໑໐. ອາຣຸປ຺ປນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

ປຐມາຣຸປ຺ປວຓ຺ຓນາ

໒໗໕. ອຸທ຺ທິຏ຺ເຐສູຕິ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາຣຸປ຺ປາ’’ຕິ ເອວໍ ອຸທ຺ທິຏ຺ເຐສຸ, ນິທ຺ຘາຣເຓ ເຈຕໍ ຠຸມ຺ມໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຈຕູສຸ ອາຣຸປ຺ເປສູ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຣູປວິເວເກນ ອຣູປໍ, ອຣູປເມວ ອາຣຸປ຺ປໍ ຌານໍ, ອິຘ ປນ ຕທຕ຺ຖໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ຕໍ ຠາເວຕຸກາໂມ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ອຸປ຺ປາເທຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຣູປາຘິກຣຓນ຺ຕິ ຣູປເຫຕຸ. ເຫຕຸອຕ຺ໂຖ ຫິ ເອຕ຺ຖ ອຘິກຣຓ-ສທ຺ໂທ ‘‘ກາມາຘິກຣຓ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໑໖໘-໑໖໙) ວິຍ. ທຓ຺ຑນຏ຺ເຐນ ທຓ຺ໂຑ, ມຸຄ຺ຄຣາທິ. ປຣປີຬາຘິປ຺ປາເຍນ ຕສ຺ສ ອາທານໍ ທຓ຺ຑາທານໍ. ສຕ຺ຕານໍ ສສນຏ຺ເຐນ ສຕ຺ຖໍ, ອາວຸຘໍ. ຠຓ຺ຑນໍ ກລໂຫ. ວິໂຣໂຘ ວິຄ຺ຄໂຫ. ນານາວາໂທ ວິວາໂທ. ເອຕນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ທຓ຺ຑາທານາທິກໍ. ສພ຺ພໂສຕິ ອນວເສສໂຕ. ອາຣຸປ຺ເປ ອຣູປຠາເວ, ອາຣຸປ຺ເປ ວາ ຠເວ. ຣູປານໍເຍວາຕິ ທິຏ຺ຐາທີນວານໍ ຣູປານໍເຍວ, ນ ອຣູປານນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ນິພ຺ພິທາຍາຕິ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນ ນິພ຺ພິນ຺ທນຕ຺ຖາຍ. ວິຣາຄາຍາຕິ ວິຣຊ຺ຊນຕ຺ຖາຍ. ນິໂຣຘາຍາຕິ ນິຣຸຊ຺ຌນຕ຺ຖາຍ. ສພ຺ພເມຕໍ ສມຕິກ຺ກມໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ທຓ຺ຑາທານາທີນນ຺ຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອທິນ຺ນາທານາທິກໍ ສພ຺ພໍ ຣູປເຫຕຸກໍ ອນຕ຺ຖໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ນ ອິຘ ປາຬິຍໍ ອາຄຕເມວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ກຣຊຣູເປຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕາທີນວາຘິກຣຓຠາວໂຍຄ຺ຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ໂອຬາຣິກຣູເປຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາທີນວນ຺ຕິ ໂທສໍ. ຕສ຺ສາຕິ ຣູປສ຺ສ. ອາໂລໂກຕິ ວຓ຺ຓວິເສໂສ ເອວາຕິ ຕຕ຺ຖ ປວຕ຺ຕໍ ປຏິຠາຄນິມິຕ຺ຕໍ ອຸຄ຺ຆາເຏຕ຺ວາ ສິຍາ ອາກາສນິມິຕ຺ຕໍ ອຸຄ຺ຄເຫຕຸໍ, ນ ປນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາກາສກສິຓໍ ອຸຄ຺ຆາເຏຕ຺ວາ. ຕສ຺ສ ຫິ ອຸຄ຺ຆາຏນາ ນາມ ຣູປນິມິຕ຺ເຕເນວ ສິຍາຕິ ອາຫ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາກາສກສິຓໍ ນວສູ’’ຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ອາໂລກກສິຓມ຺ປິ ຐເປຕ຺ວາ ອຏ຺ຐສູ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ປນ ຐປເນ ກາຣຓໍ ນ ທິສ຺ສຕິ, ກຣຊຣູປໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ໂຫຕິ ຕສ຺ສ ອນາລມ຺ພນໂຕ.

ຍທິ ເອວໍ ກສ຺ມາ ‘‘ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານວເສນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນນຸ ປຐມຊ຺ຌານາທີນິປິ ຕສ຺ສ ອນາລມ຺ພນວເສເນວ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຏິຠາຄນິມິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ໂອຬາຣິກງ຺ຄປ຺ປຫານໂຕ ປນ ສນ຺ຕສຠາເວນ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ເຕນ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌາເນນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ສຸຏ຺ຐຸ ອຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ‘‘ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານວເສນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເກຈິ ‘‘ອສ຺ສາສປສ຺ສາສານໍ ນິຣຸຊ຺ຌນໂຕ, ກາມຘາຕຸສມຕິກ຺ກມນໂຕ ຈາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ອກາຣຓໍ, ອິຕເຣສໍ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຣູປານໍ ສມ຺ຠວໂຕ, ເຫຏ຺ຐິມຊ຺ຌານານຎ຺ຈ ອກາມຘາຕຸສໍວຕ຺ຕນີຍໂຕ. ຕປ຺ປຏິຠາຄເມວາຕິ ກຣຊຣູປປຏິຠາຄເມວ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫສມ຺ຠວໂຕ. ສທິສຎ຺ຈ ນາມ ຕໍ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ກິໍ ຕສ຺ສ ສມຕິກ຺ກມເນນາຕິ ອນຸໂຍຄໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ກຖໍ? ຍຖາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ກຖນ຺ຕິ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາປຸຈ຺ຉາ. ຍຖາຕິ ໂອປມ຺ມຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ເລຂາຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ກາຬວຓ຺ຓາທິນາ ກຕປຣິກມ຺ມາຍ ເລຂາຍ ຈິຕ຺ຕໍ. ຜລິຕນ຺ຕຣນ຺ຕິ ວິວຣໍ. ທິສ຺ວາຕິ ທູຣໂຕ ທິສ຺ວາ. ສມານຣູປສທ຺ທສມຸທາຈາຣນ຺ຕິ ສທິສຣູປສຓ຺ຐານສຣປ຺ປໂຍຄໍ.

ອາຣມ຺ມຓວເສນາຕິ ‘‘ມມ ຈກ຺ຂຸ ໂສຠນໍ, ມມ ກາໂຍ ຖິໂຣ, ມມ ປຣິກ຺ຂາຣາ ສຸນ຺ທຣາ’’ຕິ ເອວໍ ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນ. ກຣຊຣູປສມງ຺ຄິກາໂລຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕຠາວຣູເປນ ເຈວ ອາຣມ຺ມຓຣູເປນ ຈ ສມນ຺ນາຄຕກາໂລ. ຕມ຺ປີຕິ ກສິຓຣູປສ຺ສປິ. ສາມິອຕ຺ເຖ ຫິ ອິທໍ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ຠຍສນ຺ຕາສອທສ຺ສນກາມຕາ ວິຍ ສມຕິກ຺ກມິຕຸກາມຕາຕິ ໂຍຊນາ. ອິທຎ຺ຈ ຍຖາວຸຕ຺ຕານໍ ນິພ຺ພິທາວິຣາຄນິໂຣຘານໍ ສາຘາຣຓວຈນໍ. ເຕ ຫິ ຕໂຍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ຠຍສນ຺ຕາສອທສ຺ສນກາມຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ເອໂກ ກິຣ ສຸນໂຂ ວເນ ສູກເຣນ ປຫຏມຕ຺ໂຕ ປລາໂຕ, ໂສ ອຣູປທສ຺ສນເວລາຍ ຠຕ຺ຕປຈນອຸກ຺ຂລິໍ ທູຣໂຕ ທິສ຺ວາ ສູກຣສຎ຺ຎາຍ ຠີໂຕ ອຸຕ຺ຕສນ຺ໂຕ ປລາຍິ, ປິສາຈຠີຣຸໂກ ປຸຣິໂສ ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ອປຣິຈິເຕ ເທເສ ມຕ຺ຖກຈ຺ຉິນ຺ນໍ ຕາລກ຺ຂນ຺ຘໍ ທິສ຺ວາ ປິສາຈສຎ຺ຎາຍ ຠີໂຕ ອຸຕ຺ຕສນ຺ໂຕ ມຸຈ຺ຉິໂຕ ປປຕິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສູກຣາ…ເປ… ເວທິຕພ຺ພາ’’ຕິ.

໒໗໖. ເອວນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ໂອປມ຺ມຕ຺ຖໍ ນິຄເມນ຺ໂຕ ອາຫ. ໂສຕິ ໂຍຄາວຈໂຣ. ຕສ຺ມິໍ ຌາເນ ອາທີນວໍ ປສ຺ສຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຣູປນ຺ຕິ ກສິຓຣູປໍ. ສນ຺ຕວິໂມກ຺ຂໂຕຕິ ອຣູປຊ຺ຌານໂຕ. ຕານິ ຫິ ‘‘ເຍ ເຕ ສນ຺ຕາ ວິໂມກ຺ຂາ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ຣູເປ ອາຣຸປ຺ປາ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໘.໗໒; ໑໐.໙) ສນ຺ຕວິໂມກ຺ຂາຕິ ອາຄຕາ. ສນ຺ຕຕາສິທ຺ຘິ ຈສ຺ສ ອນຸສ຺ສຸຕິໂຕ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ຍເຖວາຕິ ເອວ-ກາເຣນ ເຍນ ປກາເຣນ ເອຕໍ ຣູປາວຈຣຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ທຸວງ຺ຄິກໍ, ເອວໍ ອາຣຸປ຺ປານິປີຕິ ອຸເປກ຺ຂາຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາວເສນ ທຸວງ຺ຄິກຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕິ, ນ ຕຕິຍຊ຺ຌາເນ ວິຍ ທຸວງ຺ຄິກຕາມຕ຺ຕໍ. ນນຸ ເຈຕ຺ຖາປິ ທຸວງ຺ຄິກຕາມຕ຺ຕເມວ ຠູມິເຠທໂຕຕິ? ນາຍໍ ໂທໂສ ອຸປໂມປເມຍ຺ຍຠາວສ຺ສ ຠິນ຺ນາຘິກຣຓໂຕ.

ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຣູປາວຈຣຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌາເນ. ນິກນ຺ຕິນ຺ຕິ ອເປກ຺ຂໍ. ປຣິຍາທາຍາຕິ ອາທີນວທສ຺ສເນນ ຕສ຺ມິໍ ຌາເນ ເຂເປຕ຺ວາ, ອນເປກ຺ໂຂ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສນ຺ຕໂຕ ມນສິກຣເຓເນວ ປຓີຕໂຕ, ສຸຂຸມໂຕ ຈ ມນສິກາໂຣ ສິທ຺ໂຘ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສນ຺ຕໂຕ ອນນ຺ຕໂຕ ມນສິ ກຣິຕ຺ວາ’’ຕິ. ປຕ຺ຖຣິຕ຺ວາຕິ ປເຄວ ວຑ຺ຒິຕໍ, ຕທາ ວຑ຺ຒນວເສນ ວາ ປຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ. ເຕນາຕິ ກສິຓຣູເປນ. ອຸຄ຺ຆາເຏຕິ ກສິຓນ຺ຕິ ຣູປາວຈຣຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓຠູຕໍ ປຖວີກສິຓາທິກສິຓຣູປໍ ອປເນຕິ. ອຸຄ຺ຆາຏນວິຘິໍ ປນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຸຄ຺ຆາເຏນ຺ໂຕ ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສໍເວລ຺ເລຕີຕິ ປຏິສໍຫຣຕິ. ອຎ຺ຎທຕ຺ຖູຕິ ເອກໍເສນ. ເນວ ອຸພ຺ພຏ຺ຏຕີຕິ ເນວ ອຸຏ຺ຐຫຕິ. ນ ວິວຏ຺ຏຕີຕິ ນ ວິນິວຏ຺ຏຕິ. ອິມສ຺ສາຕິ ອິມສ຺ສ ກສິຓຣູປສ຺ສ. ອມນສິກາຣນ຺ຕິ ມນສິ ອກຣຓໍ ອຈິນ຺ຕນໍ. ມນສິກາຣຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈາຕິ ‘‘ອາກາໂສ ອາກາໂສ’’ຕິ ຠາວນາມນສິກາຣຎ຺ຈ ນິສ຺ສາຍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຣູປາວຈຣຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓຠູຕໍ ກສິຓຣູປໍ ນ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ມນສິ ກໂຣໂຕ, ເຕນ ຈ ຜຸຏ຺ໂຐກາສໍ ‘‘ອາກາໂສ ອາກາໂສ’’ຕິ ມນສິ ກໂຣໂຕ ຍທາ ຕໍ ຠາວນານຸຠາເວນ ອາກາສໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ຕທາ ໂສ ກສິຓໍ ອຸຄ຺ຆາເຏຕິ ນາມ, ຕຎ຺ຈ ເຕນ ອຸຄ຺ຆາຏິຕໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ກສິຓຸຄ຺ຆາຏິມາກາສມຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ. ສພ຺ພເມຕນ຺ຕິ ຕິວິຘມ຺ເປຕໍ ເອກເມວ ປຣິຍາຍຠາວໂຕ.

