໑. ສີລນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

ສີລສຣູປາທິກຖາວຓ຺ຓນາ

໖. ເອວນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ. ອເນກຄຸຓສງ຺ຄາຫເກນາຕິ ອຘິສີລສິກ຺ຂາທີນໍ, ອຎ຺ເຎສຎ຺ຈ ອເນເກສໍ ຄຸຓານໍ ສງ຺ຄາຫເກນ. ສີລສມາຘິປຎ຺ຎາມຸເຂນາຕິ ‘‘ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ອນິຈ຺ຈາ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ປ. ໒໗໗; ເຖຣຄາ. ໖໗໖; ເນຕ຺ຕິ. ໕) ວິຍ ວິປສ຺ສນາມຕ຺ຕາທິມຸເຂນ ສງ຺ເຂປໂຕ ອເທເສຕ຺ວາ ສີລສມາຘິປຎ຺ຎາມຸເຂນ ເທສິໂຕປິ, ສຕ຺ຕຕິໍສາຍປິ ວາ ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ມານໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ ຕຕ຺ຖ ສີລສມາຘິປຎ຺ຎາ ມຸຂໍ ປມຸຂໍ ກຕ຺ວາ ເທສິໂຕປິ. ເອເຕນ ສີລສມາຘິປຎ຺ຎາສຸ ອວເສສໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ມານໍ ສຠາວໂຕ, ອຸປກາຣໂຕ ຈ ອນ຺ໂຕຄຘຠາໂວ ທີປິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຕິສງ຺ເຂປເທສິໂຕເຍວ ໂຫຕິ ສຠາວວິຠາຄາທິໂຕ ອວິຠາວິຕຕ຺ຕາ. ນາລນ຺ຕິ ນ ປຣິຍຕ຺ຕໍ ນ ສມຕ຺ຖໍ. ສພ຺ເພສນ຺ຕິ ນາຕິສງ຺ເຂປນາຕິວິຕ຺ຖາຣຣຸຈີນມ຺ປິ, ວິປຎ຺ຈິຕຎ຺ຎຸເນຍ຺ຍານມ຺ປິ ວາ. ສງ຺ເຂປເທສນາ ຫິ ສໍຂິຕ຺ຕຣຸຈີນໍ, ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎູນໍເຍວ ຈ ອຸປກາຣາຍ ໂຫຕິ, ນ ປນິຕເຣສໍ. ອສ຺ສ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄສ຺ສ. ປຸຈ຺ຉນຏ຺ເຐນ ປຎ຺ຫາ, ກິຣິຍາ ກຣຓໍ ກມ຺ມໍ, ປຎ຺ຫາວ ກມ຺ມໍ ປຎ຺ຫາກມ຺ມໍ, ປຸຈ຺ຉນປໂຍໂຄ.

ກິໍ ສີລນ຺ຕິ ສຣູປປຸຈ຺ຉາ. ເກນຏ຺ເຐນ ສີລນ຺ຕິ ເກນ ອຕ຺ເຖນ ສີລນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ‘‘ສີລ’’ນ຺ຕິ ປທໍ ກໍ ອຠິເຘຍ຺ຍໍ ນິສ຺ສາຍ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຍິທໍ ສີລໍ ສຠາວໂຕ, ກິຈ຺ຈໂຕ, ອຸປຏ຺ຐານາກາຣໂຕ, ອາສນ຺ນກາຣຓໂຕ ຈ ກຖໍ ຊານິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ການສ຺ສ ລກ຺ຂຓຣສປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານປທຏ຺ຐານານີ’’ຕິ. ປຏິປຕ຺ຕິ ນາມ ທິຏ຺ຐານິສໍເສ ເອວ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ກິມານິສໍສ’’ນ຺ຕິ. ກຕິວິຘນ຺ຕິ ປເຠທປຸຈ຺ຉາ. ວິຠາຄວນ຺ຕານໍ ຫິ ສຠາວວິຠາວນໍ ວິຠາຄທສ຺ສນມຸເຂເນວ ໂຫຕີຕິ. ໂວທານໍ ວິສຸທ຺ຘິ. ສາ ຈ ສໍກິເລສມລວິມຸຕ຺ຕິ. ຕໍ ອິຈ຺ຉນ຺ເຕນ ຍສ຺ມາ ອຸປາຍໂກສລ຺ລຕ຺ຖິນາ ອນຸປາຍໂກສລ຺ລໍ ວິຍ ສໍກິເລໂສ ຊານິຕພ຺ໂພຕິ ອາຫ ‘‘ໂກ ຈສ຺ສ ສໍກິເລໂສ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຣາຕິ ຕສ຺ມິໍ, ຕສ຺ສ ວາ ປຎ຺ຫາກມ຺ມສ຺ສ. ວິສ຺ສຊ຺ຊນນ຺ຕິ ວິວຣຓໍ. ປຸຈ຺ຉິໂຕ ຫິ ອຕ຺ໂຖ ອວິຠາວິຕຕ຺ຕາ ນິຄູຬ຺ໂຫ ມຸຏ຺ຐິຍໍ ກໂຕ ວິຍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຕສ຺ສ ວິວຣຓໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ວິຠູຕຠາວກາຣຓໂຕ. ປາຓາຕິປາຕາທີຫີຕິ ເອຕ຺ຖ ປາໂຓຕິ ໂວຫາຣໂຕ ສຕ຺ໂຕ, ປຣມຕ຺ຖໂຕ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ຕສ຺ສ ສຣເສເນວ ປຕນສຠາວສ຺ສ ອນ຺ຕເຣ ເອວ ອຕິວ ປາຕນໍ ອຕິປາໂຕ, ສຓິກໍ ປຕິຕຸໍ ອທຕ຺ວາ ສີຆໍ ປາຕນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ, ອຕິກ຺ກມ຺ມ ວາ ສຕ຺ຖາທີຫິ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ປາຕນໍ ອຕິປາໂຕ, ປາຓຆາໂຕ. ອາທິສທ຺ເທນ ອທິນ຺ນາທານາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເຕຫິ ປາຓາຕິປາຕາທີຫິ ທຸສ຺ສີລ຺ຍກມ຺ເມຫິ. ວິຣມນ຺ຕສ຺ສາຕິ ສມາທານວິຣຕິວເສນ, ສມ຺ປຕ຺ຕວິຣຕິວເສນ ຈ ໂອຣມນ຺ຕສ຺ສ. ວຕ຺ຕປຏິປຕ຺ຕິນ຺ຕິ ອຸປຊ຺ຌາຍວຕ຺ຕາທິວຕ຺ຕກຣຓໍ. ເຈຕນາທໂຍ ຘມ຺ມາຕິ ສງ຺ເຂປໂຕ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ປາຬິວເສນ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເຈຕຍຕີຕິ ເຈຕນາ, ອຕ຺ຕນາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມຫິ ສທ຺ຘິໍ ອາຣມ຺ມເຓ ອຠິສນ຺ທຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຈຕນາຍ ອນຸກູລວເສເນວ ຫິ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຘມ຺ມາ ອາຣມ຺ມເຓ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ເຈຕນາ ກາມໍ ກຸສລຕ຺ຕິກສາຘາຣຓາ, ອິຘ ປນ ສີລເຈຕນາ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ກຸສລາ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເຈຕສິ ນິຍຸຕ຺ຕໍ ເຈຕສິກໍ, ຈິຕ຺ຕສມ຺ປຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຈຕນາຍ ສຕິປິ ເຈຕສິກຕ຺ເຕ ‘‘ເຈຕນາ ສີລ’’ນ຺ຕິ ວິສຸໍ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ຕທຎ຺ຎເມວ ວິຣຕິອນຠິຊ຺ຌາທິກໍ ເຈຕສິກໍ ສີລໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ໂຄພລີພທ຺ທຎາເຍນ. ສໍວຣຓໍ ສໍວໂຣ. ຍຖາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ຈິຕ຺ເຕ ນ ໂອຕຣນ຺ຕິ, ຕຖາ ປິທຫນໍ. ອວີຕິກ຺ກໂມ ວີຕິກ຺ກມສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂຠູຕາ ອວີຕິກ຺ກມວເສນ ປວຕ຺ຕຈິຕ຺ຕເຈຕສິກາ. ຕຕ຺ຖ ເຈຕນາ ສີລໍ ນາມາຕິອາທິ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ສຸຕ຺ຕປທສ຺ສ ວິວຣຓໍ. ວິຣມນ຺ຕສ຺ສ ເຈຕນາຕິ ວິຣຕິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ປຘານຠູຕໍ ເຈຕນມາຫ. ປູເຣນ຺ຕສ຺ສ ເຈຕນາຕິ ວຕ຺ຕປຏິປຕ຺ຕິອາຍູຫິນີ. ວິຣມນ຺ຕສ຺ສ ວິຣຕີຕິ ວິຣຕິຍາ ປຘານຠາວໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເອຕ຺ຖ ຫິ ຍທາ ‘‘ຕິວິຘາ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາຍສຎ຺ເຈຕນາ ກຸສລໍ ກາຍກມ຺ມ’’ນ຺ຕິອາທິ (ກຖາ. ໕໓໙) ວຈນໂຕ ປາຓາຕິປາຕາທີນໍ ປຏິປກ຺ຂຠູຕາ ຕພ຺ພິຣຕິວິສິຏ຺ຐາ ເຈຕນາ ຕຖາປວຕ຺ຕາ ປຘານຠາເວນ ປາຓາຕິປາຕາທິປຏິວິຣຕິສາຘິກາ ໂຫຕິ, ຕທາ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ວິຣຕິອນຠິຊ຺ຌາທໂຍ ຈ ເຈຕນາປກ຺ຂິກາ ວາ, ອພ຺ໂພຫາຣິກາ ວາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ເຈຕນາສີລໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍທາ ປນ ປາຓາຕິປາຕາທີຫິ ສງ຺ໂກຈໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ຕໂຕ ວິຣມຓາກາເຣນ ປວຕ຺ຕມານາ ເຈຕນາວິສິຏ຺ຐາ ວິຣຕິ, ອນຠິຊ຺ຌາທໂຍ ຈ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປຘານຠາເວນ ກິຈ຺ຈສາຘິກາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕທາ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ເຈຕນາ ວິຣຕິອາທິປກ຺ຂິກາ ວາ ໂຫຕິ, ອພ຺ໂພຫາຣິກາ ວາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ເຈຕສິກສີລໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອິທານິ ສຸຕ຺ເຕ ອາຄຕນເຍນ ກຸສລກມ຺ມປຖວເສນ ເຈຕນາເຈຕສິກສີລານິ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຊຫນ຺ຕສ຺ສາຕິ ສມາທານວເສນ ‘‘ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສມ຺ປຕ຺ຕວຕ຺ຖຸການິປິ ອນຊ຺ຌາຈຣເຓນ ປຊຫນ຺ຕສ຺ສ. ສຕ຺ຕ ກມ຺ມປຖເຈຕນາຕິ ປາຓາຕິປາຕາທິປຫານສາຘິກາ ປຏິປາຏິຍາ ສຕ຺ຕ ກຸສລກມ຺ມປຖເຈຕນາ. ອຠິຊ຺ຌາທິວເສນ ຍໍ ປຣທາຣຄມນາທິ ກຣີຍຕິ, ຕສ຺ສ ປຫາຍກາ ອນຠິຊ຺ຌາທໂຍ ສີລນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເຈຕສິກໍ ສີລໍ ນາມ ອນຠິຊ຺ຌາ…ເປ… ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຘມ຺ມາ’’ຕິ. ຍຖາ ຫິ ອຠິຊ຺ຌາພ຺ຍາປາທວເສນ ມິຈ຺ຉາຈາຣປາຓາຕິປາຕາທໂຍ ກຣີຍນ຺ຕິ, ເອວໍ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິວເສນາປິ ເຕ ປຸຕ຺ຕມຸຂທສ຺ສນາທິອຕ຺ຖໍ ກຣີຍນ຺ຕິ. ເຕສຎ຺ຈ ປຊຫນກາ ອນຠິຊ຺ຌາທໂຍຕິ. ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວໂຣ ຈາຣິຕ຺ຕວາຣິຕ຺ຕວິຠາຄໍ ວິນຍປຣິຍາປນ຺ນໍ ສິກ຺ຂາປທສີລໍ. ສຕິສໍວໂຣ ມນຈ຺ຉຏ຺ຐານໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ອາຣກ຺ຂາ, ສາ ຈ ຕຖາປວຕ຺ຕາ ສຕິເຍວ. ຎາຓສໍວໂຣ ປຎ຺ຎາ. ຂນ຺ຕິສໍວໂຣ ອຘິວາສນາ, ສາ ຈ ຕຖາປວຕ຺ຕາ ອໂທສປຘານາ ຂນ຺ຘາ, ອໂທໂສ ເອວ ວາ. ວີຣິຍສໍວໂຣ ກາມວິຕກ຺ກາທີນໍ ວິໂນທນວເສນ ປວຕ຺ຕໍ ວີຣິຍໍ. ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສຕິສໍວຣາທີສຸ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ປຣໂຕ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ.

ໂສຕານີຕິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິອວິຊ຺ຊາທຸຈ຺ຈຣິຕອວສິຏ຺ຐກິເລສໂສຕານິ. ‘‘ໂສຕານໍ ສໍວຣໍ ພ຺ຣູມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ປຎ຺ຎາເຍເຕ ປິຘິຍ຺ຍເຣ’’ຕິ ວຈເນນ ໂສຕານໍ ສໍວໂຣ ປິທຫນໍ ສມຸຈ຺ເຉທນໍ ຎາຓນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ.

ອິທມຕ຺ຖິກຕໍ ມນສິ ກຕ຺ວາ ເຍນ ຎາເຓນ ໂຍນິໂສ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຍາ ປຏິເສວີຍນ຺ຕິ. ຕໍ ປຈ຺ຈຍປຏິເສວນມ຺ປິ ຎາຓສຠາວຕ຺ຕາ ເອຕ຺ເຖວ ຎາຓສໍວເຣ ເອວ ສໂມຘານໍ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ຂມຕິ ອຘິວາເສຕີຕິ ຂໂມ. ອຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ອາຣມ຺ມເຓ ຊາຕໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ. ກາມວິຕກ຺ກນ຺ຕິ ກາມູປສໍຫິຕໍ ວິຕກ຺ກໍ. ນາຘິວາເສຕີຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ນ ວາເສຕິ. ອາຊີວປາຣິສຸທ຺ຘິປີຕິ ພຸທ຺ຘປຏິກຸຏ຺ຐໍ ມິຈ຺ຉາຊີວໍ ປຫາຍ ອນວຊ຺ເຊນ ປຈ຺ຈຍປຣິເຍສເນນ ສິຊ຺ຌນກໍ ອາຊີວປາຣິສຸທ຺ຘິສີລມ຺ປິ ເອຕ຺ເຖວ ວີຣິຍສໍວເຣ ເອວ ສໂມຘານໍ ຄຈ຺ຉຕິ ວີຣິຍສາຘນຕ຺ຕາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຍຖາ ຎາຓໍ ຕຓ຺ຫາທິໂສຕານໍ ປວຕ຺ຕິນິວາຣຓໂຕ ປິທຫນຏ຺ເຐນ ສໍວຣຓໂຕ ສໍວໂຣ ຈ, ປຣໂຕ ປວຕ຺ຕນກຄຸຓານໍ ອາຘາຣາທິຠາວໂຕ ສີລນຏ຺ເຐນ ສີລໍ, ເອວໍ ຂນ຺ຕິ ອນຘິວາສເນນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກກິເລສານໍ ອຘິວາສເນນ ສໍວຣຓໂຕ ສໍວໂຣ ຈ, ຂມນເຫຕຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກຄຸຓານໍ ອາຘາຣາທິຠາວໂຕ ສີລນຏ຺ເຐນ ສີລໍ, ວີຣິຍໍ ວິໂນເທຕພ຺ພານໍ ປາປຘມ຺ມານໍ ວິໂນທເນນ ສໍວຣຓໂຕ ສໍວໂຣ ຈ, ວິໂນທນເຫຕຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກຄຸຓານໍ ອາຘາຣາທິຠາວໂຕ ສີລນຏ຺ເຐນ ສີລນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍຖາ ປນ ປາຕິໂມກ຺ຂສີລາທິ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ປາປຘມ຺ມສ຺ສ ປວຕ຺ຕິຕຸໍ ອປ຺ປທານວເສນ ສໍວຣຓໍ ປິທຫນໍ, ຕໍ ອຸປາທາຍ ສໍວໂຣ, ເອວໍ ອສມາທິນ຺ນສີລສ຺ສ ອາຄຕວຕ຺ຖຸໂຕ ວິຣມຓມ຺ປີຕິ ອາຫ ‘‘ຍາ ຈ ປາປຠີຣຸການໍ…ເປ… ສໍວຣສີລນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ນ ວີຕິກ຺ກມຕິ ເອເຕນາຕິ ອວີຕິກ຺ກໂມ. ຕຖາປວຕ຺ໂຕ ກຸສລຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ.

໗. ອວເສເສສຸ ປນ ປຎ຺ເຫສຸ. ສມາຘານໍ ສຓ຺ຐປນໍ. ທຸສ຺ສີລ຺ຍວເສນ ຫິ ປວຕ຺ຕາ ກາຍກມ຺ມາທໂຍ ສມ຺ປຕິ, ອາຍຕິຎ຺ຈ ອຫິຕທຸກ຺ຂາວຫາ, ນ ສມ຺ມາ ຐປິຕາຕິ ອສຓ຺ຐປິຕາ ວິປ຺ປກິຓ຺ຓາ ວິສຏາ ຈ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ, ສຸສີລ຺ຍວເສນ ປນ ປວຕ຺ຕາ ຕພ຺ພິປຣິຍາຍໂຕ ສຓ຺ຐປິຕາ ອວິປ຺ປກິຓ຺ຓາ ອວິສຏາ ຈ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ ຍຖາ ຕໍ ໂອກ຺ຂິຕ຺ຕຈກ຺ຂຸຕາ ອພາຫຸປ຺ປຈາລນາທິ. ເຕນາຫ ‘‘ກາຍກມ຺ມາທີນໍ ສຸສີລ຺ຍວເສນ ອວິປ຺ປກິຓ຺ຓຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ເອເຕນ ສມາຘິກິຈ຺ຈໂຕ ສີລນໍ ວິເສເສຕິ. ຕສ຺ສ ຫິ ສມາຘານໍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ ອວິກ຺ເຂປເຫຕຸຕາ. ອິທໍ ກາຍກມ຺ມາທີນໍ ສຓ຺ຐປນໍ ສໍຍມນໍ. ອຸປຘາຣຓໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ມູລຠາໂວ. ຕຖາ ຫິສ຺ສ ອາທິຈຣຓາທິຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕ. ເຕນ ປຖວີຘາຕຸກິຈ຺ຈໂຕ ສີລນໍ ວິເສສິຕໍ ໂຫຕິ. ສາ ຫິ ສຫຊາຕຣູປຘມ຺ມານໍ ສນ຺ຘາຣຓວເສນ ປວຕ຺ຕຕິ. ອິທໍ ປນ ອນວຊ຺ຊຘມ຺ມານໍ ມູລາຘິຏ຺ຐານຠາເວນ. ເຕນາຫ ‘‘ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ກຸສລຘມ຺ມາ ນາມ ສປຸພ຺ພຠາຄາ ມຫຄ຺ຄຕານຸຕ຺ຕຣາ ຘມ຺ມາ. ອຎ຺ເຎ ປນ ອາຈຣິຍາ. ສິຣຏ຺ໂຐຕິ ຍຖາ ສິຣສິ ຉິນ຺ເນ ສພ຺ໂພ ອຕ຺ຕຠາໂວ ວິນສ຺ສຕິ, ເອວໍ ສີເລ ຠິນ຺ເນ ສພ຺ພໍ ຄຸຓສຣີຣໍ ວິນສ຺ສຕິ. ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ອຸຕ຺ຕມງ຺ຄຏ຺ໂຐ ສີລຏ຺ໂຐ. ‘‘ສິໂຣ ສີສ’’ນ຺ຕິ ວາ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ນິຣຸຕ຺ຕິນເຍນ ‘‘ສີລ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສີຕລຏ຺ໂຐ ປຣິຬາຫວູປສມນຏ຺ໂຐ. ເຕນ ຕ-ກາຣສ຺ສ ໂລປໍ ກຕ຺ວາ ນິຣຸຕ຺ຕິນເຍເນວ ‘‘ສີລ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕຖາ ຫິທໍ ປໂຍຄສມ຺ປາທິຕໍ ສພ຺ພກິເລສປຣິຬາຫວູປສມກຣໍ ໂຫຕິ. ເອວມາທິນາຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ສຍນ຺ຕິ ອກຸສລາ ເອຕສ຺ມິໍ ສຕິ ອປວິຏ຺ຐາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ສີລໍ, ສຸປນ຺ຕິ ວາ ເຕນ ວິຫຕຸສ຺ສາຫານິ ສພ຺ພທຸຈ຺ຈຣິຕານີຕິ ສີລໍ, ສພ຺ເພສໍ ວາ ກຸສລຘມ຺ມານໍ ປເວສາຣຫສາລາຕິ ສີລນ຺ຕິ ເອວມາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

໘. ‘‘ສີລນຏ຺ເຐນ ສີລ’’ນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພ ສທ຺ທຕ຺ຖຸທ຺ຘາເຣນ ປກາສິໂຕປິ ຠາວຕ຺ໂຖ ເອວາຕິ ອາຫ ‘‘ສີລນໍ ລກ຺ຂຓໍ ຕສ຺ສາ’’ຕິ. ນ ຫິ ຕສ຺ສ ເຈຕນາທິເຠທຠິນ຺ນສ຺ສ ອນວເສສໂຕ ສງ຺ຄາຫໂກ ຕໂຕ ອຎ຺ໂຎ ອຕ຺ໂຖ ອຕ຺ຖິ, ໂຍ ລກ຺ຂຓຠາເວນ ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ. ນນຸ ຈ ອເນກເຠທສງ຺ຄາຫກໍ ສາມຎ຺ຎລກ຺ຂຓໍ ນາມ ສິຍາ, ນ ວິເສສລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ອນຸໂຍຄໍ ມນສິ ກຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ສນິທສ຺ສນຕ຺ຕໍ ຣູປສ຺ສ, ຍຖາ ຠິນ຺ນສ຺ສເນກຘາ’’ຕິ.

ຍຖາ ຫິ ນີລາທິວເສນ ອເນກເຠທຠິນ຺ນສ຺ສາປິ ຣູປາຍຕນສ຺ສ ສນິທສ຺ສນຕ຺ຕໍ ວິເສສລກ຺ຂຓໍ ຕທຎ຺ຎຘມ຺ມາສາຘາຣຓໂຕ. ນ ອນິຈ຺ຈຕາທິ ວິຍ, ຣຸປ຺ປນໍ ວິຍ ວາ ສາມຎ຺ຎລກ຺ຂຓໍ, ເອວມິຘາປິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ກິໍ ປເນຕໍ ສນິທສ຺ສນຕ຺ຕໍ ນາມ? ທຏ຺ຐພ຺ພຕາ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ໂຄຈຣຠາໂວ. ຕສ຺ສ ປນ ຣູປາຍຕນໂຕ ອນຎ຺ຎຕ຺ເຕປິ ອຎ຺ເຎຫິ ຘມ຺ເມຫິ ຣູປາຍຕນໍ ວິເສເສຕຸໍ ອຎ຺ຎໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ ສຫ ນິທສ຺ສເນນ ສນິທສ຺ສນນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຘມ຺ມສຠາວສາມຎ຺ເຎນ ຫິ ເອກີຠູເຕສຸ ຘມ຺ເມສຸ ໂຍ ນານຕ຺ຕກໂຣ ສຠາໂວ, ໂສ ອຎ຺ຎໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ ອຸປຈຣິຕຸໍ ຍຸຕ຺ໂຕ. ເອວໍ ຫິ ອຕ຺ຖວິເສສາວໂພໂຘ ໂຫຕີຕິ. ອຖ ວາ ‘‘ສຫ ນິທສ຺ສເນນາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຕພ຺ຠາວຕ຺ໂຖ ສຫ-ສທ຺ໂທ ຍຖາ ນນ຺ທິຣາຄສຫຄຕາຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໘໑; ມຫາວ. ໑໔; ປຏິ. ມ. ໒.໓໐).

ທຸສ຺ສີລ຺ຍວິທ຺ຘໍສນຣສນ຺ຕິ ກາຍິກອສໍວຣາທິເຠທສ຺ສ ທຸສ຺ສີລ຺ຍສ຺ສ ວິຘມນກິຈ຺ຈໍ. ອນວຊ຺ຊຣສນ຺ຕິ ອຄາຣຍ຺ຫສມ຺ປຕ຺ຕິກໍ ອຄຣຫິຕພ຺ພຠາເວນ ສມ຺ປຊ຺ຊນກໍ, ອວຊ຺ຊປຏິປກ຺ຂຠາເວນ ວາ ສມ຺ປຊ຺ຊນກໍ. ລກ຺ຂຓາທີສູຕິ ລກ຺ຂຓຣສາທີສຸ ວຸຈ຺ຈມາເນສຸ ກິຈ຺ຈເມວ, ສມ຺ປຕ຺ຕິ ວາ ຣໂສຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນ ຣສາຍຕນຣສາທີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ກິຈ຺ຈເມວາ’’ຕິ ອວຘາຣຓໍ ຕສ຺ສ ອິຕຣຣສໂຕ ພລວຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ເຕສໍ ມຕິມຕ຺ຕໍ, ກິຈ຺ຈເມວ, ສມ຺ປຕ຺ຕິ ເອວ ວາ ຣໂສຕິ ອິມສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ.

ໂສເຈຍ຺ຍປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານນ຺ຕິ ກາຍາທີຫິ ສຸຈິຠາເວນ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາຕິ. ຄຫຓຠາວນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພຠາວໍ. ເຕນ ອຸປຏ຺ຐານາກາຣຏ຺ເຐນ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຜລຏ຺ເຐນ ປນ ອວິປ຺ປຏິສາຣປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ, ສມາຘິປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ ວາ. ສີລໍ ຫິ ສມ຺ປຕິເຍວ ອວິປ຺ປຏິສາຣໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາເປຕິ, ປຣມ຺ປຣາຍ ສມາຘິໍ. ອິມສ຺ສ ປນ ອານິສໍສຜລສ຺ສ ອານິສໍສກຖາຍໍ ວກ຺ຂມານຕ຺ຕາ ອິຘ ອຄ຺ຄຫຓໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເກຈິ ປນ ຜລສ຺ສ ອນິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ ອິຘ ອຄ຺ຄຫຓນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕທຍຸຕ຺ຕໍ ຜລສ຺ສ ອເນກວິຘຕ຺ຕາ, ໂລກິຍາທິສີລສ຺ສາປິ ວິຠຊິຍມານຕ຺ຕາ. ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ນິສ຺ສິຕານິສ຺ສິຕວເສນາ’’ຕິອາທິ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໐). ຍຖາ ປຖວີຘາຕຸຍາ ກມ຺ມາທິ ທູຣກາຣຓໍ, ເສສຠູຕຕ຺ຕຍໍ ອາສນ຺ນກາຣຓໍ, ຍຖາ ຈ ວຕ຺ຖສ຺ສ ຕນ຺ຕວາຍຕຸຣິເວມສລາກາທິ ທູຣກາຣຓໍ, ຕນ຺ຕໂວ ອາສນ຺ນກາຣຓໍ, ເອວໍ ສີລສ຺ສ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສວນາທິ ທູຣກາຣຓໍ, ຫິຣິໂອຕ຺ຕປ຺ປມສ຺ສ ອາສນ຺ນກາຣຓນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປຎ຺ຈ ປນາ’’ຕິອາທິ. ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ເປ ຫີຕິອາທິ ຕສ຺ສ ອາສນ຺ນກາຣຓຠາວສາຘນໍ. ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ສມາທານວເສນ, ຕິຏ຺ຐຕິ ອວີຕິກ຺ກມວເສນາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ສີລານິສໍສກຖາວຓ຺ຓນາ

໙. ອວິປ຺ປຏິສາຣາທີຕິ ເອຕ຺ຖ ວິປ຺ປຏິສາຣປຏິປກ຺ໂຂ ກຸສລຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ອວິປ຺ປຏິສາໂຣ. ໂສ ປນ ວິເສສໂຕ ‘‘ລາຠາ ວຕ ເມ, ສຸລທ຺ຘໍ ວຕ ເມ, ຍສ຺ສ ເມ ສຸປຣິສຸທ຺ຘໍ ສີລ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສີລສ຺ສ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓວເສນ ປວຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ປາໂມຊ຺ຊໂຠຄສມ຺ປຕ຺ຕິກິຕ຺ຕິສທ຺ທາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອວິປ຺ປຏິສາຣຕ຺ຖານີຕິ ອວິປ຺ປຏິສາຣປ຺ປໂຍຊນານິ. ກຸສລານີຕິ ອນວຊ຺ຊານິ. ອວິປ຺ປຏິສາຣານິສໍສານີຕິ ອວິປ຺ປຏິສາຣຸທ຺ທຍານິ. ເອເຕນ ອວິປ຺ປຏິສາໂຣ ນາມ ສີລສ຺ສ ອຸທ຺ທຍມຕ຺ຕໍ, ສໍວຑ຺ຒິຕສ຺ສ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ຉາຍາປຸປ຺ຜສທິສໍ. ອຎ຺ໂຎ ເອວ ປນາເນນ ນິປ຺ຜາເທຕພ຺ໂພ ສມາຘິອາທິຄຸໂຓຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ສີລວໂຕ ສີລສມ຺ປທາຍາຕິ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ກຕ຺ວາ ສີລສ຺ສ ສມ຺ປາທເນນ ສີລວໂຕ, ຕາຍ ເອວ ສີລສມ຺ປທາຍ. ອປ຺ປມາທາຘິກຣຓນ຺ຕິ ອປ຺ປມາທກາຣຓາ. ໂຠຄກ຺ຂນ຺ຘນ຺ຕິ ໂຠຄຣາສິໍ. ກລ຺ຍາໂຓ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕີຕິ ‘‘ອິຕິປິ ສີລວາ, ອິຕິປິ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ໂມ’’ຕິ ສຸນ຺ທໂຣ ຖຸຕິໂຆໂສ ອຸຏ຺ຐຫຕິ, ໂລກໍ ປຕ຺ຖຣຕິ. ວິສາຣໂທຕິ ອຕ຺ຕນິ ກິຎ຺ຈິ ຄຣຫິຕພ຺ພໍ ອຸປວທິຕພ຺ພໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ວິຄຕສາຣຊ຺ໂຊ ນິພ຺ຠໂຍ. ອມງ຺ກຸຠູໂຕຕິ ອວິລກ຺ໂຂ. ອສມ຺ມູຬ຺ໂຫຕິ ‘‘ອກຕໍ ວຕ ເມ ກລ຺ຍາຓ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໓.໒໔໘) ວິປ຺ປຏິສາຣາຠາວໂຕ, ກຸສລກມ຺ມາທີນໍເຍວ ຈ ຕທາ ອຸປຏ຺ຐານໂຕ ອມູຬ຺ໂຫ ປສນ຺ນມານໂສ ເອວ ກາລໍກໂຣຕິ. ກາຍສ຺ສ ເຠທາຕິ ອຸປາທິນ຺ນກ຺ຂນ຺ຘປຣິຈ຺ຈາຄາ, ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອຸປຈ຺ເຉທາ. ປຣໍ ມຣຓາຕິ ຈຸຕິໂຕ ອຸທ຺ຘໍ. ສຸຄຕິນ຺ຕິ ສຸນ຺ທຣໍ ຄຕິໍ. ເຕນ ມນຸສ຺ສຄຕິປິ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕິ. ສຄ຺ຄນ຺ຕິ ເທວຄຕິໍ. ສາ ຫິ ຣູປາທີຫິ ວິສເຍຫິ ສຸຏ຺ຐຸ ອຄ຺ໂຄຕິ ສຄ຺ໂຄ, ໂລກິຍຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸຬາຣໍ ປຸຎ຺ຎຜລນ຺ຕິ ໂລໂກຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ອາກງ຺ເຂຍ຺ຍ ເຈຕິ ຍທິ ອິຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ປິໂຍ ຈ ອສ຺ສນ຺ຕິ ປິຍາຍິຕພ຺ໂພ ປິຍຈກ຺ຂູຫິ ປສ຺ສິຕພ຺ໂພ ເປມນິໂຍ ຠເວຍ຺ຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມນາໂປຕິ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ ມນວຑ຺ຒນໂກ, ເຕສໍ ວາ ມເນນ ປຕ຺ຕພ຺ໂພ, ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ ຜຣິຕພ຺ໂພຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຄຣູຕິ ຄຣຸຏ຺ຐານິໂຍ ປາສາຓຉຕ຺ຕສທິໂສ. ຠາວນີໂຍຕິ ‘‘ອທ຺ຘາ ອຍມາຍສ຺ມາ ຊານໍ ຊານາຕິ, ປສ຺ສໍ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ ສມ຺ຠາວນີໂຍ. ສີເລສ຺ເວວສ຺ສ ປຣິປູຣກາຣີຕິ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີເລສຸ ເອວ ປຣິປູຣກາຣີ ອສ຺ສ, ອນູນກາຣີ ປຣິປູຣຓາກາເຣນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠເວຍ຺ຍ. ‘‘ອາທິນາ ນເຍນາ’’ຕິ ເອເຕນ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ເຈໂຕສມຖມນຸຍຸຕ຺ໂຕ ອນິຣາກຕຊ຺ຌາໂນ ວິປສ຺ສນາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ພ຺ຣູເຫຕາ ສຸຎ຺ຎາຄາຣານ’’ນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໖໕) ເອວມາທິເກ ສີລໂຖມນສຸຕ຺ຕາຄເຕ ສຕ຺ຕຣສ ສີລານິສໍເສ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

ອິທານິ ນ ເກວລມິເມ ເອວ ອວິປ຺ປຏິສາຣາທໂຍ, ອຖ ໂຂ ອຎ຺ເຎປິ ພຫູ ສີລານິສໍສາ ວິຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ເຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ສາສເນຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສກລໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣຄຸຓາວເຫ ສຕ຺ຖຸສາສເນ. ອາຈາຣກຸລປຸຕ຺ຕານໍ ຍໍ ສີລໍ ວິນາ ປຕິຏ຺ຐາ ອວຏ຺ຐານໍ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ສ ເອວໍ ມຫານຸຠາວສ຺ສ ສີລສ຺ສ ອານິສໍສານໍ ປຣິຈ຺ເຉທໍ ປຣິມາຓໍ ໂກ ວເທ ໂກ ວຕ຺ຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອເຕນ ສພ຺ເພສໍເຍວ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣານໍ ຄຸຓານໍ ສີລເມວ ມູລຠູຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຣມ຺ປິ ມລວິໂສຘເນນ, ປຣິຬາຫວູປສມເນນ, ສຸຈິຄນ຺ຘວາຍເນນ, ສຄ຺ຄນິພ຺ພານາຘິຄມູປາຍຠາເວນ, ໂສຠາລງ຺ກາຣສາຘນຕາຍ ຠຍວິຘມເນນ, ກິຕ຺ຕິປາໂມຊ຺ຊຊເນນ ຈ ສີລສທິສໍ ອຎ຺ຎໍ ສຕ຺ຕານໍ ຫິຕສຸຂາວຫໍ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ນ ຄງ຺ຄາ’’ຕິອາທິກາ ຄາຖາ ອຠາສິ.

