຺ຖເປນ຺ໂຕເຍວ ຈ ຕທຸຠຍວິນິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ເຕຠູມກຘມ຺ເມສຸ ກສ຺ສຈິ ຘມ຺ມສ຺ສ ອຠາວໂຕ ‘‘ສພ຺ເພປິ ເຕຠູມກຘມ຺ເມ ນາມຎ຺ຈ ຣູປຎ຺ຈາຕິ ທ຺ເວຘາ ວວຕ຺ຖເປຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ນາມຎ຺ຈ ຣູປຎ຺ຈາ’’ຕິ ເອເຕເນວ ຕສ຺ສ ທຸວິຘຠາເວ ສິທ຺ເຘ ‘‘ທ຺ເວຘາ ວວຕ຺ຖເປຕີ’’ຕິ ອິທໍ ນາມຣູປວິນິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ນາມຣູປມຕ຺ຕໂຕ ອຸທ຺ຘ’’ນ຺ຕິອາທິ. ‘‘ສພ຺ເພປິ ເຕຠູມເກ ຘມ຺ເມ’’ຕິ ປນ ສພ຺ພຄ຺ຄຫຓຎ຺ເຈຕ຺ຖ ສມ຺ມສມນຸປຄສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ອນວເສເສຕພ຺ພຕາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຎ຺ຫິ ອນວເສສໂຕ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ເອກໍສໂຕ ວິຣຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ຕໂຕ ຈ ຈິຕ຺ຕໍ ວິຣາຊຍໍ ປໂມເຈຕພ຺ພໍ. ເຕນາຫ ຠຄວາ –

‘‘ສພ຺ພໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນຠິຊານໍ ອປຣິຊານໍ ຕຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕໍ ອວິຣາຊຍໍ ອປ຺ປຊຫໍ ອຠພ຺ໂພ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາຍ. ສພ຺ພຎ຺ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຠິຊານໍ ປຣິຊານໍ ຕຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕໍ ວິຣາຊຍໍ ປຊຫໍ ຠພ຺ໂພ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາຍາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໒໖-໒໗).

ຍທິ ເຕຠູມກໍ ຘມ຺ມຊາຕໍ ອນວເສສໂຕ ຄຫິຕໍ ‘‘ນາມຣູປ’’ນ຺ຕິ, ຍໍ ອິໂຕ ພາຫິຣເກຫິ ປທຕ຺ຖຠາເວນ ປຣິກປ຺ປິຕໍ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ປກຕິອາທິ ທ຺ຣພ຺ຍາທິ ຊີວາທິ ກາຍາທິ. ຕຕ຺ຖ ກຖໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ? ອຸມ຺ມຕ຺ຕກວິປລ຺ລາສສທິເສ ອສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘປເວທິເຕ ກາ ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ຎາ ປຏິປຕ຺ຕິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂນໂຕ. ອຖ ວາ ເຕປິ ນາມຣູປນ຺ໂຕຄຘຠາວາຠາວວເສນ ນິຈ຺ຉິຕາ ເອວາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ກຖໍ? ປກຕິ, ມຫາ, ອຫໍກາໂຣ, ຕມ຺ມຕ຺ຕານິ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ, ຠູຕານິ, ປຸຣິໂສຕິ ເອເຕ ປກຕິອາທໂຍ. ຕຕ຺ຖ ສມຠາເວນ ປວຕ຺ຕມານານໍ ສຕ຺ຕຣຊຕມສງ຺ຂາຕານໍ ສຸຂທຸກ຺ຂໂມຫານໍ ສມຸທາໂຍ ປກຕິ, ປຘານນ຺ຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສຕ຺ຕມຕ຺ຕສມ຺ປເວທນີໂຍ ມຫາ, ພຸທ຺ຘີຕິ ເກຈິ. ສຕ຺ຕຣຊາທີສຸ ອຠິມາໂນ ອຫໍກາໂຣ, ອສ຺ມິມຕ຺ຕາຕິ ເກຈິ. ສທ຺ທຜສ຺ສຣູປຣສຄນ຺ຘາ ຕມ຺ມຕ຺ຕານິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎວິສິຏ຺ຐານໍ ປຖວີອາທີນໍ ເອກຸຕ຺ຕຣຕາທສ຺ສນໂຕ ເອກຸຕ຺ຕຣານິ ຕມ຺ມຕ຺ຕານີຕິ ວິຊ຺ຌວາສິເອກລກ຺ຂເຓຫິ ຕມ຺ມຕ຺ເຕຫິ ເອກລກ຺ຂຓາ ວິເສສາ ສຊິຍນ຺ຕິ, ສຸຂຸມຠາເວນ ປນ ເນສໍ ສມ຺ປເວສນໂຕ ເອກຸຕ຺ຕຣຕາຕິ ເກຈິ. ໂສຕາທີນິ ປຎ຺ຈ ສວນາທິວຸຕ຺ຕິການິ ພຸທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍານິ, ວຈນາທານວິຈຣຓຸສ຺ສຄ຺ຄານນ຺ທກິຈ຺ຈານິ ວາຈາທີນິ ປຎ຺ຈ ກມ຺ມິນ຺ທ຺ຣິຍານິ. ມໂນ ອນ຺ໂຕກຣຓໍ, ອິຕຣໍ ພາຫິຣກຣຓໍ. ຄນ຺ຘາທີຫິ ອາຣທ຺ຘານິ ປຖວີອຸທກອຄ຺ຄິວາຍຸອາກາສານິ ຠູຕານິ, ເຈຕນາສຠາໂວ ປຸຣິໂສຕິ ເອວໍ ປກຕິອາທີນິ ສຣູປໂຕ ເວທິຕພ຺ພານິ.