‘‘ນີວຣຓານິ ວິກ຺ຂມ຺ຠນ຺ຕີ’’ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ? ນນຸ ຣູປາວຈຣປຐມຊ຺ຌານສ຺ສ ອຸປຈາຣກ຺ຂເຓເຍວ ນີວຣຓານິ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕານິ, ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຈສ຺ສ ນ ເນສໍ ປຣິຍຸຏ຺ຐານໍ. ຍທິ ສິຍາ, ຌານໂຕ ປຣິຫາເຍຍ຺ຍ? ຍໍ ປເນເກ ວທນ຺ຕິ ‘‘ອຕ຺ເຖວ ສຸຂຸມານິ ອຣູປຊ຺ຌານວິກ຺ຂມ຺ຠເນຍ຺ຍານິ ນີວຣຓານິ, ຕານິ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ, ຕໍ ເຕສໍ ມຕິມຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ມຫຄ຺ຄຕກຸສເລສຸ ໂລກຸຕ຺ຕຣກຸສເລສຸ ວິຍ ໂອຘິໂສ ປຫານໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ. ໂຍ ປນ ຣູປາວຈເຣຫິ ອາຣຸປ຺ປານໍ ອຸຬາຣຜລຕາທິວິເສໂສ, ໂສ ຠາວນາວິເສເສນ ສນ຺ຕຕຣປຓີຕຕຣຠາເວນ ເຕສຸເຍວ ປຸຣິມປຸຣິເມຫິ ປຈ຺ຉິມປຈ຺ຉິມານໍ ວິຍາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ‘‘ວິກ຺ຂມ຺ຠນ຺ຕີ’’ຕິ ປນ ວຈນໍ ວຓ຺ຓຠຓນວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ຫິ ອຎ຺ຎຕ຺ຖາປິ ເຫຏ຺ຐາ ປຫີນານໍ ອຸປຣິ ປຫານໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຍ ປນ ‘‘ສພ຺ເພ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ສພ຺ເພສໍ ອກຸສລານໍ ປຏິປກ຺ຂາຕິ ກຕ຺ວາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ເຕຫິ ທຸຕິຍຊ຺ຌານູປຈາຣາທີສຸ ນີວຣຓວິກ຺ຂມ຺ຠນາວຈນສ຺ສ ກາຣຓໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ສຕິ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ອາກາສນິມິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓາ ສຕິ ສມ຺ມາ ສູປຏ຺ຐິຕາ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ. ສຕິສີເສນ ເຈຕ຺ຖ ອຸປຈາຣຊ຺ຌານານຸຄຸຓານໍ ສທ຺ຘາປຎ຺ຈມານໍ ສກິຈ຺ຈໂຍຄໍ ທສ຺ເສຕິ. ອຸປຈາເຣນາຕິ ອຸປຈາຣຊ຺ຌາເນນ. ອິຘາປີຕິ ຣູປາວຈຣຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ສນ຺ຘາຍ ສມ຺ປິຓ຺ຑນໍ. ຕໍ ຫິ ອຸເປກ຺ຂາເວທນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ. ເສສນ຺ຕິ ‘‘ເສສານິ ກາມາວຈຣານີ’’ຕິອາທິ. ຍໍ ອິຘ ວຕ຺ຕພ຺ພມວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ປນ ປຖວີກສິຓນິທ຺ເທເສ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໕໑ ອາທໂຍ) ວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣນ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປຖວີກສິເຓ ວຸຕ຺ຕນຍເມວາ’’ຕິ.

ເອວໍ ຍໍ ຕຕ຺ຖ ອວິສິຏ຺ຐໍ, ຕໍ ອຕິທິສິຕ຺ວາ ອິທານິ ວິສິຏ຺ຐໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ’’ຕິອາທິມາຫ. ຍານປ຺ປຸໂຕຬິ ກຸມ຺ຠິມຸຂາທີນນ຺ຕິ ໂອຄຸຓ຺ຐນສິວິກາທິຍານານໍ ມຸຂໍ ຍານມຸຂໍ, ປຸໂຕຬິຍາ ຂຸທ຺ທກທ຺ວາຣສ຺ສ ມຸຂໍ ປຸໂຕຬິມຸຂໍ, ກຸມ຺ຠິມຸຂນ຺ຕິ ປຈ຺ເຈກໍ ມຸຂ-ສທ຺ໂທ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ໂພ. ອາກາສໍເຍວ ຍານມຸຂາທິປຣິຈ຺ຉິນ຺ນໍ. ປຣິກມ຺ມມນສິກາເຣນາຕິ ປຣິກມ຺ມຠູເຕນ ມນສິກາເຣນ ອຸປຈາຣຊ຺ຌາເນນ. ປຣິກມ຺ມໍ ອນຸໂລມໍ ອຸປຈາໂຣຕິ ຈ ອນຕ຺ຖນ຺ຕຣຎ຺ເຫຕໍ. ເປກ຺ຂມາໂນ ອຣູປາວຈຣຊ຺ຌານຈກ຺ຂຸນາ.

໒໗໗. ສພ຺ພາກາເຣນາຕິ ຣູປນິມິຕ຺ຕໍ ທຓ຺ຑາທານສມ຺ຠວທສ຺ສນາທິນາ ສພ຺ເພນ ຣູປຘມ຺ເມສຸ, ປຖວີກສິຓາທິຣູປນິມິຕ຺ເຕສຸ, ຕທາຣມ຺ມຓຊ຺ຌາເນສຸ ຈ ໂທສທສ຺ສນາກາເຣນ, ເຕສຸ ເອວ ວາ ຣູປາທີສຸ ນິກນ຺ຕິປ຺ປຫານອນາວຊ຺ຊິຕຸກາມຕາທິນາ. ຣູປຊ຺ຌານມ຺ປິ ຣູປນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລເປນ ‘‘ຣູປູປປຕ຺ຕິຍາ ມຄ຺ຄໍ ຠາເວຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ສ. ໑໖໐; ວິຠ. ໖໒໕) ຍຖາ ຣູປຠໂວ ຣູປໍ. ຣູປີຕິ ຫິ ຣູປຊ຺ຌານລາຠີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາຣມ຺ມຓມ຺ປິ ກສິຓຣູປໍ ຣູປນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຸຣິມປທໂລເປນ ຍຖາ ‘‘ເທວທຕ຺ໂຕ ທຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ຣູປານິ ປສ຺ສຕີຕິ ກສິຓຣູປານິ ຌານຈກ຺ຂຸນາ ປສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລເປນ, ປຸຣິມປທໂລເປນ ຈ ຍຖາກ຺ກມໍ ຣູປຊ຺ຌານກສິຓຣູເປສຸ ຣູປໂວຫາໂຣ ທິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມາ. ຣູເປ ຣູປຊ຺ຌາເນ ຕໍສຫຄຕາ ສຎ຺ຎາ ຣູປສຎ຺ຎາ. ຕທາຣມ຺ມຓສ຺ສ ຈາຕິ ຈ-ສທ຺ເທນ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ຣູປາວຈຣຊ຺ຌານໍ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕິ, ເຕນ ປາຬິຍໍ ‘‘ຣູປສຎ຺ຎານ’’ນ຺ຕິ ສຣູເປກເສເສນ ນິທ຺ເທໂສ ກໂຕຕິ ທສ຺ເສຕິ. ວິຣາຄາຕິ ຊິຄຸຈ຺ຉນໂຕ. ນິໂຣຘາຕິ ຕປ຺ປຏິພນ຺ຘຉນ຺ທຣາຄວິກ຺ຂມ຺ຠເນນ ນິໂຣຘນໂຕ. ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ປາກຏຕຣໍ ກາຕຸໍ ‘‘ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສ ສພ຺ພາກາເຣນ ວິຣາຄາ ອນວເສສານໍ ນິໂຣຘາຕິ ເອວໍ ວາ ເອຕ຺ຖ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ.

‘‘ອາຣມ຺ມເຓ ອວິຣຕ຺ຕສ຺ສ ສຎ຺ຎາສມຕິກ຺ກໂມ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ອິທໍ ຍສ຺ມາ ອິມານິ ຌານານິ ອາຣມ຺ມຓາຕິກ຺ກເມນ ປຕ຺ຕພ຺ພານິ, ນ ອງ຺ຄາຕິກ຺ກເມນາຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ສຎ຺ຎາສມຕິກ຺ກໂມ ອາຣມ຺ມຓສມຕິກ຺ກເມນ ວິນາ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ສມຕິກ຺ກນ຺ຕາສຸ ຈ ສຎ຺ຎາສຸ ອາຣມ຺ມຓໍ ສມຕິກ຺ກນ຺ຕເມວ ໂຫຕີ’’ຕິ ອາຫ. ອວຕ຺ວາ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສມາປນ຺ນສ຺ສາຕິອາທີສຸ ກຸສລສຎ຺ຎາວເສນ ສມາປນ຺ນຄ຺ຄຫຓໍ, ວິປາກສຎ຺ຎາວເສນ ອຸປປນ຺ນຄ຺ຄຫຓໍ, ກິຣິຍາສຎ຺ຎາວເສນ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣຄ຺ຄຫຓໍ. ອຣຫໂຕ ຫິ ຌານານິ ວິເສສໂຕ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາໂຣ. ຍທິ ສຎ຺ຎາສມຕິກ຺ກມສ຺ສ ອນຸນິປ຺ຜາທິອາຣມ຺ມຓສມຕິກ຺ກໂມ ວິຠງ຺ເຄ ຈ ອວຸຕ຺ໂຕ, ອຖ ກສ຺ມາ ອິຘ ຄຫິໂຕຕິ ອນຸໂຍຄໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ຍສ຺ມາ ປນາ’’ຕິອາທິ. ອາຣມ຺ມຓສມຕິກ຺ກມວເສນາປິ ອຍມຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ ກຕາ, ‘‘ຕທາຣມ຺ມຓສ຺ສ ເຈຕໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວິຠງ຺ເຄ ວິຍ ສຎ຺ຎາສມຕິກ຺ກມເມວ ອວຕ຺ວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໒໗໘. ປຏິຆາເຕນາຕິ ປຏິຫນເນນ ວິສຍີວິສຍສໂມຘາເນນ. ອຕ຺ຖງ຺ຄມາຕິອາທີສຸ ປຸຣິມໍ ປຸຣິມໍ ປຈ຺ຉິມສ຺ສ ປຈ຺ຉິມສ຺ສ ອຕ຺ຖວຈນໍ, ຕສ຺ມາ ປຏິຆສຎ຺ຎານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄໂມ ຌານສມງ຺ຄິກາເລ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕີຕິ ຕສ຺ສ ອິເຘວ ຄຫເຓ ກາຣຓໍ ອນຸໂຍຄມຸເຂນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກາມຎ຺ເຈຕາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸສ຺ສາຫຊນນຕ຺ຖໍ ປຏິປຊ຺ຊນການໍ. ເອຕາສໍ ປຏິຆສຎ຺ຎານໍ. ເອຕ຺ຖ ປຐມາຣຸປ຺ປກຖາຍໍ. ວຈນໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມວເສນ.