ຕຕ຺ຖ ສຣຠູຕິ ເອກາ ນທີ, ‘‘ຍໍ ໂລເກ ສຣຠູ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ນິນ຺ນຄາ ວາຈິຣວຕີຕິ ‘‘ອຈິຣວຕີ’’ຕິ ເອວໍນາມິກາ ນທີ, ວາຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ວາ-ສທ຺ໂທ ອນິຍມຕ຺ໂຖ. ເຕນ ອວຸຕ຺ຕາ ໂຄຘາວຣີຈນ຺ທຠາຄາທິກາ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ປາຓນຏ຺ເຐນ ປາຓີນໍ ສຕ຺ຕານໍ ຍໍ ມລໍ ສີລຊລໍ ວິໂສຘຍຕິ, ຕໍ ມລໍ ວິໂສເຘຕຸໍ ນ ສກ຺ກຸຓນ຺ຕິ ຄງ຺ຄາທໂຍ ນທິໂຍຕິ ປຐມຄາຖາຍ ນ-ກາຣໍ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ຫາຣາຕິ ມຸຕ຺ຕາຫາຣາ. ມຓໂຍຕິ ເວຬຸຣິຍາທິມຓໂຍ. ອຣິຍນ຺ຕິ ວິສຸທ຺ຘໍ. ສີລສມຸຏ຺ຐາໂນ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ຄນ຺ໂຘ ມໂນຫຣຠາວໂຕ, ທິສາສຸ ອຠິພ຺ຍາປນໂຕ ຈ ‘‘ສີລຄນ຺ໂຘ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ໂສ ຫິ ປຏິວາເຕປິ ປວຕ຺ຕຕິ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ‘‘ສຕຎ຺ຈ ຄນ຺ໂຘ ປຏິວາຕເມຕີ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໕໔; ອ. ນິ. ໓.໘໐; ມິ. ປ. ໕.໔.໑). ໂທສານໍ ພລໍ ນາມ ວຕ຺ຖຸຊ຺ຌາຈາໂຣ, ຕໍ ເຕສໍ ກາຕຸໍ ອເທນ຺ຕໍ ສີລໍ ໂທສານໍ ພລໍ ຆາເຕຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ສີລປ຺ປເຠທກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໐. ‘‘ກຕິວິຘ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວິຘ-ສທ຺ໂທ ໂກຏ຺ຐາສປຣິຍາໂຍ ‘‘ເອກວິເຘນ ຣູປສງ຺ຄໂຫ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ, ປກາຣຕ຺ໂຖ ວາ, ກຕິປ຺ປກາຣໍ ກິຕ຺ຕກາ ສີລສ຺ສ ປກາຣເຠທາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສີລນລກ຺ຂເຓນາຕິ ສີລນສງ຺ຂາເຕນ ສຠາເວນ.

ຈຣນ຺ຕິ ເຕນ ສີເລສຸ ປຣິປູຣກາຣິຕໍ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ຈຣິຕ຺ຕໍ, ຈຣິຕ຺ຕເມວ ຈາຣິຕ຺ຕໍ. ວາຣິຕໂຕ ເຕນ ອຕ຺ຕານໍ ຕາຍນ຺ຕິ ຣກ຺ຂນ຺ຕີຕິ ວາຣິຕ຺ຕໍ. ອຘິໂກ ສມາຈາໂຣ ອຠິສມາຈາໂຣ, ຕຕ຺ຖ ນິຍຸຕ຺ຕໍ, ໂສ ວາ ປໂຍຊນໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ອາຠິສມາຈາຣິກໍ. ອາທິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສາຕິ ອາທິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ຕເທວ ອາທິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍກໍ. ວິຣມຕິ ເອຕາຍ, ສຍໍ ວາ ວິຣມຕິ, ວິຣມຓໍ ວາ ວິຣຕິ, ນ ວິຣຕີຕິ ອວິຣຕິ. ນິສ຺ສຍຕີຕິ ນິສ຺ສິຕໍ, ນ ນິສ຺ສິຕນ຺ຕິ ອນິສ຺ສິຕໍ. ປຣິຍນ຺ໂຕ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ປຣິຍນ຺ຕໍ, ກາເລນ ປຣິຍນ຺ຕໍ ກາລປຣິຍນ຺ຕໍ, ຍຖາປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ ວາ ກາໂລ ປຣິຍນ຺ໂຕ ເອຕສ຺ສາຕິ ກາລປຣິຍນ຺ຕໍ. ຍາວ ປາຓນໍ ຊີວນໍ ໂກຏິ ເອຕສ຺ສາຕິ ອາປາຓໂກຏິກໍ. ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈເຍຫິ ໂລເກ ນິຍຸຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ຖ ວາ ວິທິຕນ຺ຕິ ໂລກິຍໍ. ໂລກໍ ອຸຕ຺ຕຣຕີຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ.

ປຈ຺ຈຍໂຕ, ຜລໂຕ ຈ ມຊ຺ຌິມປຓີເຕຫິ ນິຫີນໍ, ເຕສໍ ວາ ຄຸເຓຫິ ປຣິຫີນນ຺ຕິ ຫີນໍ. ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈເຍຫິ ປຘານຠາວໍ ນີຕນ຺ຕິ ປຓີຕໍ. ອຸຠິນ຺ນເມວ ເວມຊ຺ເຌ ຠວໍ ມຊ຺ຌິມໍ. ອຕ຺ຕາຘິປຕິໂຕ ອາຄຕໍ ອຕ຺ຕາຘິປເຕຍ຺ຍໍ. ເສສປທທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕຓ຺ຫາຍ, ທິຏ຺ຐິຍາ ວາ ປຣາມຏ຺ຐໍ ປຘໍສິຕນ຺ຕິ ປຣາມຏ຺ຐໍ. ຕປ຺ປຏິກ຺ເຂປໂຕ ອປຣາມຏ຺ຐໍ. ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘກິເລສໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘໍ. ສິກ຺ຂາສຸ ຊາຕໍ, ເສກ຺ຂສ຺ສ ອິທນ຺ຕິ ວາ ເສກ຺ຂໍ. ປຣິນິຏ຺ຐິຕສິກ຺ຂາກິຈ຺ຈຕາຍ ອເສກ຺ຂຘມ຺ມປຣິຍາປນ຺ນໍ ອເສກ຺ຂໍ. ຕທຸຠຍປຏິກ຺ເຂເປນ ເນວເສກ຺ຂນາເສກ຺ຂໍ. ຫານໍ ຠຊຕິ, ຫານຠາໂຄ ວາ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ຫານຠາຄິຍໍ. ເສເສສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອປ຺ປປຣິມາຓຕ຺ຕາ ປຣິຍນ຺ຕວນ຺ຕໍ, ປາຣິສຸທ຺ຘິວນ຺ຕຎ຺ຈ ສີລໍ ປຣິຍນ຺ຕປາຣິສຸທ຺ຘິສີລໍ. ອນປ຺ປປຣິມາຓຕ຺ຕາ ອປຣິຍນ຺ຕໍ, ປາຣິສຸທ຺ຘິວນ຺ຕຎ຺ຈ ສີລໍ ອປຣິຍນ຺ຕປາຣິສຸທ຺ຘິສີລໍ. ສພ຺ພໂສ ປຸຓ຺ຓໍ, ປາຣິສຸທ຺ຘິວນ຺ຕຎ຺ຈ ສີລໍ ປຣິປຸຓ຺ຓປາຣິສຸທ຺ຘິສີລໍ.

໑໑. ວຸຕ຺ຕນເຍນາຕິ ‘‘ສີລນຏ຺ເຐນ ສີລ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໗) ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ເຕນ ນເຍນ. ອິທໍ ກຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທປູຣຓນ຺ຕິ ອິທໍ ອາຠິສມາຈາຣິກໍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອວໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕສ຺ສ ສິກ຺ຂາປທສີລສ຺ສ ປູຣຓໍ. ສິກ຺ຂາປທສີລໍ ຫິ ປູເຣນ຺ໂຕ ສິກ຺ຂາປທມ຺ປິ ປູເຣຕິ ປາເລຕິ ນາມ. ສິກ຺ຂາ ເອວ ວາ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໂຕ, ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໂຕ ຈ ສິກ຺ຂາປທໍ. ຕສ຺ສ ປູຣຓນ຺ຕິປິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ອິທໍ ນ ກຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ອກຣຓນ຺ຕິ ອິທໍ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ນ ກຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ຠຄວຕາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ອກຣຓໍ ວິຣມຓໍ. ຈຣນ຺ຕິ ຕສ຺ມິນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ສີເລ ຕໍສມງ຺ຄິໂນ ຈຣນ຺ຕີຕິ ສີລສ຺ສ ອຘິກຣຓຕໍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ເຕສໍ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ສີເລສຸ ປຣິປູຣກາຣິຕາຍ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ. ວາຣິຕນ຺ຕິ ອິທໍ ນ ກຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ອກປ຺ປິຍໍ. ຕາຍນ຺ຕີຕິ ອກຣເຓເນວ ຕາຍນ຺ຕິ. ເຕນາຕິ ວາຣິຕ຺ຕສີລມາຫ. ວາເຣຕິ ວາ ສຕ຺ຖາ ເອຕ຺ຖ, ເອເຕນ ວາຕິ ວາຣິຕໍ, ສິກ຺ຂາປທໍ. ຕໍ ອວິໂກເປນ຺ໂຕ ຕາຍນ຺ຕິ ເຕນາຕິ ວາຣິຕ຺ຕໍ. ສທ຺ຘາວີຣິຍສາຘນນ຺ຕິ ສທ຺ຘາຍ, ອຸຏ຺ຐານວີຣິເຍນ ຈ ສາເຘຕພ຺ພໍ. ນ ຫິ ອສທ຺ໂຘ, ກຸສີໂຕ ຈ ວຕ຺ຕປຏິປຕ຺ຕິໍ ປຣິປູເຣຕິ, ສທ຺ໂຘ ເອວ ສຕ຺ຖາຣາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ເຕ ອຓຸມຕ຺ເຕປິ ວຊ຺ເຊ ຠຍທສ຺ສາວີ ສມາທາຍ ສິກ຺ຂຕິ ສິກ຺ຂາປເທສູຕິ ອາຫ ‘‘ສທ຺ຘາສາຘນໍ ວາຣິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.

ອຘິສີລສິກ຺ຂາປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ ອຠິວິສິຏ຺ໂຐ ສມາຈາໂຣຕິ ອຠິສມາຈາໂຣຕິ ອາຫ ‘‘ອຸຕ຺ຕມສມາຈາໂຣ’’ຕິ. ອຠິສມາຈາໂຣວ ອາຠິສມາຈາຣິກໍ, ຍຖາ ເວນຍິໂກຕິ (ອ. ນິ. ໘.໑໑; ປາຣາ. ໘) ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຠິສມາຈາໂຣ ອຸກ຺ກຏ຺ຐນິທ຺ເທສໂຕ ມຄ຺ຄສີລໍ, ຜລສີລຎ຺ຈ, ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຕທຕ຺ຖໍ ຕປ຺ປໂຍຊນໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ອາຠິສມາຈາຣິກໍ. ສຸປຣິສຸທ຺ຘານິ ຕີຓິ ກາຍກມ຺ມານິ, ຈຕ຺ຕາຣິ ວຈີກມ຺ມານິ, ສຸປຣິສຸທ຺ໂຘ ອາຊີໂວຕິ ອິທໍ ອາຊີວຏ຺ຐມກໍ. ຕຕ຺ຖ ກາມໍ ອາຊີວເຫຕຸກໂຕ ສຕ຺ຕວິຘທຸຈ຺ຈຣິຕໂຕ ວິຣຕິ ສມ຺ມາອາຊີໂວຕິ ໂສປິ ສຕ຺ຕວິໂຘ ໂຫຕິ, ສມ຺ມາຊີວຕາສາມຎ຺ເຎນ ປນ ຕໍ ເອກໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຖ ວາ ຕິວິຘກຸຫນວຕ຺ຖຸສນ຺ນິສ຺ສຍໂຕ ມິຈ຺ຉາຊີວໂຕ ວິຣຕິໍ ເອກຊ຺ຌໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ໂຕ ‘‘ອາຊີໂວ ສຸປຣິສຸທ຺ໂຘ’’ຕິ. ເສຏ຺ຐຈຣິຍຠາວໂຕ ມຄ຺ໂຄ ເອວ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ຕສ຺ສ. ອາທິຠາວຠູຕນ຺ຕິ ອາທິມ຺ຫິ ຠາເວຕພ຺ພຕໍ ນິປ຺ຜາເທຕພ຺ພຕໍ ຠູຕໍ ປຕ຺ຕໍ ອາທິຠາວຠູຕໍ. ກິຎ຺ຈາປິ ເທສນານຸກ຺ກເມນ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ອາທິ, ປຏິປຕ຺ຕິກ຺ກເມນ ປນ ອາຊີວຏ຺ຐມກສີລໍ ອາທີຕິ. ຕສ຺ສ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍາຕິ ອາຠິສມາຈາຣິກສ຺ສ ສມ຺ປຊ຺ຊເນນ ປຣິປູຣເຓນ ອາທິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍກໍ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ. ໂຍ ຫິ ລຫຸການິປິ ອປ຺ປສາວຊ຺ຊານິ ປຣິວຊ຺ເຊຕິ, ໂສ ຄຣຸການິ ມຫາສາວຊ຺ຊານິ ພຫ຺ວາທີນວານິ ປຣິວຊ຺ເຊສ຺ສຕີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖີຕິ. ສຸຕ຺ຕໍ ປນ ເອຕມຕ຺ຖໍ ພ຺ຍຕິເຣກວເສນ ວິຠາເວຕິ. ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ມນ຺ຕິ ສີລໍ. ຕໍ ຫິ ອຸປຣິຄຸຓວິເສສານໍ ຘາຣຓຏ຺ເຐນ ຘມ຺ໂມຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ວິຣຕິສີລສ຺ສ ອິຕຣສີເລນ ສຕິປິ ສມ຺ປໂຍຄາທິເກ ອສມ຺ມິສ຺ສກຕາທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ເວຣມຓິມຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ນິສ຺ສິຕານິສ຺ສິຕວເສນາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ລພ຺ຠມານນິສ຺ສຍໍ ຕາວ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນິສ຺ສໂຍ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຕຓ຺ຫາຈຣິເຕນ ນິສ຺ສຍິຕພ຺ພໂຕ ຕຓ຺ຫາວ ຕຓ຺ຫານິສ຺ສໂຍ. ຕຖາ ທິຏ຺ຐິນິສ຺ສໂຍ. ທິຏ຺ຐິຈຣິໂຕ ຫິ ອສຕິປິ ທິຏ຺ຐິຍາ ຕຓ຺ຫາວິຣເຫ ທິຏ຺ຐິນິສ຺ສິໂຕວ ປວຕ຺ຕຕິ. ເທໂວຕິ ຈຕຸມຫາຣາຊສກ຺ກສຸຍາມາທິປາກຏເທວມາຫ. ເທວຎ຺ຎຕໂຣຕິ ອປາກຏໍ. ຕຓ຺ຫໍ ເອວ ນິສ຺ສິຕນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫານິສ຺ສິຕໍ. ຕຓ຺ຫາຍ ນິສ຺ສິຕນ຺ຕິ ຈ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ. ເຕສໍ ‘‘ທ຺ເວ ນິສ຺ສຍາ’’ຕິອາທິນາ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ. ສຸທ຺ຘິທິຏ຺ຐິຍາຕິ ‘‘ອິຕິ ສໍສາຣສຸທ຺ຘິ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕທິຏ຺ຐິຍາ, ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ສີລນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕສ຺ເສວາຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣສ຺ເສວ ສມ຺ຠາຣຠູຕໍ ກາຣຓຠູຕໍ, ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ກາລປຣິຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາຕິ ‘‘ອິມຎ຺ຈ ຣຕ຺ຕິໍ, ອິມຎ຺ຈ ທິວ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ອ. ນິ. ໘.໔໑) ວິຍ ກາລວເສນ ປຣິຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາ. ກາລປຣິຈ຺ເຉທໍ ອກຕ຺ວາ ສມາທິນ຺ນມ຺ປິ ອນ຺ຕຣາວິຈ຺ຉິນ຺ນໍ ສມ຺ປຕ຺ຕວິຣຕິວເສນ ຍາວຊີວໍ ປວຕ຺ຕິຕມ຺ປິ ອາປາຓໂກຏິກໍ ນ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍາວຊີວໍ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ຕເຖວ ປວຕ຺ຕິຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ລາຠຍສຎາຕິອງ຺ຄຊີວິຕວເສນາຕິ ລາຠຍສານໍ ອນຸປ຺ປນ຺ນານໍ ອຸປ຺ປາທນວເສນ, ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ຣກ຺ຂຓວເສນ ເຈວ ວຑ຺ຒນວເສນ ຈ ຎາຕິອງ຺ຄຊີວິຕານໍ ອວິນາສນວເສນ. ກິໍ ໂສ ວີຕິກ຺ກມິສ຺ສຕີຕິ ໂຍ ວີຕິກ຺ກມາຍ ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ໂສ ກາຍວາຈາຫິ ວີຕິກ຺ກມິສ຺ສຕີຕິ ກິໍ ອິທໍ, ນຕ຺ເຖຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຏິກ຺ເຂເປ ຫິ ອຍໍ ກິໍ-ສທ຺ໂທ.

ອາຣມ຺ມຓຠາເວນ ວໂຓ ວິຍ ອາສເວ ກາມາສວາທິເກ ປຄ຺ຆຣຕີຕິ ສມ຺ປໂຍຄຠາວາຠາເວປິ ສຫາສເວຫີຕິ ສາສວໍ. ເຕຠູມກຘມ຺ມຊາຕນ຺ຕິ ສີລໍ ຕປ຺ປຣິຍາປນ຺ນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສາສວໍ ສີລໍ ໂລກິຍ’’ນ຺ຕິ. ຠວວິເສສາ ສມ຺ປຕ຺ຕິຠວາ. ວິນໂຍຕິ ວິນຍປຣິຍຕ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ວາ ອາຄຕສິກ຺ຂາປທານິ. ປາໂມຊ຺ຊໍ ຕຣຸຓປີຕິ. ຍຖາຠູຕຎາຓທສ຺ສນໍ ສປຈ຺ຈຍນາມຣູປທສ຺ສນໍ, ຕທຘິຏ຺ຐານາ ວາ ຕຣຸຓວິປສ຺ສນາ. ນິພ຺ພິທາຕິ ນິພ຺ພິທາຎາຓໍ. ເຕນ ພລວວິປສ຺ສນມາຫ. ວິຣາໂຄ ມຄ຺ໂຄ. ວິມຸຕ຺ຕິ ອຣຫຕ຺ຕຜລໍ. ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ. ກຖາຕິ ວິນຍກຖາ. ມນ຺ຕນາຕິ ວິນຍວິຈາຣຓາ. ອຸປນິສາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕກາຣຓປຣມ຺ປຣາສງ຺ຂາໂຕ ອຸປນິສ຺ສໂຍ. ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ມຄ຺ຄຜລຈິຕ຺ຕສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ອາຊີວຏ຺ຐມກສີລໍ. ຕຕ຺ຖ ມຄ຺ຄສີລໍ ຠວນິສ຺ສຣຓາວຫໍ ໂຫຕິ, ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓສ຺ສ ຈ ຠູມິ, ຜລສີລໍ ປນ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາຎາຓສ຺ເສວ ຠູມິ.

໑໒. ຫີນາຘິມຸຕ຺ຕິວເສນ ຉນ຺ທາທີນມ຺ປິ ຫີນຕາ. ປຓີຕາຘິມຸຕ຺ຕິວເສນ ປຓີຕຕາ. ຕທຸຠຍເວມຊ຺ຌຕາວເສນ ມຊ຺ຌິມຕາ. ຍເຖວ ຫິ ກມ຺ມໍ ອາຍູຫນວເສນ ຫີນາທິເຠທຠິນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຉນ຺ທາທໂຍປິ ປວຕ຺ຕິອາກາຣວເສນ. ໂສ ຈ ເນສໍ ປວຕ຺ຕິອາກາໂຣ ອຘິມຸຕ຺ຕິເຠເທນາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຍສກາມຕາຍາຕິ ກິຕ຺ຕິສິໂລກາຠິຣຕິຍາ, ປຣິວາຣິຈ຺ຉາຍ ວາ. ‘‘ກຖໍ ນາມ ມາທິໂສ ອີທິສໍ ກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ປາປຊິຄຸຈ຺ຉາຍ ອຣິຍຠາວໍ ນິສ຺ສາຍ. ອນຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐນ຺ຕິ ອຕ຺ຕຸກ຺ກໍສນປຣວມ຺ຠນາຫິ, ອຎ຺ເຎຫິ ຈ ອຸປກ຺ກິເລເສຫິ ອນຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐໍ. ຠວໂຠຄຕ຺ຖາຍາຕິ ຠວສມ຺ປຕ຺ຕິອຕ຺ຖຎ຺ເຈວ ໂຠຄສມ຺ປຕ຺ຕິອຕ຺ຖຎ຺ຈ. ອຕ຺ຕໂນ ວິໂມກ຺ຂຕ຺ຖາຍ ປວຕ຺ຕິຕນ຺ຕິ ສາວກປຈ຺ເຈກໂພຘິສຕ຺ຕສີລມາຫ. ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ວິໂມກ຺ຂຕ຺ຖາຍາຕິ ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ສໍສາຣພນ຺ຘນໂຕ ວິໂມຈນຕ຺ຖາຍ. ປາຣມິຕາສີລໍ ມຫາໂພຘິສຕ຺ຕສີລໍ. ຍາ ກຣຸຓູປາຍໂກສລ຺ລປຣິຄ຺ຄຫິຕາ ມຫາໂພຘິໍ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕາ ປຣມຸກ຺ກໍສຄຕໂສເຈຍ຺ຍສລ຺ເລຂາ ເທສກາລສຕ຺ຕາທິວິກປ຺ປຣຫິຕາ ສີລປາຣມິຕາ.

ອນນຸຣູປນ຺ຕິ ອສາຣຸປ຺ປໍ. ອຕ຺ຕາ ເອວ ຄຣຸ ອຘິປຕິ ເອຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ຕຄຣຸ, ລຊ຺ຊາຘິໂກ. ອຕ຺ຕາຘິປຕິໂຕ ອາຄຕໍ ອຕ຺ຕາຘິປເຕຍ຺ຍໍ. ໂລໂກ ອຘິປຕິ ຄຣຸ ເອຕສ຺ສາຕິ ໂລກາຘິປຕິ, ໂອຕ຺ຕປ຺ປາຘິໂກ. ຘມ຺ໂມ ນາມາຍໍ ມຫານຸຠາໂວ ເອກນ຺ຕນິຍ຺ຍານິໂກ, ໂສ ຈ ປຏິປຕ຺ຕິຍາວ ປູເຊຕພ຺ໂພ. ຕສ຺ມາ ‘‘ນໍ ສີລສມ຺ປທາຍ ປູເຊສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວໍ ຘມ຺ມມຫຕ຺ຕໍ ປູເຊຕຸກາເມນ.

ປຣາມຏ຺ຐຕ຺ຕາຕິ ປຣາຠວວເສນ ອາມຏ຺ຐຕ຺ຕາ. ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິໂຍ ຫິ ‘‘ອິມິນາຫໍ ສີເລນ ເທໂວ ວາ ຠວິສ຺ສາມິ ເທວຎ຺ຎຕໂຣ ວາ, ອິມິນາ ເມ ສີເລນ ສໍສາຣສຸທ຺ຘິ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປວຕ຺ຕສ຺ສ ສີລໍ ປຣາມສນ຺ຕິໂຍ ຕໍ ປຣາຠວໍ ປາເປນ຺ຕິ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອນຸປນິສ຺ສຍຠາວກຣຓໂຕ. ປຸຖຸຊ຺ຊນກລ຺ຍາຓກສ຺ສາຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊເນສຸ ກລ຺ຍາຓກສ຺ສ. ໂສ ຫິ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນວ ຫຸຕ຺ວາ ກລ຺ຍາເຓຫິ ສີລາທີຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ປຣາມສນກິເລສານໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠນໂຕ, ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທນໂຕ ຈ ເຕຫິ ນ ປຣາມຏ຺ຐນ຺ຕິ ອປຣາມຏ຺ຐໍ. ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ກິເລສທຣຖສ຺ສ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠນໂຕ ວູປສມນໂຕ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘໍ.

ກຕປຏິກມ຺ມນ຺ຕິ ວຸຏ຺ຐານເທສນາຫິ ຍຖາຘມ຺ມໍ ກຕປຏິກາຣໍ. ເອວໍ ຫິ ຕໍ ສີລໍ ປຏິປາກຕິກເມວ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຕໍ ວິສຸທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ກຕປຏິກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ຈ ‘‘ນ ປຸເນວໍ ກຣິສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ອຘິຏ຺ຐານມ຺ປິ ສງ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ‘‘ອຈ຺ຉມໍສໍ ນຸ ໂຂ, ສູກຣມໍສໍ ນຸ ໂຂ’’ຕິອາທິນາ ວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ວາ, ‘‘ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ນຸ ໂຂ, ທຸກ຺ກຏໍ ນຸ ໂຂ’’ຕິອາທິນາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ວາ, ‘‘ມຍາ ຕໍ ວຕ຺ຖຸ ວີຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ນຸ ໂຂ, ນ ນຸ ໂຂ ວີຕິກ຺ກນ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ອຊ຺ຌາຈາເຣ ວາ ເວມຕິກສ຺ສ ສໍສຍາປນ຺ນສ຺ສ. ວິໂສເຘຕພ຺ພໍ ຍຖາຘມ຺ມໍ ປຏິກມ຺ເມນ. ວິມຕິ ເອວ ເວມຕິກໍ, ຕສ຺ມິໍ ເວມຕິເກ ສຕິ, ວິມຕິຍາ ອຸປ຺ປນ຺ນາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິມຕິ ປຏິວິເນຕພ຺ພາຕິ ສຍໍ ວາ ຕໍ ວຕ຺ຖຸໍ ວິຈາເຣຕ຺ວາ, ວິນຍຘເຣ ວາ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ກງ຺ຂາ ວິໂນເທຕພ຺ພາ. ນິກ຺ກງ຺ເຂນ ປນ ກປ຺ປິຍໍ ເຈ ກາຕພ຺ພໍ, ອກປ຺ປິຍໍ ເຈ ຉຑ຺ເຑຕພ຺ພໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອິຈ຺ຈສ຺ສ ຜາສຸ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

‘‘ຈຕູຫິ ອຣິຍມຄ຺ເຄຫີ’’ຕິອາທິນາ ມຄ຺ຄຜລປຣິຍາປນ຺ນໍ ສີລໍ ມຄ຺ຄຜລສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສມຸທາເຍສຸ ປວຕ຺ຕໂວຫາຣາ ອວຍເວສຸປິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ. ເສສນ຺ຕິ ສພ຺ພໍ ໂລກິຍສີລໍ.