ຕຕ຺ຖ ຫິ ປກຕິ ຕາວ ສຸຂທຸກ຺ຂໂມຫມຕ຺ຕຕາຍ ນາມໍ, ສມວິສມຠາວາປຕ຺ຕິໂຕ ອນິຈ຺ຈາ, ທຸກ຺ຂາ, ສງ຺ຂຕາ ຈ ອາປນ຺ນາ. ມຫາປິ ‘‘ຕສ຺ມາ ອລິງ຺ຄໂຕ ລິງ຺ຄວິເສສາມຕ຺ໂຕ ມຫາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕ, ພຸທ຺ຘິຠາວານຸຊານນໂຕ ຈ ນາມໍ, ອນິຈ຺ຈໍ, ສງ຺ຂຕເມວ ຈ ອາປນ຺ນໍ. ‘‘ຕສ຺ມາ ມຫໂຕ ຉ ວິເສສາ ສຊິຍນ຺ຕີ’’ຕິ ສກ຺ກເຕ ວຈນໂຕ ‘‘ອສ຺ມີ’’ຕິ ຄຫຓນິມິຕ຺ຕຠາວານຸຊານເນນ ອຫໍກາໂຣ ອຠິມາໂນຕິ ກຕ຺ວາ ນາມໍ, ຕໂຕ ເອວ ອນິຈ຺ຈສງ຺ຂຕຠາວາປຕ຺ຕິ ຈສ຺ສ ສິທ຺ຘາ. ອິຕຣໍ ຕມ຺ມຕ຺ຕປຎ຺ຈກໍ ຄນ຺ຘຣສຣູປຜສ຺ສສທ຺ທຠາວານຸຊານນໂຕ ຣູປໍ, ອຣູປນ຺ຕິ ປນ ກາປິລານໍ ມິຈ຺ຉາຠິນິເວສມຕ຺ຕໍ. ເຕ ຫິ ໂສຬສ ວິເສສາ ປຎ຺ຈ ຠູຕານິ, ເອກາທສິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຠູເຕຫິ ຠູຕວິເສສານີຕິ ຄນ຺ຘາທິຕມ຺ມຕ຺ເຕຫິ ຕນ຺ນິສ຺ສຍານິ ປຖວີອາໂປເຕໂຊວາໂຍອາກາສສງ຺ຂາຕານິ ຠູຕານິ ອິຈ຺ຉິຕານິ. ‘‘ຕພ຺ພິເສສາ ຈ ນານາຊາຕິກາ ອຫໍກາຣໂຕ ຈ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານີ’’ຕິ ວຈນໂຕ ໂສຕກາຍຈກ຺ຂຸຊິວ຺ຫາຆານວາຈາປາຓິປາທປາຍູປຕ຺ຖານິ ເຈວ ມໂນ ຈາຕິ ເອກາທສິນ຺ທ຺ຣິຍານິ.

ຕຕ຺ຖ ມໂນ ນາມໍ, ອິຕຣານິ ສພ຺ພານິ ຣູປໍ. ວາຈາຕິ ເຈຕ຺ຖ ອຕ຺ຖາວໂຊຕກສ຺ສ ອກ຺ຂຣສມຸທາຍສ຺ສ ຄຫຓໍ. ອິເມສໍ ປນ ຘມ຺ມິໂນ ຘມ຺ມສ຺ສ ອນຎ຺ຎຕ຺ຖສ຺ສ ອິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ ສິທ຺ຘາວ ອນິຈ຺ຈຕາ ປຣິຓາມປກ຺ເຂ, ອຠິພ຺ຍຕ຺ຕິປກ຺ເຂປິ ຍທິ ຕພ຺ພິສຍຎາຓຸປ຺ປາເທນ ອຠິພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ສິທ຺ຘາວ ອນິຈ຺ຈຕາ, ອຖ ຕໂຕ ປຸພ຺ເພປິ ຎາຓໍ ອຕ຺ເຖວ. ອກ຺ຂພ຺ຍຕ຺ຕິວາໂທ ປນ ສິຍາຕິ ອິທເມຕ຺ຖ ທິສາມຕ຺ຕໍ. ທ຺ຣພ຺ຍຄຸຓກມ຺ມສາມຎ຺ຎວິເສສສມວາຍາ ທ຺ຣພ຺ຍາທິກາ. ຕຕ຺ຖ ປຖວີ ອາໂປ ເຕໂຊ ວາຍຸ ອາກາໂສ ກາໂລ ທິສາ ອຕ຺ຕາ ມໂນຕິ ນວ ທ຺ຣພ຺ຍານິ. ສທ຺ທ ຣູປ ຣສ ຄນ຺ຘ ຜສ຺ສ ສງ຺ຂາ ປຣິມາຓານິ ປຸຖູຕ຺ວ ສໍໂຍຄ ວິໂຍຄ ປຣຕ຺ວາ ປຣຕ຺ວ ພຸທ຺ຘິ ສຸຂ ທຸກ຺ຂ ອິຈ຺ຉາ ໂທສ ປຍຕ຺ຕ ຄຸຣຸຕ຺ວ ທ຺ຣວຕ຺ວ ສ຺ເນຫ ເວຄາ ສງ຺ຂາຣາ ທິຏ຺ຐາ ເຈຕິ ເອວເມເຕ ເຕວີສຕິ ຄຸຓາ. ອຸກ຺ເຂປນໍ ອວກ຺ເຂປນມາກຸຈນໍ ປສາຣຓໍ ຄມນມິຕິ ປຎ຺ຈ ກມ຺ມານິ. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎວິສິຏ຺ເຐສຸ ອວິສິຏ຺ຐມຠິຘານໍ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ສໍ-ອິຕິ ຍໂຕ ທ຺ຣພ຺ຍຄຸຓກມ຺ເມສຸ ສາ ອຕ຺ຖິ ເອວາຕິ ເອຕໍ ມຫາສາມຎ຺ຎໍ. ປຖວີອາທີສຸ ອນຸວຕ຺ຕິພ຺ຍາວຸຕ຺ຕິພຸທ຺ຘິນິມິຕ຺ຕໍ ທ຺ຣພ຺ຍຕ຺ວາທິ, ຕໍ ຍຖາ ທ຺ຣພ຺ຍຕ຺ວ ຄຸຓຕ຺ວ ກມ຺ມຕ຺ວ ຆຏຕ຺ວາທິ, ເອໂສ ສາມຎ຺ຎວິເສໂສ. ອິຫ ຕນ຺ເຕສຸ ປໂຏ, ກປາເລສຸ ຆໂຏຕິ ອິເຫຕິ ຍໂຕ ເຫຕຸເຫຕຸຜລານໍ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ສມວາໂຍຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ສມວາໂຍຕິ ເອວເມເຕ ທ຺ຣພ຺ຍາທິກາ.