ກິໍ ວາ ປສໍສາກິຕ຺ຕເນນ, ປຏິຆສຎ຺ຎານໍ ປນ ອຕ຺ຖງ຺ຄໂມ ອິເຘວ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຖ ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສຠາວຘມ຺ມສ຺ສ ອຠາໂວ ນາມ ປຏິປກ຺ເຂນ ປຫີນຕາຍ ວາ ປຈ຺ຈຍາຠາເວນ ວາ. ເຕສຸ ຣູປຊ຺ຌານສມງ຺ຄິໂນ ປຏິຆສຎ຺ຎານໍ ອຠາໂວ ປຈ຺ຈຍາຠາວມຕ຺ເຕນ, ນ ປຏິປກ຺ຂາຘິຄເມນາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ກິຎ຺ຈາປີ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຕາຕິ ປຏິຆສຎ຺ຎາ. ຣູປາວຈຣນ຺ຕິ ຣູປາວຈຣຊ຺ຌານໍ. ສມາປນ຺ນສ຺ສາຕິ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວິຫຣນ຺ຕສ຺ສ. ກິຎ຺ຈາປິ ນ ສນ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ. ນ ປຫີນຕ຺ຕາ ນ ສນ຺ຕີຕິ ນ ຕທາ ປຏິຆສຎ຺ຎາ ປຫີນຠາເວນ ນ ສນ຺ຕິ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ກາຣຓມາຫ ‘‘ນ ຫິ ຣູປວິຣາຄາຍ ຣູປາວຈຣຠາວນາ ສໍວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ. ນນຸ ຈ ປຏິຆສຎ຺ຎາປິ ອຣູປຘມ຺ມາ ເອວາຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ຣູປາຍຕ຺ຕາ ຈ ເອຕາສໍ ປວຕ຺ຕີ’’ຕິ. ອຍໍ ປນ ຠາວນາຕິ ອຣູປຠາວນມາຫ. ຘາເຣຕຸນ຺ຕິ ອວຘາເຣຕຸໍ. ອິຘາຕິ ອຣູປຊ຺ຌາເນ. ອາເນຎ຺ຊາຠິສງ຺ຂາຣວຈນາທີຫິ ອາເນຎ຺ຊຕາ. ‘‘ເຍ ເຕ ສນ຺ຕາ ວິໂມກ຺ຂາ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ຣູເປ ອາຣຸປ຺ປາ’’ຕິອາທິນາ (ອ. ນິ. ໘.໗໒; ໑໐.໙) ສນ຺ຕວິໂມກ຺ຂຕາ ຈ ວຸຕ຺ຕາ.

໒໗໙. ໂທສທສ຺ສນປຸພ຺ພກປຏິປກ຺ຂຠາວນາວເສນ ປຏິຆສຎ຺ຎານໍ ສຸປ຺ປຫີນຕ຺ຕາ ມຫຕາປິ ສທ຺ເທນ ອຣູປສມາປຕ຺ຕິໂຕ ນ ວຸຏ຺ຐາຕິ. ຕຖາ ປນ ນ ສຸປ຺ປຫີນຕ຺ຕາ ສພ຺ພຣູປາວຈຣສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐານໍ ສິຍາ, ປຐມຊ຺ຌານໍ ປນ ອປ຺ປກມ຺ປິ ສທ຺ທໍ ນ ສຫຕີຕິ ຕໍ ສມາປນ຺ນສ຺ສ ສທ຺ໂທ ກຓ຺ຏໂກຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາຣຸປ຺ປຠາວນາຍ ອຠາເວ ຈຸຕິໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຣຫານໍ ຣູປສຎ຺ຎາປຏິຆສຎ຺ຎານໍ ຍາວ ອຕ຺ຕໂນ ວິປາກປ຺ປວຕ຺ຕິ, ຕາວ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິຘມ຺ມຕາປາທເນນ ສມຕິກ຺ກໂມ, ອຕ຺ຖງ຺ຄໂມ ຈ ວຸຕ຺ໂຕ. ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎາສຸ ປນ ຍາ ຕສ຺ມິໍ ຠເວ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ເອກນ຺ຕຣູປນິສ຺ສິຕາ, ຕາ ອໂນກາສຕາຍ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ນ ອາຣຸປ຺ປຠາວນາຍ ນິວາຣິຕຕ຺ຕາ, ອນິວາຣິຕຕ຺ຕາ ຈ ກາຈິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ຕາສໍ ອມນສິກາໂຣ ອນາວຊ຺ຊນໍ ອປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓໍ, ຊວນປຏິປາທເກນ ວາ ຠວງ຺ຄມນສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ອກຣຓໍ ອປ຺ປເວສນໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເຕນ ຈ ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎາມນສິກາຣເຫຕູນໍ ຣູປານໍ ສມຕິກ຺ກມາ ສມາຘິສ຺ສ ຖິຣຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສງ຺ເຂປໂຕ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອປິຈ ອິເມຫິ ຕີຫິ ປເທຫິ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນສມາປຕ຺ຕິຍາ ວຓ຺ໂຓ ກຖິໂຕ ໂສຕູນໍ ອຸສ຺ສາຫຊນນຕ຺ຖໍ, ປໂລຠນຕ຺ຖຎ຺ຈ. ເຍ ຫິ ອກຸສລາ ເອວໍຄາຫິໂນ ‘‘ສພ຺ພສ຺ສາທຣຫິເຕ ອາກາເສ ປວຕ຺ຕິຕສຎ຺ຎາຍ ໂກ ອານິສໍໂສ’’ຕິ, ເຕ ຕໂຕ ມິຈ຺ຉາຄາຫໂຕ ນິວຕ຺ເຕຕຸໍ ຕີຫິ ປເທຫິ ຌານສ຺ສ ອານິສໍໂສ ກຖິໂຕ. ຕໍ ຫິ ສຸຕ຺ວາ ເຕສໍ ເອວໍ ຠວິສ຺ສຕິ ‘‘ເອວໍ ສນ຺ຕາ ກິຣາຍໍ ສມາປຕ຺ຕິ ເອວໍ ປຓີຕາ, ຫນ຺ທສ຺ສາ ນິພ຺ພຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ອຸສ຺ສາຫໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ.

໒໘໐. ອສ຺ສາຕິ ອາກາສສ຺ສ. ອຸປ຺ປາໂທ ເອວ ອນ຺ໂຕ ອຸປ຺ປາທນ຺ໂຕ, ຕຖາ ວຍນ຺ໂຕ. ສຠາວຘມ຺ໂມ ຫິ ອຫຸຕ຺ວາ ສມ຺ຠວໂຕ, ຫຸຕ຺ວາ ຈ ວິນສ຺ສນໂຕ ອຸທຍວຍປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ. ອາກາໂສ ປນ ອສຠາວຘມ຺ມຕ຺ຕາ ຕທຸຠຍາຠາວໂຕ ອນນ຺ໂຕ ວຸຕ຺ໂຕ. ອຊຏາກາສປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາກາສານໍ ອິຘ ອນຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ‘‘ອາກາໂສຕິ ກສິຓຸຄ຺ຆາຏິມາກາໂສ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ອາຫ. ກສິຓໍ ອຸຄ຺ຆາຏີຍຕິ ເອເຕນາຕິ ກສິຓຸຄ຺ຆາໂຏ, ຕເທວ ກສິຓຸຄ຺ຆາຏິມໍ. ມນສິກາຣວເສນາປີຕິ ຣູປວິເວກມຕ຺ຕຄ຺ຄຫເຓນ ປຣິຈ຺ເຉທສ຺ສ ອຄ຺ຄຫຓໂຕ ອນນ຺ຕຜຣຓາກາເຣນ ປວຕ຺ຕປຣິກມ຺ມມນສິກາຣວເສນາປິ. ອນນ຺ຕໍ ຜຣຕີຕິ ອຄ຺ຄຫິຕປຣິຈ຺ເຉທຕາຍ ອນນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ປຣິກມ຺ມສມ຺ຜສ຺ສປຸພ຺ພເກນ ຌານສມ຺ຜສ຺ເສນ ຜຸສຕິ. ຍຖາ ຠິສຄ຺ຄເມວ ເຠສຊ຺ຊໍ, ເອວໍ ອາກາສານນ຺ຕເມວ ອາກາສານຎ຺ຈໍ ສໍໂຍຄປຣສ຺ສ ຕ-ກາຣສ຺ສ ຈ-ກາຣໍ ກຕ຺ວາ. ຌານສ຺ສ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານຠາວໂຕ ອາຣມ຺ມຓໍ ອຘິຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ ‘‘ອາຍຕນມສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຘິຏ຺ຐານຏ຺ເຐ ອາຍຕນ-ສທ຺ທສ຺ສ ທສ຺ສນໂຕ. ກາຣຓາກຣສຎ຺ຊາຕິເທສນິວາສຕ຺ເຖປິ ອາຍຕນ-ສທ຺ໂທ ອິຘ ຍຸຊ຺ຊເຕວ.

ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໘໑. ຈິຓ຺ໂຓ ຈຣິໂຕ ປຄຸຓິກໂຕ ອາວຊ຺ຊນາທິລກ຺ຂໂຓ ວສີຠາໂວ ເອເຕນາຕິ ຈິຓ຺ຓວສີຠາໂວ, ເຕນ ຈິຓ຺ຓວສີຠາເວນ. ຣູປາວຈຣສຎ຺ຎໍ ອນຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອນຘິຄນ຺ຕພ຺ພໂຕ, ຕໍສຫຄຕສຎ຺ຎາມນສິກາຣສມຸທາຈາຣສ຺ສ ຫານຠາຄິຍຠາວາວຫໂຕ, ຕໍສມຕິກ຺ກເມເນວ ຕທຎ຺ເຎສໍ ສມຕິກ຺ກມິຕພ຺ພານໍ ສມຕິກ຺ກມສິທ຺ຘິໂຕ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອາສນ຺ນຣູປາວຈຣຊ຺ຌານປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ’’ຕິ. ວີຖິປຏິປນ຺ນາຍ ຠາວນາຍ ອຸປຣູປຣິວິເສສາວຫຠາວໂຕ, ປຓີຕຠາວສິທ຺ຘິໂຕ ຈ ປຐມາຣຸປ຺ປໂຕ ທຸຕິຍາຣຸປ຺ປໍ ສນ຺ຕຕຣສຠາວນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ໂນ ຈ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນມິວ ສນ຺ຕາ’’ຕິ ວກ຺ຂຕິ ຫິ ‘‘ສຸປ຺ປຓີຕຕຣາ ໂຫນ຺ຕິ, ປຈ຺ຉິມາ ປຈ຺ຉິມາ ອິຘາ’’ຕິ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໒໙໐). ອນນ຺ຕໍ ອນນ຺ຕນ຺ຕິ ເກວລໍ ‘‘ອນນ຺ຕໍ ອນນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ນ ມນສິ ກາຕພ຺ພໍ ນ ຠາເວຕພ຺ພໍ, ‘‘ອນນ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ອນນ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ປນ ມນສິ ກາຕພ຺ພໍ, ‘‘ວິຎ຺ຎາຓໍ ວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ວາ.