ປກຕິປີຕິ ສຠາໂວປິ. ສຸຂສີໂລ ສຂິໂລ ສຸຂສໍວາໂສ. ເຕນ ປຣິຍາເຍນາຕິ ປກຕິອຕ຺ຖວາຈກຕ຺ເຖນ. ເອກຈ຺ຈໍ ອພ຺ຍາກຕໍ ສີລໍ ອິຘາຘິປ຺ເປຕສີເລນ ເອກສງ຺ຄຫນ຺ຕິ ອກຸສລສ຺ເສວາຍຸຊ຺ຊມານຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ອກຸສລ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ຫິ ເສກ຺ຂຕ຺ຕິກໍ ອິຘ ຄຫິຕໍ, ອິຘ ນ ອຸປນີຕໍ ກຸສລຕ຺ຕິກນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ວຸຕ຺ຕນເຍເນວາຕິ ວຸຕ຺ເຕເນວ ນເຍນ ກຸສລຕ຺ຕິກໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຫີນຕ຺ຕິກາທີນໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຕິການໍ ວເສນ ອສ຺ສ ສີລສ຺ສ ຕິວິຘຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

໑໓. ໂຍຘາຕິ ໂຍ ອິຘ. ວຕ຺ຖຸວີຕິກ຺ກເມຕິ ອາປຕ຺ຕິຍາ ວຕ຺ຖຸໂນ ວີຕິກ຺ກມເນ ອຊ຺ຌາຈາເຣ. ກາມສງ຺ກປ຺ປາທໂຍ ນວ ມຫາວິຕກ຺ກາ ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ປາ. ເອວຣູປສ຺ສາຕິ ເອທິສສ຺ສ. ຕສ຺ສ ຫິ ສີລວນ຺ເຕ ອນຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ທຸສ຺ສີເລ ເສວນ຺ຕສ຺ສ ຕໂຕ ເອວ ເຕສໍ ທິຏ຺ຐານຸຄຕິໍ ອາປຊ຺ຊເນນ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວີຕິກ຺ກເມ ອໂທສທສ຺ສາວິໂນ ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ປພຫຸລຕາຍ ມນຈ຺ຉຏ຺ຐານິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ອຣກ຺ຂໂຕ ສີລໍ ເອກໍເສເນວ ຫານຠາຄິຍໍ ໂຫຕິ, ນ ຐິຕິຠາຄິຍໍ, ກຸໂຕ ວິເສສາທິຠາຄິຍຕາ. ສີລສມ຺ປຕ຺ຕິຍາຕິ ສີລປາຣິປູຣິຍາ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີເລນ. ອຆຏນ຺ຕສ຺ສ ອຸຕ຺ຕຣີຕິ ອຸຕ຺ຕຣິ ວິເສສາຘິຄມາຍ ອວາຍມນ຺ຕສ຺ສ. ຐິຕິຠາຄິຍໍ ສີລໍ ຠວຕິ ອສມາຘິສໍວຕ຺ຕນິຍຕ຺ຕາ. ສມ຺ປາທິເຕ ຫິ ສມາຘິສ຺ມິໍ ສີລສ຺ສ ສມາຘິສໍວຕ຺ຕນິຍຕາ ນິຈ຺ຉິຍຕິ. ສມາຘຕ຺ຖາຍາຕິ ສມຖວເສນ ສມາຘານຕ຺ຖາຍ. ນິພ຺ພິທນ຺ຕິ ວິປສ຺ສນໍ. ພລວວິປສ຺ສນາທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ນິພ຺ພິທາຄຫຓໍ ຕາວຕາປິ ສີລສ຺ສ ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍຠາວສິທ຺ຘິໂຕ.

ຍານິ ຈ ສິກ຺ຂາປທານິ ເນສໍ ຣກ຺ຂິຕພ຺ພານີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ຕານິ ປນ ອສາຘາຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຕ ອຎ຺ຎານິ. ເນສນ຺ຕິ ‘‘ຣກ຺ຂິຕພ຺ພານີ’’ຕິ ປທໍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ກຕ຺ຕຣິ ສາມິວຈນໍ, ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຕິ ວາ ອຸສ຺ສາເຫຕິ ອຸສ຺ສກ຺ກິຕ຺ວາ ສີລານິ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ອຸສ຺ສາເຫ ສຕິ. ທສາຕິ ສາມເຓເຣຫິ ຣກ຺ຂິຕພ຺ພສີລມາຫ ຆຏິກາຣາທີນໍ ວິຍ. ອຏ຺ຐາຕິ ນຈ຺ຈາທິມາລາທິເວຣມຓິໍ ເອກໍ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພປຈ຺ຉິມວຊ຺ຊານິ ອຏ຺ຐ.

ອວີຕິກ຺ກໂມຕິ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ສີລານໍ ອວີຕິກ຺ກໂມ. ປກຕິສີລນ຺ຕິ ສຠາວສີລໍ. ຕຕ຺ຣູປປຕ຺ຕິນິຍຕໍ ຫິ ສີລໍ ອຸຕ຺ຕຣກຸຣຸການໍ. ມຣິຍາທາຈາຣິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ສາວຊ຺ຊສ຺ສ ອກຣເຓ ມຣິຍາທຠູຕໍ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ກຸລາທີສຸ ປຸພ຺ພປຸຣິເສຫິ ຐປິຕໍ ຈາຣິຕ຺ຕໍ. ກຸລເທສປາສຓ຺ຑຘມ຺ໂມ ຫິ ‘‘ອາຈາຣສີລ’’ນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ຕຕ຺ຖ ກຸລຘມ຺ໂມ ຕາວ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາທີນໍ ອມຊ຺ຊປານາທິ, ເທສຘມ຺ໂມ ເອກຈ຺ຈຊນປທວາສີນໍ ອຫິໍສນາທິ, ປາສຓ຺ຑຘມ຺ໂມ ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ຍມນິຍມາທິ. ຕິຕ຺ຖິຍມຕໍ ຫິ ທິຏ຺ຐິປາເສນ, ຕຓ຺ຫາປາເສນ ຈ ເຑຕິ ປວຕ຺ຕຕິ, ປາສໍ ວາ ພາຘໍ ອຣິຍວິນຍສ຺ສ ເຑຕີຕິ ‘‘ປາສຓ຺ຑ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ປກຕິຍາ ສີລວຕີ ໂຫຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໒໐) ວຈນໂຕ ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕຸ ປຎ຺ຈສິກ຺ຂາປທສີລໍ ປຣິປຸຓ຺ຓເມວ. ອິທໍ ປນ ອຸກ຺ກໍສຄຕໍ ໂພຘິສຕ຺ຕປິຕຣິປິ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທມຕ຺ເຕນປິ ອສໍກິລິຏ຺ຐໍ ‘‘ຘມ຺ມຕາສີລ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກາມຄຸຓູປສໍຫິຕນ຺ຕິ ກາມໂກຏ຺ຐາເສສຸ ອສ຺ສາທູປສໍຫິຕໍ ກາມສ຺ສາທຄຘິຕໍ. ຘມ຺ມຕາສີລນ຺ຕິ ຘມ຺ມຕາຍ ກາຣຓນິຍາເມນ ອາຄຕໍ ສີລໍ. ສີລປາຣມິໍ ຫິ ປຣມຸກ຺ກໍສໍ ປາເປຕ຺ວາ ກຸຈ຺ຉິຄຕສ຺ສ ມຫາໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ສີລເຕເຊນ ຄຸຓານຸຠາເວນ ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕຸ ສຣເສເນວ ປຣມສລ຺ເລຂປ຺ປຕ຺ຕໍ ສີລໍ ໂຫຕິ. ມຫາກສ຺ສປາທີນນ຺ຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຠທ຺ທາທິເກ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເຕ ກິຣ ສຸຈິຣໍ ກາລໍ ສຸປຣິສຸທ຺ຘສີລາ ເອວ ຫຸຕ຺ວາ ອາຄຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ສຸທ຺ຘສຕ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ. ຕາສຸ ຕາສຸ ຊາຕີສູຕິ ສີລວຣາຊມຫິໍສຣາຊາທິຊາຕີສຸ. ປຸພ຺ເພ ປຸຣິມຊາຕິຍໍ ສິທ຺ໂຘ ເຫຕຸ ເອຕສ຺ສາຕິ ປຸພ຺ພເຫຕຸກສີລໍ. ອິທໍ ປນ ປກຕິສີລາທິສມາທາເນນ ວິນາ ອວີຕິກ຺ກມລກ຺ຂຓໍ ສມ຺ປຕ຺ຕວິຣຕິສງ຺ຄຫໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ຍໍ ຠຄວຕາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ ສີລນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອິຘາຕິ ວກ຺ຂມານສີລປຣິປູຣກສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ສນ຺ນິສ຺ສຍຠູຕສາສນປຣິທີປນໍ, ອຎ຺ຎສາສນສ຺ສ ຈ ຕຖາຠາວປຏິເສຘນໍ. ວຸຕ຺ຕໍ ເຫຕໍ ‘‘ອິເຘວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມໂຓ…ເປ… ສຸຎ຺ຎາ ປຣປ຺ປວາທາ ສມເຓຠິ ອຎ຺ເຎຫີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໒໑໔; ມ. ນິ. ໑.໑໓໙; ອ. ນິ. ໔.໒໔໑). ຠິກ຺ຂູຕິ ຕສ຺ສ ສີລສ຺ສ ປຣິປູຣກປຸຄ຺ຄລປຣິທີປນໍ. ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸໂຕຕິ ອິທມສ຺ສ ປາຕິໂມກ຺ຂສີເລ ປຕິຏ຺ຐິຕຠາວປຣິທີປນໍ. ວິຫຣຕີຕິ ອິທມສ຺ສ ຕທນຸຣູປວິຫາຣສມງ຺ຄິຠາວປຣິທີປນໍ. ອາຈາຣໂຄຈຣສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ອິທໍ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສ຺ສ, ອຸປຣິອຘິຄນ຺ຕພ຺ພຄຸຓານຎ຺ຈ ອຸປກາຣກຘມ຺ມປຣິທີປນໍ. ອຓຸມຕ຺ເຕສຸ ວຊ຺ເຊສຸ ຠຍທສ຺ສາວີຕິ ອິທໍ ປາຕິໂມກ຺ຂໂຕ ອຈວນຠາວປຣິທີປນໍ. ສມາທາຍາຕິ ສິກ຺ຂາປທານໍ ອນວເສສໂຕ ອາທານປຣິທີປນໍ. ສິກ຺ຂຕີຕິ ສິກ຺ຂາຍ ສມງ຺ຄິຠາວປຣິທີປນໍ. ສິກ຺ຂາປເທສູຕິ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພຘມ຺ມປຣິທີປນໍ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ປຣໂຕ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ.

ໂສຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສີເລ ປຕິຏ຺ຐິຕຠິກ຺ຂຸ. ເຕນ ຍາທິສສ຺ສ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣສີລໍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ, ຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ຈກ຺ຂຸນາຕິ ຍໂຕ ໂສ ສໍວໂຣ, ຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ຣູປນ຺ຕິ ຍຕ຺ຖ ໂສ ສໍວໂຣ, ຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ທິສ຺ວາ ນ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫີ ໂຫຕິ ນານຸພ຺ຍຎ຺ຊນຄ຺ຄາຫີຕິ ສໍວຣສ຺ສ ອຸປາຍໍ ທສ຺ເສຕິ. ຍຕ຺ວາຘິກຣຓ…ເປ… ອນ຺ວາສ຺ສເວຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ສໍວຣສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂໍ ຕຕ຺ຖ ອາທີນວໍ ທສ຺ເສຕິ. ສໍວຣາຍ ປຏິປຊ຺ຊຕີຕິ ປເຄວ ສຕິຍາ ອຸປຏ຺ຐເປຕພ຺ພຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ຣກ຺ຂຕິ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍນ຺ຕິ ສຕິຍາ ອຸປຏ຺ຐາປນເມວ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອາຣກ຺ຂາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິເຍ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ຕຖາຠູຕາ ສຕິເຍເວຕ຺ຖ ສໍວໂຣຕິ ທສ຺ເສຕິ. ວີຕິກ຺ກມສ຺ສ ວເສນາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຉນ຺ນໍ ສິກ຺ຂາປທານນ຺ຕິ ‘‘ອາຊີວເຫຕຸ ອາຊີວກາຣຓາ ອສນ຺ຕໍ ອຠູຕໍ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມໍ ອຸລ຺ລປຕີ’’ຕິອາທິນາ ອາຄຕານໍ ຉນ຺ນໍ ປາຣາຊິກາທິປຏິສໍຍຸຕ຺ຕານໍ ສິກ຺ຂາປທານໍ. ສາມນ຺ຕຊປ຺ປນາທິນາ ຕິວິເຘນ ກຸຫນວຕ຺ຖຸນາ ວິມ຺ຫາປນໍ ກຸຫນາ. ອຕ຺ຕານໍ, ທາຍກໍ ວາ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຍຖາ ໂສ ກິຎ຺ຈິ ທທາຕິ, ເອວໍ ກຖນໍ ລປນາ. ນິມິຕ຺ຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຈ຺ຈຍທານສຎ຺ຎຸປ຺ປາທກໍ ກາຍວຈີກມ຺ມໍ, ເຕນ ນິມິຕ຺ເຕນ ຈຣຕິ, ນິມິຕ຺ຕໍ ວາ ກໂຣຕີຕິ ເນມິຕ຺ຕິໂກ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ເນມິຕ຺ຕິກຕາ. ຄນ຺ຘາທໂຍ ວິຍ ລາຠາຍ ປເຣສໍ ອກ຺ໂກສນາທິນາ ນິປິສຕີຕິ ນິປ຺ເປໂສ, ນິປ຺ເປໂສວ ນິປ຺ເປສິໂກ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ນິປ຺ເປສິກຕາ. ມຫິຈ຺ຉຕາຍ ອຕ຺ຕນາ ລທ຺ຘລາເຠນ ປຣໂຕ ລາຠປຣິເຍສນາ ລາເຠນ ລາຠໍ ນິຊິຄີສນຕາ. ເອວມາທີນນ຺ຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອນຸປ຺ປິຍຠາຓິຕາຈາຏຸກມ຺ຍຕາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ປຏິສງ຺ຂາເນນ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາຍ ປຣິສຸທ຺ໂຘ ອສໍກິລິຏ຺ໂຐ ປຏິສງ຺ຂານປຣິສຸທ຺ໂຘ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈຍາ ປຣິຠຸຎ຺ຊີຍນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ຈຕຸປຈ຺ຈຍປຣິໂຠໂຄ, ຕຖາປວຕ຺ຕາ ອນວຊ຺ຊເຈຕນາ.

ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສີລວຓ຺ຓນາ

໑໔. ຕຕ຺ຣາຕິ ເຕສຸ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣາທີສຸ. ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ‘‘ອິຘ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິອາທິນາ (ວິຠ. ໕໐໘; ທີ. ນິ. ໑.໑໙໔) ອາຄຕເທສນາຍ ອາທິໂຕ ປຠຸຕິ. ວິນິຈ຺ຉຍກຖາຕິ ຕຕ຺ຖ ສໍສຍວິຘມເນນ ວິນິຈ຺ຉຍາວຫາ ກຖາ. ປຐມສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ສພ຺ພສາຘາຣຓຕ຺ຕາ ອສາຘາຣຓໍ ປພ຺ພຊິຕາເວຓິກໍ ປຣິຍາຍໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຉິນ຺ນຠິນ຺ນປຏຘຣາທິຕາຍ ວາ’’ຕິ ອາຫ. ເອວໍ ຫິສ຺ສ ປຣິປຸຓ຺ຓປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣໂຍຄ຺ຍຕາ ທສ຺ສິຕາ ໂຫຕິ. ຠິນ຺ນປຏຘຣາທິຠາໂວ ຈ ນາມ ທລິທ຺ທສ຺ສາປິ ນິຄ຺ຄຫິຕສ຺ສ ໂຫຕີຕິ ຕໂຕ ວິເສເສຕຸໍ ‘‘ສທ຺ຘາປພ຺ພຊິໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ໂຍຄ຺ຍຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ກຸລປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາຈາຣກຸລປຸຕ຺ໂຕ ວາ ຫິ ປຏິປຊ຺ຊິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ ຊາຕິກຸລປຸຕ຺ໂຕ ວາ. ສິກ຺ຂາປທສີລນ຺ຕິ ຈາຣິຕ຺ຕວາຣິຕ຺ຕປ຺ປເຠທໍ ສິກ຺ຂາປທວເສນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ສີລໍ. ໂຍຕິ ອນິຍມນິທ຺ເທໂສ ໂຍ ໂກຈິ ປຸຄ຺ຄໂລ. ນນ຺ຕິ ວິນຍປຣິຍາປນ຺ນໍ ສີລໍ. ຕນ຺ຕິ ປຸຄ຺ຄລໍ. ໂມກ຺ເຂຕິ ສຫກາຣິກາຣຓຠາວໂຕ. ອປາເຍ ຠວານິ ອາປາຍິການິ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຕທຎ຺ຎໍ ສພ຺ພສໍສາຣທຸກ຺ຂໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ສໍວຣຓໍ ກາຍວຈີທ຺ວາຣານໍ ປິທຫນໍ. ເຍນ ເຕ ສໍວຸຕາ ປິຫິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ໂສ ສໍວໂຣ. ຍສ຺ມາ ປນ ໂສ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘານໍ ອວີຕິກ຺ກໂມ ວີຕິກ຺ກມປຏິປກ຺ໂຂຕິ ກຕ຺ວາ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກາຍິກວາຈສິກສ຺ສ ອວີຕິກ຺ກມສ຺ເສຕໍ ນາມ’’ນ຺ຕິ. ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວເຣນ ສໍວຸໂຕຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວເຣນ ປິຫິຕກາຍວຈີທ຺ວາໂຣ. ຕຖາຠູໂຕ ຈ ຍສ຺ມາ ຕໍ ອຸເປໂຕ ເຕນ ຈ ສມງ຺ຄີ ນາມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸປຄໂຕ ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ.

ອປໂຣ ນໂຍ – ກິເລສານໍ ພລວຠາວໂຕ, ປາປກິຣິຍາຍ ສຸກຣຠາວໂຕ, ປຸຎ຺ຎກິຣິຍາຍ ຈ ທຸກ຺ກຣຠາວໂຕ ພຫຸກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອປາເຍສຸ ປຕນສີໂລຕິ ປາຕີ, ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ. ອນິຈ຺ຈຕາຍ ວາ ຠວາທີສຸ ກມ຺ມເວຄກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ຆຏິຍນ຺ຕໍ ວິຍ ອນວຏ຺ຐາເນນ ປຣິພ຺ຠມນໂຕ ຄມນສີໂລຕິ ປາຕີ, ມຣຓວເສນ ວາ ຕມ຺ຫິ ຕມ຺ຫິ ສຕ຺ຕນິກາເຍ ອຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ປາຕນສີໂລຕິ ປາຕີ, ສຕ຺ຕສນ຺ຕາໂນ, ຈິຕ຺ຕເມວ ວາ. ຕໍ ປາຕິນໍ ສໍສາຣທຸກ຺ຂໂຕ ໂມກ຺ເຂຕີຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ. ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຫິ ວິໂມກ຺ເຂນ ສຕ຺ໂຕ ‘‘ວິມຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວຸຕ຺ຕໍ ຫິ ‘‘ຈິຕ຺ຕໂວທານາ ວິສຸຊ຺ຌນ຺ຕີ’’ຕິ, ‘‘ອນຸປາທາຍ ອາສເວຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໒໘) ຈ. ອຖ ວາ ອວິຊ຺ຊາທິນາ ເຫຕຸນາ ສໍສາເຣ ປຕຕິ ຄຈ຺ຉຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ປາຕີ, ‘‘ອວິຊ຺ຊານີວຣຓານໍ ສຕ຺ຕານໍ ຕຓ຺ຫາສໍໂຍຊນານໍ ສນ຺ຘາວຕໍ ສໍສຣຕ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໒໔) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສ ປາຕິໂນ ສຕ຺ຕສ຺ສ ຕຓ຺ຫາທິສໍກິເລສຕ຺ຕຍໂຕ ໂມກ຺ໂຂ ເອເຕນາຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ. ‘‘ກຓ຺ເຐກາໂຬ’’ຕິອາທີນໍ ວິຍສ຺ສ ສມາສສິທ຺ຘິ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຖ ວາ ປາເຕຕິ ວິນິປາເຕຕິ ທຸກ຺ເຂຕິ ປາຕິ, ຈິຕ຺ຕໍ. ວຸຕ຺ຕໍ ຫິ ‘‘ຈິຕ຺ເຕນ ນີຍຕິ ໂລໂກ, ຈິຕ຺ເຕນ ປຣິກສ຺ສຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໖໒). ຕສ຺ສ ປາຕິໂນ ໂມກ຺ໂຂ ເອເຕນາຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ, ປຕຕິ ວາ ເອເຕນ ອປາຍທຸກ຺ເຂ, ສໍສາຣທຸກ຺ເຂ ຈາຕິ ປາຕີ, ຕຓ຺ຫາທິສໍກິເລໂສ. ວຸຕ຺ຕໍ ຫິ ‘‘ຕຓ຺ຫາ ຊເນຕິ ປຸຣິສໍ (ສໍ. ນິ. ໑.໕໕-໕໗), ຕຓ຺ຫາທຸຕິໂຍ ປຸຣິໂສ’’ຕິ (ອິຕິວຸ. ໑໕, ໑໐໕; ອ. ນິ. ໔.໙; ມຫານິ. ໑໙໑; ຈູຬນິ. ປາຣາຍນານຸຄີຕິຄາຖານິທ຺ເທສ) ຈ ອາທິ. ຕໂຕ ປາຕິໂຕ ໂມກ຺ໂຂຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ. ອຖ ວາ ປຕຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ປາຕີນິ, ຉ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິຣານິ ອາຍຕນານິ. ວຸຕ຺ຕໍ ຫິ ‘‘ຉສຸ ໂລໂກ ສມຸປ຺ປນ຺ໂນ, ຉສຸ ກຸພ຺ພຕິ ສນ຺ຖວ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໗໐; ສຸ. ນິ. ໑໗໑). ຕໂຕ ຉອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິຣາຍຕນສງ຺ຂາຕໂຕ ປາຕິໂຕ ໂມກ຺ໂຂຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ. ອຖ ວາ ປາໂຕ ວິນິປາໂຕ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ປາຕີ, ສໍສາໂຣ. ຕໂຕ ໂມກ຺ໂຂຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ, ອຖ ວາ ສພ຺ພໂລກາຘິປຕິຠາວໂຕ ຘມ຺ມິສ຺ສໂຣ ຠຄວາ ‘‘ປຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ມຸຈ຺ຈຕິ ເອເຕນາຕິ ໂມກ຺ໂຂ, ປຕິໂນ ໂມກ຺ໂຂ ເຕນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ປຕິໂມກ຺ໂຂ, ປຕິໂມກ຺ໂຂ ເອວ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ. ສພ຺ພຄຸຓານໍ ວາ ມູລຠາວໂຕ ອຸຕ຺ຕມຏ຺ເຐນ ປຕິ ຈ ໂສ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນຕ຺ເຖນ ໂມກ຺ໂຂ ຈາຕິ ປຕິໂມກ຺ໂຂ, ປຕິໂມກ຺ໂຂ ເອວ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປາຕິໂມກ຺ຂນ຺ຕິ ມຸຂເມຕໍ ປມຸຂເມຕ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໑໓໕) ວິຕ຺ຖາໂຣ.

ອຖ ວາ ປ-ອິຕິ ປກາເຣ, ອຕີ-ຕິ ອຈ຺ຈນ຺ຕຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ, ຕສ຺ມາ ປກາເຣຫິ ອຈ຺ຈນ຺ຕໍ ໂມກ຺ເຂຕີຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ. ອິທໍ ຫິ ສີລໍ ສຍໍ ຕທງ຺ຄວເສນ, ສມາຘິສຫິຕໍ ປຎ຺ຎາສຫິຕຎ຺ຈ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນ, ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ຈ ອຈ຺ຈນ຺ຕໍ ໂມກ຺ເຂຕິ ໂມເຈຕີຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ, ປຕິ ປຕິ ໂມກ຺ໂຂຕິ ວາ ປຕິໂມກ຺ໂຂ, ຕມ຺ຫາ ຕມ຺ຫາ ວີຕິກ຺ກມໂທສໂຕ ປຈ຺ເຈກໍ ໂມກ຺ໂຂຕິ ອຕ຺ໂຖ, ປຕິໂມກ຺ໂຂ ເອວ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ. ໂມກ຺ໂຂຕິ ວາ ນິພ຺ພານໍ, ຕສ຺ສ ໂມກ຺ຂສ຺ສ ປຏິພິມ຺ພຠູໂຕຕິ ປຕິໂມກ຺ໂຂ. ສີລສໍວໂຣ ຫິ ສູຣິຍສ຺ສ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນໍ ວິຍ ນິພ຺ພານສ຺ສ ອຸທຍຠູໂຕ ຕປ຺ປຏິຠາໂຄ ວິຍ ຍຖາຣຫໍ ກິເລສນິພ຺ພາປນໂຕ, ປຕິໂມກ຺ໂຂເຍວ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ. ອຖ ວາ ໂມກ຺ຂໍ ປຕິ ວຕ຺ຕຕິ, ໂມກ຺ຂາຠິມຸຂນ຺ຕິ ວາ ປຕິໂມກ຺ຂໍ, ປຕິໂມກ຺ຂເມວ ປາຕິໂມກ຺ຂນ຺ຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ປາຕິໂມກ຺ຂ-ສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິຣິຍຕີຕິ ອຕ຺ຕຠາວໍ ປວຕ຺ເຕຕິ. ‘‘ວິຫຣຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສີເລ ຐິຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອິຣິຍາປຖວິຫາໂຣ ທສ຺ສິໂຕ. ປາຬິຍນ຺ຕິ ຌານວິຠງ຺ຄປາຬິຍໍ (ວິຠ. ໕໐໘ ອາທໂຍ).

ຕຕ຺ຖ ກາມໍ ສມຓຈາຣໍ, ສມຓໂຄຈຣຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອາຈາຣໂຄຈຣສມ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຍຖາ ປນ ມຄ຺ຄໍ ອາຈິກ຺ຂນ຺ໂຕ ‘‘ວາມໍ ມຸຎ຺ຈ, ທກ຺ຂິຓໍ ຄຓ຺ຫາ’’ຕິ ວຊ຺ເຊຕພ຺ພປຸພ຺ພກໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ ວເທຍ຺ຍ, ຍຖາ ວາ ສສີສນ຺ຫາເນນ ປຫີນເສທມລຊລ຺ລິກສ຺ສ ມາລາຄນ຺ຘວິເລປນາທິວິຠູສນສໍວິຘານໍ ຍຸຕ຺ຕຣູປໍ, ເອວໍ ປຫີນປາປຘມ຺ມສ຺ສ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ມສມາໂຍໂຄ ຍຸຕ຺ຕຣູໂປຕິ ‘‘ອຕ຺ຖິ ອາຈາໂຣ, ອຕ຺ຖິ ອນາຈາໂຣ’’ຕິ ທ຺ວຍໍ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ອນາຈາຣໍ ຕາວ ວິຠຊິຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ອນາຈາໂຣ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ກາຍິໂກ ວີຕິກ຺ກໂມຕິ ຕິວິຘໍ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ. ວາຈສິໂກ ວີຕິກ຺ກໂມຕິ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕໍ. ກາຍິກວາຈສິໂກຕິ ຕທຸຠຍໍ.

ເອວໍ ອາຊີວຏ຺ຐມກສີລສ຺ສ ວີຕິກ຺ກໂມ ທສ຺ສິໂຕ. ອິທານິ ມານສໍ ອນາຈາຣໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສພ຺ພມ຺ປິ ທຸສ຺ສີລ຺ຍໍ ອນາຈາໂຣ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ເອກຈ຺ຈິຍໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອິເຘກຈ຺ໂຈ ເວຬຸທາເນນ ວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ເວຬຸທາເນນາຕິ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປາທນຕ຺ເຖນ ເວຬຸທາເນນ. ປຕ຺ຕທານາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເວຬູຕິ ມນຸສ຺ສານໍ ປໂຍຊນາວໂຫ ໂຍ ໂກຈິ ເວຬຸທຓ຺ໂຑ. ປຕ຺ຕໍ ຄນ຺ຘິກາທີນໍ ຄນ຺ຘປລິເວຐນາທິອຕ຺ຖໍ ວາ, ຕາລນາຬິເກຣາທິປຕ຺ຕໍ ວາ. ປຸປ຺ຜໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ມນຸສ຺ສານໍ ປໂຍຊນາວຫໍ. ຕຖາ ຜລໍ. ສິນານໍ ສິຣີສຈຸຓ຺ຓາທິນ຺ຫານິຍຈຸຓ຺ຓໍ. ມຕ຺ຕິກາປິ ເອຕ຺ເຖວ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ທນ຺ຕກຏ຺ຐໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ມຸຂໂສຘນຕ຺ຖໍ ທນ຺ຕໂປນໍ. ຈາຏຸກມ຺ຍຕາ ອຕ຺ຕານໍ ທາສໍ ວິຍ ນີຈຏ຺ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ປຣສ຺ສ ຂລິຕວຈນໍ ສຓ຺ຐເປຕ຺ວາ ປິຍກາມຕາຍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫວຈນໍ. ມຸຄ຺ຄສູປ຺ຍຕາຕິ ມຸຄ຺ຄສູປສມຕາ ສຈ຺ຈາລິເກນ ຊີວິຕກປ຺ປນໍ. ຍຖາ ຫິ ມຸຄ຺ຄສູເປ ປຈ຺ຈນ຺ເຕ ພຫູ ມຸຄ຺ຄາ ປຈ຺ຈນ຺ຕິ, ກຕິປຍາ ນ ປຈ຺ຈນ຺ຕິ, ເອວໍ ສຈ຺ຈາລິເກນ ຊີວິຕກປ຺ປເນ ພຫຸ ອລິກໍ ໂຫຕິ, ອປ຺ປກໍ ສຈ຺ຈນ຺ຕິ. ປຣິຠຏຕີຕິ ປຣິຠໂຏ, ປເຣສໍ ທາຣເກ ປຣິຫຣນ຺ໂຕ. ປຣິຠຏສ຺ສ ກມ຺ມໍ ປາຣິຠຏ຺ຍໍ, ສາ ເອວ ປາຣິຠຏ຺ຍຕາ, ອລງ຺ກຣຓາທິນາ ກຸລທາຣກປຣິຫຣຓສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ເຕສໍ ເຕສໍ ຄິຫີນໍ ຄາມນ຺ຕຣເທສນ຺ຕຣາທີສຸ ສາສນປຏິສາສນຫຣຓໍ ຊງ຺ຆເປສນິກໍ. ອຎ຺ຎຕຣຎ຺ຎຕເຣນາຕິ ເອເຕສໍ ວາ ເວຬຸທານາທີນໍ ເວຊ຺ຊກມ຺ມຠຓ຺ຑາຄາຣິກກມ຺ມປິຓ຺ຑປຏິປິຓ຺ຑກມ຺ມສງ຺ຆຸປ຺ປາທເຈຕິຍຸປ຺ປາທປຏ຺ຐປນາທີນໍ ວາ ມິຈ຺ຉາຊີເວນ ຊີວິຕກປ຺ປນກກມ຺ມານໍ ເຍນ ເກນຈິ. ພຸທ຺ຘປຏິກຸຏ຺ເຐນາຕິ ພຸທ຺ເຘຫິ ຄຣຫິເຕນ ປຏິສິທ຺ເຘນ. ມິຈ຺ຉາຊີເວນາຕິ ນ ສມ຺ມາອາຊີເວນ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອນາຈາໂຣຕິ ອຍໍ ສພ຺ໂພປິ ‘‘ອນາຈາໂຣ’’ຕິ ກຖີຍຕິ. ອາຈາຣນິທ຺ເທໂສ ວຸຕ຺ຕປຏິປກ຺ຂນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ໂຄຈຣນິທ຺ເທເສປິ ປຐມໍ ອໂຄຈຣສ຺ສ ວຈເນ ກາຣຓໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ໂຄຈໂຣຕິ ປິຓ຺ຑປາຕາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ອຸປສງ຺ກມິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐານໍ. ອຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐານໍ ອໂຄຈໂຣ. ເວສິຍາ ໂຄຈໂຣ ອສ຺ສາຕິ ເວສິຍາໂຄຈໂຣ, ມິຕ຺ຕສນ຺ຖວວເສນ ອຸປສງ຺ກມິຕພ຺ພຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເວສິຍາ ນາມ ຣູປູປຊີວິນິໂຍ, ຕາ ມິຕ຺ຕສນ຺ຖວວເສນ ນ ອຸປສງ຺ກມິຕພ຺ພາ, ສມຓຠາວສ຺ສ ອນ຺ຕຣາຍກຣຕ຺ຕາ, ປຣິສຸທ຺ຘາສຍສ຺ສາປິ ຄຣຫເຫຕຸໂຕ, ຕສ຺ມາ ທກ຺ຂິຓາທານວເສນ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາວ ອຸປສງ຺ກມິຕພ຺ພາ. ວິຘວາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ມຕປຕິກາ, ປວຸຕ຺ຖປຕິກາ ວາ. ຖຸລ຺ລກຸມາຣິກາຕິ ມຫລ຺ລິກາ ອນິວິຏ຺ຐກຸມາຣິໂຍ, ປຓ຺ຑກາຕິ ນປຸໍສກາ. ເຕ ຫິ ອຸສ຺ສນ຺ນກິເລສາ ອວູປສນ຺ຕປຣິຬາຫາ ໂລກາມິສສນ຺ນິສ຺ສິຕກຖາພຫຸລາ, ຕສ຺ມາ ນ ອຸປສງ຺ກມິຕພ຺ພາ. ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ນາມ ອຸສ຺ສນ຺ນພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍາ. ຕຖາ ຠິກ຺ຂູປິ. ເຕສໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິສຠາຄວຕ຺ຖຸຠາວໂຕ ສນ຺ຖວວເສນ ອຸປສງ຺ກມເນ ກຕິປາເຫເນວ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕຣາໂຍ ສິຍາ, ຕສ຺ມາ ນ ອຸປສງ຺ກມິຕພ຺ພາ. ຄິລານປຸຈ຺ຉນາທິວເສນ ອຸປສງ຺ກມເນ ສໂຕກາຣິນາ ຠວິຕພ຺ພໍ. ປານາຄາຣນ຺ຕິ ສຸຣາປານຆຣໍ. ຕໍ ໂສຓ຺ຑຊເນຫິ ອວິວິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ເຕຫິ ໂສຓ຺ຑຕາທິວເສນ ນ ອຸປສງ຺ກມິຕພ຺ພໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕຣາຍກຣຕ຺ຕາ. ສໍສຏ຺ໂຐ ວິຫຣຕິ ຣາຊູຫີຕິອາທີສຸ ຣາຊາໂນ ນາມ ເຍ ຣຊ຺ຊມນຸສາສນ຺ຕິ. ຣາຊມຫາມຕ຺ຕາ ຣາຊິສ຺ສຣິຍສທິສາຍ ອິສ຺ສຣິຍມຕ຺ຕາຍ ສມນ຺ນາຄຕາ. ຕິຕ຺ຖິຍາຕິ ວິປຣີຕທສ຺ສນາ ພາຫິຣກປຣິພ຺ພາຊກາ. ຕິຕ຺ຖິຍສາວກາຕິ ເຕສຸ ທຬ຺ຫຠຕ຺ຕາ ປຈ຺ຈຍທາຍກາ. ອນນຸໂລມິເກນ ສໍສຄ຺ເຄນາຕິ ຕິສ຺ສນ຺ນໍ ສິກ຺ຂານໍ ອນນຸໂລມິເກນ ປຈ຺ຈນີກຠູເຕນ ສໍສຄ຺ເຄນ ສໍສຏ຺ໂຐ ວິຫຣຕິ, ເຍນ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕຣາຍໍ ວາ ສລ຺ເລຂປຣິຫານິໍ ວາ ປາປຸຓາຕິ.