ຕຕ຺ຖ ປຖວີ ອາປ ເຕຊ ວາຍູ ຠູຕຣູປໍ, ອາກາສໍ ເຕສໍ ອຠາວມຕ຺ຕໍ, ປຣິຈ຺ເຉໂທ ວາ, ຈນ຺ທສູຣິຍາທິປຣິວຕ຺ຕນໍ, ຘມ຺ມປ຺ປວຕ຺ຕິຎ຺ຈ ອຸປາທາຍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິມຕ຺ຕໍ ກາໂລ. ຕຖາ ທິສາ, ອຕ຺ຕາ ຈ. ມໂນ ນາມໍ. ສທ຺ທຣູປຣສຄນ຺ຘາ ຣູປເມວ. ຕຖາ ຜສ຺ໂສ ຠູຕຕ຺ຕຍສຠາວໂຕ. ສງ຺ຂາ ເອກາທິກາ ຕໍ ຕໍ ອຸປາທາຍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິມຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ອວຍວສມຸທາເຍ ຄຸຓວິເສສວເສນ, ສຓ຺ຐານວິເສສວເສນ ວາ ມຫນ຺ຕໍ ທີຆໍ, ຕພ຺ພິປຣິຍາຍໂຕ ອຓຸ ຣສ຺ສນ຺ຕິ ຠິນ຺ນລກ຺ຂຓເທເສສຸ ປຸຖຸຕ຺ວນ຺ຕິ. ຠິນ຺ນເທສຊານໍ ສຫຠາເວ ສໍໂຍໂຄຕິ. ຕທປາເຍ ວິໂຍໂຄຕິ. ສມານທິສາເທສຄຕານໍ ຣູປານໍ ມຫທພ຺ພນ຺ຕຣານໍ ວເສນ ປຣມປຣນ຺ຕິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິມຕ຺ຕໍ. ພຸທ຺ຘິສຸຂທຸກ຺ຂອິຈ຺ຉາໂທສປຍຕ຺ຕາ ນາມເມວ. ຄຸຣຸຕ຺ວ ທ຺ຣວຕ຺ວ ສ຺ເນຫເວຄາ ຣູປຘມ຺ມານໍ ປວຕ຺ຕິວິເສສໂຕ ຄເຫຕພ຺ພາກາຣາ. ອິຕໂຣ ສງ຺ຂາໂຣ ຎາຓສ຺ສ ປວຕ຺ຕິວິເສໂສ. ອທິຏ຺ໂຐປິ ຘມ຺ມາຘມ຺ມຠາວໂຕ ນາມເມວ. ອຸກ຺ເຂປນໍ ອວກ຺ເຂປນໍ ອາກຸຈນໍ ປສາຣຓໍ ຄມນນ຺ຕິ ຣູປຘມ຺ມານໍ ປວຕ຺ຕິມຕ຺ຕໍ. ສທິສາສທິສຕາຍໍ ສາມຎ຺ຎວິເສສສຎ຺ຎາ, ອຍຸຕ຺ຕສມ຺ພນ຺ເຘ ສມວາຍສມຎ຺ຎາຕິ ທ຺ຣພ຺ຍາທີນມ຺ປິ ນາມຣູປນ຺ໂຕຄຘຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ຊີວາຊີວພນ຺ຘ ປຸຎ຺ຎ ປາປາສວ ສໍວຣນິຊ຺ຊຣວິໂມກ຺ຂາ ຊີວາທິກາ. ຕຕ຺ຖ ຊີໂວຕິ ອຕ຺ຕາ. ປຸຄ຺ຄລຘມ຺ມາຘມ຺ມາກາສກາເລສຸ ອຊີວສຎ຺ຎາ. ເຕສຸ ສທ຺ທຜສ຺ສຣູປຣສຄນ຺ຘສຓ຺ຐານພນ຺ຘເຠທສຸຂຸມປຣອປຣາຆາຕປ຺ປຠາຈ຺ຉາໂຍຊ຺ຊາກຕມານິ ປຸຄ຺ຄລລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ປຸຄ຺ຄໂລ ຣູປໍ ຣູປຘມ຺ມານໍ ປວຕ຺ຕິອາກາຣມຕ຺ຕໂຕ. ຘມ຺ມາຘມ຺ມາ ຊີວປຸຄ຺ຄລານໍ ຄຕິຏ຺ຐິຕິມຕ຺ຕຕາຍ ຕທວິສິຏ຺ຐາ. ອາກາສກາລາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິມຕ຺ຕໍ. ພນ຺ໂຘ ‘‘ກມ຺ມປຸຄ຺ຄລນ຺ຕຣສໍໂຍໂຄ’’ຕິ ວຈນໂຕ ເຕຫິ ອນຎ຺ໂຎ. ປຸຎ຺ຎປາປານິ ນາມນ຺ຕິ ປາກຏເມວ. ‘‘ກມ຺ມປຸຄ຺ຄລານມາສໂວ’’ຕິ ວຈນໂຕ ປຸຎ຺ຎາປຸຎ຺ຎສມ຺ຠເວ ອາສວສມຎ຺ຎາຕິ ຕໂຕ ອວິສິຏ຺ໂຐ ອາສໂວ. ‘‘ອາສວນິໂຣໂຘ ສໍວໂຣ’’ຕິ ວຈນໂຕ ປຏິປກ຺ເຂນ ປຸຎ຺ຎາປຸຎ຺ຎນິໂຣໂຘ ສໍວໂຣ. ‘‘ກມ຺ມຜລປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ປກຕິຍາ ອປ຺ປວຕ຺ຕິ ນິຊ຺ຊໂຣ’’ຕິ ວຈນໂຕ ວິປາກນິໂຣຘນິມິຕ຺ຕໍ ນິຊ຺ຊໂຣ. ໂມກ຺ໂຂປິ ‘‘ສພ຺ພກມ຺ມວິໂມກ຺ໂຂ’’ຕິ ວຈນໂຕ ກມ຺ມປຸຄ຺ຄລຊີວວິໂຍໂຄ. ຕຕ຺ຖ ກມ຺ມປຸຄ຺ຄລານໍ ສທ຺ທາທິລກ຺ຂຓຕາຍ ຣູປມຕ຺ຕຕາ ປຸຎ຺ຎາປຸຎ຺ຎມຕ຺ຕຕາຍ ອຣູປຕາ. ຊີໂວ ຈ ອຣູປມຕ຺ຕເມວາຕິ ອຍໍ ທ຺ຣພ຺ຍໂມກ຺ໂຂ. ຠາວໂມກ຺ໂຂ ປນ ຊີວສ຺ສ ຣາຄາທິຠາວາປຣິຓາໂມ ຣາຄາທໂຍ ນາມເມວາຕິ ຊີວາທໂຍປິ ນາມຣູປນ຺ໂຕຄຘາ ເອວ.