ຕສ຺ມິໍ ນິມິຕ຺ເຕຕິ ຕສ຺ມິໍ ປຐມາຣຸປ຺ປວິຎ຺ຎາຓສງ຺ຂາເຕ ວິຎ຺ຎາຓນິມິຕ຺ເຕ. ຈິຕ຺ຕໍ ຈາເຣນ຺ຕສ຺ສາຕິ ຠາວນາຈິຕ຺ຕໍ ປວຕ຺ເຕນ຺ຕສ຺ສ. ອາກາສຜຸເຏ ວິຎ຺ຎາເຓຕິ ກສິຓຸຄ຺ຆາຏິມາກາສໍ ຜຣິຕ຺ວາ ປວຕ຺ເຕ ປຐມາຣຸປ຺ປວິຎ຺ຎາເຓ ອາຣມ຺ມຓຠູເຕ. ອປ຺ເປຕີຕິ ອປ຺ປນາວເສນ ປວຕ຺ຕຕິ. ສຠາວຘມ຺ເມປິ ອາຣມ຺ມຓສມຕິກ຺ກມຠາວນາຠາວໂຕ ອິທໍ ອປ຺ປນາປ຺ປຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ຈຕຸຕ຺ຖາຣຸປ຺ປໍ ວິຍ. ອປ຺ປນານໂຍ ປເນຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວາຕິ ເອຕ຺ຖ ທຸຕິຍາຣຸປ຺ປຊ຺ຌາເນ ປຸຣິມຠາເຄ ຕີຓິ, ຈຕ຺ຕາຣິ ວາ ຊວນານິ ກາມາວຈຣານິ ອຸເປກ຺ຂາເວທນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາເນວ ໂຫນ຺ຕິ. ‘‘ຈຕຸຕ຺ຖໍ ປຎ຺ຈມໍ ວາ ອຣູປາວຈຣ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໒໗໖) ປຐມາຣຸປ຺ປຊ຺ຌາເນ ວຸຕ຺ເຕນ ນເຍນ, ອຖ ວາ ອປ຺ປນານໂຍຕິ ສຠາວຘມ຺ເມປິ ອາຣມ຺ມເຓ ຌານສ຺ສ ອປ຺ປນານໂຍ ອາຣມ຺ມຓາຕິກ຺ກມຠາວນາວເສນ ອາຣຸປ຺ປໍ ອປ຺ປນໍ ປາປຸຓາຕິ, ‘‘ອປ຺ປນາປ຺ປຕ຺ຕສ຺ເສວ ຫິ ຌານສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓສມຕິກ຺ກມນມຕ຺ຕໍ ຕຕ຺ຖ ໂຫຕີ’’ຕິ ມຣຓານຸສ຺ສຕິນິທ຺ເທເສ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໗໗) ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໒໘໒. ສພ຺ພໂສຕິ ສພ຺ພາກາເຣນ ປຐມາຣຸປ຺ເປ ‘‘ອາສນ຺ນຣູປຊ຺ຌານປຈ຺ຈຕ຺ຖິກຕາ, ອສນ຺ຕສຠາວຕາ’’ຕິ ເອວມາທິນາ ສພ຺ເພນ ໂທສທສ຺ສນາກາເຣນ, ຕຕ຺ຖ ວາ ນິກນ຺ຕິປຫານອນາວຊ຺ຊິຕຸກາມຕາທິອາກາເຣນ, ສພ຺ພໍ ວາ ກຸສລວິປາກກິຣິຍາເຠທໂຕ ອນວເສສນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສ຺ວາຍມຕ຺ໂຖ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຎາຕຸໍ ສກ຺ກາຕິ ອາຫ ‘‘ສພ຺ພໂສຕິ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວາ’’ຕິ. ຌານສ຺ສ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນຕາ ພາຫິຣຕ຺ຖສມາສວເສນ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຌານມ຺ປິ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນ’’ນ຺ຕິ. ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ປນ ສມານາຘິກຣຓສມາສວເສນາຕິ ສນ຺ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອາຣມ຺ມຓມ຺ປີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ປຸຣິມນເຍເນວາ’’ຕິ ອິທໍ ‘‘ນາສ຺ສ ອນ຺ໂຕ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕປທສິທ຺ຘິໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ອຘິຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ, ເອວໍ ສຎ຺ຊາຕິເທສຏ຺ເຐນປິ ອາຍຕນ-ສທ຺ເທນ ອິຘ ອຕ຺ໂຖ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຖາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສຎ຺ຊາຍຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ສຎ຺ຊາຕິ, ສຎ຺ຊາຕິ ເອວ ເທໂສ ສຎ຺ຊາຕິເທໂສ. ຌານໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິກຣເຓນ. ອາຣມ຺ມຓໍ ອມນສິກຣເຓນ. ອຸຠຍມ຺ປິ ວາ ອຸຠຍຕາ ໂຍເຊຕພ຺ພາ. ຌານສ຺ສປິ ຫິ ອນາວຊ຺ຊນໍ, ຊວນປຏິປາທເກນ ວາ ຠວງ຺ຄມນສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ອກຣຓໍ ອມນສິກຣຓໍ, ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ຈ ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນ ອປ຺ປວຕ຺ຕນໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິກຣຓນ຺ຕິ ອຕ຺ຖສ຺ສ ສມ຺ຠວໂຕ ເອກຊ຺ຌໍ ກຕ຺ວາ ສາມຎ຺ຎນິທ຺ເທເສນ, ເອກເສສນເຍນ ວາ.

ປຸພ຺ເພ ອນນ຺ຕສ຺ສ ອາກາສສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນ ປຐມາຣຸປ຺ປວິຎ຺ຎາຓໍ ອຕ຺ຕໂນ ຜຣຓາກາເຣເນວ ‘‘ອນນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ມນສິ ກາຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ອນນ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຸນ ‘‘ມນສິກາຣວເສນ ວາ ອນນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ສພ຺ພໂສ ມນສິກຣຓວເສນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ອນວເສສໂຕ ມນສິ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘ອນນ຺ຕ’ນ຺ຕິ ມນສິ ກໂຣຕີ’’ຕິ. ຌານວິຠງ຺ເຄປິ ອຍເມວຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍໍ ປນ ວິຠງ຺ເຄ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕສ຺ສາ ປາຬິຍາ ເອວໍ ວາ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ – ຕໍເຍວ ອາກາສໍ ຜຸຏໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນວິຎ຺ຎາເຓນ ມນສິ ກໂຣຕີຕິ. ອຍໍ ປນຕ຺ໂຖ ຍຸຕ຺ໂຕ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ, ຕໍເຍວ ອາກາສໍ ວິຎ຺ຎາເຓນ ຜຸຏໍ ເຕນ ຄຫິຕາກາຣໍ ມນສິ ກໂຣຕິ. ເອວໍ ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອນນ຺ຕໍ ຜຣຕີຕິ. ຍໍ ຫິ ອາກາສໍ ປຐມາຣຸປ຺ປສມງ຺ຄີ ວິຎ຺ຎາເຓນ ອນນ຺ຕໍ ຜຣຕິ, ຕໍ ຜຣຓາກາຣສຫິຕເມວ ວິຎ຺ຎາຓໍ ມນສິ ກໂຣນ຺ໂຕ ທຸຕິຍາຣຸປ຺ປສມງ຺ຄີ ອນນ຺ຕໍ ຜຣຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ມນສິກາຣວເສນ ອນນ຺ຕຜຣຓາກາເຣນ ອິຘ ອນນ຺ຕຕາ, ນ ອາກາສສ຺ສ ວິຍ ອຸປ຺ປາທນ຺ຕາທິອຠາເວນາຕິ ‘‘ນາສ຺ສ ອນ຺ໂຕຕິ ອນນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວາຫ. ‘‘ຣຸຬ຺ຫີສທ຺ໂທ’’ຕິ ອິມິນາ ‘‘ວິຎ຺ຎາຓານຎ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ເອຕສ຺ສ ປທສ຺ສ ອຕ຺ເຖ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈ-ສທ຺ໂທ ນິຣຸຬ຺ໂຫຕິ ທສ຺ເສຕິ, ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ວາ ວິຎ຺ຎາຓໍ ທຸຕິຍາຣຸປ຺ປຊ຺ຌາເນນ ອຎ຺ຈີຍຕິ ວຸຕ຺ຕາກາເຣນ ອາລມ຺ພີຍຕີຕິ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈນ຺ຕິ ເອວມ຺ເປຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ເສສໍ ປຸຣິມສທິສເມວາ’’ຕິ.

ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໘໓. ຕຕິຍາຣຸປ຺ປກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ຍໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕສທິສໍ, ຕໍ ວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣນ ເວທິຕພ຺ພໍ, ອປຸພ຺ພເມວ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສາມ. ຕຕ຺ຖ ຕສ຺ເສວາຕິ ຍໍ ອາຣພ຺ຠ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ ປວຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ເສວ. ກິໍ ປນ ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນວິຎ຺ຎາຓສ຺ສາ’’ຕິ. ເອເຕນ ຕໂຕ ອຎ຺ຎໍ ຕຕິຍາຣຸປ຺ປຊ຺ຌານສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓໍ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ອາຣມ຺ມຓຠູຕສ຺ສາ’’ຕິ ອິມິນາ ຕສ຺ສ ອນາຣມ຺ມຓຠູຕໍ ທຸຕິຍາຣຸປ຺ປວິຎ຺ຎາຓໍ ນິວຕ຺ເຕຕິ. ອຠາໂວຕິ ນຕ຺ຖິຕາ. ສຸຎ຺ຎຕາຕິ ຣິຕ຺ຕຕາ. ວິວິຕ຺ຕາກາໂຣຕິ ວິເວໂກ. ຕີຫິ ປເທຫິ ປຐມາຣຸປ຺ປວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອປຄມເມວ ວທຕິ. ‘‘ມນສິ ກາຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ມນສິກາຣວິຘິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອມນສິກຣິຕ຺ວາຕິ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ມນສິ ອກຕ຺ວາ ອຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ. ວາ-ສທ຺ໂທ ອນິຍມຕ຺ໂຖ, ເຕນ ຕີສຸ ປກາເຣສຸ ເອເກນປິ ອຕ຺ຖສິທ຺ຘີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ຕສ຺ມິໍ ນິມິຕ຺ເຕຕິ ຕສ຺ມິໍ ປຐມາຣຸປ຺ປວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອຠາວສງ຺ຂາເຕ ຌານຸປ຺ປຕ຺ຕິນິມິຕ຺ເຕ. ອາກາເສ ຜຸເຏຕິ ອາກາສໍ ຜຣິຕ຺ວາ ປວຕ຺ເຕ. ‘‘ອາກາສຜຸເຏ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ. ສຸຎ຺ຎວິວິຕ຺ຕນຕ຺ຖິຠາເວຕິ ສຸຎ຺ຎຠາເວ, ວິວິຕ຺ຕຠາເວ, ນຕ຺ຖິຠາເວ ຈາຕິ ເຍນ ອາກາເຣນ ຠາວິຕໍ, ຕສ຺ສ ຄຫຓຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຖ ວາ ສຸຎ຺ຎວິວິຕ຺ຕນຕ຺ຖິຠາເວຕິ ສຸຎ຺ຎວິວິຕ຺ຕຕາສງ຺ຂາເຕ ນຕ຺ຖິຠາເວ, ເຕນ ວິນາສາຠາວເມວ ທສ຺ເສຕິ, ນ ປຸເຣ ອຠາວາທິເກ.