ອິທານິ ອປເຣນປິ ປຣິຍາເຍນ ອໂຄຈຣໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍານິ ວາ ປນ ຕານີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອສ຺ສທ຺ຘານີຕິ ພຸທ຺ຘາທີສຸ ສທ຺ຘາວິຣຫິຕານິ. ຕໂຕ ເອວ ອປ຺ປສນ຺ນານິ, ກມ຺ມກມ຺ມຜລສທ຺ຘາຍ ວາ ອຠາເວນ ອສ຺ສທ຺ຘານິ. ຣຕນຕ຺ຕຍປ຺ປສາທາຠາເວນ ອປ຺ປສນ຺ນານິ. ອກ຺ໂກສກປຣິຠາສການີຕິ ອກ຺ໂກສວຕ຺ຖູຫິ ອກ຺ໂກສການິ ເຈວ ຠຍທສ຺ສເນນ ສນ຺ຕຊ຺ຊນການິ ຈ. ອຕ຺ຖໍ ນ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ ອນຕ຺ຖເມວ ອິຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອນຕ຺ຖກາມານິ. ຫິຕໍ ນ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ ອຫິຕເມວ ອິຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອຫິຕກາມານິ. ຜາສຸ ນ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ ອຜາສຸໍເຍວ ອິຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອຜາສຸກກາມານິ. ໂຍຄກ຺ເຂມໍ ນິພ຺ຠຍໍ ນ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອໂຍຄກ຺ເຂມເມວ ອິຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອໂຍຄກ຺ເຂມກາມານິ. ຠິກ຺ຂູນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສາມເຓຣານມ຺ປິ ສງ຺ຄໂຫ. ຠິກ຺ຂຸນີນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສິກ຺ຂມານສາມເຓຣີນໍ. ສພ຺ເພສໍ ຫິ ສາສນິການໍ ອນຕ຺ຖກາມຕາທີປນປທມິທໍ ວຈນໍ. ຕຖາຣູປານິ ກຸລານີຕິ ຕາທິສານິ ຂຕ຺ຕິຍກຸລາທີນິ. ເສວຕີຕິ ນິສ຺ສາຍ ຊີວຕິ. ຠຊຕີຕິ ອຸປສງ຺ກມຕິ. ປຍິຣຸປາສຕີຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຍໍ ເວສິຍາທິໂກ, ຣາຊາທິໂກ, ອສ຺ສທ຺ຘກຸລາທິໂກ ຈ ຕໍ ຕໍ ເສວນ຺ຕສ຺ສ ຕິປ຺ປກາໂຣປິ ອຍຸຕ຺ໂຕ ໂຄຈໂຣຕິ ອໂຄຈໂຣ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ເວສິຍາທິໂກ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓນິສ຺ສຍໂຕ ອໂຄຈໂຣ. ຍຖາຫ ‘‘ໂກ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອໂຄຈໂຣ ປຣວິສໂຍ? ຍທິທໍ ປຎ຺ຈ ກາມຄຸຓາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໓໗໒). ຣາຊາທິໂກ ສມຓຘມ຺ມສ຺ສ ອນຸປນິສ຺ສຍໂຕ, ລາຠສກ຺ກາຣາສນິວິຈກ຺ກນິປ຺ໂປຖນທິຏ຺ຐິວິປຕ຺ຕິເຫຕຸໂຕ ຈ. ອສ຺ສທ຺ຘກຸລາທິໂກ ສທ຺ຘາຫານິຈິຕ຺ຕສນ຺ຕາສາວຫໂຕ ອໂຄຈໂຣ.

ໂຄຈຣນິທ຺ເທເສ ‘‘ນ ເວສິຍາໂຄຈໂຣ’’ຕິອາທີນິ ວຸຕ຺ຕປຏິປກ຺ຂວເສນ ເວທິຕພ຺ພານິ. ໂອປານຠູຕານີຕິ ອຸທປານຠູຕານິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ, ຠິກ຺ຂຸນີສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ຈຕຸມຫາປເຖ ຂຕໂປກ຺ຂຣຓີ ວິຍ ຍຖາສຸຂໍ ໂອຄາຫນກ຺ຂມານິ. ກາສາວປຊ຺ໂຊຕານີຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ, ຠິກ຺ຂຸນີນຎ຺ຈ ນິວຕ຺ຖປາຣຸຕກາສາວານໍເຍວ ປຠາຫິ ເອໂກຠາສານິ. ອິສິວາຕປຏິວາຕານີຕິ ເຄຫໍ ປວິສນ຺ຕານໍ, ນິກ຺ຂມນ຺ຕານຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸຠິກ຺ຂຸນີສງ຺ຂາຕານໍ ອິສີນໍ ຈີວຣວາເຕນ ເຈວ ສມິຎ຺ຊນປສາຣຓາທິຊນິຕສຣີຣວາເຕນ ຈ ປຏິວາຕານິ ປວາຍິຕານິ ວິນິທ຺ຘຸຕກິພ຺ພິສານິ ວາ.

ອິທານິ ນິທ຺ເທເສ ອາຄຕນເຍນາປິ ອາຈາຣໂຄຈເຣ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ປາຕິໂມກ຺ຂສີລນິທ຺ເທເສ. ອິມິນາປິ ນເຍນາຕິ ອິທານິ ວຸຈ຺ຈມານວິຘິນາປິ. ສງ຺ຆຄໂຕຕິ ສງ຺ຆສນ຺ນິປາຕໍ ຄໂຕ. ອຈິຕ຺ຕີກາຣກໂຕຕິ ອກຕຈິຕ຺ຕີກາໂຣ, ອກຕຄາຣໂວຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຆຏ຺ຏຍນ຺ໂຕຕິ ສຣີເຣນ, ຈີວເຣນ ວາ ຆໍສນ຺ໂຕ. ປຸຣໂຕປິ ຕິຏ຺ຐຕິ ອຈິຕ຺ຕີກາຣກໂຕຕິ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ຐິຕໂກປີຕິ ອຸປຣິ ຕິຏ຺ຐນ຺ໂຕ ວິຍ ອາສນ຺ນຕຣຏ຺ຐາເນ ຐິຕໂກປິ ຠຓຕິ. ພາຫາວິກ຺ເຂປໂກຕິ ພາຫຸໍ ວິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ. ອນຸປາຫນານນ຺ຕິ ອນາທເຣ ສາມິວຈນໍ. ສອຸປາຫໂນຕິ ອຸປາຫນາຣຸຬ຺ໂຫ. ເຖເຣ ຠິກ຺ຂູ ອນຸປຂຊ຺ຊາຕິ ເຖຣານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຐິຕຏ຺ຐານໍ ອນຸປວິສິຕ຺ວາ ເຕສໍ ອາສນ຺ນຕຣຏ຺ຐານໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ. ກຏ຺ຐໍ ປກ຺ຂິປຕິ ອຄ຺ຄິກຸຓ຺ເຑ. ໂວກ຺ກມ຺ມາຕິ ປສ຺ສໂຕ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ. ຄູຬ຺ຫານິ ສຠາວໂຕ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນານິ ສາຓິປາກາຣາທິນາ ປຏິຈ຺ຉາທິຕານິ. ອນາປຸຈ຺ຉາຕິ ອນາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ. ອສ຺ສາຕິ ອນາຈາຣສ຺ສ.

ອປິຈ ຠິກ຺ຂູຕິອາທິ ສພ຺ພສ຺ເສວ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອາຈາຣທສ຺ສນວເສນ ປວຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາວຈນໍ, ນ ນິທ຺ເທສປາຬິ. ສທ຺ຘາສີລສຸຕຈາຄາທິຄຸຓເຫຕຸໂກ ຄຣຸຠາໂວ ຄຣຸກຣຓໍ ວາ ຄາຣໂວ, ສຫ ຄາຣເວນາຕິ ສຄາຣໂວ. ຄຣຸຏ຺ຐານິເຍສຸ ຄາຣວສາຣຊ຺ຊາທິວເສນ ປຏິສ຺ສາຍນາ ປຕິສ຺ສາ, ສປ຺ປຕິສ຺ສວປຏິປຕ຺ຕິ. ສຫ ປຕິສ຺ສາຍາຕິ ສປ຺ປຕິສ຺ໂສ. ສວິເສສໍ ຫິຣິມນຕາຍ, ໂອຕ຺ຕປ຺ປິຠາເວນ ຈ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປສມ຺ປນ຺ໂນ. ເສຂິຍຘມ຺ມປາຣິປູຣິວເສນ ສຸນິວຕ຺ໂຖ ສຸປາຣຸໂຕ. ປາສາທິເກນາຕິ ປສາທາວເຫນ, ອິຕ຺ຖມ຺ຠູຕລກ຺ຂເຓ ເຈຕໍ ກຣຓວຈນໍ. ເອເສວ ນໂຍ ອິໂຕ ປເຣສຸປິ ຉສຸ ປເທສຸ. ອຠິກ຺ກນ຺ເຕນາຕິ ອຠິກ຺ກເມນ. ອິຣິຍາປຖສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ສມ຺ປນ຺ນອິຣິຍາປໂຖ. ເຕນ ເສສອິຣິຍາປຖານມ຺ປິ ປາສາທິກຕມາຫ. ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາໂຣຕິ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍາທີສຸ ຉສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ສຸສໍວິຫິຕາຣກ຺ໂຂ. ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎູຕິ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໂຕ ໂຠຊນສຎ຺ຎິເຕ ຈຕຸພ຺ພິເຘປິ ປຈ຺ຈເຍ ປຣິເຍສນປຏິຄ຺ຄຫຓປຣິໂຠຄາທິວເສນ ສພ຺ພໂສ ປມາຓຎ຺ຎູ. ຊາຄຣິຍມນຸຍຸຕ຺ໂຕຕິ ປຸພ຺ພຣຕ຺ຕາປຣຣຕ຺ຕໍ ຠາວນາມນສິກາຣສງ຺ຂາຕໍ ຊາຄຣິຍໍ ສາຕຈ຺ຈກາຣິຕາວເສນ ອນຸ ອນຸ ຍຸຕ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ຍຸຕ຺ຕປຍຸຕ຺ໂຕ. ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ເຎນ ສມນ຺ນາຄໂຕຕິອາທິ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອາຈາຣສ຺ສ ສມ຺ຠາຣທສ຺ສນໍ. ຕຕ຺ຖ ອປ຺ປິຈ຺ໂຉຕິ ນິອິຈ຺ໂຉ. ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐຕິ ຍຖາລາຠາທິວເສນ ສນ຺ໂຕເສນ ຕຸຏ຺ໂຐ. ສກ຺ກຈ຺ຈກາຣີຕິ ອາທຣກາຣີ. ຄຣຸຈິຕ຺ຕີກາຣພຫຸໂລຕິ ຄຣຸຏ຺ຐານິເຍສຸ ຄຣຸກຣຓພຫຸໂລ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອາຈາໂຣຕິ ອຍໍ ສຄາຣວຕາທິ ອຕ຺ຖກາເມຫິ ອາຈຣິຕພ຺ພໂຕ ອາຈາໂຣ.

ສີລາທີນໍ ຄຸຓານໍ ອຸປນິສ຺ສຍຠູໂຕ ອຸປນິສ຺ສຍໂຄຈໂຣ. ສຕິສງ຺ຂາໂຕ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອາຣກ຺ຂຠູໂຕ ເອວ ໂຄຈໂຣ ອາຣກ຺ຂໂຄຈໂຣ. ກມ຺ມຏ຺ຐານສງ຺ຂາໂຕ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປນິພນ຺ຘນຏ຺ຐານຠູໂຕ ໂຄຈໂຣ ອຸປນິພນ຺ຘໂຄຈໂຣ. ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາທີຫິ ທສຫິ ວິວຏ຺ຏນິສ຺ສິຕາຍ ກຖາຍ ວຕ຺ຖຸຠູເຕຫິ ຄຸເຓຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ທສກຖາວຕ຺ຖຸຄຸຓສມນ຺ນາຄໂຕ. ຕໂຕ ເອວ ກລ຺ຍາໂຓ ສຸນ຺ທໂຣ ມິຕ຺ໂຕຕິ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ໂຕ. ຕສ຺ສ ລກ຺ຂຓໍ ປຣໂຕ ອາຄມິສ຺ສຕິ. ອສ຺ສຸຕໍ ສຸຕ຺ຕເຄຍ຺ຍາທິໍ. ສຸຓາຕີຕິ ສຸຕມຍໍ ຎາຓໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ. ສຸຕໍ ປຣິໂຍທາເປຕີຕິ ຕເມວ ຍຖາສຸຕໍ ອວິສທຕາຍ ອປຣິໂຍທາຕໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ປຣິປຸຈ຺ຉນາທິນາ ວິໂສເຘຕິ ນິຊ຺ຊຏໍ ນິຄຸມ຺ພໍ ກໂຣຕິ. ຕຕ຺ຖ ຈ ເຍ ກງ຺ຂຏ຺ຐານິຍາ ຘມ຺ມາ, ເຕສຸ ສໍສຍໍ ຉິນ຺ທນ຺ໂຕ ກງ຺ຂໍ ວິຕຣຕິ. ກມ຺ມກມ຺ມຜເລສຸ, ຣຕນຕ຺ຕເຍ ຈ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ອຸຊຸກຣເຓນ ທິຏ຺ຐິໍ ອຸຊຸໍ ກໂຣຕິ. ຕໂຕ ເອວ ຈ ທຸວິຘາຍປິ ສທ຺ຘາສມ຺ປທາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທຕິ. ອຖ ວາ ຍຖາສຸຕໍ ຘມ຺ມໍ ປຣິໂຍທເປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖາຄເຕ ຣູປາຣູປຘມ຺ເມ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສປຈ຺ຈຍໍ ນາມຣູປໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕທິຏ຺ຐິວງ຺ກວິຘມເນນ ທິຏ຺ຐິໍ ອຸຊຸໍ ກໂຣຕິ. ຘມ຺ມານໍ ປຈ຺ຈຍປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຕາມຕ຺ຕທສ຺ສເນນ ຕີສຸປິ ອທ຺ຘາສຸ ກງ຺ຂໍ ວິຕຣຕິ. ຕໂຕ ປຣໍ ຈ ອຸທຍພ຺ພຍຎາຓາທິວເສນ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຣິຍຠູມິໍ ໂອກ຺ກມນ຺ໂຕ ອເວຈ຺ຈປສາເທນ ຣຕນຕ຺ຕເຍ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທຕິ. ຕຖາຠູໂຕວ ຕສ຺ສ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສ຺ສ ອນຸສິກ຺ຂເນນ ສທ຺ຘາທີຫິ ຄຸເຓຫິ ນ ຫາຍຕິ, ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ວຑ຺ຒເຕວ. ເຕນາຫ ‘‘ຍສ຺ສ ວາ’’ຕິອາທິ.

ອນ຺ຕຣຆຣນ຺ຕິ ອນ຺ຕເຣ ອນ຺ຕເຣ ຆຣານິ ເອຕ຺ຖ, ຕໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ວາ ‘‘ອນ຺ຕຣຆຣ’’ນ຺ຕິ ລທ຺ຘນາມໍ ໂຄຈຣຄາມໍ ປວິຏ຺ໂຐ. ຕຕ຺ຖ ຆເຣ ຆເຣ ຠິກ຺ຂາປຣິເຍສນາຍ ວີຖິໍ ປຏິປນ຺ໂນ. ໂອກ຺ຂິຕ຺ຕຈກ຺ຂູຕິ ເຫຏ຺ຐາຂິຕ຺ຕຈກ຺ຂຸ. ກິຕ຺ຕເກນ ປນ ໂອກ຺ຂິຕ຺ຕຈກ຺ຂຸ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຍຸຄມຕ຺ຕທສ຺ສາວີ’’ຕິ. ສຸສໍວຸໂຕຕິ ສໍຍໂຕ. ຍຖາ ປເນຕ຺ຖ ສຸສໍວຸໂຕ ນາມ ໂຫຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນ ຫຕ຺ຖິໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຍຕ຺ຖາຕິ ເຍສຸ ສຕິປຏ຺ຐາເນສຸ. ຈິຕ຺ຕໍ ຠາວນາຈິຕ຺ຕໍ. ອຸປນິພນ຺ຘຕີຕິ ອຸປເນຕ຺ວາ ນິພນ຺ຘຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ຍຖາ ຖມ຺ເຠ ນິພນ຺ເຘຍ຺ຍ, ວຈ຺ຉໍ ທມໍ ນໂຣ ອິຘ;

ພນ຺ເຘຍ຺ເຍວໍ ສກໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ສຕິຍາຣມ຺ມເຓ ທຬ຺ຫ’’ນ຺ຕິ. (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໒໑໗; ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໗໔; ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໐໗; ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑໖໕; ປຏິ. ມ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑.໑໖໓);

ສຕິປຏ຺ຐານານໍ ອຸປນິພນ຺ຘໂຄຈຣຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສໂກ ເປຕ຺ຕິໂກ ວິສໂຍຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປິຕຸ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສນ຺ຕໂກ, ເຕນ ທິຏ຺ໂຐ ທສ຺ສິໂຕ ຈ ວິສໂຍ.

ອຓຸປ຺ປມາເຓສູຕິ ປຣມາຓຸປ຺ປມາເຓສຸ. ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈອາປນ຺ນເສຂິຍອກຸສລຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາທິເຠເທສູຕິ ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ອາປນ຺ນເສຂິເຍສຸ ອກຸສລຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາທິເຠເທສູຕິ ເອວໍ ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈຄ຺ຄຫຓໍ ເສຂິຍວິເສສນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເສຂິຍຄ຺ຄຫເຓນ ເຈຕ຺ຖ ວຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ຘກາທີສຸ (ຈູຬວ. ໓໕໖ ອາທໂຍ) ອາຄຕວຕ຺ຕາທີນມ຺ປິ ຄຫຓໍ. ເຕປິ ຫິ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ‘‘ເສຂິຍາ’’ຕິ ອິຈ຺ຉິຕາ. ຕຖາ ຫິ ມາຕິກາຍໍ ປາຣາຊິກາທີນໍ ວິຍ ເສຂິຍານໍ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ນ ກໂຕ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ‘‘ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ອາປນ຺ນເສຂິຍາ’’ຕິ ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈຄ຺ຄຫຓໍ ສມຕ຺ຖິຕໍ ໂຫຕິ. ນ ຫິ ມາຕິກາຍໍ ອາຄເຕສຸ ປຎ຺ຈສຕ຺ຕຕິຍາ ເສຂິເຍສຸ ໂນສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ໂຂ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈຄ຺ຄຫເຓເນວ ເຈຕ຺ຖ ອສຕິອຊານນານມ຺ປິ ສງ຺ຄໂຫ ກໂຕ. ເກຈິ ປເນຕ຺ຖ ອສິຎ຺ຈິຈ຺ຈ ອາປນ຺ນຄ຺ຄຫເຓນ ອຈິຕ຺ຕກາປຕ຺ຕິໂຍ ຄຫິຕາຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ເຕສໍ ມຕິມຕ຺ຕໍ, ຄຣຸກາປຕ຺ຕີສຸປິ ກາສຎ຺ຈິ ອຈິຕ຺ຕກຠາວສພ຺ຠາວໂຕ, ອຘິຏ຺ຐານາວິກມ຺ມສ຺ສ, ເທສນາວິກມ຺ມສ຺ເສວ ວາ ສພ຺ພລຫຸກສ຺ສ ວຊ຺ຊສ຺ສ ອິຘາຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ຍານິ ຕານິ ວຊ຺ຊານິ ອປ຺ປມຕ຺ຕການິ ໂອຣມຕ຺ຕການິ ລຫຸການິ ລຫຸສມ຺ມຕານີ’’ຕິອາທິ. ອາທິສທ຺ເທນ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣວິສຸທ຺ຘຕ຺ຖໍ ອນຕິກ຺ກມນີຍານໍ ອນາປຕ຺ຕິຄມນີຍານໍ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຠຍທສ຺ສນສີໂລຕິ ປຣມາຓຸມຕ຺ຕໍ ວຊ຺ຊໍ ອຏ຺ຐສຏ຺ຐິໂຍຊນສຕສຫສ຺ສຸພ຺ເພຘສິເນຣຸປພ຺ພຕສທິສໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ສນສຠາໂວ, ສພ຺ພລຫຸກໍ ວາ ທຸພ຺ຠາສິຕມຕ຺ຕໍ ປາຣາຊິກສທິສໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ສນສຠາໂວ. ຍໍ ກິຎ຺ຈີຕິ ມູລປຎ຺ຎຕ຺ຕິອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິສພ຺ພຕ຺ຖປຎ຺ຎຕ຺ຕິປເທສປຎ຺ຎຕ຺ຕິອາທິເຠທໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ ປູເຣຕພ຺ພໍ ສີລໍ. ສມ຺ມາ ອາທາຍາຕິ ສມ຺ມເທວ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ, ສພ຺ພໂສ ຈ ອາທິຍິຕ຺ວາ. ອຍໍ ປນ ອາຈາຣໂຄຈຣສມ຺ປທາ ກິໍ ປາຕິໂມກ຺ຂສີເລ ປຣິຍາປນ຺ນາ, ອຸທາຫຸ ອປຣິຍາປນ຺ນາຕິ? ປຣິຍາປນ຺ນາ. ຍທິ ເອວໍ ກສ຺ມາ ປຸນ ວຸຕ຺ຕາຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ເອຕ຺ຖ ຈາ’’ຕິອາທິ.

ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣສີລວຓ຺ຓນາ

໑໕. ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣສີລໍ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສີລສ຺ສ ສມ຺ຠາຣຠູຕໍ, ຕສ຺ມິໍ ສຕິເຍວ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂສຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສີເລ ຐິໂຕ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ. ສມ຺ປາທິເຕ ຫິ ເອຕສ຺ມິໍ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສີລໍ ສຸຄຸຕ຺ຕໍ ສຸຣກ຺ຂິຕເມວ ໂຫຕິ, ສຸສໍວິຫິຕກຓ຺ຏກວຕິ ວິຍ ສສ຺ສນ຺ຕິ. ກາຣຓວເສນາຕິ ອສາຘາຣຓກາຣຓສ຺ສ ວເສນ. ອສາຘາຣຓກາຣຓວເສນ ຫິ ຜລໍ ອປທິສີຍຕິ, ຍຖາ ຍວງ຺ກຸໂຣ ເຠຣິສທ຺ໂທຕິ. ນິສ຺ສຍໂວຫາເຣນ ວາ ເອຕໍ ນິສ຺ສິຕວຈນໍ, ຍຖາ ມຎ຺ຈາ ອຸກ຺ກຸຏ຺ຐິໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ. ຣູປນ຺ຕິ ຣູປາຍຕນໍ. ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ຍທິ ຈກ຺ຂຸ ຣູປໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ, ອຎ຺ຎວິຎ຺ຎາຓສມງ຺ຄິໂນປິ ປສ຺ເສຍ຺ຍຸໍ, ນ ເຈຕໍ ອຕ຺ຖິ, ກສ຺ມາ? ອເຈຕນຕ຺ຕາ ຈກ຺ຂຸສ຺ສ. ເຕນາຫ ‘‘ຈກ຺ຂຸ ຣູປໍ ນ ປສ຺ສຕິ ອຈິຕ຺ຕກຕ຺ຕາ’’ຕິ. ອຖ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຣູປໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ, ຕິໂຣກຸຏ຺ຏາທິຄຕມ຺ປິ ນໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ອປ຺ປຏິຆຠາວໂຕ, ອິທມ຺ປິ ນຕ຺ຖິ ສພ຺ພສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ທສ຺ສນາຠາວໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປສ຺ສຕິ ອຈກ຺ຂຸກຕ຺ຕາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ຈກ຺ຂຸສນ຺ນິສ຺ສິຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ປສ຺ສຕິ, ນ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ. ຕຎ຺ຈ ເກນຈິ ກຸຏ຺ຏາທິນາ ອນ຺ຕຣິເຕ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຍຕ຺ຖ ອາໂລກສ຺ສ ວິພນ຺ໂຘ. ຍຕ຺ຖ ປນ ນ ວິພນ຺ໂຘ ຜລິກຄພ຺ຠປຏລາທິເກ, ຕຕ຺ຖ ອນ຺ຕຣິເຕປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊເຕວ. ເອວໍ ວິຎ຺ຎາຓາຘິຏ຺ຐິຕໍ ຈກ຺ຂຸ ປສ຺ສຕິ, ນ ຍໍ ກິຎ຺ຈີຕິ ວິຎ຺ຎາຓາຘິຏ຺ຐິຕໍ ຈກ຺ຂຸໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ’’ຕິ.

ທ຺ວາຣາຣມ຺ມຓສງ຺ຆຏ຺ເຏຕິ ທ຺ວາຣສ຺ສ ອາຣມ຺ມເຓນ ສງ຺ຆຏ຺ເຏ ສຕິ, ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ຣູປາຣມ຺ມເຓ ອາປາຖຄເຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປສາທວຕ຺ຖຸເກນ ຈິຕ຺ເຕນາຕິ ຈກ຺ຂຸປສາທວຕ຺ຖຸເກນ ຕນ຺ນິສ຺ສາຍ ປວຕ຺ເຕນ ວິຎ຺ຎາເຓນ, ຍໍ ‘‘ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປສ຺ສຕີຕິ ໂອໂລເກຕິ. ຈກ຺ຂຸປສາທສນ຺ນິສ຺ສເຍ ຫິ ວິຎ຺ຎາເຓ ອາໂລການຸຄ຺ຄຫິຕໍ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ສນ຺ນິສ຺ສຍຄຸເຓນ ໂອຠາເສນ຺ເຕ ຕໍສມງ຺ຄິປຸຄ຺ຄໂລ ‘‘ຣູປໍ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ໂອຠາສນຎ຺ເຈຕ຺ຖ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ຍຖາສຠາວໂຕ ວິຠາວນໍ, ຍໍ ‘‘ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ຄຫຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຸສຸນາ ລກ຺ຂສ຺ສ ເວເຘ ສິຊ຺ຌນ຺ເຕ ຕສ຺ສ ສມ຺ຠາຣຠູເຕນ ຘນຸນາ ວິຊ຺ຌຕີຕິ ວຈນໍ ວິຍ ວິຎ຺ຎາເຓນ ຣູປທສ຺ສເນ ສິຊ຺ຌນ຺ເຕ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ປສ຺ສຕີຕິ ອີທິສີ ສສມ຺ຠາຣກຖາ ນາເມສາ ໂຫຕິ. ສສມ຺ຠາຣາ ກຖາ ສສມ຺ຠາຣກຖາ, ທສ຺ສນສ຺ສ ກາຣຓສຫິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສສມ຺ຠາຣສ຺ສ ວາ ທສ຺ສນສ຺ສ ກຖາ ສສມ຺ຠາຣກຖາ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ເກວເລນ ຈກ຺ຂຸນາ, ເກວເລນ ວາ ວິຎ຺ຎາເຓນ ຣູປທສ຺ສນໍ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ.