ກາຍປ຺ປວຕ຺ຕິຄຕິຊາຕິພນ຺ຘາປວຄ຺ຄາ ກາຍາທິກາ. ຕຕ຺ຖ ປຖວີອາປເຕຊວາຍຸອຕ຺ຕສຸຂທຸກ຺ເຂສຸ ກາຍສມຎ຺ຎາ. ຕທວິສິຏ຺ຐາ ປວຕ຺ຕິຄຕິຊາຕິພນ຺ຘາປວຄ຺ຄາ, ‘‘ຠາໂວຕິ ອຕ຺ໂຖ, ກາໂຍຕິ ອນຕ຺ຖນ຺ຕຣ’’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ ກາຍໂຕ ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ນຕ຺ຖິ. ‘‘ປວຕ຺ຕິສຎ຺ຎາ ກິຣິຍາສໍໂຍຄວິຠາເຄສູ’’ຕິ ວຈນໂຕ ຄຕິອາທິປ຺ປກາເຣນ ປວຕ຺ຕາ ປຖວີອາທໂຍ ເອວ ປວຕ຺ຕິ ອຸປຈາໂຣ. ‘‘ຕສ຺ມິໍ ອນຕ຺ຖນ຺ຕຣ’’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ ກາຍໂຕ ອນຎ຺ຎາ ສຸຣມນຸຊເປຕຕິຣຈ຺ຉານນຣກູປປຕ຺ຕິໂຍ ຄຕິໂຍ. ຕາສຸ ປຸຣິມາປຸຣິມາວິສິຏ຺ໂຐ ຄຕີສຸ ຊາຕສ຺ສ ນິຈ຺ຉໂຍປິ ປວຕ຺ຕິມຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕໂຕ ອນຎ຺ຎາ ກຓ຺ຫນີລຣຕ຺ຕປີຕສຸກ຺ກອຕິສຸກ຺ກສງ຺ຂາຕາ ຊາຕິໂຍ. ຕາ ອຸຕ຺ຕຣຸຕ຺ຕຣວິສິຏ຺ຐາ ອຎ຺ຎາຓໂມຫຣາຄໂທສຕຕ຺ວາສນ຺ທສ຺ສນປ຺ປາຍາ ສຸກ຺ກຊາຕິ, ອນ຺ຕາ ອຈ຺ຈນ຺ຕວິມຸຕ຺ຕາ ອວຄາຫິຕຕ຺ວາ ຈາຕິ ສຸກ຺ກຊາຕິ. ‘‘ໂທເສສຸ ພນ຺ຘສມຎ຺ຎາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ອຎ຺ຎາຓາທິລກ຺ຂຓສ຺ສ ພນ຺ຘສ຺ສ ຊີວໂຕ ອນຎ຺ຎຕາ. ອຎ຺ຎາຓາທິໂທສາຠາວໂຕ ອປວຄ຺ຄສິທ຺ຘີຕິ ກາຍາທໂຍປິ ນາມຣູປມຕ຺ຕເມວ.

ໂຍປິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ‘‘ປຸຣິໂສ ອຕ຺ຕາ ຊີໂວ’’ຕິອາທິປຣິຍາເຍຫິ ວຸຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕປທຕ຺ໂຖ, ໂສປິ ຍຖາຣຫໍ ນາມຣູປມຕ຺ຕໍ ອຸປາທາຍ ປຎ຺ຎຕ຺ໂຕ, ນາມຣູປມຕ຺ຕເມວ ວາ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເຕປິ ນາມຣູປນ຺ໂຕຄຘຠາວາຠາວວເສນ ນິຈ຺ຉິຕາ ເອວາ’’ຕິ.

ສມ຺ພຫຸລສຸຕ຺ຕນ຺ຕສໍສນ຺ທນາກຖາວຓ຺ຓນາ

໖໗໒. ໂສຕິ ໂສ ວິປສ຺ສນາກມ຺ມິໂກ ໂຍຄາວຈໂຣ. ເອວນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣປຣາມສນໍ. ຍາຖາວສຣສໂຕຕິ ຍຖາຠູຕສຠາວໂຕ. ນາມຣູປໍ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ສໍສນ຺ເທຕ຺ວາ ວວຕ຺ຖເປຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ໂລກສມຎ຺ຎາຍປິ ປຫານຕ຺ຖາຍ, ປເຄວ ‘‘ສຕ຺ໂຕ ຊີໂວ’’ຕິ ປວຕ຺ຕນກມິຈ຺ຉາຠິນິເວສສ຺ສາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ນາມຣູປມຕ຺ຕຕາຍ ອວິນິຈ຺ຉຕຕ຺ຕາ, ສນ຺ຕານາທິຆນເຠທສ຺ສ ຈ ອກຕຕ຺ຕາ ອຠິນິເວເສນ ວິນາ ສມູເຫກຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓວເສນ ‘‘ສຕ຺ໂຕ’’ຕິ ປວຕ຺ໂຕ ສມ຺ໂມໂຫ ສຕ຺ຕສມ຺ໂມໂຫ. ຕສ຺ສ ວິກ຺ຂມ຺ຠນາ ອສມ຺ໂມຫຠູມິ. ສມ຺ພຫຸລສຸຕ຺ຕນ຺ຕວເສນາຕິ ‘‘ຍຖາປີ’’ຕິອາທິນາ ອິຘ ວຸຕ຺ຕານໍ, ອວຸຕ຺ຕານຎ຺ຈ ‘‘ຣູປຎ຺ຈ ຫິທໍ, ມຫາລິ, ອຕ຺ຕາ ອຠວິສ຺ສ, ນຍິທໍ ຣູປໍ ອາພາຘາຍ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໕໙; ມຫາວ. ໒໐) ເອວມາທິນາ ສມ຺ພຫຸລານໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕານໍ ວເສນ. ‘‘ນາມຣູປມຕ຺ຕເມວາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ເອຕມຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ.

ອງ຺ຄສມ຺ຠາຣາຕິ ອງ຺ຄສມ຺ຠາຣເຫຕຸ. ຕນ຺ນິມິຕ຺ຕໍ ຕໍ ອມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ສຕິ ເອວ ຕສ຺ມິໍ ‘‘ສຕ຺ໂຕ’’ຕິ ໂວຫາໂຣ.

ອຄາຣນ຺ຕ຺ເວວາຕິ ຍຖາ ກຏ຺ຐາທີນິ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປາທາຍ ເຕສໍ ນາມໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອຄາຣມິຈ຺ເຈວ ສງ຺ຂໍ ສມຎ຺ຎໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ເອວໍ ອຏ຺ຐິອາທີນິ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປາທາຍ ເຕສໍ ນາມໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຣູປໍ ສຣີຣມິຈ຺ເຈວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ໂຍຊນາ.