ຕສ຺ມິໍ ຫິ ອປ຺ປນາຈິຕ຺ເຕຕິ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນຊ຺ຌານສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕ ອປ຺ປນາວເສນ ປວຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ເຕ, ຕສ຺ມິໍ ວາ ປຐມາຣຸປ຺ປສ຺ສ ອປຄມສງ຺ຂາເຕ ນຕ຺ຖິຠາເວ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ອປ຺ປນາຈິຕ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ເນ. ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອຠາວເມວ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ວິຫຣຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປຸຣິໂສ ກຕ຺ຖຈິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສຸຎ຺ຎເມວ ປສ຺ສຕິ, ນຕ຺ຖິຠາວເມວ ປສ຺ສຕີຕິ ໂຍຊນາ. ຕໍ ຐານນ຺ຕິ ຕໍ ສນ຺ນິປາຕຏ຺ຐານໍ. ‘‘ປຣິກມ຺ມມນສິກາເຣນ ອນ຺ຕຣຫິເຕ’’ຕິ ອິມິນາ ອາຣມ຺ມຓກຣຓາຠາເວນ ຕສ຺ສ ອນ຺ຕຣຘານໍ ນ ນຏ຺ຐຕ຺ຕາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຣິທໍ ໂອປມ຺ມສໍສນ຺ທນໍ – ຍຖາ ໂສ ປຸຣິໂສ ຕຕ຺ຖ ສນ຺ນິປຕິຕໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ທິສ຺ວາ ຄໂຕ, ຕໂຕ ສພ຺ເພສຸ ຠິກ຺ຂູສຸ ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນ ອປຄເຕສຸ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ຐານໍ ຠິກ຺ຂູຫິ ສຸຎ຺ຎເມວ ປສ຺ສຕິ, ນ ຠິກ຺ຂູນໍ ຕໂຕປິ ອປຄຕກາຣຓໍ, ເອວມຍໍ ໂຍຄາວຈໂຣ ປຸພ຺ເພ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນຊ຺ຌານຈກ຺ຂຸນາ ປຐມາຣຸປ຺ປວິຎ຺ຎາຓໍ ທິສ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ນຕ຺ຖີຕິ ປຣິກມ຺ມມນສິກາເຣນ ຕສ຺ມິໍ ອປຄເຕ ຕຕິຍາຣຸປ຺ປຊ຺ຌານຈກ຺ຂຸນາ ຕສ຺ສ ນຕ຺ຖິຠາວເມວ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ວິຫຣຕິ, ນ ຕສ຺ສ ອປຄມນກາຣຓໍ ວີມໍສຕິ ຌານສ຺ສ ຕາທິສາໂຠຄາຠາວໂຕຕິ. ສພ຺ພໂສ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ ສມຕິກ຺ກມ຺ມາຕິ ເອຕ຺ຖ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣນ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໒໘໔. ນຕ຺ຖິຕາ ປຣິຍາຍາສຸຎ຺ຎວິວິຕ຺ຕຠາວາຕິ ‘‘ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ປທສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ວທນ຺ເຕນ ສຸຎ຺ຎວິວິຕ຺ຕປທານິປິ ຄຫິຕານິ. ອາເມຑິຕວຈນໍ ປນ ຠາວນາກາຣທສ຺ສນໍ. ວິຠງ຺ເຄປິ ອິມສ຺ສ ປທສ຺ສ ອຍເມວຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍມ຺ປິ ວິຠງ຺ເຄ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຕຎ຺ເຎວ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຠາເວຕີຕິ ຍໍ ປຸພ຺ເພ ‘‘ອນນ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ມນສິ ກຕໍ ປຐມາຣຸປ຺ປວິຎ຺ຎາຓໍ, ຕໍເຍວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໍເຍວ ຫິ ອາຣມ຺ມຓຠູຕໍ ປຐເມນ ວິຍ ຣູປນິມິຕ຺ຕໍ ຕຕິເຍນາຣຸປ຺ເປນາຠາເວຕີຕິ. ຂຍໂຕ ສມ຺ມສນນ຺ຕິ ຠງ຺ຄານຸປສ຺ສນມາຫ. ສາ ຫິ ສງ຺ຂຕຘມ຺ມານໍ ຠງ຺ຄາຠາວເມວ ປສ຺ສນ຺ຕີ ‘‘ວິຎ຺ຎາຓມ຺ປິ ອຠາເວຕີ’’ຕິອາທິນາ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ລຠຕີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນາຫ ‘‘ຂຍໂຕ ສມ຺ມສນໍ ວິຍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ອສ຺ສາຕິ ປາຐສ຺ສ. ປຸນ ອສ຺ສາຕິ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ. ອຠາເວຕີຕິ ອຠາວໍ ກໂຣຕິ. ຍຖາ ຎາຓສ຺ສ ນ ອຸປຕິຏ຺ຐຕິ, ເອວໍ ກໂຣຕິ ອມນສິກຣຓໂຕ. ຕໂຕ ເອວ ວິຠາເວຕິ ວິຄຕຠາວໍ ກໂຣຕິ, ວິນາເສຕິ ວາ ຍຖາ ນ ທິສ຺ສຕິ, ຕຖາ ກຣຓໂຕ. ເຕເນວ ອນ຺ຕຣຘາເປຕິ ຕິໂຣຠາວໍ ຄເມຕິ. ນ ອຎ຺ຎຖາຕິ ອິມິສ຺ສາ ປາຬິຍາ ເອວມຕ຺ໂຖ, ນ ອິໂຕ ອຎ຺ຎຖາ ອຍຸຊ຺ຊມານກຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ອສ຺ສາຕິ ປຐມາຣຸປ຺ປວິຎ຺ຎາຓາຠາວສ຺ສ. ກິຎ຺ຈນນ຺ຕິ ກິຎ຺ຈິປິ. ສຠາວຘມ຺ມສ຺ສ ອປ຺ປາວເສສຕາ ນາມ ຠງ຺ໂຄ ເອວ ສິຍາຕິ ອາຫ ‘‘ຠງ຺ຄມຕ຺ຕມ຺ປິ ອສ຺ສ ອວສິຏ຺ຐໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ສຕິ ຫິ ຠງ຺ຄມຕ຺ເຕປິ ຕສ຺ສ ສກິຎ຺ຈນຕາ ສິຍາ. ອກິຎ຺ຈນນ຺ຕິ ຈ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ກິຎ຺ຈິ ປກາຣໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ວິຠາວນມາຫ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໘໕. ໂນ ຈ ສນ຺ຕາຕິ ຍຖາ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນສມາປຕ຺ຕິ ສງ຺ຂາຣາວເສສສຸຂຸມຠາວປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສວິເສສາ ສນ຺ຕາ, ເອວມຍໍ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນສມາປຕ຺ຕິ ໂນ ຈ ສນ຺ຕາ ຕທຠາວໂຕ. ຍາ ອຍໍ ຂນ຺ເຘສຸ ປຈ຺ຈຍຍາປນີຍຕາຍ, ໂຣຄມູລຕາຍ ຈ ໂຣຄສຣິກ຺ຂຕາ, ທຸກ຺ຂຕາສູລໂຍຄາທິນາ ຄຓ຺ຑສຣິກ຺ຂຕາ, ປີຬາຊນນາທິນາ ສລ຺ລສຣິກ຺ຂຕາ ຈ, ສາ ສຎ຺ຎາຍ ສຕິ ໂຫຕິ, ນາສຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຎ຺ຎາ ໂຣໂຄ, ສຎ຺ຎາ ຄຓ຺ໂຑ, ສຎ຺ຎາ ສລ຺ລ’’ນ຺ຕິ. ສາ ເຈຕ຺ຖ ປຏຸກິຈ຺ຈາ ປຎ຺ຈໂວກາຣຠວໂຕ ໂອຬາຣິກສຎ຺ຎາ ເວທິຕພ຺ພາ. ນ ເກວລໍ ສຎ຺ຎາ ເອວ, ອຖ ໂຂ ເວທນາເຈຕນາທີນມ຺ປິ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ສຎ຺ຎາສີເສນ ປນ ນິທ຺ເທໂສ ກໂຕ. ເອຕໍ ສນ຺ຕນ຺ຕິ ເອຕໍ ອສນ຺ຕຠາວກຣໂຣຄາທິສຣິກ຺ຂສຎ຺ຎາວິຣຫໂຕ ສນ຺ຕໍ. ຕໂຕ ເອວ ປຓີຕໍ. ກິໍ ປນ ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາ’’ຕິ? ຕທປເທເສນ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຊ຺ຌານມາຫ ‘‘ອາທີນວ’’ນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ໂຣຄາທິສຣິກ຺ຂສຎ຺ຎາທິສພ຺ຠາໂວປິ ອາທີນໂວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ນ ອາສນ຺ນວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນປຈ຺ຈຕ຺ຖິກຕາວ. ອຸປຣີຕິ ຈຕຸຕ຺ຖາຣຸປ຺ເປ. ສາ ວາຕິ ສາ ເອວ. ວຕ຺ຕິຕາຕິ ປວຕ຺ຕິຕາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕາ ວຬຎ຺ຊິຕາ.

ຕສ຺ມິໍ ນິມິຕ຺ເຕຕິ ຕສ຺ມິໍ ຕຕິຍາຣຸປ຺ປສມາປຕ຺ຕິສງ຺ຂາເຕ ຌານນິມິຕ຺ເຕ. ມານສນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ‘‘ມໂນ ເອວ ມານສ’’ນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ, ຠາວນາມນສິກາຣໍ ວາ. ຕໍ ຫິ ມນສິ ຠວນ຺ຕິ ມານສນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຌານສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມານມ຺ປິ ຌານານຸຄຸຓຕາຍ ສມາປຕ຺ຕິປຣິຍາໂຍ ລພ຺ຠຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນສມາປຕ຺ຕິສງ຺ຂາເຕສຸ ຈຕູສຸ ຂນ຺ເຘສູ’’ຕິ, ອາຣມ຺ມຓຠູເຕສູຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໒໘໖. ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎໍ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍຠາວໂຕ ອາຍຕນໍ ກາຣຓມສ຺ສາຕິ ຌານໍ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ, ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎເມວ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍຠູຕໍ ຌານສ຺ສ ກາຣຓນ຺ຕິ ອາຣມ຺ມຓໍ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນນ຺ຕິ ເອວໍ ວາ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເສສເມຕ຺ຖ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣນ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຍາຍ ສຎ຺ຎາຍ ຠາວໂຕຕິ ຍາທິສາຍ ສຎ຺ຎາຍ ອຕ຺ຖິຠາເວນ. ຍາ ຫິ ສາ ປຏຸສຎ຺ຎາກິຈ຺ຈສ຺ສ ອຠາວໂຕ ສຎ຺ຎາຕິປິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ, ສຎ຺ຎາສຠາວານາຕິວຕ຺ຕນໂຕ ອສຎ຺ຎາຕິປິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ, ຕສ຺ສາ ວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕນ຺ຕິ ຕໍ ຌານໍ. ຕໍ ຕາວ ທສ຺ເສຕຸນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຕນ຺ຕິ ຕໍ ສສາປຏິປທໍ, ຍຖາວຸຕ຺ຕສຎ຺ຎໍ, ຕສ຺ສາ ຈ ອຘິຄມຸປາຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເນວສຎ຺ຎີນາສຎ຺ຎີຕິ ຫິ ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐາເນນ ຘມ຺ມໍ ອຸທ຺ຘຣນ຺ເຕນ ສຎ຺ຎາວນ຺ຕມຸເຂນ ສຎ຺ຎາ ອຸທ຺ຘຏາ, ອຎ຺ຎຖາ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນນ຺ຕິ ອຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພໍ ສິຍາ. ສາ ປນ ປຏິປທາ ຍຕ຺ຖ ປວຕ຺ຕຕິ, ຍຖາ ຈ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ສນ຺ຕໂຕ ມນສິ ກໂຣຕິ, ສງ຺ຂາຣາວເສສສມາປຕ຺ຕິໍ ຠາເວຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ຫິ ຈຕຸຕ຺ຖາຣຸປ຺ປຠາວນາຍ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານໍ, ສງ຺ຂາຣາວເສສສມາປຕ຺ຕິ ປວຕ຺ຕິອາກາໂຣຕິ. ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມາຕິ ຍາ ນາມ. ນຕ຺ຖິຠາວມ຺ປີຕິ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ສຸຎ຺ຎຕມ຺ປິ, ເອວໍ ສຸຂຸມມ຺ປີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສນ຺ຕາຣມ຺ມຓຕາຍາຕິ ສນ຺ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ເອຕິສ຺ສາຕິ ສນ຺ຕາຣມ຺ມຓາ, ຕພ຺ຠາໂວ ສນ຺ຕາຣມ຺ມຓຕາ, ຕາຍ, ນ ຌານສນ຺ຕຕາຍ. ນ ຫິ ຕຕິຍາຣຸປ຺ປສມາປຕ຺ຕິ ຈຕຸຕ຺ຖາຣຸປ຺ປຊ຺ຌານໂຕ ສນ຺ຕາ.

ໂຈທໂກ ‘‘ຍໍ ສນ຺ຕໂຕ ມນສິ ກໂຣຕິ, ນ ຕຕ຺ຖ ອາທີນວທສ຺ສນໍ ຠເວຍ຺ຍ. ອສຕິ ຈ ອາທີນວທສ຺ສເນ ສມຕິກ຺ກໂມ ເອວ ນ ສິຍາ’’ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສນ຺ຕໂຕ ເຈ ມນສິ ກໂຣຕິ, ກຖໍ ສມຕິກ຺ກໂມ ໂຫຕີ’’ຕິ ອາຫ. ອິຕໂຣ ‘‘ອສມາປຊ຺ຊິຕຸກາມຕາຍາ’’ຕິ ປຣິຫາຣມາຫ, ເຕນ ອາທີນວທສ຺ສນມ຺ປິ ອຕ຺ເຖວາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ໂສ ຫີຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ປາກຏຕຣໍ ກໂຣຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມິໍ ຌາເນ ອຠິຣຕິ, ຕຕ຺ຖ ອາວຊ຺ຊນສມາປຊ຺ຊນາທິປຏິປຕ຺ຕິຍາ ຠວິຕພ຺ພໍ. ສາ ປນສ຺ສ ຕຕິຍາຣຸປ຺ເປ ສພ຺ພໂສ ນຕ຺ຖິ, ເກວລໍ ອຎ຺ຎາຠາວໂຕ ອາຣມ຺ມຓກຣຓມຕ຺ຕເມວາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ກິຎ຺ຈາປີ’’ຕິອາທິມາຫ.