ອິຕ຺ຖິປຸຣິສນິມິຕ຺ຕໍ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕ຺ຖິສນ຺ຕານນິສ຺ສິຕຣູປມຸເຂນ ຄຍ຺ຫມານໍ ສຓ຺ຐານໍ ຖນມໍສາວິສທຕາ ນິມ຺ມສ຺ສຸມຸຂຕາ ເກສພນ຺ຘນວຕ຺ຖຄ຺ຄຫຓໍ ອວິສທຏ຺ຐານຄມນາທິ ຈ ສພ຺ພໍ ‘‘ອິຕ຺ຖີ’’ຕິ ສຎ຺ຊານນສ຺ສ ກາຣຓຠາວໂຕ ອິຕ຺ຖິນິມິຕ຺ຕໍ. ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາຍໂຕ ປຸຣິສນິມິຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສຸຠນິມິຕ຺ຕາທິກໍ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ຣາຄຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸຠູໂຕ ອິຏ຺ຐາກາໂຣ ສຸຠນິມິຕ຺ຕໍ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ປຏິຆນິມິຕ຺ຕາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ. ໂສ ປນ ໂທສຸປ຺ປຕ຺ຕິອາທິເຫຕຸຠູໂຕ ອນິຏ຺ຐາທິອາກາໂຣ ເວທິຕພ຺ໂພ. ກາມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ປາຬິຍໍ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສາວ ສຣູປໂຕ ອາຄຕາ, ອຸເປກ຺ຂານິມິຕ຺ຕສ຺ສາປິ ປນ ສງ຺ຄໂຫ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ, ອສມເປກ຺ຂເນນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກໂມຫສ຺ສາປິ ອສໍວຣຠາວໂຕ. ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ມຸຏ຺ຐສຈ຺ຈໍ ວາ ອຎ຺ຎາຓໍ ວາ’’ຕິ. ອຸເປກ຺ຂານິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຈຕ຺ຖ ອຎ຺ຎາຓຸເປກ຺ຂາຍ ວຕ຺ຖຸຠູຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ, ຕຎ຺ຈສ຺ສ ອສມເປກ຺ຂນວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ສງ຺ເຂປໂຕ ຣາຄໂທສໂມຫານໍ ກາຣຓໍ ‘‘ສຸຠນິມິຕ຺ຕາທິກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ກິເລສວຕ຺ຖຸຠູຕໍ ນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ທິຏ຺ຐມຕ຺ເຕເຍວ ສຓ຺ຐາຕີຕິ ‘‘ທິຏ຺ເຐ ທິຏ຺ຐມຕ຺ຕໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ (ອຸທາ. ໑໐) ສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ວຓ຺ຓາຍຕເນ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາເຓນ, ວີຖິຈິຕ຺ເຕຫິ ຈ ຄຫິຕມຕ຺ເຕເຍວ ຕິຏ຺ຐຕິ, ນ ຕໂຕ ປຣໍ ກິຎ຺ຈິ ສຸຠາທິອາກາຣໍ ປຣິກປ຺ເປຕິ. ປາກຏຠາວກຣຓໂຕຕິ ປຣິພ຺ຍຕ຺ຕຠາວກຣຓໂຕ ວິຠູຕຠາວກຣຓໂຕ. ວິສຠາຄວຕ຺ຖຸໂນ ຫິ ຫຕ຺ຖາທິອວຍເວສຸ ສຸຠາທິໂຕ ປຣິກປ຺ເປນ຺ຕສ຺ສ ອປຣາປຣໍ ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ກິເລສາ ປຣິພ຺ຍຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເຕ ເຕສໍ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນາ ນາມ. ເຕ ປນ ຍສ຺ມາ ຕຖາ ຕຖາ ສນ຺ນິວິຏ຺ຐານໍ ຠູຕຸປາທາຍຣູປານໍ ສນ຺ນິເວສາກາໂຣ. ນ ຫິ ຕໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ຫຕ຺ຖາທິ ນາມ ໂກຈິ ອຕ຺ຖິ. ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຫຕ຺ຖປາທ…ເປ… ອາກາຣໍ ນ ຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິ. ກິໍ ປນ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຍໍ ຕຕ຺ຖ ຠູຕໍ, ຕເທວ ຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິ. ຍໍ ຕສ຺ມິໍ ສຣີເຣ ວິຊ຺ຊມານໍ ເກສໂລມາທິ ຠູຕຸປາທາຍມຕ຺ຕໍ ວາ, ຕເທວ ຍາຖາວໂຕ ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕຕ຺ຖ ອສຸຠາກາຣຄຫຓສ຺ສ ນິທສ຺ສນໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເຈຕິຍປພ຺ພຕວາສີ’’ຕິອາທິນາ ມຫາຕິສ຺ສຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸໍ ອາຫຣິ.

ຕຕ຺ຖ ສຸມຓ຺ຑິຕປສາຘິຕາຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ມຓ຺ຑິຕາ ປສາຘິຕາ ຈ. ອາຠຣຓາທີຫິ ອາຫາຣິເມຫິ ມຓ຺ຑນໍ. ສຣີຣສ຺ສ ອຸຈ຺ຉາທນາທິວເສນ ປຏິສງ຺ຂຣຓໍ ປສາຘນນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ອາຠຣເຓຫິ, ປນ ວຕ຺ຖາລງ຺ກາຣາທີຫິ ຈ ອລງ຺ກຣຓໍ ປສາຘນໍ. ອູນຏ຺ຐານປູຣຓໍ ມຓ຺ຑນໍ. ວິປລ຺ລຕ຺ຖຈິຕ຺ຕາຕິ ຣາຄວເສນ ວິປຣີຕຈິຕ຺ຕາ. ໂອໂລເກນ຺ໂຕຕິ ເຖໂຣ ກມ຺ມຏ຺ຐານມນສິກາເຣເນວ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ສທ຺ທກຓ຺ຏກຕ຺ຕາ ປຸພ຺ພຠາຄມນສິກາຣສ຺ສ ຫສິຕສທ຺ທານຸສາເຣນ ‘‘ກິເມຕ’’ນ຺ຕິ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ. ອສຸຠສຎ຺ຎນ຺ຕິ ອຏ຺ຐິກສຎ຺ຎໍ. ອຏ຺ຐິກກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຫິ ເຖໂຣ ຕທາ ປຣິຫຣຕິ. ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓີຕິ ເຖໂຣ ກິຣ ຕສ຺ສາ ຫສນ຺ຕິຍາ ທນ຺ຕຏ຺ຐິທສ຺ສເນເນວ ປຸພ຺ພຠາຄຠາວນາຍ ສຸຠາວິຕຕ຺ຕາ ປຏິຠາຄນິມິຕ຺ຕໍ, ສາຕິສຍຎ຺ຈ ອຸປຈາຣຊ຺ຌານໍ ລຠິຕ຺ວາ ຍຖາຐິໂຕວ ຕຕ຺ຖ ປຐມຊ຺ຌານໍ ອຘິຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ມຄ຺ຄປຣມ຺ປຣາຍ ອາສວກ຺ຂຍໍ ປາປຸຓິ. ປຸພ຺ພສຎ຺ຎໍ ອນຸສ຺ສຣີຕິ ປຸພ຺ພກໍ ຍຖາຣທ຺ຘໍ ກາເລນ ກາລໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຍມານໍ ອຏ຺ຐິກກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອນຸສ຺ສຣິ ສມນ຺ນາຫຣິ. ອນຸມຄ຺ຄນ຺ຕິ ອນຸປຖໍ ຕສ຺ສາ ປທານຸປທໍ. ເຖຣສ຺ສ ກິຣ ຠາວນາຍ ປຄຸຓຠາວໂຕ ທນ຺ຕຏ຺ຐິທສ຺ສເນເນວ ຕສ຺ສາ ສກລສຣີຣໍ ອຏ຺ຐິກສງ຺ຆາຕຠາເວນ ອຸປຏ຺ຐາສິ. ນ ຕໍ ‘‘ອິຕ຺ຖີ’’ຕິ ວາ ‘‘ປຸຣິໂສ’’ຕິ ວາ ສຎ຺ຊານິ. ເຕນາຫ ‘‘ນາຠິຊານາມິ…ເປ… ມຫາປເຖ’’ຕິ.

‘‘ຍສ຺ສ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍາສໍວຣສ຺ສ ເຫຕູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ຕສ຺ສ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ສຕິກວາເຏນ ປິທຫນຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ອສໍວຣສ຺ສາຕິ. ຍທິທໍ ຍໍ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍາສໍວຣສ຺ສ ເຫຕຸ ອຠິຊ຺ຌາທິອນ຺ວາສ຺ສວນໍ ທສ຺ສິຕໍ, ຕໍ ອສໍວຸຕຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ເສວ ເຫຕຸ ປວຕ຺ຕໍ ທສ຺ສິຕນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣິກສ຺ສ ຫິ ອຠິຊ຺ຌາທິອນ຺ວາສ຺ສວນສ຺ສ ຕໍທ຺ວາຣິກວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ວິຍ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປຘານກາຣຓໍ. ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອສໍວຸຕຕ຺ເຕ ສຕິ ເຕ ອນ຺ວາສ຺ສວນ຺ຕີຕິ ອສໍວຣິຍມານຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍເຫຕຸໂກ ໂສ ອສໍວໂຣ ຕຖາ ວຸຕ຺ໂຕຕິ. ຍຕ຺ວາຘິກຣຓນ຺ຕິ ຫິ ຍສ຺ສ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ກາຣຓາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກີທິສສ຺ສ ຈ ກາຣຓາຕິ? ອສໍວຸຕສ຺ສ, ກິຎ຺ຈ ອສໍວຸຕໍ? ຍສ຺ສ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍາສໍວຣສ຺ສ ເຫຕຸ ອຠິຊ຺ຌາທໂຍ ອນ຺ວາສ຺ສວນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ສໍວຣາຍາຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ໂຍຊນາ.

ຊວນກ຺ຂເຓ ປນ ສເຈ ທຸສ຺ສີລ຺ຍໍ ວາຕິອາທິ ປຸນ ອວຈນຕ຺ຖໍ ອິເຘວ ສພ຺ພໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຉສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ນ ຫິ ປຎ຺ຈທ຺ວາເຣ ກາຍວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕສງ຺ຂາຕໍ ທຸສ຺ສີລ຺ຍໍ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ທຸສ຺ສີລ຺ຍາສໍວໂຣ ມໂນທ຺ວາຣວເສນ, ເສສາສໍວໂຣ ຉທ຺ວາຣວເສນ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ມຸຏ຺ຐສຈ຺ຈາທີນໍ ຫິ ສຕິປຏິປກ຺ຂາກຸສລຘມ຺ມາທິຠາວໂຕ ສິຍາ ປຎ຺ຈທ຺ວາເຣ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ, ນ ຕ຺ເວວ ກາຍິກວາຈສິກວີຕິກ຺ກມຠູຕສ຺ສ ທຸສ຺ສີລ຺ຍສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ, ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິກຊວນານໍ ອວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຊນກຕ຺ຕາ. ທຸສ຺ສີລ຺ຍາທໂຍ ເຈຕ຺ຖ ປຎ຺ຈ ອສໍວຣາ ສີລສໍວຣາທີນໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ສໍວຣານໍ ປຏິປກ຺ຂຠາເວນ ວຸຕ຺ຕາ. ຕສ຺ມິໍ ສຕີຕິ ຕສ຺ມິໍ ອສໍວເຣ ສຕິ.

ຍຖາ ກິນ຺ຕິ ເຍນ ປກາເຣນ ຊວເນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ອສໍວໂຣ ‘‘ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິເຍ ອສໍວໂຣ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ນິທສ຺ສນໍ ກິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາຕິອາທິນາ ນຄຣທ຺ວາເຣ ອສໍວເຣ ສຕິ ຕໍສມ຺ພນ຺ຘານໍ ຆຣາທີນໍ ອສໍວຸຕຕາ ວິຍ ຊວເນ ອສໍວເຣ ສຕິ ຕໍສມ຺ພນ຺ຘານໍ ທ຺ວາຣາທີນໍ ອສໍວຸຕຕາຕິ ເອວໍ ອຎ຺ຎາສໍວເຣ ອຎ຺ຎາສໍວຸຕຕາ ສາມຎ຺ຎເມວ ນິທສ຺ເສຕິ, ນ ປຸພ຺ພາປຣສາມຎ຺ຎໍ, ອນ຺ໂຕພຫິສາມຎ຺ຎໍ ວາ. ສຕິ ວາ ທ຺ວາຣຠວງ຺ຄາທິເກ ປຸນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ຊວນໍ ພາຫິຣໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ ນຄຣທ຺ວາຣສມານໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິຕຣຎ຺ຈ ອນ຺ໂຕນຄເຣ ຆຣາທິສມານໍ. ປຈ຺ຈຍຠາເວນ ຫິ ປຸຣິມນິປ຺ຜນ຺ນໍ ຊວນກາເລ ອສນ຺ຕມ຺ປິ ຠວງ຺ຄາທິ ຈກ຺ຂາທິ ວິຍ ຜລນິປ຺ຜຕ຺ຕິຍາ ສນ຺ຕໍເຍວ ນາມ ໂຫຕິ. ນ ຫິ ຘຣມານໍເຍວ ‘‘ສນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ພາຫິຣໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ ຈ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ຊວນສ຺ສ ພາຫິຣຠາເວ, ອິຕຣສ຺ສ ຈ ອພ຺ຠນ຺ຕຣຠາເວ ອສຕິປິ ‘‘ປຠສ຺ສຣມິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈິຕ຺ຕໍ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ອາຄນ຺ຕຸເກຫິ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິອາທິ (ອ. ນິ. ໑.໔໙) ວຈນໂຕ ອາຄນ຺ຕຸກຠູຕສ຺ສ ກທາຈິ ກທາຈິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານສ຺ສ ຊວນສ຺ສ ພາຫິຣຠາໂວ, ຕພ຺ພິຘຸຣສຠາວສ຺ສ ອິຕຣສ຺ສ ອພ຺ຠນ຺ຕຣຠາໂວ ເອເກນ ປຣິຍາເຍນ ໂຫຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຊວເນ ວາ ອສໍວເຣ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຕໂຕ ປຣໍ ທ຺ວາຣຠວງ຺ຄາທີນໍ ອສໍວຣເຫຕຸຠາວາປຕ຺ຕິໂຕ. ອສໍວຣສ຺ສ ຫິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ທ຺ວາຣຠວງ຺ຄາທີນໍ ຕສ຺ສ ເຫຕຸຠາໂວ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ. ນຄຣທ຺ວາຣສທິເສນ ຊວເນນ ປວິສິຕ຺ວາ ທຸສ຺ສີລ຺ຍາທິໂຈຣານໍ ທ຺ວາຣຠວງ຺ຄາທີສຸ ມຸສນໍ ກຸສລຠຓ຺ຑວິນາສນໍ ກຖິຕໍ. ຍສ຺ມິໍ ຫິ ທ຺ວາເຣ ອສໍວໂຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ໂສ ຕຕ຺ຖ ທ຺ວາຣາທີນໍ ສໍວຣູປນິສ຺ສຍຠາວໍ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ໂຕເຍວ ປວຕ຺ຕຕີຕິ. ທ຺ວາຣຠວງ຺ຄາທີນໍ ຊວເນນ ສຫ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ເອກສນ຺ຕຕິປຣິຍາປນ຺ນໂຕ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາເຣ ຣູປາຣມ຺ມເຓ ອາປາຖຄເຕ ນິຍມິຕາທິວເສນ ກຸສລາກຸສລຊວເນ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຠວງ຺ຄໍ ໂອຕິຓ຺ເຓ ຕທນຸຣູປເມວ ມໂນທ຺ວາຣິກຊວເນ ຕສ຺ມິໍເຍວາຣມ຺ມເຓ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍເຍວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຠວງ຺ຄໍ ໂອຕິຓ຺ເຓ ປຸນ ຕສ຺ມິໍເຍວ ທ຺ວາເຣ ຕເທວາຣມ຺ມຓໍ ນິສ຺ສາຍ ‘‘ອິຕ຺ຖີ ປຸຣິໂສ’’ຕິອາທິນາ ວວຕ຺ຖເປນ຺ຕໍ ປສາທຣຊ຺ຊນາທິວເສນ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຊວນໍ ຊວຕິ. ເອວໍ ປວຕ຺ຕມານໍ ຊວນໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຊວເນ ທຸສ຺ສີລ຺ຍາທີສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ຕສ຺ມິໍ ອສໍວເຣ ສຕິ ທ຺ວາຣມ຺ປິ ອຄຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕສ຺ມິໍ ປນ ຊວເນ. ສີລາທີສູຕິ ສີລສໍວຣສຕິສໍວຣຎາຓສໍວຣຂນ຺ຕິສໍວຣວີຣິຍສໍວເຣສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ. ຍຖາ ຫິ ປເຄວ ສຕິອາຣກ຺ຂໍ ອນຸປຏ຺ຐເປນ຺ຕສ຺ສ ທຸສ຺ສີລ຺ຍາທີນໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ, ເອວໍ ປເຄວ ສຕິອາຣກ຺ຂໍ ອຸປຏ຺ຐເປນ຺ຕສ຺ສ ສີລາທີນໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ສທ຺ທາທີສຸປິ ຍຖາຣຫໍ ນິມິຕ຺ຕານຸພ຺ຍຎ຺ຊນານິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ໂສຕວິຎ຺ຎາເຓນ ຫິ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອິຕ຺ຖິສທ຺ໂທ’’ຕິ ວາ ‘‘ປຸຣິສສທ຺ໂທ’’ຕິ ວາ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐາທິກໍ ວາ ກິເລສວຕ຺ຖຸຠູຕໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ, ສຸຕມຕ຺ເຕ ເອວ ສຓ຺ຐາຕິ. ໂຍ ຈ ຄີຕສທ຺ທາທິກສ຺ສ ກິເລສານໍ ອນຸ ອນຸ ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ‘‘ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນ’’ນ຺ຕິ ລທ຺ຘໂວຫາໂຣ ມນ຺ທຕາຣາທິວເສນ ວວຕ຺ຖິໂຕ ຉຊ຺ຊາທິເຠທຠິນ຺ໂນ ອາກາໂຣ, ຕມ຺ປິ ນ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ. ເອວໍ ຄນ຺ຘາທີສຸປິ ຍຖາຣຫໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ມໂນທ຺ວາເຣ ປນ ສາວຊ຺ຊນຠວງ຺ຄໍ ມໂນທ຺ວາຣໍ ຕສ຺ມິໍ ທ຺ວາເຣ ຘມ຺ມາຣມ຺ມເຓ ອາປາຖຄເຕ ຕໍ ຊວນມນສາວ ວິຎ຺ຎາຍ ວິຊານິຕ຺ວາຕິອາທິນາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ກິເລໂສ ອນຸພນ຺ໂຘ ເອຕສ຺ສາຕິ ກິເລສານຸພນ຺ໂຘ, ໂສ ເອວ ນິມິຕ຺ຕາທິຄາໂຫ, ຕໂຕ ປຣິວຊ຺ຊນລກ຺ຂຓໍ ກິເລສານຸພນ຺ຘນິມິຕ຺ຕາທິຄ຺ຄາຫປຣິວຊ຺ຊນລກ຺ຂຓໍ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

ອາຊີວປາຣິສຸທ຺ຘິສີລວຓ຺ຓນາ

໑໖. ວຸຕ຺ເຕຕິ ອິເຘວ ອຸທ຺ເທສວເສນ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ເຕ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ອາຊີວເຫຕຸ ປຎ຺ຎຕ຺ຕານໍ ຉນ຺ນໍ ສິກ຺ຂາປທານ’’ນ຺ຕິ ປທຸທ຺ຘາຣໍ ກຕ຺ວາ ຕານິ ປາຬິວເສເນວ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍານິ ຕານີ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ຍານິ ຕານິ ເອວໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕານິ ຉ ສິກ຺ຂາປທານີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອາຊີວເຫຕູຕິ ຊີວິກນິມິຕ຺ຕໍ, ‘‘ເອວາຫໍ ປຈ຺ຈເຍຫິ ອກິລມນ຺ໂຕ ຊີວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ. ອາຊີວກາຣຓາຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ປາປິຈ຺ໂຉຕິ ປາປິກາຍ ອສນ຺ຕຄຸຓສມ຺ຠາວນິຈ຺ຉາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ອິຈ຺ຉາປກໂຕຕິ ອິຈ຺ຉາຍ ອປກໂຕ ອຸປທ຺ທຸໂຕ, ອຠິຠູໂຕ ວາ. ອສນ຺ຕນ຺ຕິ ອວິຊ຺ຊມານໍ. ອຠູຕນ຺ຕິ ອນຸປ຺ປນ຺ນໍ. ອນຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ຫິ ຕສ຺ສ ຕໍ ອສນ຺ຕນ຺ຕິ ປຸຣິມສ຺ສ ປຈ຺ຉິມໍ ກາຣຓວຈນໍ. ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສານໍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຸຣິສານໍ ຘມ຺ມໍ, ມນຸສ຺ສຘມ຺ມໂຕ ວາ ອຸຕ຺ຕຣິ ອຸກ຺ກຏ຺ຐໍ. ອຸລ຺ລປຕີຕິ ອຸຄ຺ຄຕາຍຸໂກ ລປຕິ. ສີລໍ ຫິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອາຍຸ, ຕໍ ຕສ຺ສ ຕຖາລປນສມກາລເມວ ວິຄຈ຺ຉຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສາ’’ຕິ ປາຣາຊິກສງ຺ຂາຕາ ອາປຕ຺ຕິ ອສ຺ສ, ປາຣາຊິກສຎ຺ຎິຕສ຺ສ ວາ ວີຕິກ຺ກມສ຺ສ ອາປຊ຺ຊນໍ ອຸລ຺ລປນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕໍ ສມາປຊ຺ຊຕີຕິ ສຎ຺ຈຣຓຠາວໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ອິຕ຺ຖິຍາ ວາ ປຸຣິສມຕິໍ, ປຸຣິສສ຺ສ ວາ ອິຕ຺ຖິມຕິໍ ອາໂຣເຈຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ອິເມສໍ ຉນ຺ນໍ ສິກ຺ຂາປທານໍ ວີຕິກ຺ກມສ຺ສ ວເສນາ’’ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ເຫຏ຺ຐາ ທສ຺ສິໂຕ ເອວ.

ກຸຫນາຕິອາທີສູຕິ ເຫຏ຺ຐາ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐປາຬິຍາວ ປທຸທ຺ຘາໂຣ. ອຍໍ ປາຬີຕິ ອຍໍ ວິຠງ຺ເຄ (ວິຠ. ໘໖໑) ອາຄຕາ ນິທ຺ເທສປາຬິ.

໑໗. ຈີວຣາທິປຈ຺ຈຍາ ລພ຺ຠນ຺ຕີຕິ ລາຠາ. ເຕ ເອວ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອາທຣວເສນ ທິຍ຺ຍມານາ ສກ຺ກາຣາ. ປຕ຺ຖຏຍສຕາ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ. ຕໍ ລາຠຎ຺ຈ ສກ຺ກາຣຎ຺ຈ ກິຕ຺ຕິສທ຺ທຎ຺ຈ. ສນ຺ນິສ຺ສິຕສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ຕຓ຺ຫານິສ຺ສໂຍ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ປຕ຺ຖຍນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ. ອສນ຺ຕຄຸຓທີປນກາມສ຺ສາຕິ ອສນ຺ເຕ ອຕ຺ຕນິ ອວິຊ຺ຊມາເນ ສທ຺ຘາທິຄຸເຓ ສມ຺ຠາເວຕຸກາມສ຺ສ. ອສນ຺ຕຄຸຓສມ຺ຠາວນຕາລກ຺ຂຓາ, ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ຈ ອມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາລກ຺ຂຓາ ຫິ ປາປິຈ຺ຉຕາ. ອິຈ຺ຉາຍ ອປກຕສ຺ສາຕິ ປາປິກາຍ ອິຈ຺ຉາຍ ສມ຺ມາອາຊີວໂຕ ອເປໂຕ ກໂຕຕິ ອປກໂຕ. ຕຖາຠູໂຕ ຈ ອາຊີວູປທ຺ທເວນ ອຸປທ຺ທຸໂຕຕິ ກຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ອຸປທ຺ທຸຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ.

ກຸຫນເມວ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປາທນສ຺ສ ວຕ຺ຖູຕິ ກຸຫນວຕ຺ຖຸ. ຕິວິຘມ຺ເປຕໍ ຕຕ຺ຖ ອາຄຕໍ ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຍຠູຕາຍ ອິມາຍ ປາຬິຍາ ທສ຺ເສຕຸນ຺ຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕທຕ຺ຖິກສ຺ເສວາຕິ ເຕຫິ ຈີວຣາທີຫິ ອຕ຺ຖິກສ຺ເສວ. ປຏິກ຺ຂິປເນນາຕິ ຈີວຣາທີນໍ ປຏິກ຺ຂິປນເຫຕຸ. ອສ຺ສາຕິ ຠເວຍ຺ຍ. ປຏິຄ຺ຄຫເຓນ ຈາຕິ ຈ-ສທ຺ເທນ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປນໍ ສມຸຈ຺ຈິໂນຕິ.

ຠິຍ຺ໂຍກມ຺ຍຕນ຺ຕິ ພຫຸກາມຕໍ. ຍນ຺ຕິ ກິຣິຍາປຣາມສນໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຘາເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຍເທຕໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ກຕ຺ວາ ຘາຣຓໍ, ເອຕໍ ສມຓສ຺ສ ສາຣຸປ຺ປນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ປາປຓິການີຕິ ອາປຓໂຕ ຉຑ຺ຑິຕານິ. ນນ຺ຕການີຕິ ອນ຺ຕຣຫິຕານິ ໂຈຬຂຓ຺ຑານິ. ອຸຈ຺ຈິນິຕ຺ວາຕິ ອຸຎ຺ຉເນນ ຈິນິຕ຺ວາ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ. ອຸຎ຺ຉາຈຣິຍາຍາຕິ ອຸຎ຺ຉາຈຣິຍາຍ ລທ຺ເຘນ. ຄິລານສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠູຕາ ເຠສຊ຺ຊສງ຺ຂາຕາ ຊີວິຕປຣິກ຺ຂາຣາ ຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣາ. ປູຕິມຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຸຣາຓສ຺ສ, ອປຸຣາຓສ຺ສ ຈ ສພ຺ພສ຺ສ ໂຄມຸຕ຺ຕສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ປູຕິມຸຕ຺ເຕນາຕິ ປູຕິຠາເວນ ມຸຕ຺ເຕນ ປເຣຫິ ຉຑ຺ຑິເຕນ, ປູຕິຠູເຕນ ວາ ໂຄມຸຕ຺ເຕນ. ຘຸຕວາໂທຕິ ປເຣສມ຺ປິ ຘຸຕຄຸຓວາທີ. ສມ຺ມຸຂີຠາວາຕິ ສມ຺ມຸຂໂຕ ວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ, ລພ຺ຠມານຕາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຕ຺ຕານໍ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາຘິຄມສ຺ສ ສາມນ຺ເຕ ກຕ຺ວາ ຊປ຺ປນໍ ສາມນ຺ຕຊປ຺ປນໍ. ມເຫສກ຺ໂຂຕິ ມຫານຸຠາໂວ, ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາຘິຄເມນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ມິຕ຺ໂຕ’’ຕິ ສາມຎ຺ຎໂຕ ວຕ຺ວາ ປຸນ ຕໍ ວິເສເສຕິ ‘‘ສນ຺ທິຏ຺ໂຐ ສມ຺ຠຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ທິຏ຺ຐມຕ຺ໂຕ ຫິ ມິຕ຺ໂຕ ສນ຺ທິຏ຺ໂຐ. ທຬ຺ຫຠຕ຺ຕິໂກ ສມ຺ຠຕ຺ໂຕ. ສຫາໂຍຕິ ສຫ ອາຍນໂກ, ສຂາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຕ຺ຕປທິໂນ ຫິ ‘‘ສຂາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ວິຫາໂຣ ປາກາຣປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ ສກໂລ ອາວາໂສ. ອຑ຺ຒໂຍໂຄ ທີຆປາສາໂທ, ຄຣຸຬສຓ຺ຐານປາສາໂທຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ປາສາໂທ ຈຕຸຣສ຺ສປາສາໂທ. ຫມ຺ມິຍໍ ມຸຓ຺ຑຈ຺ຉທນປາສາໂທ. ກູຏາຄາຣໍ ທ຺ວີຫິ ກຓ຺ຓິກາຫິ ກຕ຺ຕພ຺ພປາສາໂທ. ອຏ຺ໂຏ ປຏິຣາຊູນມ຺ປິ ປຏິພາຫນໂຍຄ຺ໂຍ ຈຕຸປຎ຺ຈຠູມໂກ ປຏິສ຺ສຍວິເສໂສ. ມາໂຬ ເອກກູຏສງ຺ຄຫິໂຕ ອເນກໂກຓວນ຺ໂຕ ປຏິສ຺ສຍວິເສໂສ. ອຸທ຺ທຓ຺ໂຑ ອຄພ຺ຠິກາ ເອກທ຺ວາຣາ ທີຆສາລາຕິ ວທນ຺ຕິ. ອປເຣ ປນ ຠຓນ຺ຕິ – ວິຫາໂຣ ນາມ ທີຆມຸຂປາສາໂທ. ອຑ຺ຒໂຍໂຄ ເອກປສ຺ເສນ ຉທນກເສນາສນໍ. ຕສ຺ສ ກິຣ ເອກປສ຺ເສ ຠິຕ຺ຕິ ອຸຈ຺ຈຕຣາ ໂຫຕິ, ອິຕຣປສ຺ເສ ນີຈາ, ເຕນ ຕໍ ເອກປສ຺ສຉທນກໍ ໂຫຕິ. ປາສາໂທ ອາຍຕຈຕຸຣສ຺ສປາສາໂທ. ຫມ຺ມິຍໍ ມຸຓ຺ຑຈ຺ຉທນໍ ຈນ຺ທິກງ຺ຄຓຍຸຕ຺ຕໍ. ຄຸຫາ ເກວລາ ປພ຺ພຕຄຸຫາ. ເລຓໍ ທ຺ວາຣພທ຺ຘໍ. ກູຏາຄາຣໍ ໂຍ ໂກຈິ ກຓ຺ຓິກາພທ຺ຘປາສາໂທ. ອຏ຺ໂຏ ພຫລຠິຕ຺ຕິເຄຫໍ. ຍສ຺ສ ໂຄປານສິໂຍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອິຏ຺ຐກາຫິ ເອວ ຉທນໍ ໂຫຕິ. ອຏ຺ຏາລກາກາເຣນ ກຣີຍຕີຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ມາໂຬ ວຏ຺ຏາກາເຣນ ກຕເສນາສນໍ. ອຸທ຺ທຓ຺ໂຑ ເອໂກ ປຏິສ຺ສຍວິເສໂສ. ໂຍ ‘‘ຠຓ຺ຑສາລາ, ອຸໂທສິຕ’’ນ຺ຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຸປຏ຺ຐານສາລາ ສນ຺ນິປຕນຏ຺ຐານໍ.

ກຸຈ຺ຉິຕຣຊຠູຕາຍ ປາປິຈ຺ຉຕາຍ ນິຣຕ຺ຖກໍ ກາຍວຈີວິປ຺ຜນ຺ທນິຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ ໂກຣຊໍ, ຕໍ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ໂກຣຊິໂກ, ໂກຫຎ຺ເຎນ ສໍຍຕກາໂຍ, ອຕິວິຍ, ອຠິຓ຺ຫໍ ວາ ໂກຣຊິໂກ ໂກຣຊິກໂກຣຊິໂກ. ອຕິປຣິສງ຺ກິໂຕຕິ ເກຈິ. ອຕິວິຍ ກຸໂຫ ກຸຫກກຸຫໂກ, ສາຕິສຍວິມ຺ຫາປໂກຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕິວິຍ ລໂປ ລປນໂກ ລປກລປໂກ. ມຸຂສມ຺ຠາວິໂກຕິ ໂກຣຊິກໂກຣຊິກາທິຠາເວນ ປວຕ຺ຕວຈເນຫິ ອຕ຺ຕໂນ ມຸຂມຕ຺ເຕນ ອຎ຺ເຎຫິ ສມ຺ຠາວິໂກ. ໂສ ເອວຣູໂປ ເອວຣູປຕາຍ ເອວ ອຕ຺ຕານໍ ປຣໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ສມໂຓ’’ຕິອາທີນິ ກເຖຕິ. ຄມ຺ຠີຣນ຺ຕິອາທິ ຕສ຺ສາ ກຖາຍ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມປຏິພທ຺ຘຕາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສມ຺ຠາວນາຘິປ຺ປາຍກເຕນາຕິ ‘‘ກຖໍ ນຸ ໂຂ ມໍ ຊໂນ ‘ອຣິໂຍ’ຕິ ວາ ‘ວິເສສລາຠີ’ຕິ ວາ ສມ຺ຠາເວຍ຺ຍາ’’ຕິ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນ ກເຕນ. ຄມນໍ ສຓ຺ຐເປຕີຕິ ວິເສສລາຠີນໍ ຄມນໍ ວິຍ ອຕ຺ຕໂນ ຄມນໍ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ຐເປຕິ, ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນວ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ວິຍ ໂຫຕິ. ປຓິຘາຍາຕິ ‘‘ອຣຫາຕິ ມໍ ຊານນ຺ຕູ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ສຓ຺ຐເປຕ຺ວາ, ປຕ຺ເຖຕ຺ວາ ວາ. ສມາຫິໂຕ ວິຍາຕິ ຌານສມາຘິນາ ສມາຫິໂຕ ວິຍ. ອາປາຖກຊ຺ຌາຍີຕິ ມນຸສ຺ສານໍ ອາປາຖຏ຺ຐາເນ ສມາຘິສມາປນ຺ໂນ ວິຍ ນິສີທນ຺ໂຕ ອາປາຖເກ ຊນສ຺ສ ປາກຏຏ຺ຐາເນ ຌາຍີ. ອິຣິຍາປຖສງ຺ຂາຕນ຺ຕິ ອິຣິຍາປຖສຓ຺ຐປນສງ຺ຂາຕໍ.