ທຸກ຺ຂເມວ ສມ຺ໂຠຕີຕິ ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂຕາທິເຠທໍ ຕິວິຘໍ ທຸກ຺ຂເມວ ສມ຺ຠວຕິ, ຍຖາປຈ຺ຈຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕເທວ ທຸກ຺ຂໍ ຂຓຏ຺ຐິຕິປພນ຺ຘຏ຺ຐິຕິວເສນ ຕິຏ຺ຐຕິ ເຈວ ຂຓນິໂຣຘອາຍຸກ຺ຂຍນິໂຣຘາທິວເສນ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທານິ ທຸກ຺ຂເມວາຕິ ເອວກາເຣນ ນິວຕ຺ຕິຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນາຎ຺ຎຕ຺ຣາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ຐເປຕ຺ວາ ຕໂຕ ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ຘມ຺ມຊາຕໍ ນ ສມ຺ຠວຕິ, ໂຍ ‘‘ສຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວາ ‘‘ຊີໂວ’’ຕິ ວາ ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ, ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ອຠາວາ ກຸໂຕ ຕສ຺ສ ນິໂຣໂຘຕິ.

ອຸປມາຫິນາມຣູປວິຠາວນາກຖາວຓ຺ຓນາ

໖໗໓. ເອເກນາກາເຣນ ສຓ຺ຐິເຕສູຕິ ເຍນ ປກາເຣນ ອກ຺ຂາທີສຸ ສນ຺ນິວິຏ຺ເຐສຸ ຣຖສມຎ຺ຎາ, ເຕນ ເອເກນ ອາກາເຣນ ສມວຏ຺ຐິເຕສຸ ເອກຊ຺ຌໍ ຣາສິກເຕສຸ. ເອວເມວນ຺ຕິ ສນ຺ນິເວສວິສິຏ຺ເຐ ອວຍວສມຸທາເຍ ສນ຺ຕານວເສນ ປວຕ຺ຕມາເນ ຍຖາ ‘‘ຣໂຖ ເຄຫໍ ມຸຏ຺ຐິ ວີຓາ ເສນາ ນຄຣໍ ຣຸກ຺ໂຂ’’ຕິ ໂວຫາຣມຕ຺ຕໍ, ປຣມຕ຺ຖໂຕ ປນ ຣຖາທິ ນາມ ກິຎ຺ຈິ ນຕ຺ຖິ, ເອວເມວໍ. ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘສູຕິ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘສຎ຺ຎິເຕສຸ ຣູປາຣູປຘມ຺ເມສຸ ສມຸທິເຕສຸ ສນ຺ຕານວເສນ ປວຕ຺ຕມາເນສຸ ‘‘ສຕ຺ໂຕ ຊີໂວ’’ຕິ ໂວຫາຣມຕ຺ຕໍ, ປຣມຕ຺ຖໂຕ ປນ ສຕ຺ໂຕ ວາ ຊີໂວ ວາ ນຕ຺ຖີຕິ ຍາຖາວໂຕ ຊານນໍ. ອິທໍ ຍຖາຠູຕທສ຺ສນໍ ‘‘ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

໖໗໔. ຕສ຺ສາຕິ ສຕ຺ໂຕຕິ ຄຫິຕສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ. ວິນາສນ຺ຕິ ນິຣຸທ຺ຘສ຺ສ ວິນາສໍ. ອວິນາສນ຺ຕິ ອວິນສ຺ສນໍ, ນິຈ຺ຈຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທ຺ວຍວເສເນວ ຫິ ອຕ຺ຕວາທິໂນ ຐິຕາ, ສສ຺ສໂຕ ອຕ຺ຕາ, ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊຕີຕິ ວາ, ເອກຈ຺ຈສສ຺ສຕວາໂທປິ ເອຕ຺ເຖວ ສມວຣຸທ຺ໂຘຕິ. ອວິນາສໍ ອນຸຊານນ຺ໂຕຕິ ພຸທ຺ຘິອາທີນໍ ຘມ຺ມານໍ ວິນາສໍ ອິຈ຺ຉນ຺ໂຕປິ ‘‘ຘມ຺ມີ ນິຈ຺ໂຈ ກູຏຏ຺ໂຐ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວິນາສາຠາວໍ ອນຸຊານນ຺ໂຕ. ສສ຺ສເຕຕິ ສສ຺ສຕຄາເຫ. ປຕຕິ ກຕວິນາສອກຕພ຺ຠາຄມາທິໂທສປ຺ປສງ຺ຄໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຂີຣນ຺ວຍສ຺ສາຕິ ຂີຣສ຺ສ ອນ຺ວຍຠູຕສ຺ສ, ຜລຠູຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕທນ຺ວຍສ຺ສາຕິ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ອນ຺ວຍຠູຕສ຺ສ ອຎ຺ຎສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ອຠາວໂຕ. ໂອລີຍຕິ ນາມາຕິ ‘‘ສສ຺ສໂຕ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ອຠິນິເວເສນ ຠວາຠິຣໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຠວນິໂຣຘໂຕ ສງ຺ໂກຈນໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ຠເວເຍວ ນິລີຍຕິ ນາມ. ອຕິຘາວຕິ ນາມາຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ຫິ ຠເວ ອຕ຺ຕາ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊຕີຕິ ອຸຈ຺ເຉທວາທີ ‘‘ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊຕິ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ ສນ຺ຕໍ ຠວໍ ‘‘ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອຕິກ຺ກມນ຺ໂຕ ອຕິຘາວຕິ ນາມາຕິ ວທນ຺ຕິ. ກິເລສນິໂຣເຘ ປນ ກມ຺ມສ຺ສ ອວິປຈ຺ຈນໂຕ ຠວນິໂຣເຘ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ເພ ຕຖາ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ຕໍ ຕໍ ຠວວິເສສໍ ອາຄມ຺ມ ອຕ຺ຕາ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊຕີຕິ ເອວໍ ຠວນິໂຣໂຘ ໂຫຕີ’’ຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຕໍ ອຕິຘາວຕິ ນາມ.

ປຣິຍຸຏ຺ຐິຕາຕິ ອຠິຠູຕາ. ຈກ຺ຂຸມນ຺ໂຕຕິ ຍຖາຠູຕທສ຺ສນສງ຺ຂາເຕນ ຎາຓຈກ຺ຂຸນາ ຈກ຺ຂຸມນ຺ໂຕ.

ກາມຠວາທິເຠໂທ ຠໂວ ອາຣມິຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ອາຣາໂມ ເອເຕສນ຺ຕິ ຠວາຣາມາ. ຕສ຺ມິໍ ຠເວ ຣຕາ ອຠິຣຕາຕິ ຠວຣຕາ. ຠເວ ສມ຺ໂມທໍ ອາປນ຺ນາຕິ ຠວສມ຺ມຸທິຕາ. ຕີຫິປິ ປເທຫິ ຠວສ຺ສາທຄຘິຕຕາວ ວຸຕ຺ຕາ. ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປກ຺ຂນ຺ທຕີຕິ ຠວສ຺ສາທຄຘິຕຕ຺ຕາ ເອວ ຠວນິໂຣຘາວເຫ ຘມ຺ເມ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ອນຸປ຺ປວິສຕິ. ນປ຺ປສີທຕີຕິ ນ ໂອກປ຺ປຕິ. ນ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ນ ປຕິຏ຺ຐຫຕິ. ນາຘິມຸຈ຺ຈຕີຕິ ນ ອຘິມຸຈ຺ຈຕິ.