ສມຕິກ຺ກມິຕ຺ວາວ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ເຕສໍ ສິປ຺ປີນໍ ຊີວິກໍ ຕິຓາຍປິ ອມຎ຺ຎມາໂນ ເຕ ວີຕິວຕ຺ຕຕິເຍວ. ໂສຕິ ໂຍຄາວຈໂຣ. ຕນ຺ຕິ ຕຕິຍາຣຸປ຺ປສມາປຕ຺ຕິໍ. ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍນາຕິ ‘‘ສນ຺ຕາ ວຕາຍໍ ສມາປຕ຺ຕີ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ເຕນ ນເຍນ ສນ຺ຕໂຕ ມນສິ ກໂຣນ຺ໂຕ. ຕນ຺ຕິ ຍາຍ ເນວສຎ຺ຎີນາສຎ຺ຎີ ນາມ ໂຫຕິ, ສງ຺ຂາຣາວເສສສມາປຕ຺ຕິໍ ຠາເວຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ສຎ຺ຎໍ ປາປຸຓາຕີຕິ ໂຍຊນາ. ສຎ຺ຎາສີເສນ ຫິ ເທສນາ. ປຣມສຸຂຸມນ຺ຕິ ອຸກ຺ກໍສຄຕສຸຂຸມຠາວໍ. ສງ຺ຂາຣາວເສສສມາປຕ຺ຕິນ຺ຕິ ອຸກ຺ກໍສຄຕສຸຂຸມຕາຍ ສງ຺ຂາຣານໍ ເສສຕາມຕ຺ຕໍ ສມາປຕ຺ຕິໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອຈ຺ຈນ຺ຕສຸຂຸມຠາວປ຺ປຕ຺ຕສງ຺ຂາຣ’’ນ຺ຕິ. ອນ຺ຕມຕິຈ຺ຈ ອຈ຺ຈນ຺ຕໍ. ຍໂຕ ສຸຂຸມຕມໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕຖາປຣມຸກ຺ກໍສຄຕສຸຂຸມສງ຺ຂາຣນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຐມຊ຺ຌານູປຈາຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຫິ ຕຈ຺ຉນ຺ຕິຍາ ວິຍ ປວຕ຺ຕມານາຍ ຠາວນາຍ ອນຸກ຺ກເມນ ສງ຺ຂາຣາ ຕຕ຺ຖ ອນ຺ຕິມໂກຏ຺ຐາສຕໍ ປາປິຕາ, ຕໂຕ ປຣໍ ນິໂຣໂຘ ເອວ, ນ ສງ຺ຂາຣປ຺ປວຕ຺ຕີຕິ. ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘‘ສງ຺ຂາຣາວເສສສມາປຕ຺ຕີ’’ຕິ.

໒໘໗. ຍໍ ຕໍ ຈຕຸກ຺ຂນ຺ຘໍ. ອຕ຺ຖໂຕຕິ ກຸສລາທິວິເສສວິສິຏ຺ຐປຣມຕ຺ຖໂຕ. ວິເສສໂຕ ອຘິປຎ຺ຎາສິກ຺ຂາຍ ອຘິຏ຺ຐານຠູຕໍ ອິຘາຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອິຘ ສມາປນ຺ນສ຺ສ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກາ ຘມ຺ມາ ອຘິປ຺ເປຕາ’’ຕິ. ໂອຬາຣິກາຍ ສຎ຺ຎາຍ ອຠາວໂຕຕິ ຍທິປິ ຈຕຸຕ຺ຖາຣຸປ຺ປວິປາກສຎ຺ຎາຍ ຈຕຸຕ຺ຖາຣຸປ຺ປກຸສລສຎ຺ຎາ ໂອຬາຣິກາ, ຕຖາ ວິປສ຺ສນາມຄ຺ຄຜລສຎ຺ຎາຫິ, ຕຖາປິ ໂອຬາຣິກສຸຂຸມຕາ ນາມ ອຸປາທາຍຸປາທາຍ ຄເຫຕພ຺ພາຕິ ປຎ຺ຈໂວກາຣຠວປຣິຍາປນ຺ນາຍ ວິຍ ຈຕຸໂວກາເຣປິ ເຫຏ຺ຐາ ຕີສຸ ຠູມີສຸ ສຎ຺ຎາຍ ວິຍ ໂອຬາຣິກາຍ ອຠາວໂຕ. ສຸຂຸມາຍາຕິ ສງ຺ຂາຣາວເສສສຸຂຸມຠາວປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສຸຂຸມາຍ ສຎ຺ຎາຍ ຠາວໂຕ ວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ. ເນວສຎ຺ຎາຕິ ເອຕ຺ຖ ນ-ກາໂຣ ອຠາວຕ຺ໂຖ, ນາສຎ຺ຎນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ນ-ກາໂຣ ອຎ຺ຎຕ຺ໂຖ, ອ-ກາໂຣ ອຠາວຕ຺ໂຖວ, ອສຎ຺ຎໍ ອນສຎ຺ຎຎ຺ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາຕິ ເອກເທສຠາເວນ ອນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ. ເອຕ຺ຖາຕິ ຈຕຸຕ຺ຖາຣຸປ຺ເປ. ທຸຕິເຍ ອຕ຺ຖວິກປ຺ເປ ເນວສຎ຺ຎາຕິ ເອຕ຺ຖ ນ-ກາໂຣ ອຎ຺ຎຕ຺ໂຖ. ຕຖາ ນາສຎ຺ຎາຕິ ເອຕ຺ຖ ນ-ກາໂຣ, ອ-ກາໂຣ ຈ ອຎ຺ຎຕ຺ໂຖ ເອວາຕິ ເຕນ ທ຺ວເຍນ ສຎ຺ຎາຠາໂວ ເອວ ທສ຺ສິໂຕຕິ ຘມ຺ມາຍຕນປຣິຍາປນ຺ນຕາຍ ອາຍຕນຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕວາຕິ ‘‘ອຘິຏ຺ຐານຏ຺ເຐນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍຠາວໂຕ.

ກິໍ ປນ ກາຣຓໍ, ເຍເນຕ຺ຖ ສຎ຺ຎາວ ເອທິສີ ຊາຕາຕິ ອນຸໂຍຄໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ນ ເກວລ’’ນ຺ຕິອາທິ. ສຎ຺ຎາສີເສນາຍໍ ເທສນາ ກຕາ ‘‘ນານຕ຺ຕກາຍາ ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎິໂນ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໓.໓໔໑, ໓໕໙; ອ. ນິ. ໙.໒໔) ວິຍາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອວໍ ເອສ ອຕ຺ໂຖຕິ ກຎ຺ຈິ ວິເສສໍ ອຸປາທາຍ ສຠາວໂຕ ອຕ຺ຖີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພສ຺ເສວ ຘມ຺ມສ຺ສ ກຎ຺ຈິ ວິເສສໍ ອຸປາທາຍ ນຕ຺ຖີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕາສງ຺ຂາໂຕ ອຕ຺ໂຖ.

ອຕິໂຖກມ຺ປິ ຍໍ ເຕລມຕ຺ຖິ ຠນ຺ເຕຕິ ອາຫ ອກປ຺ປິຍຠາວໍ ອຸປາທາຍ, ຕເທວ ນຕ຺ຖິ, ຠນ຺ເຕ, ເຕລນ຺ຕິ ອາຫ ນາຬິປູຣຓໍ ອຸປາທາຍ. ເຕນາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຍຖາ’’ຕິອາທິ.

ຍທິ ອາຣມ຺ມຓສຎ຺ຊານນໍ ສຎ຺ຎາກິຈ຺ຈໍ, ຕໍ ສຎ຺ຎາ ສມານາ ກຖມຍໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕີຕິ ອາຫ ‘‘ທຫນກິຈ຺ຈມິວາ’’ຕິອາທິ. ສງ຺ຂາຣາວເສສສຸຂຸມຠາວປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ເອວ ເຫສາ ປຏຸສຎ຺ຎາກິຈ຺ຈໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ຕໂຕ ເອວ ຈ ຎາຓສ຺ສ ສຸຄຍ຺ຫາປິ ນ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ນິພ຺ພິທາຊນນມ຺ປິ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕີ’’ຕິ. ອກຕາຠິນິເວໂສຕິ ອກຕວິປສ຺ສນາຠິນິເວໂສ ອປ຺ປວຕ຺ຕິຕສມ຺ມສນຈາໂຣ. ປກຕິວິປສ຺ສໂກຕິ ປກຕິຍາ ວິປສ຺ສໂກ. ຂນ຺ຘາທິມຸເຂນ ວິປສ຺ສນໍ ອຠິນິວິສິຕ຺ວາ ທ຺ວາຣາລມ຺ພເນຫິ ສທ຺ຘິໍ ທ຺ວາຣປ຺ປວຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ ວິປສ຺ສໂກ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍ ຕພ຺ພິສຍອຸທຍພ຺ພຍຎາຓໍ ອຸປ຺ປາເທຕຸໍ, ຍຖາ ປນ ສກ຺ໂກຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂສປີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກລາປສມ຺ມສນວເສເນວາຕິ ຈຕຸຕ຺ຖາຣຸປ຺ປຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທປຣິຍາປນ຺ເນ ຜສ຺ສາທິຘມ຺ເມ ອວິນິພ຺ຠຸຊ຺ຊ ເອກໂຕ ຄເຫຕ຺ວາ ກລາປໂຕ ສມູຫໂຕ ສມ຺ມສນວເສນ ນຍວິປສ຺ສນາສງ຺ຂາຕກລາປສມ຺ມສນວເສນ. ຜສ຺ສາທິຘມ຺ເມ ວິນິພ຺ຠຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ສຣູປໂຕ ຄເຫຕ຺ວາ ອນິຈ຺ຈາທິວເສນ ສມ຺ມສນໍ ອນຸປທຘມ຺ມວິປສ຺ສນາ. ເອວໍ ສຸຂຸມຕ຺ຕໍ ຄຕາ ຍຖາ ຘມ຺ມເສນາປຕິນາປິ ນາມ ອນຸປທໍ ນ ວິປສ຺ສເນຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເຖຣສ຺ສາຕິ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ. ອຎ຺ຎາຫິປີຕິ ເອຕ຺ຖ ອຍມປຣາ ອຸປມາ – ເອໂກ ກິຣ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອຎ຺ຎຕຣໍ ປຸຣິສໍ ມນຸຎ຺ຎໍ ມຕ຺ຕິກຠາຊນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຐິຕໍ ທິສ຺ວາ ຍາຈິ ‘‘ເທຫິ ເມ ອິມໍ ຠາຊນ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ສຸຣາສິຕ຺ຕຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ນາຍ຺ໂຍ ສກ຺ກາ ທາຕຸໍ, ສຸຣາ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ອາຫ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອຕ຺ຕໂນ ສມີເປ ຐິຕໍ ປຸຣິສໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ອາຫ ‘‘ເຕນ ຫິ ອິມສ຺ສ ປາຕຸໍ ເທຫີ’’ຕິ. ອິຕໂຣ ‘‘ນຕ຺ຖຍ຺ໂຍ’’ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອໂຍຄ຺ຍຠາວໍ ອຸປາທາຍ ‘‘ອຕ຺ຖີ’’ຕິປິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ປາຕພ຺ພຕາຍ ຕຕ຺ຖ ອຠາວໂຕ ‘‘ນຕ຺ຖີ’’ຕິປິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ຊາຕໍ, ເອວໍ ອິຘາປີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ຍຖາ ເຫຏ຺ຐາ ‘‘ອນນ຺ໂຕ ອາກາໂສ, ອນນ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ນຕ຺ຖິ ກິຎ຺ຈີ’’ຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠາວນາກາໂຣ ຄຫິໂຕ, ເອວໍ ໂກຈິ ຠາວນາກາໂຣ ນ ຄຫິໂຕຕິ? ເກຈິ ຕາວ ອາຫຸ – ‘‘ຠາວນາກາໂຣ ນາມ ໂສປຈາຣສ຺ສ ຌານສ຺ສ ຍຖາສກໍ ອາຣມ຺ມເຓ ປວຕ຺ຕິອາກາໂຣ, ອາຣມ຺ມຓຎ຺ເຈຕ຺ຖ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນຘມ຺ມາ. ເຕ ປນ ຄຍ຺ຫມານາ ເອກສ຺ສ ວາ ປຸພ຺ພງ຺ຄມຘມ຺ມສ຺ສ ວເສນ ຄເຫຕພ຺ພາ ສິຍຸໍ, ສພ຺ເພ ເອວ ວາ. ຕຕ຺ຖ ປຐມປກ຺ເຂ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ຄຫຓໍ ອາປນ຺ນນ຺ຕິ ‘ວິຎ຺ຎາຓໍ ວິຎ຺ຎາຓ’ນ຺ຕິ ມນສິກາເຣ ຈຕຸຕ຺ຖາຣຸປ຺ປສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນຠາໂວ ອາປຊ຺ຊຕິ. ທຸຕິຍປກ຺ເຂ ປນ ສພ຺ພໂສ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນຘມ຺ມາຣມ຺ມຓຕາຍ ຌານສ຺ສ ‘ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎໍ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ ມນສິກາເຣ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນຕາ ວາ ສິຍາ, ອຠາວາຣມ຺ມຓຕາ ວາ. ສພ຺ພຖາ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນຠາໂວ ນ ລພ຺ຠຕີ’’ຕິ. ຕທິທມກາຣຓໍ ຕຖາ ຌານສ຺ສ ອປ຺ປວຕ຺ຕນໂຕ. ນ ຫິ ຈຕຸຕ຺ຖາຣຸປ຺ປຠາວນາ ວິຎ຺ຎາຓມາກິຎ຺ຈຎ຺ຎໍ ວາ ອາມສນ຺ຕີ ປວຕ຺ຕຕິ, ກິຎ຺ຈຣຫິ? ຕຕິຍາຣຸປ຺ປສ຺ສ ສນ຺ຕຕໍ.