ປຈ຺ຈຍປຏິເສວນສງ຺ຂາເຕນາຕິ ອໂຍນິໂສ ອຸປ຺ປາທິຕານໍ ປຈ຺ຈຍານໍ ປຏິເສວນນ຺ຕິ ເອວໍ ກຖິເຕນ, ເຕນ ວາ ປຈ຺ຈຍປຏິເສວເນນ ສງ຺ຂາຕພ຺ເພນ ກຖິຕພ຺ເພນ. ອຎ຺ຎໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສມີເປ ຠຓນໍ ສາມນ຺ຕຊປ຺ປິຕໍ. ອາ-ກາຣສ຺ສ ຣສ຺ສຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ອຏ຺ຐປນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຸຫນໍ ກຸໂຫ, ຕສ຺ສ ອຍນາ ປວຕ຺ຕິ ກຸຫາຍນາ, ກຸຫສ຺ສ ວາ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຍນາ ຄຕິ ກິຣິຍາ ກຸຫາຍນາ. ກຸເຫຕິ, ກຸເຫນ ວາ ອິໂຕຕິ ກຸຫິໂຕ, ກຸຫໂກ.

ປຸຏ຺ຐສ຺ສາຕິ ‘‘ໂກ ຕິສ຺ໂສ, ໂກ ຣາຊປູຊິໂຕ’’ຕິ ປຸຏ຺ຐສ຺ສ. ອຸທ຺ຘໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວິຠວສມ຺ປຕ຺ຕິອາທິນາ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ.

ອຸນ຺ນຫນາຕິ ອຸທ຺ຘໍ ອຸທ຺ຘໍ ພນ຺ຘນາ ປລິເວຐນາ. ທ຺ເວ ກິຣ ຠິກ຺ຂູ ເອກໍ ຄາມໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອາສນສາລາຍ ນິສີທິຕ຺ວາ ເອກໍ ກຸມາຣິກໍ ປກ຺ໂກສິໍສຸ. ຕາຍ ອາຄຕາຍ ຕຕ຺ເຣໂກ ເອກໍ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ອຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ກສ຺ສ ກຸມາຣິກາ’’ຕິ? ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອຸປຏ຺ຐາຍິກາຍ ເຕລກນ຺ທຣິກາຍ ຘີຕາ, ອິມິສ຺ສາ ມາຕາ ມຍິ ເຄຫໍ ຄເຕ ສປ຺ປິໍ ທທມານາ ຆເຏເນວ ເທຕິ, ອຍມ຺ປິ ມາຕາ ວິຍ ຆເຏນ ເທຕີ’’ຕິ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໘໖໒) ອຸກ຺ກາເຈສິ. ອິມໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເຕລກນ຺ທຣິກວຕ຺ຖຸ ເຈຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

ຘມ຺ມານຸຣູປາ ວາຕິ ມຕ຺ຕາວຈນານຸຣູປໍ ວາ. ມຕ຺ຕາວຈນໍ ຫິ ‘‘ຘມ຺ໂມ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍຖາຫ ‘‘ສຸຠາສິຕໍ ອຸຕ຺ຕມມາຫຸ ສນ຺ໂຕ, ຘມ຺ມໍ ຠເຓ ນາຘມ຺ມໍ ຕໍ ທຸຕິຍ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໑໓; ສຸ. ນິ. ໔໕໒). ເຕນ ພຫຸໍ ວິປ຺ປລປນມາຫ, ສຈ຺ຈໂຕ ວາ ອຎ຺ຎາ ສຸຠາສິຕາ ວາຈາ ‘‘ຘມ຺ໂມ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ມຸຄ຺ຄສູປສທິສກມ຺ໂມ ປຸຄ຺ຄໂລ ມຸຄ຺ຄສູປ຺ໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ອຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ມຸຄ຺ຄສູປ຺ໂຍຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. ປຣິຠຏສ຺ສ ກມ຺ມໍ ປາຣິຠຏ຺ຍໍ, ຕເທວ ປາຣິຠຏ຺ຍຕາ.

ນິມິຕ຺ເຕນ ຈຣນ຺ໂຕ, ຊີວນ຺ໂຕ ວາ ນິມິຕ຺ຕໂກ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ເນມິຕ຺ຕິກຕາ. ອຕ຺ຕໂນ ອິຈ຺ຉາຍ ປກາສນໍ ໂອຠາໂສ. ໂກ ປນ ໂສຕິ? ‘‘ອຊ຺ຊ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຈ຺ຈຍາ ທຸລ຺ລຠາ ຊາຕາ’’ຕິອາທິກາ ປຈ຺ຈຍປຏິສໍຍຸຕ຺ຕກຖາ. ອິຈ຺ຉິຕວຕ຺ຖຸສ຺ສ ສມີເປ ກຖນໍ ສາມນ຺ຕຊປ຺ປາ.

ອກ຺ໂກສນຠເຍນາປິ ທເທຍ຺ຍາຕິ ທສຫິ ອກ຺ໂກສວຕ຺ຖູຫິ ອກ຺ໂກສນໍ. ຕຖາ ວມ຺ຠນາທໂຍ. ອຸເປກ຺ຂນາ ອຸປາສການໍ ທາຍກາທິຠາວໂຕ ພຫິ ຉຑ຺ຑນາ. ຂິປນາຕິ ເຂປວຈນໍ. ຕໍ ປນ ອວຫສິຕ຺ວາ ວຈນໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຸປ຺ປຓ຺ຑນາ’’ຕິ. ປາປນາຕິ ອທາຍກຕ຺ຕສ຺ສ, ອວຓ຺ຓສ຺ສ ວາ ປຕິຏ຺ຐາປນໍ. ປເຣສໍ ປິຏ຺ຐິມໍສຂາທນສີໂລ ປຣປິຏ຺ຐິມໍສິໂກ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ປຣປິຏ຺ຐິມໍສິກຕາ. ອພ຺ຠງ຺ຄນ຺ຕິ ອພ຺ຠຎ຺ຊນໍ. ນິປິສິຕ຺ວາ ຄນ຺ຘມຄ຺ຄນາ ວິຍາຕິ ອນິປ຺ປິສິເຕ ອລພ຺ຠມານສ຺ສ ຄນ຺ຘສ຺ສ ນິປິສເນ ລາໂຠ ວິຍ ປຣຄຸເຓ ອນິປ຺ປິສິເຕ ອລພ຺ຠມານານໍ ປຈ຺ຈຍານໍ ນິປິສເນນ ລາໂຠ ທຏ຺ຐພ຺ໂພຕິ.

ນິກຕ຺ຕຸໍ ອປ຺ເປນ ລາເຠນ ພຫຸກໍ ວຎ຺ເຈຕ຺ວາ ຄເຫຕຸໍ ອິຈ຺ຉນໍ ນິຊິຄີສນໍ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ນິຊິຄີສນຕາ. ຕສ຺ເສວ ອິຈ຺ຉນສ຺ສ ປວຕ຺ຕິອາກາໂຣ, ຕໍສຫຊາຕໍ ວາ ຄເວສນກມ຺ມໍ.

ອງ຺ຄນ຺ຕິ ຫຕ຺ຖປາທາທິອງ຺ຄານິ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປວຕ຺ຕໍ ວິຊ຺ຊໍ. ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ນິມິຕ຺ຕສຕ຺ຖໍ. ອຸປ຺ປາຕນ຺ຕິ ອຸກ຺ກາປາຕທິສາຑາຫ-ຠູມິຈາລາທິອຸປ຺ປາຕປຏິພທ຺ຘວິຊ຺ຊໍ. ສຸປິນນ຺ຕິ ສຸປິນສຕ຺ຖໍ. ລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສານໍ ລກ຺ຂຓຊານນສຕ຺ຖໍ. ມູສິກຈ຺ຉິນ຺ນນ຺ຕິ ວຕ຺ຖາທີນໍ ອສຸກຠາເຄ ມູສິກຈ຺ເຉເທ ສຕິ ອິທໍ ນາມ ຜລໍ ໂຫຕີຕິ ຊານນກສຕ຺ຖໍ. ປລາສຄ຺ຄິອາທີສຸ ອິມິນາ ນາມ ອຄ຺ຄິນາ ຫຸເຕ ອິທໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອຄ຺ຄິວເສນ ໂຫມວິຘານໍ ອຄ຺ຄິໂຫມໍ. ອິມິນາ ນເຍນ ທພ຺ພິໂຫມໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຖຸສໂຫມາທີນໍ, ອຎ຺ເຎສຎ຺ຈ ສຸຕ຺ເຕ ອາຄຕານໍ ມິຈ຺ຉາຊີວານໍ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ວີຣິຍສາຘນຕ຺ຕາ ອາຊີວປາຣິສຸທ຺ຘິສີລສ຺ສ ‘‘ປຈ຺ຈຍປຣິເຍສນວາຍາໂມ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສ ປາຣິສຸທ຺ຘິ ອນວຊ຺ຊຠາໂວ, ເຍນ ຘມ຺ເມນ ສເມນ ປຈ຺ຈຍລາໂຠ ໂຫຕິ. ນ ຫິ ອລໂສ ຎາເຍນ ປຈ຺ຈເຍ ປຣິເຍສິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕີຕິ.

ປຈ຺ຈຍສນ຺ນິສ຺ສິຕສີລວຓ຺ຓນາ

໑໘. ປຏິສງ຺ຂາຕິ ອຍໍ ‘‘ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ’’ຕິອາທີສຸ (ມຫາວ. ໑໑) ວິຍ ຍ-ກາຣໂລເປນ ນິທ຺ເທໂສ. ໂຍນິໂສຕິ ເຈຕ຺ຖ ອຸປາຍຕ຺ໂຖ ໂຍນິໂສ-ສທ຺ໂທຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອຸປາເຍນ ປເຖນາ’’ຕິ. ‘‘ປຏິສງ຺ຂາຍ ຎຕ຺ວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕຍິທໍ ປຏິສງ຺ຂານໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ຫິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາຕິ ສີຕປຏິຆາຕາທິກໍ ຕໍ ຕໍ ປໂຍຊນໍ ປຕິ ປຕິ ອເວກ຺ຂິຕ຺ວາ, ຎາເຓນ ປສ຺ສິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ເອວໍ ປຏິສງ຺ຂາຍາຕິ ຕເທວ ປໂຍຊນໍ ປຕິ ປຕິ ສງ຺ຂາຍ, ຊານິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຎາຓປຣິຍາໂຍ ຫິ ອິຘ ສງ຺ຂາ-ສທ຺ໂທຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ປຏິສງ຺ຂາ ໂຍນິໂສ’’ຕິອາທິ ກາມໍ ປຈ຺ຈຍປຣິໂຠຄກາເລນ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຘາຕຸວເສນ ປນ ປຏິກູລວເສນ ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາຍ ປຈ຺ຈຍສນ຺ນິສ຺ສິຕສີລໍ ສຸຊ຺ຌຕີຕິ ອປເຣ. ຠິຊ຺ຊຕີຕິ ເກຈິ. ເອເກ ປນ ປຐມໍ ເອວ ປຣິຍຕ຺ຕນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ວີມໍສິຕພ຺ພໍ. ‘‘ຈີວຣ’’ນ຺ຕິ ເອກວຈນໍ ເອກຕ຺ຕມຕ຺ຕໍ ວາຈກນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ອນ຺ຕຣວາສກາທີສຸ ຍໍ ກິຎ຺ຈີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຊາຕິສທ຺ທຕາຍ ປນ ຕສ຺ສ ປາຬິຍໍ ເອກວຈນນ຺ຕິ ຍຕ຺ຕການິ ຈີວຣານິ ໂຍຄິນາ ປຣິຫຣິຕພ຺ພານິ, ເຕສໍ ສພ຺ເພສໍ ເອກຊ຺ຌໍ ຄຫຓນ຺ຕິ ສກ຺ກາ ວິຎ຺ຎາຕຸໍ, ຍໍ ກິຎ຺ຈີຕິ ວາ ອນວເສສປຣິຍາທານເມຕໍ, ນ ອນິຍມວຈນໍ. ‘‘ນິວາເສຕິ ວາ ປາຣຸປຕິ ວາ’’ຕິ ວິກປ຺ປນໍ ປນ ປຏິເສວນປຣິຍາຍສ຺ສ ປຣິໂຠຄສ຺ສ ວິຠາຄທສ຺ສນນ຺ຕິ ຕໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ສຍນນິສີທນ-ຈີວຣກຸຏິກຣຓາທິວເສນາປິ ປຣິໂຠຄສ຺ສ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ປໂຍຊນານໍ ມຣິຍາທາ ປໂຍຊນາວຘິ, ຕສ຺ສ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທນວເສນ ໂຍ ນິຍໂມ, ຕສ຺ສ ວຈນໍ ປໂຍຊນາ…ເປ… ວຈນໍ. ອິທານິ ຕໍ ນິຍມໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອຕ຺ຕກເມວ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອວຘາຣເຓນ ລີຬາວິຠູສາວິລມ຺ພນານຏມ຺ພຣາທິວເສນ ວຕ຺ຖປຣິໂຠຄໍ ນິເສເຘຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ອິໂຕ ຠິຍ຺ໂຍ’’ຕິ. ລີຬາວເສນ ຫິ ເອກຈ຺ເຈ ສຕ຺ຕາ ວຕ຺ຖານິ ປຣິທຫນ຺ຕິ ເຈວ ອຸປສໍວິຍນ຺ຕິ ຈ. ຍຖາ ຕໍ ໂຍພ຺ພເນ ຐິຕາ ນາຄຣິກມນຸສ຺ສາ. ເອກຈ຺ເຈ ວິຠູສນວເສນ, ຍຖາ ຕໍ ຣູປູປຊີວິນິອາທໂຍ. ວິລມ຺ພນວເສນ ວິລມ຺ພກາ. ນຏມ຺ພຣວເສນ ໂຠຊາທໂຍ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕຘາຕຸກ຺ໂຂໂຠ ສີຕໂຣຄາທິອຸປ຺ປາທໂກ. ອຸຕຸປຣິຓາມນວເສນາຕິ ອຸຕຸໂນ ປຣິວຕ຺ຕນວເສນ ວິສຠາຄສີຕອຸຕຸສມຸຏ຺ຐາເນນ. ວາ-ສທ຺ເທນ ເຫມນ຺ຕາທີສຸ ຫິມປາຕາທິວເສນ ປວຕ຺ຕສ຺ສ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ນ ອຸປ຺ປາເທຕິ ສີຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຍທຕ຺ຖໍ ປນ ຕໍ ວິໂນທນໍ, ຕໍ ມຕ຺ຖກປ຺ປຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສີຕພ຺ຠາຫເຕ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ‘‘ອຸຓ຺ຫສ຺ສ ປຏິຆາຕາຍາ’’ຕິອາທີສຸ ສພ຺ເພສຸ ເສສປໂຍຊເນສຸ. ຍທິປິ ສູຣິຍສນ຺ຕາໂປປິ ອຸຓ຺ໂຫວ, ຕສ຺ສ ປນ ອາຕປຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ‘‘ອຄ຺ຄິສນ຺ຕາປສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອກຈ຺ໂຈ ທາວຄ຺ຄິສນ຺ຕາໂປ ກາຍໍ ຈີວເຣນ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ສກ຺ກາ ວິໂນເທຕຸນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຕສ຺ສ ວນທາຫາທີສຸ ສມ຺ຠໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ຑໍສາຕິ ປິງ຺ຄລມກ຺ຂິກາ. ເຕ ປນ ຍສ຺ມາ ຑໍສນສີລາ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຑໍສນມກ຺ຂິກາ’’ຕິ. ສປ຺ປາທໂຍຕິ ສປ຺ປສຕປທິອຸຓ຺ຓນາຠິສຣພູວິຈ຺ຉິກາທໂຍ. ຜຸຏ຺ຐສມ຺ຜສ຺ໂສຕິ ຜຸຏ຺ຐວິສມາຫ. ຕິວິຘາ ຫິ ສປ຺ປາ – ທຏ຺ຐວິສາ ຜຸຏ຺ຐວິສາ ທິຏ຺ຐວິສາ. ເຕສຸ ປຸຣິມກາ ທ຺ເວ ເອວ ຄຫິຕາ. ສຕປທິອາທີນມ຺ປິ ຕາທິສານໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫນຕ຺ຖໍ. ນິຍຕປໂຍຊນໍ ເອກນ຺ຕິກໍ, ສພ຺ພກາລິກຎ຺ຈ ປໂຍຊນໍ. ຫິຣີ ກຸປ຺ປຕິ ນິລ຺ລຊ຺ຊຕາ ສຓ຺ຐາຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ວິນສ຺ສຕີ’’ຕິ. ກູປາວຕຣຓໍ ວາ ປຏິຈ຺ຉາທນໍ ອຣຫຕີຕິ ໂກປິນໍ. ຫິຣິຍິຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ຫິຣີ ຈ ຕໍ ໂກປິນຎ຺ຈາຕິ ຫິຣິໂກປິນນ຺ຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕສ຺ສ ຈາຕິ ຈ-ສທ຺ໂທ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕປໂຍຊນານໍ ສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ໂຖ.

ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອາຫາຣນ຺ຕິ ຂາທນີຍໂຠຊນີຍາທິເຠທໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອາຫຣິຕພ຺ພວຕ຺ຖຸໍ. ປິຓ຺ຑາຍ ຠິກ຺ຂາຍ ອຸລຕີຕິ ປິຓ຺ໂຑໂລ, ຕສ຺ສ ກມ຺ມໍ ປິຓ຺ໂຑລ຺ຍໍ. ເຕນ ປິຓ຺ໂຑລ຺ເຍນ ຠິກ຺ຂາຈຣິຍາຍ. ປຕິຕຕ຺ຕາຕິ ປກ຺ຂິປິຕຕ຺ຕາ. ປິຓ຺ຑປາໂຕ ປຕ຺ເຕ ປກ຺ຂິຕ຺ຕຠິກ຺ຂາຫາໂຣ. ປິຓ຺ຑານໍ ວາ ປາໂຕຕິ ຆເຣ ຆເຣ ລທ຺ຘຠິກ຺ຂານໍ ສນ຺ນິປາໂຕ. ‘‘ນຕ຺ຖິ ທວາ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໓໐໕) ສຫສາ ກິຣິຍາປິ ‘‘ທວາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕໂຕ ວິເສສນຕ຺ຖໍ ‘‘ທວຕ຺ຖໍ, ກີຬານິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ອາຫ. ມຸຏ຺ຐິກມລ຺ລາ ມຸຏ຺ຐິຍຸທ຺ຘຍຸຊ຺ຌນກາ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ນິພຸທ຺ຘຍຸຊ຺ຌນກາທີນໍ ຄຫຓໍ. ພລມທນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ພລໍ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກມໂທ ພລມໂທ. ຕໍ ນິມິຕ຺ຕໍ, ພລສ຺ສ ອຸປ຺ປາທນຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂປຣິສມທນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂປຣິສມໂທ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຸຣິສມາໂນ ‘‘ອຫໍ ປຸຣິໂສ’’ຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກມາໂນ. ອສທ຺ຘມ຺ມເສວນາສມຕ຺ຖຕໍ ນິສ຺ສາຍ ປວຕ຺ໂຕ ມາໂນ, ຣາໂຄ ເອວ ວາ ໂປຣິສມໂທຕິ ເກຈິ. ຕໍ ນິມິຕ຺ຕໍ. ອນ຺ເຕປຸຣິກາ ຣາໂຊໂຣຘາ. ສພ຺ເພສໍ ສນ຺ນິເວສໂຍຄ຺ຍຕາຍ ເວສິໂຍ ຣູປູປຊີວິນິໂຍ. ມຓ຺ຑນໍ ນາມ ອິຘາວຍວປາຣິປູຣີຕິ ອາຫ ‘‘ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄານໍ ປີຓຠາວນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ, ປຣິພ຺ຣູຫນເຫຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນຏາ ນາມ ຣງ຺ຄນຏາ. ນຈ຺ຈກາ ລງ຺ຆກາທໂຍ. ວິຠູສນໍ ໂສຠາສມຸປ຺ປາທນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປສນ຺ນຈ຺ຉວິວຓ຺ຓຕານິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.

ເອຕໍ ປທໍ. ໂມຫູປນິສ຺ສຍປ຺ປຫານຕ຺ຖນ຺ຕິ ໂມຫສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍຕາປຫານາຍ. ທວາ ຫິ ໂມເຫນ ໂຫຕິ, ໂມຫຎ຺ຈ ວຑ຺ເຒຕີຕິ ຕສ຺ສາ ວຊ຺ຊເນນ ໂມຫສ຺ສ ອນຸປນິສ຺ສຍຕາ. ໂທສູປນິສ຺ສຍປ຺ປຫານຕ຺ຖນ຺ຕິ ອິທໍ ພລມທສ຺ສ, ປຸຣິສມທສ຺ສ ຈ ໂທສເຫຕຸໂນ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິຕຣສ຺ສ ປນ ວເສນ ‘‘ຣາຄູປນິສ຺ສຍປ຺ປຫານຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ມຓ຺ຑນວິຠູສນປຏິກ຺ເຂໂປ ສິຍາ ໂມຫູປນິສ຺ສຍປ຺ປຫານາຍປິ, ຣາຄູປນິສ຺ສຍຕາຍ ປນ ອຸຊຸປຏິປກ຺ໂຂຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຣາຄູປນິສ຺ສຍປ຺ປຫານຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ. ຍທິປິ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ທວມເທ ອາຣພ຺ຠ ປຣສ຺ສ ປຏິຆສໍໂຍຊນາທີນໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ໂຫຕິເຍວ ມໂນປໂທສິກເທວາທີນໍ ວິຍ, ອຕ຺ຕໂນ ປນ ທວມເທ ອາຣພ຺ຠ ເຍສໍ ສວິເສສໍ ຣາຄໂມຫມານາທໂຍ ປາປຘມ຺ມາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ເຕ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ສໍໂຍຊນຸປ຺ປຕ຺ຕິປຏິເສຘນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ມຓ຺ຑນວິຠູສນານິ ປຏິຈ຺ຈ ສວິເສສໍ ປຣສ຺ສປິ ຣາຄໂມຫາທໂຍ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ‘‘ປຣສ຺ສປິ ສໍໂຍຊນຸປ຺ປຕ຺ຕິປຏິເສຘນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອໂຍນິໂສ ປຏິປຕ຺ຕິຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ກາມສຸຂລ຺ລິການຸໂຍຄໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ສພ຺ພາປິ ມິຈ຺ຉາປຏິປຕ຺ຕິ ອໂຍນິໂສ ປຏິປຕ຺ຕິ. ປຸຣິເມຫິ ທ຺ວີຫິ ປເທຫິ ອໂຍນິໂສ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ, ປຈ຺ຉິເມຫິ ທ຺ວີຫິ ກາມສຸຂລ຺ລິການຸໂຍຄສ຺ສ ປຫານໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ຈຕູຫິປິ ເຈເຕຫີ’’ຕິ ປນ ວຈນໂຕ ສພ຺ເພຫິ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ປຫານໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ກາມກີຬາປິ ທວນ຺ໂຕຄຘາ ໂຫຕິເຍວ, ປຸຣິສມໂທປິ ກາມສຸຂລ຺ລິການຸໂຍຄສ຺ສ ເຫຕຸເຍວາຕິ.

ຈາຕຸມຫາຠູຕິກສ຺ສາຕິ ຈຕຸມຫາຠູເຕ ສນ຺ນິສ຺ສິຕສ຺ສ. ຣູປກາຍສ຺ສາຕິ ຈຕຸສນ຺ຕຕິຣູປສມູຫສ຺ສ. ຐິຕິຍາຕິ ຐິຕຕ຺ຖໍ. ສາ ປນສ຺ສ ຐິຕິ ປພນ຺ຘວເສນ ອິຈ຺ຉິຕາຕິ ອາຫ ‘‘ປພນ຺ຘຏ຺ຐິຕຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ. ປວຕ຺ຕິຍາຕິ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ. ຕຖາ ຫິ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ‘‘ຍາປນາ ວຕ຺ຕນາ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໙, ໖໓໔) ຈ ນິທ຺ທິຏ຺ຐໍ. ຕສ຺ສາ ຈ ອວິຈ຺ເຉໂທ ອາຫາຣູປໂຍເຄນ ໂຫຕິ. ກາຍສ຺ສ ຈິຣຕຣໍ ຍາວ ອາຍຸກປ຺ໂປ, ຕາວ ອວຕ຺ຖານໍ ຍາປນາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຈິຣກາລຏ຺ຐິຕຕ຺ຖໍ ວາ’’ຕິ ອາຫ. ອິທານິ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ປາກຏຕຣໍ ກາຕຸໍ ‘‘ຆຣູປຕ຺ຖມ຺ຠມິວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖາຍໍ ໂຍຊນາ – ຍຖາ ຊິຓ຺ຓຆຣສາມິໂກ ຆຣສ຺ສ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠນໍ ກໂຣຕິ ຕສ຺ສ ອປຕນຕ຺ຖໍ, ຍຖາ ຈ ສາກຏິໂກ ອກ຺ຂພ຺ຠຎ຺ຊນໍ ກໂຣຕິ ຕສ຺ສ ສມ຺ປວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ, ເອວເມສ ໂຍຄີ ກາຍສ຺ສ ຐິຕຕ຺ຖໍ, ຍາປນຕ຺ຖຎ຺ຈ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ປຏິເສວຕິ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕີຕິ. ເອເຕນ ຐິຕິ ນາມ ອປຕນໍ ຍາປນາ ປວຕ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ນ ທວມທມຓ຺ຑນວິຠູສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ອິທໍ ‘‘ຍາວເທວາ’’ຕິ ອວຘາຣເຓນ ນິວຕ຺ຕິຕຕ຺ຖທສ຺ສນໍ. ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ ອຸປາທິນ຺ນຘມ຺ມາ ເອຕາຍາຕິ ຐິຕິ, ອາຍູຕິ ອາຫ ‘‘ຐິຕີຕິ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ. ຕຖາ ຫິ ຕໍ ອາຍຸ ‘‘ຐິຕີ’’ຕິ ນິທ຺ທິຏ຺ຐໍ, ຐິຕິຍາ ຍາປນາຍາຕິ ກາຍສ຺ສ ຐິຕິເຫຕຸຕາຍ ‘‘ຐິຕີ’’ຕິ ລທ຺ຘໂວຫາຣສ຺ສ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ປວຕ຺ຕນຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍປວຕ຺ຕາປນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ. ອາພາຘຏ຺ເຐນາຕິ ວິພາຘນຏ຺ເຐນ, ໂຣຄຏ຺ເຐນ ວາ. ຊິຆຈ຺ຉາປຣມາ ຫິ ໂຣຄາ. ອຸປຣມຕ຺ຖນ຺ຕິ ວູປສມຕ຺ຖໍ. ວຓາເລປນມິວ ວຓິໂກ. ອຸຓ຺ຫສີຕາທີສຸ ອຠິຠວນ຺ເຕສຸ ຕປ຺ປຏິກາຣໍ ສີຕຸຓ຺ຫໍ ວິຍ ປຏິເສວຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຐເປຕ຺ວາ ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍສງ຺ຄຫາ ສາສນາວຈຣິຕພ຺ພາ ອນຸສາສນີ ສາສນພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສກລສາສນພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ຈ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ຈາ’’ຕິ. ອນຸຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖນ຺ຕິ ອນຸ ອນຸ ຄຓ຺ຫນຕ຺ຖໍ ສມ຺ປາທນຕ຺ຖໍ. ກາຍພລໍ ນິສ຺ສາຍາຕິ ຍຖາສມາຣທ຺ຘໍ ຄຸຓວິເສສປາຣິປູຣິເຫຕຸຠູຕໍ ກາຍພລມຕ຺ຕໍ ນິສ຺ສາຍ. ເຕນາຫ ‘‘ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍານຸໂຍຄວເສນາ’’ຕິອາທິ. ກນ຺ຕາຣນິຕ຺ຖຣຓຕ຺ຖິກາ ຊາຍມ຺ປຕິກາ, ນທີສມຸທ຺ທນິຕ຺ຖຣຓຕ຺ຖິກາ ຈ ປຸຕ຺ຕມໍສາທີນິ ຍຖາ ອຄິທ຺ຘາ ອມຸຈ຺ຉິຕາ ເກວລໍ ຕໍ ຕໍ ອຕ຺ຖສິທ຺ຘິເມວ ອເວກ຺ຂນ຺ຕາ ປຏິເສວນ຺ຕິ ເຕຫິ ວິນາ ອສິຊ຺ຌນໂຕ, ເອວມຍມ຺ປິ ເກວລໍ ຠວກນ຺ຕາຣນິຕ຺ຖຣຓຕ຺ຖິໂກ ອຄິທ຺ໂຘ ອມຸຈ຺ຉິໂຕ ເຕນ ວິນາ ອສິຊ຺ຌນໂຕ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ປຏິເສວຕີຕິ ອຸປມາສໍສນ຺ທນໍ.

ອິຕີຕິ ປກາຣຕ຺ເຖ ນິປາຕປທໍ. ເຕນ ປຏິເສວິຍມານສ຺ສ ປິຓ຺ຑປາຕສ຺ສ ປຏິເສວນາກາໂຣ ຄຍ຺ຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ເອວໍ ອິມິນາ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິເສວເນນາ’’ຕິ. ປຸຣາຓນ຺ຕິ ໂຠຊນໂຕ ປຸຣິມກາລິກຕ຺ຕາ ປຸຣາຕນໍ. ປຏິຫງ຺ຂາມີຕິ ປຏິຫນິສ຺ສາມິ. ນວຎ຺ຈ ເວທນໍ ນ ອຸປ຺ປາເທສ຺ສາມີຕິ ປຏິເສວຕີຕິ ໂຍຊນາ. ກີທິສໍ, ກຖຎ຺ຈາຕິ ອາຫ ‘‘ອປຣິມິຕ…ເປ… ອຎ຺ຎຕໂຣ ວິຍາ’’ຕິ. ອປຣິມິຕໍ ອປຣິມາຓໍ ໂຠຊນໍ ປຈ຺ຈໂຍ ເອຕິສ຺ສາຕິ ອປຣິມິຕໂຠຊນປຈ຺ຈຍາ, ຕໍ ອປຣິມິຕໂຠຊນປຈ຺ຈຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ຄຫຓີເຕຊປມາຓໂຕ ອຕິກ຺ກນ຺ຕປມາຓໂຠຊນເຫຕຸກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂຍ ພຫຸໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ອຸຏ຺ຐາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ‘‘ອາຫຣ ຫຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ວທຕິ, ອຍໍ ອາຫຣຫຕ຺ຖໂກ. ໂຍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອຈ຺ຈຸທ຺ຘຸມາຕກຸຈ຺ຉິຕາຍ ອຸຏ຺ຐິໂຕປິ ສາຏກໍ ນິວາເສຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ອຍໍ ອລໍສາຏໂກ. ໂຍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຕຕ຺ເຖວ ປຣິວຕ຺ຕຕິ, ອຍໍ ຕຕ຺ຣວຏ຺ຏໂກ. ໂຍ ຍຖາ ກາເກຫິ ອາມສິຕຸໍ ສກ຺ກາ, ເອວໍ ຍາວ ມຸຂທ຺ວາຣໍ ອາຫາເຣຕິ, ອຍໍ ກາກມາສໂກ. ໂຍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ມຸເຂ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຕຕ຺ເຖວ ວມຕິ, ອຍໍ ຠຸຕ຺ຕວມິຕໂກ. ເອເຕສໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ ວິຍ. ອຖ ວາ ປຸຣາຓເວທນາ ນາມ ອຠຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກເວທນາ. ຕໍ ‘‘ປຏິຫນິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຏິເສວຕິ. ນວເວທນາ ນາມ ອຕິຠຸຕ຺ຕປຈ຺ຈເຍນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກເວທນາ. ຕໍ ‘‘ນ ອຸປ຺ປາເທສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຏິເສວຕິ. ອຖ ວາ ນວເວທນາ ນາມ ອຠຸຕ຺ຕປຈ຺ຈເຍນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກເວທນາ, ຕສ຺ສາ ອນຸປ຺ປນ຺ນາຍ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນຕ຺ຖເມວ ປຏິເສວຕິ. ອຠຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກາຕິ ເຈຕໍ ຂຸທ຺ທາຍ ວິເສສນໍ. ຍສ຺ສາ ອປ຺ປວຕ຺ຕິ ໂຠຊເນນ ກາຕພ຺ພາ, ຕສ຺ສາ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ອຠຸຕ຺ຕປຈ຺ຈເຍນ, ຠຸຕ຺ຕປຈ຺ຈເຍນ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນການຸປ຺ປຊ຺ຊນກເວທນາສຸ ປຸຣິມາ ຍຖາປວຕ຺ຕາ ຊິຆຈ຺ຉານິມິຕ຺ຕາ ເວທນາ. ສາ ຫິ ອຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ຠິຍ຺ໂຍປວຑ຺ຒນວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ປຈ຺ຉິມາປິ ຂຸທ຺ທານິມິຕ຺ຕາວ ອງ຺ຄທາຫສູລາທິເວທນາ ປວຕ຺ຕາ. ສາ ຫິ ຠຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍາ ປຸພ຺ເພ ອນຸປ຺ປນ຺ນາວ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ ອຍເມຕາສໍ ວິເສໂສ. ວິຫິໍສານິມິຕ຺ຕຕາ ເຈຕາສໍ ວິຫິໍສາຍ ວິເສໂສ.