ອຏ຺ຏີຍມານາຕິ ທຸກ຺ຂາປິຍມານາ. ຫຣາຍມານາຕິ ລຊ຺ຊມານາ. ຊິຄຸຈ຺ຉມານາຕິ ຫີເຬນ຺ຕາ. ວິຠວນ຺ຕິ ອຸຈ຺ເຉທໍ. ອຠິນນ຺ທນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕອຠິນນ຺ທນາກາຣທສ຺ສນໍ ‘‘ຍໂຕ ກິຣ ໂຠ’’ຕິອາທິ.

ຠູຕນ຺ຕິ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ. ຕຎ຺ຫິ ຍຖາສກໍ ປຈ຺ຈເຍຫິ ຊາຕຕ຺ຕາ, ປຣມຕ຺ຖໂຕ ວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ ຈ ຠູຕນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຠູຕໂຕຕິ ຍຖາຠູຕສຠາວໂຕ, ສລກ຺ຂຓໂຕ, ສາມຎ຺ຎລກ຺ຂຓໂຕ ຈ.

໖໗໕. ເອວໍ ສຕ຺ຕຄາຫໂຕ ອວລີຍນາຕິຘາວນໂທເສ, ຍຖາຠູຕທສ຺ສນໂຕ ນິພ຺ພິທາທິຄຸເຓ ຈ ສຸຕ຺ຕວເສເນວ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ນາມຣູປມຕ຺ເຕປິ ຄມນາທິອຕ຺ຕກິຈ຺ຈສິທ຺ຘິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕສ຺ມາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ‘‘ອສ຺ມີ’’ຕິ ວາ ‘‘ອຫ’’ນ຺ຕິ ວາ ຄາຫສ຺ສ ວຕ຺ຖຸຠູໂຕ ສຕ຺ໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ປຣມຕ຺ຖໂຕ ນາມຣູປມຕ຺ຕເມວ, ຕສ຺ມາ. ສເຈ ໂກຈິ ອຕ຺ຕາ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ກຖມິຘ ນາມຣູປມຕ຺ເຕ ຄມນາທິອຕ຺ຕກິຈ຺ຈສິທ຺ຘີຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ທາຣຸຍນ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິ. ‘‘ຂາຍຕີ’’ຕິ ເອເຕນ ຍຖາ ນິຊ຺ຊີເວ ທາຣຸມຍຍນ຺ເຕ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ວຕ຺ຕມານສ຺ສ ຊີວສ຺ສ ວເສນ ສອີຫສ຺ສ ສພ຺ຍາປາຣສ຺ສ ວິຍ ອຸປຏ຺ຐານມຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈຍວິເສສໂຕ, ເອວໍ ນິຊ຺ຊີເວ ນາມຣູປມຕ຺ເຕ ປຈ຺ຈຍວິເສສໂຕ ຄມນາທິອຕ຺ຕກິຈ຺ຈສິທ຺ຘີຕິ ສອີຫສ຺ສ ສພ຺ຍາປາຣສ຺ສ ວິຍ ອຸປຏ຺ຐານນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ສຈ຺ຈໂຕຕິ ຠູຕໂຕ, ປຣມຕ຺ຖໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸຎ຺ຎໍ ຊີເວນ ຍນ຺ຕມິວ ອຠິສງ຺ຂຕໍ ປຈ຺ຈຍວເສນ ປວຕ຺ຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ທຸກ຺ຂສ຺ສ ປຸຎ຺ໂຊ ນິຈ຺ຈາຕຸຣຕາຍ ຕິຓກຏ຺ຐສທິໂສ ອຕ຺ຕສຸຎ຺ຎຕາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕໍ ນາມຣູປໍ.

ຍມກນ຺ຕິ ຍຸຄຬກໍ. ໂສ ຈ ໂຂ ຍມກຠາໂວ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສນ຺ນິສ຺ສິຕຠາເວນາຕິ ອາຫ ‘‘ອຸໂຠ ອຎ຺ໂຎຎ຺ຎນິສ຺ສິຕາ’’ຕິ. ຕໂຕ ເອວ ຈ ເອກສ຺ມິໍ ຠິຊ຺ຊມານສ຺ມິໍ ອຸໂຠ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕິ. ນ ຫິ ກທາຈິ ປຎ຺ຈໂວກາຣຠເວ ຣູເປ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ເຕ ອຣູປໍ ອນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕໍ, ອຣູເປ ວາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ເຕ ຣູປໍ ອນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕໍ ອຕ຺ຖິ. ສ຺ວາຍໍ ຠງ຺ໂຄ ປຈ຺ຈຍາ ປຈ຺ຈຍນິໂຣເຘເນວ, ນາມຣູປນິໂຣໂຘຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຈ຺ຈຍາຕິ ວາ ປຈ຺ຈຍຠູຕາ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕາປິ ອຸໂຠ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕິເຍວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໖໗໖. ທຓ຺ຑາຠິຫຕນ຺ຕິ ວິເສສເນນ ທຓ຺ຑໍ, ທຓ຺ຑາຠິຆາຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຍໍ ປຸຣິສວາຍາມຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕິ, ເຠຣິຍາ ປນ ວິເສສິຕພ຺ພຕາ ສທ຺ທສ຺ສ ອສາຘາຣຓກາຣຓຕາຍ. ເຕເນວ ຫິ ‘‘ອຎ຺ຎາ ເຠຣີ’’ຕິ ເຠຣີເຍວ ຄຫິຕາ, ນ ທຓ຺ຑາທໂຍ. ອທິສ຺ສມານຣູປຕາຍ ສທ຺ທໍ ນາມຏ຺ຐານິຍໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ເອວເມວ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ອຸປມາສໍສນ຺ທນໍ ກໂຣຕິ.