ຍທິ ເອວໍ, ກສ຺ມາ ປາຬິຍໍ ‘‘ສນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ນ ຄຫິຕນ຺ຕິ? ກິຎ຺ຈາປິ ນ ຄຫິຕຕໍ ສຸຕ຺ເຕ (ທີ. ນິ. ໒.໑໒໙; ສໍ. ນິ. ໒.໑໕໒), ວິຠງ຺ເຄ (ວິຠ. ໖໐໖ ອາທໂຍ) ປນ ຄຫິຕເມວ. ຍຖາຫ – ‘‘ຕຎ຺ເຎວ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ສນ຺ຕໂຕ ມນສິ ກໂຣຕິ, ສງ຺ຂາຣາວເສສສມາປຕ຺ຕິໍ ຠາເວຕີ’’ຕິ (ວິຠ. ໖໑໙). ອຖ ກສ຺ມາ ວິຠງ຺ເຄ ວິຍ ສຸຕ຺ເຕ ຠາວນາກາໂຣ ນ ຄຫິໂຕຕິ? ເວເນຍ຺ຍຊ຺ຌາສຍໂຕ, ເທສນາວິລາສໂຕ ຈ. ເຍ ຫິ ເວເນຍ຺ຍາ ຍຖາ ເຫຏ຺ຐາ ຕີສຸ ອາຣຸປ຺ເປສຸ ‘‘ອນນ຺ໂຕ ອາກາໂສ, ອນນ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ນຕ຺ຖິ ກິຎ຺ຈີ’’ຕິ ຠາວນາກາໂຣ ຄຫິໂຕ, ເອວໍ ອຄ຺ຄຫິເຕ ເອວ ຕສ຺ມິໍ ຕມຕ຺ຖໍ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ຕິ, ເຕສໍ ວເສນ ສຸຕ຺ເຕ ຕຖາ ເທສນາ ກຕາ, ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຄຕິກາວ ອຠິຘມ຺ເມ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີເຍ (ວິຠ. ໖໐໕ ອາທໂຍ) ອຸທ຺ເທສເທສນາ. ເຍ ປນ ເວເນຍ຺ຍາ ວິຠຊິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ເຕເຍວ ຕສ຺ມິໍ ຕມຕ຺ຖໍ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ຕິ, ເຕສໍ ວເສນ ວິຠງ຺ເຄ ຠາວນາກາໂຣ ວຸຕ຺ໂຕ. ຘມ຺ມິສ຺ສໂຣ ປນ ຠຄວາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຘມ຺ມານໍ ເທເສຕພ຺ພປ຺ປກາຣໍ ຊານນ຺ໂຕ ກຕ຺ຖຈິ ຠາວນາກາຣໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ກຕ຺ຖຈິ ຠາວນາກາຣໍ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ. ສາ ຈ ເທສນາ ຍາວເທວ ເວເນຍ຺ຍວິນຍຕ຺ຖາຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ເທສນາວິລາໂສ. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕເທສນາ ວາ ປຣິຍາຍກຖາຕິ ຕຕ຺ຖ ຠາວນາກາໂຣ ນ ຄຫິໂຕ, ອຠິຘມ຺ມເທສນາ ປນ ນິປ຺ປຣິຍາຍກຖາຕິ ຕຕ຺ຖ ຠາວນາກາໂຣ ຄຫິໂຕຕິ ເອວມ຺ເປຕ຺ຖ ຠາວນາກາຣສ຺ສ ຄຫເຓ, ອຄ຺ຄຫເຓ ຈ ກາຣຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອປເຣ ປນ ຠຓນ຺ຕິ – ‘‘ຈຕຸຕ຺ຖາຣຸປ຺ເປ ວິເສສທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ສຸຕ຺ເຕ ຠາວນາກາຣສ຺ສ ອຄ຺ຄຫຓໍ, ສ຺ວາຍໍ ວິເສໂສ ອນຸປຸພ຺ພຠາວນາຊນິໂຕ. ສາ ຈ ອນຸປຸພ຺ພຠາວນາ ປຫານກ຺ກໂມປຊນິຕາ ປຫາຕພ຺ພສມຕິກ຺ກເມນ ຌານານໍ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພໂຕ. ຕຖາ ຫິ ກາມາທິວິເວກວິຕກ຺ກວິຈາຣວູປສມປີຕິວິຣາຄໂສມນສ຺ສຕ຺ຖງ຺ຄມມຸເຂນ ຣູປາວຈຣຊ຺ຌານານິ ເທສິຕານິ, ຣູປສຎ຺ຎາທິສມຕິກ຺ກມມຸເຂນ ອຣູປຊ຺ຌານານິ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ຌານານິເຍວ, ອຖ ໂຂ ສພ຺ພມ຺ປິ ສີລໍ, ສພ຺ພາປິ ປຎ຺ຎາ ປຏິປກ຺ຂຘມ຺ມປ຺ປຫານວເສເນວ ສມ຺ປາເທຕພ຺ພໂຕ ປຫາຕພ຺ພຘມ຺ມສມຕິກ຺ກມທສ຺ສນມຸເຂເນວ ເທສນາ ອາຣຸຬ຺ຫາ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ປາຓາຕິປາຕໍ ປຫາຍ ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣໂຕ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໑.໘, ໑໙໔) ສີລສໍວໂຣ, ‘‘ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ນ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫີ ໂຫຕິ ນານຸພ຺ຍຎ຺ຊນຄ຺ຄາຫີ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໑.໒໑໓; ມ. ນິ. ໑.໔໑໑, ໔໒໑; ໓.໑໕, ໗໕) ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວໂຣ, ‘‘ເນວ ທວາຍ ນ ມທາຍາ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໒໓, ໔໒໒; ໒.໒໔; ໓.໗໕; ສໍ. ນິ. ໒.໖໓; ອ. ນິ. ໖.໕໘; ມຫານິ. ໒໐໖; ວິຠ. ໕໑໘) ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາ, ‘‘ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ມິຈ຺ຉາຊີວໍ ປຫາຍ ສມ຺ມາອາຊີເວນ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປຕີ’’ຕິອາທິນາ (ສໍ. ນິ. ໕.໘) ອາຊີວປາຣິສຸທ຺ຘິ, ‘‘ອຠິຊ຺ຌໍ ໂລເກ ປຫາຍ ວິຄຕາຠິຊ຺ເຌນ ເຈຕສາ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໑.໒໑໗; ມ. ນິ. ໑.໔໑໒, ໔໒໕; ໓.໑໖, ໗໕) ຊາຄຣິຍານຸໂຍໂຄ, ‘‘ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາ ຠາເວຕພ຺ພາ ອສ຺ມິມານສມຸຄ຺ຆາຕາຍ, ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎິໂນ, ເມຆິຍ, ອນຕ຺ຕສຎ຺ຎາ ສຓ຺ຐາຕິ, ອນຕ຺ຕສຎ຺ຎີ ອສ຺ມິມານສມຸຄ຺ຆາຕໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕີ’’ຕິອາທິນາ ປຎ຺ຎາ ປຏິປກ຺ຂຘມ຺ມປ຺ປຫານວເສເນວ ເທສິຕາ. ຕສ຺ມາ ຌານານິ ເທເສນ຺ໂຕ ຠຄວາ ‘‘ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫີ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໑.໒໒໖; ສໍ. ນິ. ໒.໑໕໒; ອ. ນິ. ໔.໑໒໓) ປຫາຕພ຺ພຘມ຺ມສມຕິກ຺ກມທສ຺ສນມຸເຂເນວ ເທເສສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກາມາທິວິເວກວິຕກ຺ກວິຈາຣວູປສມປີຕິວິຣາຄໂສມນສ຺ສຕ຺ຖງ຺ຄມມຸເຂນ ຣູປາວຈຣຊ຺ຌານານິ ເທສິຕານິ, ຣູປສຎ຺ຎາທິສມຕິກ຺ກມມຸເຂນ ອຣູປຊ຺ຌານານີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ຣູປາວຈຣໍ ປຐມໍ ຌານໍ ຠາວນາວິເສສາຘິຄເຕຫິ ວິຕກ຺ກາທີຫິ ວິຍ ສທ຺ຘາທີຫິປິ ຕິກ຺ຂວິສທສູຣສຠາເວຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ກາມຈ຺ຉນ຺ທາທີນໍ ນີວຣຓານໍ, ຕເທກຏ຺ຐານຎ຺ຈ ປາປຘມ຺ມານໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠນໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມຠາວປ຺ປຕ຺ຕໍ ກາມາວຈຣຘມ຺ເມຫິ ສຓ຺ຫສຸຂຸມໍ, ສນ຺ຕໍ, ປຓີຕຎ຺ຈ ໂຫຕິ; ທຸຕິຍຊ຺ຌານາທີນິ ປນ ຠາວນາວິເສເສນ ໂອຬາຣິກງ຺ຄປ຺ປຫານໂຕ ຕໂຕ ສາຕິສຍໍ ສຓ຺ຫສຸຂຸມສຓ຺ຫສຸຂຸມຕຣາທິຠາວປ຺ປຕ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ. ຕຖາ ອຣູປາວຈຣໍ ປຐມຊ຺ຌານໍ ຣູປວິຣາຄຠາວນາຠາເວນ ປວຕ຺ຕມານໍ ອາຣມ຺ມຓສນ຺ຕຕາຍປິ ອງ຺ຄສນ຺ຕຕາຍປິ ປາກຕິກປຣິຕ຺ຕຘມ຺ເມຫິ ວິຍ ສພ຺ພຣູປາວຈຣຘມ຺ເມຫິ ສນ຺ຕສຸຂຸມຠາວປ຺ປຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອາຣມ຺ມຓສນ຺ຕຠາເວນາປິ ຫິ ຕທາຣມ຺ມຓຘມ຺ມາ ສນ຺ຕສຠາວາ ໂຫນ຺ຕິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມາຣມ຺ມຓາ ຘມ຺ມາ.

ສຕິປິ ຘມ຺ມໂຕ, ມຫຄ຺ຄຕຠາເວນາປິ ຈ ອເຠເທ ຣູປາວຈຣຈຕຸຕ຺ຖໂຕ ອາຣຸປ຺ປໍ ອງ຺ຄໂຕປິ ສນ຺ຕເມວ, ຍຕສ຺ສ ສນ຺ຕວິໂມກ຺ຂຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ທຸຕິຍາຣຸປ຺ປາທີນິ ປນ ປຐມາຣຸປ຺ປາທິໂຕ ອງ຺ຄໂຕ, ອາຣມ຺ມຓໂຕ ຈ ສນ຺ຕສນ຺ຕຕຣສນ຺ຕຕມຠາວປ຺ປຕ຺ຕານິ ຕຖາ ຠາວນາວິເສສສມາໂຍຄໂຕ, ສ຺ວາຍໍ ຠາວນາວິເສໂສ ປຐມຊ຺ຌານູປຈາຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕໍຕໍປຫາຕພ຺ພສມຕິກ຺ກມນວເສນ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຌານສ຺ສ ສນ຺ຕສຸຂຸມຠາວໍ ອາປາເທນ຺ໂຕ ຈຕຸຕ຺ຖາຣຸປ຺ເປ ສງ຺ຂາຣາວເສສສຸຂຸມຠາວໍ ປາເປຕິ. ຍໂຕ ຈຕຸຕ຺ຖາຣຸປ຺ປໍ ຍຖາ ອນຸປທຘມ຺ມວິປສ຺ສນາວເສນ ວິປສ຺ສນາຍ ອາຣມ຺ມຓຠາວໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ປກຕິວິປສ຺ສກສ຺ສາປິ ນິພ຺ພິທຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈໂຍ ນ ໂຫຕິ ສງ຺ຂາຣາວເສສສຸຂຸມຠາວປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ, ຕຖາ ສຍໍ ຕຕິຍາຣຸປ຺ປຘມ຺ເມສຸ ປວຕ຺ຕມານໍ ເຕ ຍາຖາວໂຕ ວິຠາເວຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ຍຖາ ຕທຎ຺ຎຊ຺ຌານານິ ອຕ຺ຕໂນ ອາຣມ຺ມຓໍ. ເກວລໍ ປນ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕິມຕ຺ຕເມວສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ໂຫຕິ, ຕຍິທໍ ອາຣມ຺ມຓຠາເວນາປິ ນາມ ວິຠູຕາກາຣຕາຍ ຐາຕຸໍ ອປ຺ປໂຫນ຺ຕໍ ອາຣມ຺ມຓກຣເຓ ກິໍ ປໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ຕທສ຺ສ ອວິຠູຕກິຈ຺ຈຕໍ ທິສ຺ວາ ສຕ຺ຖາ ເຫຏ຺ຐາ ຕີສຸ ຐາເນສຸ ຠາວນາກາຣໍ ວຕ຺ວາ ຕາທິໂສ ອິຘ ນ ລພ຺ຠຕີຕິ ທີເປຕຸໍ ຈຕຸຕ຺ຖາຣຸປ຺ປເທສນາຍໍ ສຸຕ຺ເຕ ຠາວນາກາຣໍ ປຣິຍາຍເທສນຕ຺ຕາ ນ ກເຖສິ.