ຍາ ເວທນາ. ອຘຸນາຕິ ເອຕຣຫິ. ອສປ຺ປາຍາປຣິມິຕໂຠຊນໍ ນິສ຺ສາຍາຕິ ອສປ຺ປາຍາປຣິມິຕສ຺ສ ອາຫາຣສ຺ສ ຠຸຎ຺ຊນປໂຍຄໍ ອາຄມ຺ມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸຣາຓກມ຺ມປຈ຺ຈຍວເສນາຕິ ປຸພ຺ເພ ປຸຣິມຊາຕິຍໍ ກຕຕ຺ຕາ ປຸຣາຓສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຕາວເສນ ປໂຍຄວິປຕ຺ຕິໍ ອາຄມ຺ມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນາຣຫຕາຍ ຕໍ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ປໂຍຄສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຸປຏ຺ຐາປນໍ ທຸກ຺ຂເວທນາປຈ຺ຈຍຆາໂຕ, ປຏິຫນນຎ຺ຈ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຕສ຺ສາ ປຈ຺ຈຍໍ ວິນາເສນ຺ໂຕ ຕໍ ປຸຣາຓຎ຺ຈ ເວທນໍ ປຏິຫງ຺ຂາມີ’’ຕິ. ອຍຸຕ຺ຕປຣິໂຠໂຄ ປຈ຺ຈເຍ ອປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຣິໂຠໂຄ. ໂສ ເອວ ກຕູປຈິຕກມ຺ມຕາຍ ກມ຺ມູປຈໂຍ. ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ປຏິຈ຺ຈ ອາຍຕິໍ ອນາຄເຕ ກາເລ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ຍາ ຈາຍໍ ‘‘ນວເວທນາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ໂຍຊນາ. ຍຸຕ຺ຕປຣິໂຠຄວເສນາຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຍານໍ ປຣິໂຠຄວເສນ, ຕສ຺ສາ ນວເວທນາຍ ມູລໍ ອຍຸຕ຺ຕປຣິໂຠຄກມ຺ມໍ ອນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ອນຸປ຺ປາເທນ຺ໂຕ. ເອຕ຺ຕາວຕາຕິ ‘‘ອິຕິ ປຸຣາຓ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ເຕນ ປທທ຺ວເຍນ. ‘‘ວິຫິໍສູປຣຕິຍາ’’ຕິອາທິນາ ວາ ປທຈຕຸກ຺ເກນ ຍຸຕ຺ຕປຣິໂຠຄສງ຺ຄໂຫ ປພ຺ພຊິຕານຸຈ຺ຉວິກສ຺ສ ປຈ຺ຈຍປຣິໂຠຄສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ອຕ຺ຕກິລມຖານຸໂຍຄປ຺ປຫານໍ ຊິຆຈ຺ຉາທິທຸກ຺ຂປຏິຆາຕສ຺ສ ຠາສິຕຕ຺ຕາ. ຌານສຸຂາທີນໍ ປຈ຺ຈຍຠູຕສ຺ສ ກາຍສຸຂສ຺ສ ອວິສ຺ສຊ຺ຊນໂຕ ຘມ຺ມິກສຸຂາປຣິຈ຺ຈາໂຄ ຈ ທີປິໂຕ ໂຫຕິ.

ອສປ຺ປາຍາປຣິມິຕູປໂຍເຄນ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍຸປຈ຺ເຉທໂກ, ອິຣິຍາປຖຠຎ຺ຊນໂກ ວາ ສິຍາ ປຣິສ຺ສໂຍ, ສປ຺ປາຍປຣິມິຕູປໂຍເຄນ ປນ ໂສ ນ ໂຫຕິ. ຕຖາ ສຕິ ຈິຣກາລປ຺ປວຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕາ ສຣີຣສ຺ສ ຍາຕ຺ຣາ ຍາປນາ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປຣິມິຕປຣິໂຠເຄນ…ເປ… ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາຫ. ໂຍ ໂຣໂຄ ສາທ຺ໂຘ ອສາທ຺ໂຘ ຈ ນ ໂຫຕິ, ໂສ ຍາປ຺ຍໂຣໂຄ, ໂສ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ຍາປ຺ຍໂຣຄີ. ໂສ ຫິ ນິຈ຺ຈກາລໍ ເຠສຊ຺ຊໍ ອຸປເສວຕິ, ຕຖາ ອຍມ຺ປີຕິ. ຍທິ ຍາຕ຺ຣາປິ ຍາປນາ, ປຸພ຺ເພປິ ‘‘ຍາປນາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ໂກ ເອຕ຺ຖ ວິເສໂສຕິ? ປຸພ຺ເພ ‘‘ຍາປນາຍາ’’ຕິ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍຍາປນາ ອຘິປ຺ເປຕາ, ອິຘ ປນ ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ອິຣິຍາປຖານໍ ອວິຈ຺ເຉທສງ຺ຂາຕາ ຍາປນາ ຍາຕ຺ຣາຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ວິເສໂສ. ພຸທ຺ຘປຏິກຸຏ຺ເຐນ ມິຈ຺ຉາຊີເວນ ປຈ຺ຈຍປຣິເຍສນາ ອຍຸຕ຺ຕປຣິເຍສນາ. ທາຍກເທຍ຺ຍຘມ຺ມານໍ, ອຕ຺ຕໂນ ຈ ປມາຓໍ ອຊານິຕ຺ວາ ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ, ສທ຺ຘາເທຍ຺ຍວິນິປາຕນຕ຺ຖໍ ວາ ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ອຍຸຕ຺ຕປຏິຄ຺ຄຫຓໍ, ເຍນ ວາ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ອປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຣິໂຠໂຄ ອຍຸຕ຺ຕປຣິໂຠໂຄ. ເຕສໍ ປຣິວຊ຺ຊນໍ ຘມ຺ເມນ ສເມນ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປາທນາທິວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຘມ຺ເມນ ຫິ ປຈ຺ຈເຍ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ຘມ຺ເມນ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນໍ ອນວຊ຺ຊຕາ ນາມ.

ອຣຕີຕິ ອຸກ຺ກຓ຺ຐາ. ປນ຺ຕເສນາສເນສຸ, ອຘິກຸສລຘມ຺ເມສຸ ຈ ອນຠິຣຕິ. ຕນ຺ທີຕິ ປຈລາຍິກາ ນິທ຺ທາ. ວິຊມ຺ຠິຕາຕິ ຖິນມິທ຺ຘາຠິຠເວນ ກາຍສ຺ສ ວິຊມ຺ຠນາ. ວິຎ຺ຎູຫິ ຄຣຫາ ວິຎ຺ຎູຄຣຫາ. ເອກຈ຺ໂຈ ຫິ ອນວຊ຺ຊໍເຍວ ສາວຊ຺ຊໍ ກໂຣຕິ, ‘‘ລທ຺ຘໍ ເມ’’ຕິ ປມາຓາຘິກໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຕໍ ຊີຣາເປຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ອຸທ຺ຘໍວິເຣຈນອໂຘວິເຣຈນາທີຫິ ກິລມຕິ, ສກລວິຫາເຣ ຠິກ຺ຂູ ຕສ຺ສ ສຣີຣປຏິຊຄ຺ຄນເຠສຊ຺ຊປຣິເຍສນາປສຸຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ອຎ຺ເຎ ເຕ ‘‘ກິໍ ອິທ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອສຸກສ຺ສ ອຸທຣໍ ອຸທ຺ຘຸມາຕ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ນິຈ຺ຈກາລເມສ ເອວໍປກຕິໂກ ອຕ຺ຕໂນ ກຸຈ຺ຉິປມາຓໍ ນາມ ນ ຊານາຕີ’’ຕິ ນິນ຺ທນ຺ຕິ, ເອວໍ ອນວຊ຺ຊໍເຍວ ສາວຊ຺ຊໍ ກໂຣຕິ. ເອວໍ ອກຕ຺ວາ ‘‘ອນວຊ຺ຊຕາ ຈ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຏິເສວຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ຫິ ປກຕິອຄ຺ຄິພລາທິໍ ຊານິຕ຺ວາ ‘‘ເອວໍ ເມ ອຣຕິອາທີນໍ ອຠາເວນ ກາຍສຸຂຕາ, ອຄຣຫິຕພ຺ພຕາ ຈ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປມາຓຍຸຕ຺ຕເມວ ປຏິເສວຕິ. ຍາວຕໂກ ໂຠຊເນນ ອຕ຺ໂຖ, ຕສ຺ສ ສາຘເນນ ຍາວທຕ຺ຖໍ ອຸທຣສ຺ສ ປຣິປູຣເຓນ ອຸທຣາວເທຫກໍ ໂຠຊນໍ ຍາວທຕ຺ຖອຸທຣາວເທຫກໂຠຊນໍ, ຕສ຺ສ ປຣິວຊ຺ຊເນນ. ເສຍ຺ຍາຍ ສຍເນນ ລທ຺ຘພ຺ພສຸຂໍ ເສຍ຺ຍສຸຂໍ, ອຸໂຠຫິ ປສ຺ເສຫິ ສມ຺ປຣິວຕ຺ຕນກໍ ສຍນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນສຸຂໍ ປສ຺ສສຸຂໍ, ມິທ຺ເຘນ ນິທ຺ທາຍເນນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນສຸຂໍ ມິທ຺ຘສຸຂໍ, ເຕສໍ ເສຍ຺ຍ…ເປ… ສຸຂານໍ ປຫານໂຕ ຈຕຸນ຺ນໍ ອິຣິຍາປຖານໍ ໂຍຄ຺ຍຠາວສ຺ສ ປຏິປາທນໍ ກາຍສ຺ສ ຈຕຸອິຣິຍາປຖໂຍຄ຺ຍຠາວປຏິປາທນໍ, ຕໂຕ. ສຸໂຂ ອິຣິຍາປຖວິຫາໂຣ ຜາສຸວິຫາໂຣ. ປຈ຺ຉິເມ ວິກປ຺ເປ, ສພ຺ພວິກປ຺ເປສຸ ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ຜາສຸວິຫາຣລກ຺ຂຓໍ ອາຄເມນ ສມຕ຺ເຖຕຸໍ ‘‘ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຫຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕີສຸປິ ວິກປ຺ເປສຸ ອາຫາຣສ຺ສ ອູນປຣິໂຠຄວເສເນວ ຫິ ຜາສຸວິຫາໂຣ ວຸຕ຺ໂຕຕິ.

ເອຕ຺ຕາວຕາຕິ ‘‘ຍາຕ຺ຣາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ເຕນ ປທຕ຺ຕເຍນ. ‘‘ຍາຕ຺ຣາ ຈ ເມ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປໂຍຊນປຣິຄ຺ຄຫທີປນາ. ຍາຕ຺ຣາ ຫິ ນໍ ອາຫາຣູປໂຍຄໍ ປໂຍເຊຕີຕິ. ຘມ຺ມິກສຸຂາປຣິຈ຺ຈາຄເຫຕຸໂກ ຜາສຸວິຫາໂຣ ມຊ຺ຌິມາ ປຏິປທາ ອນ຺ຕທ຺ວຍປຣິວຊ຺ຊນໂຕ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ຐາເນ ອຏ຺ຐ ອງ຺ຄານິ ສໂມຘາເນຕພ຺ພານິ – ‘‘ເນວ ທວາຍາ’’ຕິ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ, ‘‘ນ ມທາຍາ’’ຕິ ເອກໍ, ‘‘ນ ມຓ຺ຑນາຍາ’’ຕິ ເອກໍ, ‘‘ນ ວິຠູສນາຍາ’’ຕິ ເອກໍ, ‘‘ຍາວເທວ ອິມສ຺ສ ກາຍສ຺ສ ຐິຕິຍາ ຍາປນາຍາ’’ຕິ ເອກໍ, ‘‘ວິຫິໍສູປຣຕິຍາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍານຸຄ຺ຄຫາຍາ’’ຕິ ເອກໍ, ‘‘ອິຕິ ປຸຣາຓຎ຺ຈ ເວທນໍ ປຏິຫງ຺ຂາມິ, ນວຎ຺ຈ ເວທນໍ ນ ອຸປ຺ປາເທສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອກໍ, ‘‘ຍາຕ຺ຣາ ຈ ເມ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອກໍ. ‘‘ອນວຊ຺ຊຕາ ຈ ຜາສຸວິຫາໂຣ ຈາ’’ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ໂຠຊນານິສໍໂສ. ມຫາສິວຕ຺ເຖໂຣ ປນາຫ ‘‘ເຫຏ຺ຐາ ຈຕ຺ຕາຣິ ອງ຺ຄານິ ປຏິກ຺ເຂໂປ ນາມ, ອຸປຣິ ປນ ອຏ຺ຐງ຺ຄານິ ສໂມຘາເນຕພ຺ພານີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຍາວເທວ ອິມສ຺ສ ກາຍສ຺ສ ຐິຕິຍາ’’ຕິ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ, ‘‘ຍາປນາຍາ’’ຕິ ເອກໍ, ‘‘ວິຫິໍສູປຣຕິຍາ’’ຕິ ເອກໍ, ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍານຸຄ຺ຄຫາຍາ’’ຕິ ເອກໍ, ‘‘ອິຕິ ປຸຣາຓຎ຺ຈ ເວທນໍ ປຏິຫງ຺ຂາມີ’’ຕິ ເອກໍ, ‘‘ນວຎ຺ຈ ເວທນໍ ນ ອຸປ຺ປາເທສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອກໍ, ‘‘ຍາຕ຺ຣາ ຈ ເມ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອກໍ, ‘‘ອນວຊ຺ຊຕາ ຈາ’’ຕິ ເອກໍ. ຜາສຸວິຫາໂຣ ປນ ໂຠຊນານິສໍໂສຕິ. ເອວໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ອາຫາຣໍ ອາຫາເຣນ຺ໂຕ ປຏິສງ຺ຂາ ໂຍນິໂສ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ປຏິເສວຕິ ນາມ.

ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖາຕິ ຠຸມ຺ມນິທ຺ເທເສນ ເສນ-ສທ຺ທສ຺ສ ອຘິກຣຓຕ຺ຖວຸຕ຺ຕິມາຫ. ຕຖາ ອາສນ-ສທ຺ທສ຺ສາຕິ. ອຑ຺ຒໂຍຄາທິມ຺ຫີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ປາສາທາທິໍ, ມຎ຺ຈາທິຎ຺ຈ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ວິຫາເຣ ວາ ອຑ຺ຒໂຍຄາທິມ຺ຫິ ວາ ອາສຕີຕິ ວິຫາຣອຑ຺ຒໂຍຄາທິເກ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ອິຘ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ປີຐສນ຺ຖຕາທີນມ຺ປິ ສງ຺ຄໂຫ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປຣິສຫນຏ຺ເຐນາຕິ ອຠິຠວນຏ຺ເຐນ, ວິພາຘນຏ຺ເຐນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸຕຸເຍວ ອຸຕຸປຣິສ຺ສໂຍຕິ ສີຕຸຓ຺ຫາທິອຸຕຸເຍວ ອສປ຺ປາໂຍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຸຕຸປຣິສ຺ສໂຍ. ຕສ຺ສ ອຸຕຸປຣິສ຺ສຍສ຺ສ ວິໂນທນຕ຺ຖໍ, ອນຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອນຸປ຺ປາທນຕ຺ຖໍ, ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ວູປສມນຕ຺ຖຎ຺ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນານາຣມ຺ມຓໂຕ ປຏິສໍຫຣິຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານຠູເຕ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ອາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສມ຺ມເທວ ລຍນໍ ປຏິສລ຺ລານໍ, ຕຕ຺ຖ ອາຣາໂມ ອຠິຣຕິ ປຏິສລ຺ລານາຣາໂມ, ຕທຕ຺ຖໍ. ເສນາສນໍ ຫິ ວິວິຕ຺ຕໍ ໂຍຄິໂນ ຠາວນານຸກູລໍ ສຸຎ຺ຎາຄາຣຠາວໂຕ. ຕໍ ປເນຕໍ ອຕ຺ຖທ຺ວຍໍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ໂຍ ສຣີຣາພາຘຈິຕ຺ຕວິກ຺ເຂປກໂຣ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເອກີຠາວສຸຂຕ຺ຖນ຺ຕິ ເອກີຠາວເຫຕຸກໍ ສຸຂໍ ເອກີຠາວສຸຂໍ, ຕທຕ຺ຖໍ. ຄຓສງ຺ຄຓິກກິເລສສງ຺ຄຓິກາຠາເວນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກສຸຂໍ.

ຍທິ ອຸຕຸເຍວ ອຸຕຸປຣິສ຺ສໂຍ, ‘‘ອຸຕຸ ຈ ສີຕຸຓ຺ຫ’’ນ຺ຕິ ສີຕຸຓ຺ຫປຏິຆາຕໍ ວຕ຺ວາ ອຸຕຸປຣິສ຺ສຍວິໂນທນໍ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ກາມຎ຺ຈາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ນິຍຕໍ ອຸຕຸປຣິສ຺ສຍວິໂນທນ’’ນ຺ຕິ ເອເຕນ ‘‘ສີຕສ຺ສ ປຏິຆາຕາຍ ອຸຓ຺ຫສ຺ສ ປຏິຆາຕາຍາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕໍ ສີຕຸຓ຺ຫໍ ອນິຍຕໍ ກທາຈິ ກທາຈິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກໍ, ອຸຕຸປຣິສ຺ສໂຍ ປນ ສພ຺ພທາຠາວີ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ທສ຺ເສຕິ. ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາໂຣຕິ ‘‘ສີຕາທິໂກ, ອສປ຺ປາໂຍ’’ຕິ ຈ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາໂຣ ວິວຏງ຺ຄຓຣຸກ຺ຂມູລາທີສຸ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ອປຣິຄຸຕ຺ຕິຍາ ອສໍວຸຕທ຺ວາຣາທິຕາຍ ປາກຏປຣິສ຺ສຍາ, ອສປ຺ປາຍຣູປທສ຺ສນາທິນາ ອປາກຏປຣິສ຺ສຍາ ຈ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ກາຍຈິຕ຺ຕານໍ ອາພາຘໍ ກເຣຍ຺ຍຸໍ. ຍຕ຺ຖ ຄຸຕ຺ເຕ ເສນາສເນ ອາພາຘໍ ນ ກໂຣນ຺ຕິ. ເອວໍ ຊານິຕ຺ວາຕິ ອຸຠຍປຣິສ຺ສຍຣຫິຕນ຺ຕິ ເອວໍ ຎຕ຺ວາ ປຏິເສວນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ຘາຕຸກ຺ໂຂຠລກ຺ຂຓສ຺ສ, ຕໍເຫຕຸກທຸກ຺ຂເວທນາລກ຺ຂຓສ຺ສ ວາ ໂຣຄສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂຠາໂວ ປຏິອຍນຏ຺ໂຐ. ເຕນາຫ ‘‘ປຈ຺ຈນີກຄມນຏ຺ເຐນາຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ, ວູປສມນຏ຺ເຐນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈີຕິ ສປ຺ປິອາທີສຸ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ. ສປ຺ປາຍສ຺ສາຕິ ຫິ ຕສ຺ສ ວິກາຣວູປສເມນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຠິສກ຺ກສ຺ສ ກມ຺ມໍ ເຕນ ວິຘາຕພ຺ພໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ເຕນ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ’’ຕິ. ນຄຣປຣິກ຺ຂາເຣຫີຕິ ນຄຣໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ຣກ຺ຂຓເກຫິ. ວິວຏປຣິກ຺ເຂໂປ ປຣິກ຺ຂາ ອຸຑ຺ຑາໂປ ປາກາໂຣ ເອສິກາ ປລິໂຆ ປາກາຣປຕ຺ຖຓ຺ຑິລນ຺ຕິ ສຕ຺ຕ ‘‘ນຄຣປຣິກ຺ຂາຣາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ສີລປຣິກ຺ຂາໂຣຕິ ສຸວິສຸທ຺ຘສີລາລງ຺ກາໂຣ. ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ຫິ ອິຘ ‘‘ຣໂຖ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ຕສ຺ສ ຈ ສມ຺ມາວາຈາທໂຍ ອລງ຺ກາຣຏ຺ເຐນ ‘‘ປຣິກ຺ຂາໂຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຊີວິຕປຣິກ຺ຂາຣາຕິ ຊີວິຕສ຺ສ ປວຕ຺ຕິກາຣຓານິ. ສມຸທາເນຕພ຺ພາຕິ ສມ຺ມາ ອຸທ຺ຘໍ ອຸທ຺ຘໍ ອາເນຕພ຺ພາ ປຣິເຍສິຕພ຺ພາ. ປຣິວາໂຣປິ ໂຫຕິ ອນ຺ຕຣາຍານໍ ປຣິໂຕ ວາຣຓໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ຊີວິຕ…ເປ… ຣກ຺ຂຓໂຕ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອນ຺ຕຣນ຺ຕິ ວິວຣໍ, ໂອກາໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເວຣິການໍ ອນ຺ຕຣໍ ອທຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສາມິການໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ຐິຕເສວກາ ວິຍ ຣກ຺ຂຓໂຕ. ອສ຺ສາຕິ ຊີວິຕສ຺ສ. ກາຣຓຠາວໂຕຕິ ຈິຣປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ກາຣຓຠາວໂຕ. ຣສາຍນຠູຕໍ ຫິ ເຠສຊ຺ຊໍ ສຸຈິຣມ຺ປິ ກາລໍ ຊີວິຕໍ ປວຕ຺ເຕຕິເຍວ. ຍທິປິ ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ເອວ ທຸກ຺ຂເວທນາ ເຠສຊ຺ຊປຣິໂຠເຄນ ປຏິຫຎ຺ຎນ຺ຕິ, ນ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ຕາສໍ ສຣເສເນວ ຠິຊ຺ຊນໂຕ, ອຸປ຺ປນ຺ນສທິສາ ປນ ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຠວຕິ ຫິ ຕໍສທິເສສຸ ຕພ຺ໂພຫາໂຣ, ຍຖາ ສາ ເອວ ຕິຕ຺ຕິຣິ, ຕານິເຍວ ໂອສຘານີຕິ. ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນານນ຺ຕິ ຊາຕານໍ ຠູຕານໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ. ສຎ຺ຈຍໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ໂສ ຘາຕຸກ຺ໂຂໂຠ ສມຸຏ຺ຐານໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ຕໍສມຸຏ຺ຐານາ. ‘‘ທຸກ຺ຂເວທນາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສາ ອກຸສລສຠາວາປິ ອຕ຺ຖີຕິ ຕໂຕ ວິເສເສຕຸໍ ‘‘ອກຸສລວິປາກເວທນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ພ຺ຍາພາຘນຏ຺ເຐນ ພ຺ຍາພາໂຘ, ພ຺ຍາພາໂຘວ ພ຺ຍາພຊ຺ຌໍ, ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນຕ຺ຖິ ເອຕ຺ຖ ພ຺ຍາພຊ຺ຌນ຺ຕິ ອພ຺ຍາພຊ຺ຌໍ, ນິທ຺ທຸກ຺ຂຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ອພ຺ຍາພຊ຺ຌປຣມຕາຍາ’’ຕິ ນິທ຺ທຸກ຺ຂປຣມຕາຍາຕິ. ຕໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ໂຣຄນິມິຕ຺ຕກໍ ທຸກ຺ຂໍ.

ຈີວຣາທີນໍ ປຈ຺ຈຍານໍ ນິສ຺ສຍນໍ ປຣິໂຠໂຄ ເອວາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເຕ ປຏິຈ຺ຈ ນິສ຺ສາຍາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ປຣິຠຸຎ຺ຊມານາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ຊີວນ຺ຕິ. ຊີວນມ຺ປິ ຫິ ປວຕ຺ຕນໍ, ຍໂຕ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ‘‘ປວຕ຺ຕນຣສ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສມ຺ປາທນວິຘິວຓ຺ຓນາ

໑໙. ເອວໍ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣາທິເຠເທນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐໍ ສີລໍ ປຸນ ສາຘນວິຠາເຄນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອວເມຕສ຺ມິ’’ນ຺ຕິອາທິມາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ສາຘີຍຕິ ສມ຺ປາທິຍຕິ ເອເຕນາຕິ ສາຘນໍ, ສທ຺ຘາ ສາຘນໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ສທ຺ຘາສາຘໂນ. ນນຸ ຈ ວີຣິຍສຕິປຎ຺ຎາຫິປິ ວິນາ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວໂຣ ນ ສິຊ຺ຌຕີຕິ? ສຈ຺ຈໍ ນ ສິຊ຺ຌຕິ, ສທ຺ຘາຍ ປນ ວິເສສເຫຕຸຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ

‘‘ສາວກວິສຍາຕີຕຕ຺ຕາ ສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ. ຄຣຸກລຫຸກາທິເຠເທ ໂອຕິຓ຺ເຓ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອປຣາຘສ຺ສ ອນຸຣູປໍ ສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎາປນໍ ນາມ ສາວການໍ ອວິສໂຍ, ພຸທ຺ຘານໍ ເອວ ວິສໂຍ. ສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎາປນໍ ຕາວ ຕິຏ຺ຐຕຸ, ຕສ຺ສ ກາໂລປິ ນາມ ສາວການໍ ອວິສໂຍ, ພຸທ຺ຘານໍ ເອວ ວິສໂຍຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາຈນປຏິກ຺ເຂໂປ ເຈຕ຺ຖ ນິທສ຺ສນ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອາຄເມຫິ ຕ຺ວໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອາຄເມຫິ ຕ຺ວໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຕຖາຄໂຕວ ຕຕ຺ຖ ກາລໍ ຊານິສ຺ສຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໒໑). ຕຕ຺ຖ ຈ-ສທ຺ໂທ ສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ໂຖ. ເຕນ ‘‘ອປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ນ ປຎ຺ຎເປມ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ນ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທາມ, ຍຖາປຎ຺ຎຕ຺ເຕສຸ ສິກ຺ຂາປເທສຸ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕາມາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໕໖໕) ເອວມາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ສທ຺ຘາຍາຕິ ສທ຺ທຫເນນ ສຕ຺ຖຣິ, ຘມ຺ເມ ຈ ສທ຺ຘາຍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາປເນນ. ຊີວິເຕປິ ປເຄວ ຊີວິຕປຣິກ຺ຂາເຣຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ກິກີວ ອຓ຺ຑນ຺ຕິ ກິກີສກຸຓິກາ ວິຍ ອຕ຺ຕໂນ ອຓ຺ຑໍ. ສາ ກິຣ ຊີວິຕມ຺ປິ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ອຓ຺ຑເມວ ຣກ຺ຂຕິ. ຈມຣີວ ວາລຘິນ຺ຕິ ຈມຣີມິໂຄ ວິຍ ອຕ຺ຕໂນ ວາລຘິໍ. ຈມຣີມິຄາ ກິຣ ພ຺ຍາເຘນ ປຣິປາຕິຍມານາ ຊີວິຕມ຺ປິ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ກຓ຺ຑກຄຸມ຺ພາທີສຸ ລຄ຺ຄໍ ອຕ຺ຕໂນ ວາລເມວ ຣກ຺ຂນ຺ຕິ. ປິຍໍວ ປຸຕ຺ຕໍ ເອກກນ຺ຕິ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ຍຖາ ຫິ ເອກປຸຕ຺ຕໂກ ກຸຏຸມ຺ພິໂກ ຕໍ ເອກປຸຕ຺ຕໍ, ເອກນຍໂນ ຈ ຕໍ ເອກນຍນໍ ສຸຏ຺ຐຸຕຣໍ ຣກ຺ຂຕິ. ຕເຖວ ສີລໍ ອນຸຣກ຺ຂມານກາຕິ ອນຸກມ຺ປນວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸເປສລາຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ປິຍສີລາ. ສທາ ສພ຺ພກາລໍ ທຫຣມຊ຺ຌິມເຖຣກາເລສຸ. ຉນ຺ນມ຺ປິ ຄາຣວານໍ ວເສນ ສຄາຣວາ, ຄຣຸກາຣວນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອວເມວ ໂຂຕິ ຍຖາ ມຫາສມຸທ຺ໂທ ຐິຕຘມ຺ໂມ ເວລໍ ນາຕິກ຺ກມຕິ, ເອວເມວ. ມມ ສາວກາຕິ ອຣິຍສາວເກ ສນ຺ຘາຍາຫ. ເຕ ຫິ ຘຸວສີລາ. ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖຕິ ຊີວິຕເຫຕຸປິ ສີລສ຺ສ ອວີຕິກ຺ກມເນ.

ມຫາວຕ຺ຕນິອຏວີ ນາມ ວິຎ຺ຌາຏວີ. ຫິມວນ຺ຕປສ຺ເສ ອຏວີຕິ ເກຈິ. ເຖຣນ຺ຕິ ນາມໂຄຕ຺ຕວເສນ ອປຎ຺ຎາຕໍ ເອກໍ ເຖຣໍ. ນິປຊ຺ຊາເປສຸໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກສ຺ສຈິ ມາ ອາໂຣເຈຍ຺ຍາຕິ.

ປູຕິລຕາຍາຕິ ຄໂຬຈິລຕາຍ. ສມສີສີຕິ ຊີວິຕສມສີສີ. ຍສ຺ສ ຫິ ກິເລສສີສໍ ອວິຊ຺ຊໍ ມຄ຺ຄປຏິປາຏິຍາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ໂຄ ປຣິຍາທິຍຕິ, ຕໂຕ ເອກູນວີສຕິເມ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາເຓ ປຕິຏ຺ຐາຍ ຠວງ຺ໂຄຕ຺ຕຣເຓ ວຏ຺ຏສີສໍ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທິຍຕິ, ໂສ ອິມາຍ ວາຣສມຕາຍ ‘‘ຊີວິຕສມສີສີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ໂສ ຈ ເຖໂຣ ຕຖາ ປຣິນິພ຺ພາຍິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສມສີສີ ຫຸຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍີ’’ຕິ. ອຠຍຕ຺ເຖໂຣ ກິຣ ມຫາຠິຎ຺ໂຎ. ຕສ຺ມາ ເຈຕິຍໍ ກາຣາເປສີຕິ ວທນ຺ຕິ. ອປ຺ເປວາຕິ ອປ຺ເປວ ນາມ ອຕ຺ຕໂນ ຊີວິຕມ຺ປິ ຊເຫຍ຺ຍ, ນ ຠິນ຺ເທຕິ ນ ຠິນ຺ເທຍ຺ຍ, ນ ວີຕິກ຺ກເມຍ຺ຍ.