ນ ຈກ຺ຂຸໂຕ ຊາຍເຣຕິ ນ ຈກ຺ຂາຍຕນໂຕ ນິຄ຺ຄຈ຺ຉນວເສນ ຊາຍນ຺ຕິ. ນ ຫິ ຈກ຺ຂາຍຕນສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາວູປຄມນໂຕ ປຸພ຺ເພ ຜສ຺ສປຎ຺ຈມກາ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ນ ຈ ປເທສວນ຺ໂຕ, ເຍນ ເຕ ຕໂຕ ນິຄ຺ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍຸໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ປຸຎ຺ໂຊ ນຕ຺ຖິ ອນາຄເຕ’’ຕິ (ມຫານິ. ໑໐). ນ ຣູປໂຕຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ‘‘ໂນ ຈ ອຸຠິນ຺ນມນ຺ຕຣາ’’ຕິ ອິທໍ ປນ ເຕສໍ ອຣູປຘມ຺ມຕ຺ຕາ ອປ຺ປເທສຕາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເກວລໍ ປນ ຍສ຺ມິໍ ຂເຓ ປຈ຺ຈຍສມວາໂຍ, ຕທາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນມຕ຺ຕເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ເຫຕຸໍ ປຏິຈ຺ຈ ປຠວນ຺ຕິ ສງ຺ຂຕາ’’ຕິ, ຈກ຺ຂຸຣູປາໂລກມນສິກາຣາທິເຠທໍ ຘມ຺ມຊາຕໍ ນິສ຺ສາຍ ປຈ຺ຈຍຠູຕໍ ກາຣຓໍ ລຠິຕ຺ວາ ເຕຫິ ສເມຈ຺ຈ ສມ຺ຠູຍ ກຕຕ຺ຕາ ສງ຺ຂຕາ ຜສ຺ສາທໂຍ ຘມ຺ມາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ສາ ປນ ຘມ຺ມານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປາກຏໍ ຣູປຘມ຺ມປວຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍຖາປິ ສທ຺ໂທ ປຫຏາຍ ເຠຣິຍາ’’ຕິ ອາຫ. ຜສ຺ສປຎ຺ຈມຄ຺ຄຫຓຎ຺ເຈຕ຺ຖ ປາກຏອຣູປຘມ຺ມານໍ ທສ຺ສນໍ. ເສສຄາຖາສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ວຕ຺ຖຸຣູປາຕິ ຫທຍວຕ຺ຖຸໂຕ. ຕນ຺ນິສ຺ສຍານໍ ອຣູປຘມ຺ມານໍ ພຫຸເຠທຕ຺ຕາ ສາມຎ຺ຎໂວຫາເຣນ ເຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສງ຺ຂຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໖໗໗. ນິຕ຺ເຕຊນ຺ຕິ ເຕຊຫີນໍ ອານຸຠາວຣຫິຕໍ. ຍຖາ ປນ ຕໍ ນິຕ຺ເຕຊໍ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນ ຂາທຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ອຎ຺ຎຖາ ສທ຺ທຫນຸສ຺ສຫນາທີສຸ ນາມໍ ‘‘ນິຕ຺ເຕຊ’’ນ຺ຕິ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ, ນາປິ ຣູປໍ ສນ຺ຘາຣຓາພນ຺ຘນາທີສຸ. ເຕເນວ ຫິ ‘‘ຣູປໍ ນິຕ຺ເຕຊ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ນ ຫິ ຕສ຺ສ ຂາທິຕຸກາມຕາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອຖ ໂຂ’’ຕິອາທິນາ ພ຺ຍຕິເຣກວເສນາປິ ນາມຣູປານໍ ນິຕ຺ເຕຊຕໍເຍວ ວິຠາເວຕິ. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສນ຺ນິສ຺ສເຍນ ຫິ ນາມຣູປສ຺ສ ອຕ຺ຕກິຈ຺ຈສິທ຺ຘິປິ ປຈ຺ເຈກໍ ອສມຕ຺ຖຕາວິຠາວນເມວ. ຕຖາ ຫິ ນາມຣູປສ຺ສ ອຕ຺ຕສຸຎ຺ຎຕາ, ນິຣີຫຕາ, ພ຺ຍາປາຣວິຣຫຕາ ຈ ສຸຏ຺ຐຸຕຣໍ ປາກຏາ ໂຫນ຺ຕິ.

ກຖໍ ປນ ປຈ຺ເຈກໍ ອສມຕ຺ຖານໍ ສມຸທິຕຠາເວ ສມຕ຺ຖຕາ ໂຫຕິ? ອສາມຄ຺ຄິຍໍ ອເຫຕູນໍ ສາມຄ຺ຄິຍມ຺ປິ ອເຫຕຸຠາວາປຕ຺ຕິໂຕ. ນ ຫິ ປຈ຺ເຈກໍ ທຏ຺ຐຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕານໍ ອນ຺ຘານໍ ສຕມ຺ປິ ສຫສ຺ສມ຺ປິ ສມຸທິຕໍ ທຏ຺ຐຸໍ ສກ຺ໂກຕີຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ອິມສ຺ສ ປນຕ຺ຖສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ອິມໍ ອຸປມໍ ອຸທາຫຣນ຺ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍາ ອຸປມາຍປິ ອສິທ຺ຘສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ສາເຘຕພ຺ພໂຕ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອຸປມໍ ເຕ ກຣິສ຺ສາມິ, ອຸປມາຍປິເຘກຈ຺ເຈ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິສາ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ຊານນ຺ຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໖໗). ຕຸຏ຺ຐຫຏ຺ໂຐຕິ ຍທິປາຫໍ ຈກ຺ຂຸກຣຓີຍໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມິ, ປາທກຣຓີຍໍ ປນ ກາຕຸໍ ສກ຺ໂກມິ, ຕ຺ວຎ຺ຈ ຈກ຺ຂຸກຣຓີຍໍ, ຕສ຺ມາ ອມ຺ຫາກໍ ອຸຠິນ຺ນໍ ສຫິຕານຎ຺ຈ ວເສນ ອິຈ຺ຉິຕເທສສມ຺ປຕ຺ຕິ ສິຊ຺ຌຕີຕິ ຕຸຏ຺ຐຫຏ຺ໂຐ ຊຈ຺ຈນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ຊຈ຺ຈນ຺ໂຘຕິອາທິ ອຸປໂມປເມຍ຺ຍສໍສນ຺ທນໍ. ຘມ຺ມານໍ ອຕ຺ຕລາໂຠ ປຣປຏິພທ຺ໂຘຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ ຕໂຕ ປຸພ຺ເພ ອວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ, ປຏິລທ຺ຘຕ຺ຕລາຠສ຺ສາປິ ປຣປຏິພທ຺ຘເມວ ອຕ຺ຖກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນ ສເກນ ເຕເຊນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນ ຕາສຸ ຕາສຸ ກິຣິຍາສຸ ປວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕສໍ ນາມຣູປານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ວາ ປວຕ຺ຕິ ວາ ນ ຈ ນ ໂຫຕີຕິ ຊຈ຺ຈນ຺ຘປີຐສປ຺ປິອຸປມາຍ ສາຘິຕມຕ຺ຖໍ ນິຄເມນ຺ໂຕ ‘‘ອສາມຄ຺ຄິຍໍ ອເຫຕູນໍ ສາມຄ຺ຄິຍມ຺ປິ ອເຫຕຸກຠາວາປຕ຺ຕິໂຕ’’ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ເຫຕຸໂນ ອເນກນ຺ຕິກຠາວໍ ວິຠາເວຕິ.