ຍສ຺ມາ ປນ ສາຣມ຺ມຓສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ອາຣມ຺ມເຓ ປວຕ຺ຕິອາກາໂຣ ອຕ຺ເຖວາຕິ ອຕິສຸຂຸມຠາວປ຺ປຕ຺ຕໍ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕໍເຍວ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ສນ຺ຕໂຕ ມນສິ ກໂຣຕີ’’ຕິ (ວິຠ. ໖໑໙) ວິຠງ຺ເຄ ວຸຕ຺ຕໍ ຍຖາຘມ຺ມສາສນຠາວໂຕ, ປຸພ຺ພຠາຄວເສນ ວາ ວິຠງ຺ເຄ ‘‘ສນ຺ຕໂຕ ມນສິ ກໂຣຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ຕທາ ໂຍຄິໂນ ຕສ຺ສ ວິຠູຕຠາວໂຕ. ອປ຺ປນາວເສນ ປນ ສຸຕ຺ເຕ ຠາວນາກາໂຣ ນ ຄຫິໂຕ ອວິຠູຕຠາວໂຕ. ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຫິ ກິຎ຺ຈິ ອາທິໂຕ ອວິຠູຕໍ ໂຫຕິ, ຍຖາ ຕໍ? ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິອາທິ. ກິຎ຺ຈິ ມຊ຺ເຌ, ຍຖາ ຕໍ? ອານາປານສ຺ສຕິ. ກິຎ຺ຈິ ອຸຠຍຕ຺ຖ, ຍຖາ ຕໍ? ອຸປສມານຸສ຺ສຕິອາທິ. ຈຕຸຕ຺ຖາຣຸປ຺ປກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ປນ ປຣິໂຍສາເນ ອວິຠູຕໍ ຠາວນາຍ ມຕ຺ຖກປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ອວິຠູຕຠາວໂຕ. ຕສ຺ມາ ຈຕຸຕ຺ຖາຣຸປ຺ເປ ອິມໍ ວິເສສໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ສຕ຺ຖາຣາ ສຸຕ຺ເຕ ຠາວນາກາໂຣ ນ ຄຫິໂຕ, ນ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ອຠາວໂຕຕິ ນິຏ຺ຐເມຕ຺ຖ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ.

ປກິຓ຺ຓກກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໘໘. ອສທິສຣູໂປຕິ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓອສີຕິອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນພ຺ຍາມປ຺ປຠາເກຕຸມາລາທີຫິ ຣູປຄຸເຓຫິ ອຎ຺ເຎຫິ ອສາຘາຣຓຣູປກາໂຍ, ສຠາວຕ຺ໂຖ ວາ ຣູປ-ສທ຺ໂທ ‘‘ຍໍ ໂລເກ ປິຍຣູປໍ ສາຕຣູປ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໒.໔໐໐; ມ. ນິ. ໑.໑໓໓; ວິຠ. ໒໐໓) ວິຍ. ຕສ຺ມາ ອສທິສຣູໂປຕິ ອສທິສສຠາໂວ, ເຕນ ທສພລຈຕຸເວສາຣຊ຺ຊາທິຄຸຓວິເສສສມາໂຍຄທີປນໂຕ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມກາຍສມ຺ປຕ຺ຕິຍາປິ ອສທິສຕາ ທສ຺ສິຕາ ໂຫຕິ. ອິຕີຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ. ຕສ຺ມິນ຺ຕິ ອາຣຸປ຺ເປ. ປກິຓ຺ຓກກຖາປິ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາຕິ ປຸພ຺ເພ ວິຍ ອສາຘາຣຓໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຌາເນ ປຕິນິຍຕເມວ ອຕ຺ຖໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສາຘາຣຓຠາວໂຕ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ປກິຓ຺ຓກໍ ວິສຏໍ ອຕ຺ຖໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕາ ປກິຓ຺ຓກກຖາປິ ວິຊານິຕພ຺ພາ.

໒໘໙. ຣູປນິມິຕ຺ຕາຕິກ຺ກມໂຕຕິ ກສິຓຣູປສງ຺ຂາຕສ຺ສ ປຏິຠາຄນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ອຕິກ຺ກມນໂຕ. ອາກາສາຕິກ຺ກມໂຕຕິ ກສິຓຸຄ຺ຆາຏິມາກາສສ຺ສ ອຕິກ຺ກມນໂຕ. ອາກາເສ ປວຕ຺ຕິຕວິຎ຺ຎາຓາຕິກ຺ກມໂຕຕິ ປຐມາຣຸປ຺ປວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອຕິກ຺ກມນໂຕ, ນ ທຸຕິຍາຣຸປ຺ປວິຎ຺ຎາຓາຕິກ຺ກມນໂຕ. ຕທຕິກ຺ກມໂຕ ຫິ ຕສ຺ເສວ ວິຠາວນໍ ໂຫຕິ. ທຸຕິຍາຣຸປ຺ປວິຎ຺ຎາຓວິຠາວເນ ຫິ ຕເທວ ອຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ສິຍາ, ນ ຕສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓໍ, ນ ຈ ອາຣມ຺ມເຓ ໂທສໍ ທິສ຺ວາ ອນາຣມ຺ມຓສ຺ສ ວິຠາວນາຕິກ຺ກໂມ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ປາຬິຍຎ຺ຈ ‘‘ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ ສໂຕ ສມາປຊ຺ຊຕິ…ເປ… ສໂຕ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຕໍເຍວ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຠາເວຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕໍເຍວ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ ອຠາເວຕີ’’ຕິ, ‘‘ຕໍເຍວ ອຠາເວຕີ’’ຕິ ວາ. ‘‘ອນນ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ທ຺ວຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ອາຣມ຺ມຓຎ຺ຈ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນຎ຺ຈ. ຕສ຺ມິໍ ທ຺ວເຍ ເຍນ ເກນຈິ, ຍໂຕ ວາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ, ເຕເນວ ປຘານນິທ຺ທິຏ຺ເຐນ ຕໍ-ສທ຺ທສ຺ສ ສມ຺ພນ຺ເຘ ອາປນ຺ເນ ‘‘ອຍຎ຺ຈ ອາຣມ຺ມຓາຕິກ຺ກມຠາວນາ’’ຕິ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນສ຺ສ ນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ວິຎ຺ຎາຓວຈນໍ. ຕສ຺ມາ ປຐມາຣຸປ຺ປວິຎ຺ຎາຓສ຺ເສວ ອຠາວນາຕິກ຺ກໂມ ວຸຕ຺ໂຕ.

໒໙໐. ເອວໍ ສນ຺ເຕປີຕິ ອງ຺ຄາຕິກ຺ກເມ ອສຕິປິ. ສຸປ຺ປຓີຕຕຣາຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ປຓີຕຕຣາ, ສຸນ຺ທຣາ ປຓີຕຕຣາ ຈາຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ. ສຕິປິ ຈຕຸນ຺ນໍ ປາສາທຕລານໍ, ສາຏິການຎ຺ຈ ຕພ຺ຠາວໂຕ, ປມາຓໂຕ ຈ ສມຠາເວ ອຸປຣູປຣິ ປນ ກາມຄຸຓານໍ, ສຸຂສມ຺ຜສ຺ສາທີນຎ຺ຈ ວິເສເສນ ປຓີຕຕຣາທິຠາໂວ ວິຍ ເອຕາສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ສມາປຕ຺ຕີນໍ ອາຣຸປ຺ປຠາວໂຕ, ອງ຺ຄໂຕ ຈ ສຕິປິ ສມຠາເວ ຠາວນາວິເສສສິທ຺ໂຘ ປນ ສາຕິສໂຍ ອຸປຣູປຣິ ປຓີຕຕຣາທິຠາໂວຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ຍຖາ ຫີ’’ຕິອາທິນາ.

໒໙໑. ນິສ຺ສິໂຕຕິ ນິສ຺ສາຍ ຐິໂຕ. ທຸຏ຺ຐິຕາຕິ ນ ສມ຺ມາ ຐິຕາ, ທຸກ຺ຂໍ ວາ ຐິຕາ. ຕນ຺ນິສ຺ສິຕນ຺ຕິ ເຕນ ນິສ຺ສິຕໍ, ຐານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕນ຺ນິສ຺ສິຕນ຺ຕິ ວາ ຕໍ ມຓ຺ຑປລຄ຺ຄໍ ປຸຣິສໍ ນິສ຺ສາຍ ຐິຕໍ ປຸຣິສນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຓ຺ຑປລຄ຺ຄຎ຺ຫິ ອນິສ຺ສາຍ ເຕນ ວິນາຠູເຕ ວິວິຕ຺ເຕ ພຫິ ໂອກາເສ ຐານໍ ວິຍ ອາກາສລຄ຺ຄວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ວິເວເກ ຕທປຄເມ ຕຕິຍາຣຸປ຺ປສ຺ສ ຐານນ຺ຕິ.

໒໙໒. ອາຣມ຺ມຓໍ ກໂຣເຕວ, ອຎ຺ຎາຠາເວນ ຕໍ ອິທນ຺ຕິ ‘‘ອາສນ຺ນວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນປຈ຺ຈຕ຺ຖິກຣູປາສນ຺ນາກາສາຣມ຺ມຓວິຎ຺ຎາຓາປຄມາຣມ຺ມຓໍ, ໂນ ຈ ສນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຈ ທິຏ຺ຐາທີນວມ຺ປິ ຕໍ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ອິທໍ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນຊ຺ຌານໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຕາທິສສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓຠາວໂຍຄ຺ຍສ຺ສ ອຠາເວນ ອລາເຠນ ອາຣມ຺ມຓໍ ກໂຣຕິ ເອວ. ‘‘ສພ຺ພທິສມ຺ປຕິ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ຊນສ຺ສ ອຄຕິກຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຸຕ຺ຕິນ຺ຕິ ຊີວິກໍ. ວຕ຺ຕຕີຕິ ຊີວຕິ.

໒໙໓. ອາຣຸຬ຺ໂຫຕິອາທີສຸ ອຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ຍຖາ ໂກຈິ ປຸຣິໂສ ອເນກໂປຣິສໍ ທີຆນິສ຺ເສຓິໍ ອາຣຸຬ຺ໂຫ ຕສ຺ສ ອຸປຣິມປເທ ຐິໂຕ ຕສ຺ສາ ນິສ຺ເສຓິຍາ ພາຫຸເມວ ໂອລຸພ຺ຠຕິ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອລາຠໂຕ, ຍຖາ ຈ ປໍສຸປພ຺ພຕສ຺ສ, ມິສ຺ສກປພ຺ພຕສ຺ສ ວາ ອຄ຺ຄໂກຏິໍ ອາຣຸຬ຺ໂຫ ຕສ຺ສ ມຕ຺ຖກເມວ ໂອລຸພ຺ຠຕິ, ຍຖາ ຈ ຄິຣິໍ ສິລາປພ຺ພຕໍ ອາຣຸຬ຺ໂຫ ປຣິປ຺ຜນ຺ທມາໂນ ອຎ຺ຎາຠາວໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ຊຓ຺ຓຸກເມວ ໂອລຸພ຺ຠຕິ, ຕຖາ ເອຕໍ ຈຕຸຕ຺ຖາຣຸປ຺ປຊ຺ຌານໍ ຕໍ ຕຕິຍາຣຸປ຺ປໍ ໂອລຸພ຺ຠິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕີຕິ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ຖໂຕ ອວິຠຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ອາຣຸປ຺ປນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອິຕິ ທສມປຣິຈ຺ເຉທວຓ຺ຓນາ.