ປຣຘມ຺ມວສານຸວຕ຺ຕິໂນຕິ ປເຣສໍ ອຕ຺ຕໂຕ ອຎ຺ເຎສໍ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍສງ຺ຂາຕານໍ ຘມ຺ມານໍ ວເສນ ອນຸວຕ຺ຕນສີລາ. ອຕ຺ຕທຸພ຺ພລາຕິ ອຕ຺ຕນາ ທຸພ຺ພລາ ອສມຕ຺ຖາ. ປຣປຈ຺ຈຍໂຕຕິ ປເຣສໍ ຘມ຺ມານໍ ປຈ຺ຈຍຠາວໂຕ. ເອເຕນ ຊນກປຈ຺ຈຍໍ ວທຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຊາຍເຣ’’ຕິ. ປຣອາຣມ຺ມຓໂຕຕິ ປເຣສໍ ຘມ຺ມານໍ ອາຣມ຺ມຓຠາວໂຕ. ເອເຕນ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກປຈ຺ຈຍໍ ວທຕິ. ປຈ຺ຈຍຄ຺ຄຫຓໍ ວາ ຣູປາເປກ຺ຂໍ, ອາຣມ຺ມຓຄ຺ຄຫຓໍ ນາມາເປກ຺ຂໍ. ‘‘ປຣຘມ຺ເມຫີ’’ຕິ ອິທໍ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍານໍ ວິເສສນໍ. ປຸຣິມຕ຺ເຖນ ຫິ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ປຈ຺ຉິມຕ຺ເຖນ ປາກຏໍ ກໂຣຕິ. ປຠາວິຕາຕິ ອຸປ຺ປາທິຕາ.

ນາວາຍນ຺ຕິກູປມາຍປິ ນາມຣູປານໍ ອວສວຕ຺ຕິຕໍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ຍຖາປີ’’ຕິອາທິນາ ຕິສ຺ໂສ ຄາຖາ ວຸຕ຺ຕາ. ນິສ຺ສາຍາຕິ ປຕິຏ຺ຐາຍ. ຍນ຺ຕີຕິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ເສ ນິສ຺ສາຍາຕິ ເນຕຸຠູເຕ ນິຍາມກກມ຺ມກາຣກາທິມນຸສ຺ເສ ອປສ຺ສາຍ. ນ ຫິ ເຕສໍ ອຣຓຄ຺ຄຫຓລງ຺ກາຣສຓ຺ຐາປນອຸທກຸສ຺ສິຎ຺ຈນາທິກິຣິຍາຍ ວິນາ ນາວາ ອິຈ຺ຉິຕເທສໍ ປາປຸຓາຕິ. ອຸໂຠຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ນາວໍ ນິສ຺ສາຍ ມນຸສ຺ສາ, ມນຸສ຺ເສ ນິສ຺ສາຍ ນາວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອວນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ. ນານານເຍຫີຕິ ປຐມາທີນໍ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ຌານານໍ, ເຕສໍ ອຸປຈາຣານຎ຺ຈ ວເສນ ຈຸທ຺ທສ ອຣູປປຣິຄ຺ຄຫມຸຂານິ, ຈຕຸຘາຕຸວວຕ຺ຖາເນ ວຸຕ຺ຕານໍ ເຕຣສນ຺ນໍ ຘາຕຸປຣິຄ຺ຄຫມຸຂານໍ ຘາຕາຍຕນຂນ຺ຘມຫາຠູຕວເສນ, ອິຘ ວຸຕ຺ຕານໍ ອວຸຕ຺ຕານຎ຺ຈ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສຈ຺ຈປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນານໍ ວເສນ ສມວີສຕິ ຣູປປຣິຄ຺ຄຫມຸຂານິ, ຕານິ ປຈ຺ເຈກໍ ‘‘ຜສ຺ໂສ ເວທນາ ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອິເມສໍ ສມ຺ມຸຂຠາເວນ ອຸປຏ຺ຐິຕານໍ ຕິຓ຺ຓໍ ອຣູປຘມ຺ມານໍ ວເສນ ຕິຄຸຓິຕານິ ສມສຏ຺ຐິ, ຈຸທ຺ທສ ອຣູປປຣິຄ຺ຄຫມຸຂານິ, ຕານິ ຈາຕິ ຈຕຸສຕ຺ຕຕິຍາ ນາມຣູປປຣິຄ຺ຄຫນເຍຫິ ເຈວ ສມ຺ພຫຸລສຸຕ຺ຕນ຺ຕຣຖເຄຫມຸຏ຺ຐິວີຓາເສນາຣຸກ຺ຂທາຣຸຍນ຺ຕນຬກລາປິເຠຣິຊຈ຺ຈນ຺ຘປງ຺ຄຸຬນາວາມນຸສ຺ສູປມາຫິ ຈ ນາມຣູປປມຕ຺ຕຕາວວຕ຺ຖາປນນເຍຫິ ຈ. ສຕ຺ຕສຎ຺ຎໍ ອຠິຠວິຕ຺ວາຕິ ອນາທິກາລຠາວິຕໍ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈເກ ອຕ຺ຕຄາຫໍ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕ຺ວາ. ນາມຣູປານໍ ຍາຖາວທສ຺ສນນ຺ຕິ ‘‘ອິທໍ ນາມໍ, ເອຕ຺ຕກໍ ນາມໍ, ນ ອິໂຕ ຠິຍ຺ໂຍ. ອິທໍ ຣູປໍ, ເອຕ຺ຕກໍ ຣູປໍ, ນ ອິໂຕ ຠິຍ຺ໂຍ’’ຕິ ຈ ເຕສໍ ລກ຺ຂຓສລ຺ລກ຺ຂຓມຸເຂນ ຘມ຺ມມຕ຺ຕຠາວທສ຺ສນໍ. ອຕ຺ຕທິຏ຺ຐິມລວິໂສຘນໂຕ ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອຕສ຺ເສວາຕິ ນາມຣູປສ຺ສ ຍາຖາວທສ຺ສນສ຺ເສວ.

ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອິຕິ ອຏ຺ຐາຣສມປຣິຈ຺ເຉທວຓ຺ຓນາ.