ສຕິຍາ ອຘິຏ຺ຐິຕານນ຺ຕິ ປເຄວ ອຸປຏ຺ຐິຕາຍ ສຕິຍາ ອາຣກ຺ຂວເສນ ອຘິຏ຺ຐິຕານໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ. ອນນ຺ວາສ຺ສວນີຍໂຕຕິ ທ຺ວາຣຠາເວນ ອຠິຊ຺ຌາທີຫິ ອນນຸພນ຺ຘິຕພ຺ພໂຕ. ວຣນ຺ຕິ ເສຏ຺ຐໍ. ຕຕ຺ຕາຍາຕິ ອຸຓ຺ຫາຍ. ອາທິຕ຺ຕາຍາຕິ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທິຕ຺ຕາຍ. ສມ຺ປຊ຺ຊລິຕາຍາຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ຊລນ຺ຕິຍາ. ສໂຊຕິຠູຕາຍາຕິ ເອກຊາລີຠູຕາຍ. ສມ຺ປລິມຏ຺ຐນ຺ຕິ ສພ຺ພໂສ ອາມຏ຺ຐໍ, ອຎ຺ຈິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ຕ຺ເວວ ວຣນ຺ຕິ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ຣູເປສູຕິ ຣູປາຣມ຺ມເຓສຸ. ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນໂສ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາໂຫຕິ ກິເລສານໍ ອນຸ ອນຸ ພ຺ຍຎ຺ຊນວເສນ ອຸປ຺ປາທເນນ ປາກຏີກຣຓວເສນ ສຸຠາທິນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາໂຫ, ອຖ ວາ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນໂສຕິ ຫຕ຺ຖປາທາທິອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ, ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາໂຫຕິ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສາທິສຸຠາທິນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓໍ. ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣາທິປວຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣາທີຫິ ປວຕ຺ຕສ຺ສ. ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສາຕິ ຊວນວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ. ນິມິຕ຺ຕາທິຄ຺ຄາຫໍ ນິເສເຘນ຺ເຕນ ສມ຺ປາເທຕພ຺ໂພຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອສໍວິຫິຕສາຂາປຣິວາຣນ຺ຕິ ສມ຺ມາ ອວິຫິຕວຕິປຣິກ຺ເຂປໍ. ປຣສ຺ສຫາຣີຫີຕິ ປຣສນ຺ຕກາວຫາຣເກຫິ ໂຈເຣຫິ. ສມຕິວິຊ຺ຌຕີຕິ ສພ຺ພໂສ ອຕິວິຊ຺ຌຕິ ອນຸປວິສຕິ.

ຣູເປສູຕິ ຣູປເຫຕຸ ຣູປນິມິຕ຺ຕໍ. ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກອນຕ຺ຖໂຕ ຣກ຺ຂ ອິນ຺ທ຺ຣິຍນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອວໍ ເສເສສຸ. ເອເຕ ຫິ ທ຺ວາຣາຕິ ເອເຕ ຈກ຺ຂາທິທ຺ວາຣາ. ສຕິກວາເຏນ ອສໍວຸຕຕ຺ຕາ ວິວຏາ. ຕໂຕ ເອວ ອຣກ຺ຂິຕາ. ກິເລສຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ເຫຕຸຠາເວນ ຕໍສມງ຺ຄິນໍ ຫນນ຺ຕີຕິ ກາຣຓູປຈາເຣເນວ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອເຕ ວາ ຣູປາທໂຍ. ກິເລສານໍ ອາຣມ຺ມຓຠູຕາ ທ຺ວາຣາ ຈກ຺ຂາທິທ຺ວາຣາ. ເຕ ກີທິສາ ວິວຏາ ອຣກ຺ຂິຕາ ອສໍວຸຕຈກ຺ຂາທິເຫຕຸໍ ຕໍສມງ຺ຄິນໍ ຫນນ຺ຕີຕິ ກາຣຓູປຈາເຣເນວ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຄາຣນ຺ຕິ ເຄຫໍ. ທຸຈ຺ຉນ຺ນນ຺ຕິ ນ ສມ຺ມາ ຉາທິຕໍ. ອຠາວິຕນ຺ຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣຠາວນາຣຫິຕໍ.

ສມ຺ປາທິເຕຕິອາທິສ຺ສ ໂວທານປກ຺ຂສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຍໍ ປນ ສພ຺ພໂສ ກິເລສານໍ ອນຸປ຺ປາໂທ ອຕິອຸກ຺ກຏ຺ຐເທສນາ ມຄ຺ເຄນາຄຕສທິສຕ຺ຕາ. ສມ຺ປາເທຕພ຺ໂພຕິ ‘‘ນ ປຸເນວໍ ກຣິສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ອຘິຏ຺ຐານສຸທ຺ຘິຍາ ສມ຺ປາເທຕພ຺ໂພ.

ອຘຸນາປພ຺ພຊິເຕນາຕິ ນ ຈິຣປພ຺ພຊິເຕນ, ນວປພ຺ພຊິເຕນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາມຣາເຄນ ຑຍ຺ຫາມີຕິ ກາມຣາຄຄ຺ຄິນາ ປຣິຑຍ຺ຫາມິ. ໂສ ຈ ປນ ທາໂຫ ອິທານິ ຈິຕ຺ຕຄໂຕຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຈິຕ຺ຕໍ ເມ ປຣິຑຍ຺ຫຕີ’’ຕິ. ສາຘູຕິ ອາຍາຈນາ. ນິພ຺ພາປນນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ນິພ຺ພາປນຸປາຍໍ. ໂຄຕມາຕິ ເຖຣໍ ໂຄຕ຺ເຕນ ອາລປຕິ.

ສຎ຺ຎາຍ ວິປຣິເຍສາຕິ ‘‘ອສຸເຠ ສຸຠ’’ນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕສຎ຺ຎາວິປຣິເຍສເຫຕຸ ວິປຣີຕສຎ຺ຎານິມິຕ຺ຕໍ. ນິມິຕ຺ຕໍ ປຣິວຊ຺ເຊຫິ ກີທິສໍ? ຣາຄູປສຎ຺ຫິຕໍ ຣາຄຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸຠູຕໍ ສຸຠນິມິຕ຺ຕໍ ປຣິວຊ຺ເຊຫິ ນ ມນສິ ກໂຣຫິ. ນ ເກວລໍ ສຸຠນິມິຕ຺ຕສ຺ສາມນສິກາໂຣ ເອວ, ອຖ ໂຂ ອສຸຠຠາວນາຍ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ຠາເວຫິ. ກຖໍ? ເອກຄ຺ຄໍ ສຸສມາຫິຕໍ ຍຖາ ຕໍ ອສຸຠາຣມ຺ມເຓ ວິກ຺ເຂປາຠາເວນ ເອກຄ຺ຄໍ, ສຸຏ຺ຐຸ ອປ຺ປິຕຠາເວນ ສຸສມາຫິຕຎ຺ຈ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຠາເວຫີຕິ. ເອວໍ ສມຖຠາວນາຍ ກາມຣາຄສ຺ສ ວິກ຺ຂມ຺ຠນໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ສມຸຈ຺ເຉທນວິຘິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສງ຺ຂາເຣ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຂາເຣ ປຣໂຕ ປສ຺ສາຕິ ສພ຺ເພປິ ສງ຺ຂາເຣ ອວິເຘຍ຺ຍກຕາຍ ‘‘ປເຣ’’ຕິ ປສ຺ສ. ອນິຈ຺ຈຕາຍ ປນ ອຸທຍພ຺ພຍປຏິປີຬິຕຕ຺ຕາ ທຸກ຺ຂໂຕ, ອນຕ຺ຕສຠາວຕ຺ຕາ, ອຕ຺ຕວິຣຫໂຕ ຈ ໂນ ອຕ຺ຕໂຕ ປສ຺ສ. ເອວໍ ລກ຺ຂຓຕ຺ຕຍໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒນ຺ໂຕ ມຄ຺ຄປຏິປາຏິຍາ ຈຕຸຕ຺ຖມຄ຺ເຄນ ສພ຺ພໂສ ນິພ຺ພາເປຫິ ມຫາຣາຄໍ ເຕຠູມກສ຺ສ ອຠິຠວນໂຕ ມຫາວິສຍຕາຍ ມຫາຣາຄໍ ວູປສເມຫິ. ຍຖາ ເອຕຣຫິ, ເອວໍ ມາ ຑຍ຺ຫິຕ຺ໂຖ ປຸນປ຺ປຸນນ຺ຕິ ທຬ຺ຫຕຣໍ ຣາຄວິໂນທເນ ນິໂຍເຊສິ.

ເອວໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣສີລສ຺ສ ສມ຺ປາທເນ ວິຘິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ເອວໍ ຕໍ ສຸສມ຺ປາທິຕໍ ໂຫຕີຕິ ນຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິນາ ຕຕ຺ຖ ປຣິປູຣກາຣິໂນ ເຖເຣ ນິທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ເລຓໍ ນ ອຸລ຺ໂລກິຕປຸພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ສພ຺ພຕ຺ເຖວ ເຖຣສ຺ສ ຍຸຄມຕ຺ຕທສ຺ສິຕາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິໍ ປນ ເຖໂຣ ເສນາສນໍ ນ ໂສເຘຕິ? ‘‘ອຸລ຺ໂລກາ ປຐມໍ ໂອຫາເຣຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອນ຺ເຕວາສິກາທໂຍ ເອວ ກິຣສ຺ສ ເສນາສນໍ ໂສເຘນ຺ຕິ. ອສ຺ສ ນາຄຣຸກ຺ຂສ຺ສ.

ຕສ຺ມິໍ ຄາເມຕິ ມຫາຄາເມ. ຕຣຸຓາ ຖຎ຺ຎປິວນກາ ປຸຕ຺ຕຘີຕໂຣ ຍາສໍ ຕາ ຕຣຸຓປຸຕ຺ຕາ, ຕາສໍ. ລຎ຺ຊາເປສີຕິ ຖນປຏ຺ຏິກາຍ ຖເນ ພນ຺ຘາເປຕ຺ວາ ຣາຊມຸທ຺ທິກາຍ ລຎ຺ຊາເປສິ. ຣາຊາ ເຖຣໍ ຈິຣຕຣໍ ທຏ຺ຐຸໍ ກາລວິກ຺ເຂປໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ສ຺ເວ ສີລານິ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ຣຎ຺ໂຎ ຈ ເທວິຍາ ຈ ວນ຺ທນກາເລ ສຕ຺ຕາກາຣມຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ອິຕ຺ຖີ ປຸຣິໂສຕິ ປນ ວິເວກໍ ນ ກໂຣຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ວວຕ຺ຖານໍ ນ ກໂຣມີ’’ຕິ. ‘‘ອໂຫ ສຸປຣິສຸທ຺ຘສີໂລ ວຕາຍໍ ອຍ຺ໂຍ’’ຕິ ທຓ຺ຑທີປິກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ອຕິປຣິສຸທ຺ຘໍ ປາກຏນ຺ຕິ ສປ຺ປາຍລາເຠນ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອຕິວິຍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ວິຠູຕໍ ອໂຫສິ. ສກລໍ ປພ຺ພຕໍ ອຸນ຺ນາທຍນ຺ໂຕຕິ ປຖວິກມ຺ປເນນ ສກລໍ ປພ຺ພຕໍ ເອກໍ ນິນ຺ນາທໍ ກໂຣນ຺ໂຕ. ຕນ຺ນິວາສິເທວຕານໍ ສາຘຸກາຣທາເນນາຕິ ເກຈິ. ຠນ຺ໂຕຕິ ອນວຏ຺ຐິໂຕ. ພາໂລຕິ ຕຣຸຓທາຣໂກ. ອຸຕ຺ຣສ຺ໂຕຕິ ຎາຕເກຫິ ວິນາຠາເວນ ສນ຺ຕ຺ຣສ຺ໂຕ.

ວິສຄຓ຺ຑກໂຣໂຄຕິ ຖນກນ຺ທຬໂຣຄມາຫ. ມາສໂຣຄາທິໂກປິ ວິສຄຓ຺ຑກໂຣໂຄຕິ ວທນ຺ຕິ. ຍໂຕ ປພ຺ພຊິໂຕ, ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປພ຺ພຊິຕກາລໂຕ ປຠຸຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍານີຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣສີລານິ. ເຕສຸ ຫິ ຠິນ຺ເນສຸ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິປິ ຠິນ຺ນານີຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ອາຣກ຺ຂາຠາວໂຕ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍາເນວ ວາ ນິມິຕ຺ຕານຸພ຺ຍຎ຺ຊນຄ຺ຄາຫສ຺ສ ທ຺ວາຣຠູຕານິ ຠິນ຺ນານິ ນາມ ຕໍສມງ຺ຄິໂນ ອນຕ຺ຖຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ, ວິປຣິຍາຍໂຕ ອຠິນ຺ນານີຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ວາ ອໂຍນິໂສ ອຸປສໍຫາໂຣ ເຠທນໍ, ໂຍນິໂສ ອຸປສໍຫາໂຣ ອເຠທນນ຺ຕິ ອປເຣ. ມິຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣວາຕິ ມຫາມິຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ. ວເຣຕິ ເສຏ຺ເຐ.

ຕຖາ ວີຣິເຍນາຕິ ຕຖາ-ສທ຺ເທນ ວີຣິຍໍ ວິເສເສຕິ. ຍຖາ ສຕິ ອນວຊ຺ຊລກ຺ຂຓາວ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣສາຘນໍ, ຕຖາ ວີຣິຍໍ ອນວຊ຺ຊລກ຺ຂຓໍ ອາຊີວປາຣິສຸທ຺ຘິສາຘນນ຺ຕິ. ວີຣິຍາເປກ຺ຂເມວ ວິເສສນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ສມ຺ມາອາຣທ຺ຘວີຣິຍສ຺ສາ’’ຕິ. ອຍຸຕ຺ຕາ ເອສນາ ອເນສນາ, ຍຖາວຸຕ຺ຕມິຈ຺ຉາຊີວສງ຺ຄຫາ. ສາ ເອວ ສຕ຺ຖຸສາສນສ຺ສ ນ ປຕິຣູປາຕິ ອປ຺ປຕິຣູປໍ, ຕໍ ອເນສນໍ ອປ຺ປຕິຣູປໍ. ອຖ ວາ ປຕິຣູປວິໂຣຘິນີ ອປ຺ປຕິຣູປາ, ປຣິຄ຺ຄຫິຕຘຸຕງ຺ຄສ຺ສ ຘຸຕງ຺ຄນິຍມວິໂຣຘິນີ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ສລ຺ເລຂວິໂກປິນີ ປຏິປຕ຺ຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ປກ຺ເຂ ຈ-ສທ຺ໂທ ລຸຕ຺ຕນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ, ອເນສນໍ, ອປ຺ປຕິຣູປຎ຺ຈ ປຫາຍາຕິ. ປຏິເສວມາເນນ ປຣິວຊ຺ຊຍຕາ ສມ຺ປາເທຕພ຺ພາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ປຣິສຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ’’ຕິ ອິມິນາວ ຘມ຺ມເທສນາທີນໍ ປຣິສຸທ຺ຘາຍ ສມຸຏ຺ຐານຕາ ທີປິຕາ ໂຫຕີຕິ ‘‘ຘມ຺ມເທສນາທີຫິ ຈສ຺ສ ຄຸເຓຫິ ປສນ຺ນານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ພາຫຸສຈ຺ຈວຕ຺ຕປຣິປູຣຓອິຣິຍາປຖສມ຺ປຕ຺ຕິອາທີນໍ ຄຫຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຘຸຕຄຸເຓ ຈສ຺ສ ປສນ຺ນານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ປິຓ຺ຑປາຕຈຣິຍາທີຫີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ມິຕ຺ຕສຸຫຊ຺ຊປໍສຸກູລຈຣິຍາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຘຸຕງ຺ຄນິຍມານຸໂລເມນາຕິ ຕໍຕໍຘຸຕງ຺ຄນິຍຕາຍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອນຸໂລມວເສນ, ອວິໂກປນວເສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຫິຈ຺ຉສ຺ເສວ ມິຈ຺ຉາຊີເວນ ຊີວິກາ, ນ ອປ຺ປິຈ຺ຉສ຺ສ. ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍ ອຸກ຺ກໍສຄຕາຍ ມິຈ຺ຉາຊີວສ຺ສ ອສມ຺ຠໂວ ເອວາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອກພ຺ຍາຘິວູປສມຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ປູຕິຫຣິຕກີຕິ ປູຕິມຸຕ຺ຕປຣິຠາວິຕໍ, ປູຕິຠາເວນ ວາ ຉຑ຺ຑິຕໍ ຫຣິຕກໍ. ອຣິຍວໍໂສ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ, ອຣິຍວໍເສ ວາ ນິຍຸຕ຺ໂຕຕິ ອຣິຍວໍສິໂກ, ປຈ຺ຈຍເຄຘສ຺ສ ທູຣສມຸສ຺ສາຣິຕຕ຺ຕາ ອຸຕ຺ຕໂມ ຈ ໂສ ອຣິຍວໍສິໂກ ຈາຕິ ອຸຕ຺ຕມອຣິຍວໍສິໂກ. ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈີຕິ ປຣິຄ຺ຄຫິຕາປຣິຄ຺ຄຫິຕຘຸຕງ຺ເຄສຸ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ.

ນິມິຕ຺ຕໍ ນາມ ປຈ຺ຈເຍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຍຖາ ອຘິປ຺ປາໂຍ ຎາຍຕິ ເອວໍ ນິມິຕ຺ຕກມ຺ມໍ. ໂອຠາໂສ ນາມ ອຸຊຸກເມວ ອກເຖຕ຺ວາ ຍຖາ ອຘິປ຺ປາໂຍ ວິຠູໂຕ ໂຫຕິ, ເອວໍ ໂອຠາສນໍ. ປຣິກຖາ ນາມ ປຣິຍາເຍນ ກຖນໍ. ຕຖາ ອຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ນິມິຕ຺ຕາທິວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ.

ທ຺ວາຣໍ ທິນ຺ນນ຺ຕິ ໂຣຄສີເສນ ປຣິໂຠຄສ຺ສ ທ຺ວາຣໍ ທິນ຺ນໍ. ຕສ຺ມາ ອໂຣຄກາເລປິ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ກິຎ຺ຈາປິ ອາປຕ຺ຕິ ນ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິ. ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສລ຺ເລຂປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ຐິຕສ຺ສ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ສລ຺ເລຂໍ ໂກເປຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ອາຊີວໍ ປນ ໂກເປຕີ’’ຕິ ອິມິນາວ ເສນາສນປຏິສໍຍຸຕ຺ຕຘຸຕງ຺ຄຘຣສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕາທໂຍ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕີຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕທຎ຺ຎຘຸຕງ຺ຄຘຣສ຺ສາປິ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕິເຍວາຕິ ອປເຣ. ອກໂຣນ຺ໂຕຕິ ຍຖາສກໍ ອນຸຎ຺ຎາຕວິສເຍປິ ອກໂຣນ຺ໂຕ. ອຎ຺ຎຕ຺ເຣວາຕິ ຐເປຕ຺ວາ ເອວ.

ຄຓວາສໍ ປຫາຍ ອຣຎ຺ຎາຍຕເນ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິວິເວກສ຺ສ ມຸທ຺ຘຠູຕາຍ ອຄ຺ຄຜລສມາປຕ຺ຕິຍາ ວິຫຣນ຺ໂຕ ມຫາເຖໂຣ ‘‘ປວິເວກໍ ພ຺ຣູຫຍມາໂນ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ອຸທຣສນ຺ນິສ຺ສິໂຕ ວາຕາພາໂຘ ອຸທຣວາຕາພາໂຘ. ອສມ຺ຠິນ຺ນໍ ຂີຣໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ອສມ຺ຠິນ຺ນຂີຣໍ, ຕເທວ ປາຍາສນ຺ຕິ ອສມ຺ຠິນ຺ນຂີຣປາຍາສໍ, ອຸທເກນ ອສມ຺ມິສ຺ສຂີເຣນ ປກ຺ກປາຍາສນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ສາຕິ ປາຍາສສ຺ສ. ອຸປ຺ປຕ຺ຕິມູລນ຺ຕິ ‘‘ຄິຫິກາເລ ເມ, ອາວຸໂສ, ມາຕາ ສປ຺ປິມຘຸສກ຺ກຣາທີຫິ ໂຍເຊຕ຺ວາ ອສມ຺ຠິນ຺ນຂີຣປາຍາສໍ ອທາສິ, ເຕນ ເມ ຜາສຸ ອໂຫສີ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວຈີນິຈ຺ຉາຣຓສງ຺ຂາຕໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸໍ. ‘‘ອປຣິໂຠຄາຣໂຫ ປິຓ຺ຑປາໂຕ’’ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ເຖຣສ຺ສ ໂອຠາສນາທິຈິຕ຺ຕຸປ຺ປຕ຺ຕິເຍວ ນຕ຺ຖີຕິ? ສຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ອຊ຺ຌາສຍໍ ປນ ອຊານນ຺ຕາ ເອກຈ຺ເຈ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ຕຖາ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍຸໍ, ອນາຄເຕ ຈ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໂນ ເອວໍ ມມ ທິຏ຺ຐານຸຄຕິໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ປຏິກ຺ຂິປິ. ອປິຈ ມຫາເຖຣສ຺ສ ປຣມຸກ຺ກໍສຄຕາ ສລ຺ເລຂປຏິປຕ຺ຕິ. ຕຖາ ຫິ ທຫຣຠິກ຺ຂຸໂນ ‘‘ກສ຺ສ ສມ຺ປນ຺ນໍ ນ ມນາປ’’ນ຺ຕິ (ປາຈິ. ໒໐໙, ໒໕໗, ໖໑໒, ໑໒໒໘, ໑໒໓໔; ຈູຬວ. ໓໔໓) ວຈນໍ ນິສ຺ສາຍ ຍາວ ປຣິນິພ຺ພານາ ປິຏ຺ຐຂາທນີຍໍ ນ ຂາທຕິ.

ວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕິວິປ຺ຜາຣາຕິ ວຈີນິຈ຺ຉາຣຓເຫຕຸ. ອຕ຺ຖວິຎ຺ຎາປນວເສນ ປວຕ຺ຕມາໂນ ຫິ ສທ຺ໂທ ອສຕິປິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ຕສ຺ສ ເກນຈິ ປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈຍຠາເວ ວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕິວເສເນວ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ‘‘ວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕິວິປ຺ຜາໂຣ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຠຸຕ຺ໂຕຕິ ຠຸຕ຺ຕວາ ສເຈ ຠເວຍ຺ຍໍ ອຫໍ. ສາຕິ ອສ຺ສ. ອກາຣໂລເປນ ຫິ ນິທ຺ເທໂສ ‘‘ເອວໍສ ເຕ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໒໓; ອ. ນິ. ໖.໕໘; ໘.໗) ວິຍ. ອນ຺ຕຄຸຓນ຺ຕິ ອນ຺ຕໂຠໂຄ. ພຫິ ຈເຣຕິ ອາສຍໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ໂຄຈຣຄ຺ຄຫຓວເສນ ພຫິ ຍທິ ວິຈເຣຍ຺ຍ. ປຣມປ຺ປິຈ຺ຉໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ໂລກໂວຫາເຣເນວມາຫ. ໂລເກ ຫິ ອຍຸຕ຺ຕໂຠຊນໍ ໂອທຣິຍໍ ຄຣຫນ຺ຕາ ເອວໍ ວທນ຺ຕິ ‘‘ກິໍສຸ ນາມ ຕສ຺ສ ອນ຺ຕານິ ພຫິ ຈຣນ຺ຕີ’’ຕິ. ອາຣາເຘມີຕິ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຣາເຘມິ, ວເສ ວຕ຺ເຕມີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ມຫາຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ກິຣ ທຸພ຺ຠິກ຺ຂກາເລ ມຄ຺ຄໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຠຕ຺ຕຈ຺ເຉເທນ, ມຄ຺ຄກິລມເຖນ ຈ ກິລນ຺ຕກາໂຍ ທຸພ຺ພໂລ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ຜລິຕສ຺ສ ອມ຺ພສ຺ສ ມູເລ ນິປຊ຺ຊິ, ພຫູນິ ອມ຺ພຜລານິ ຕຫໍ ຕຫໍ ປຕິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ. ຕຕ຺ເຖໂກ ວຸຑ຺ຒຕໂຣ ອຸປາສໂກ ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣິສ຺ສມໍ ຎຕ຺ວາ ອມ຺ພປານໍ ປາເຍຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປິຏ຺ຐິໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ວສນຏ຺ຐານໍ ເນຕິ. ເຖໂຣ –

‘‘ນ ປິຕາ ນປິ ເຕ ມາຕາ, ນ ຎາຕິ ນປິ ພນ຺ຘໂວ;

ກໂຣເຕຕາທິສໍ ກິຈ຺ຈໍ, ສີລວນ຺ຕສ຺ສ ກາຣຓາ’’ຕິ. (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໒໐) –

ອຕ຺ຕານໍ ໂອວທິຕ຺ວາ ສມ຺ມສນໍ ອາຣຠິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປິຏ຺ຐິຄໂຕ ເອວ ມຄ຺ຄປຏິປາຏິຍາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ສຈ຺ຉາກາສິ. ອິມໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອມ຺ພຂາທກມຫາຕິສ຺ສຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸປິ ເຈຕ຺ຖ ກເຖຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ສພ຺ພຖາປີຕິ ສພ຺ພປ຺ປກາເຣນປິ ອເນສນວເສນ, ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນປິ, ປເຄວ ກາຍວຈີວິປ຺ຜນ຺ທິຕວເສນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ອເນສນາຍາ’’ຕິອາທິ.

ອປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕປຣິໂຠເຄ ອິຓປຣິໂຠຄອາປຕ຺ຕິອາທີນວສ຺ສ, ຕພ຺ພິປຣິຍາຍໂຕ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕປຣິໂຠເຄ ອານິສໍສສ຺ສ ຈ ທສ຺ສນໍ ອາທີນວານິສໍສທສ຺ສນໍ. ຕສ຺ສ ປນ ປຈ຺ຈຍາຘິກາຣຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຈ຺ຈເຍສູ’’ຕິ. ກາຣຓກາຣຓມ຺ປິ ຫິ ກາຣຓຠາເວນ ວຸຈ຺ຈຕິ ຍຖາ ຕິເຓຫິ ຠຕ຺ຕໍ ສິທ຺ຘນ຺ຕິ. ເຍນ ກາຣເຓນ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕປຣິໂຠໂຄ ນາມ ສິຍາ, ຕສ຺ມິໍ ວຊ຺ຊິເຕ ປຈ຺ຈຍສນ຺ນິສ຺ສິຕສີລໍ ສິຊ຺ຌຕິ, ວິສຸຊ຺ຌຕິ ຈາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕສ຺ມາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ປຈ຺ຈຍເຄຘນ຺ຕິ ເຄຘຄ຺ຄຫເຓເນວ ສມ຺ໂມໂຫປິ ຄຫິໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ ເຕນ ສຫ ປວຕ຺ຕນໂຕ, ຕທຸປນິສ຺ສຍໂຕ ຈ. ຘມ຺ເມນ ສເມນ ອຸປ຺ປນ຺ເນຕິ ອິທໍ ປຈ຺ຈຍານໍ ອາຄມນສຸທ຺ຘິທສ຺ສນໍ, ນ ປຈ຺ຈຍສນ຺ນິສ຺ສິຕສີລວິສຸທ຺ຘິທສ຺ສນໍ. ປຈ຺ຈຍານໍ ຫິ ອິທມຕ຺ຖິຕໍ ອຸປຘາເຣຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນໍ ປຈ຺ຈຍສນ຺ນິສ຺ສິຕສີລໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ເຕ ປຈ຺ຈຍາ ຎາຍາຘິຄຕາ ເອວ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພາ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຘມ຺ເມນ ສເມນ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ປຈ຺ຈເຍ’’ຕິ. ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ວິຘິນາຕິ ‘‘ສີຕສ຺ສ ປຏິຆາຕາຍາ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໒໓; ອ. ນິ. ໖.໕໘; ມຫານິ. ໒໐໖) ວຸຕ຺ຕວິຘິນາ.

ຘາຕຸວເສນ ວາຕິ ‘‘ຍຖາປຈ຺ຈຍໍ ວຕ຺ຕມານໍ ຘາຕຸມຕ຺ຕເມເວຕໍ, ຍທິທໍ ຈີວຣາທິ, ຕທຸປຠຸຎ຺ຊໂກ ຈ ປຸຄ຺ຄໂລ’’ຕິ ເອວໍ ຘາຕຸມນສິກາຣວເສນ ວາ. ປຏິກູລວເສນ ວາຕິ ປິຓ຺ຑປາເຕ ຕາວ ອາຫາເຣ ປຏິກູລສຎ຺ຎາວເສນ, ‘‘ສພ຺ພານິ ປນ ອິມານິ ຈີວຣາທີນິ ອຊິຄຸຈ຺ຉນີຍານິ, ອິມໍ ປູຕິກາຍໍ ປຕ຺ວາ ອຕິວິຍ ຊິຄຸຈ຺ຉນີຍານິ ຊາຍນ຺ຕີ’’ຕິ ເອວໍ ປຏິກູລມນສິກາຣວເສນ ວາ. ຕໂຕ ອຸຕ຺ຕຣີຕິ ປຏິລາຠກາລໂຕ ອຸປຣິ. ອນວຊ຺ໂຊວປຣິໂຠໂຄ ອາທິໂຕວ ປຎ຺ຎາຍ ປຣິໂສຘິຕຕ຺ຕາ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຐປິຕປຕ຺ຕຈີວຣານໍ ວິຍາຕິ. ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາຍ ອາທິສຸທ຺ຘິທສ຺ສນປຣເມຕໍ, ນ ປຣິໂຠຄກາເລ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓປຏິກ຺ເຂປປຣໍ. ເຕນາຫ ‘‘ປຣິໂຠຄກາເລປີ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຣາຕິ ຕສ຺ມິໍ ປຣິໂຠຄກາເລ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂເຓ. ສນ຺ນິຏ຺ຐານກໂຣຕິ ອສນ຺ເທຫກໂຣ ເອກນ຺ຕິໂກ.

ເຖຍ຺ຍປຣິໂຠໂຄ ນາມ ອນຣຫສ຺ສ ປຣິໂຠໂຄ. ຠຄວຕາປິ ອຕ຺ຕໂນ ສາສເນ ສີລວໂຕ ປຈ຺ຈຍາ ອນຸຎ຺ຎາຕາ, ນ ທຸສ຺ສີລສ຺ສ. ທາຍການມ຺ປິ ສີລວໂຕ ເອວ ປຣິຈ຺ຈາໂຄ, ນ ທຸສ຺ສີລສ຺ສ. ອຕ຺ຕໂນ ກາຣານໍ ມຫປ຺ຜລຠາວສ຺ສ ປຈ຺ຈາສີສນໂຕ. ອິຕິ ສຕ຺ຖາຣາ ອນນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ, ທາຍເກຫິ ຈ ອປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕຕ຺ຕາ ທຸສ຺ສີລສ຺ສ ປຣິໂຠໂຄ ເຖຍ຺ຍາຍ ປຣິໂຠໂຄ ເຖຍ຺ຍປຣິໂຠໂຄ. ອິຓວເສນ ປຣິໂຠໂຄ ອິຓປຣິໂຠໂຄ, ປຏິຄ຺ຄາຫກໂຕ ທກ຺ຂິຓາວິສຸທ຺ຘິຍາ ອຠາວໂຕ ອິຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິໂຠໂຄ ວິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ມາຕິ ‘‘ສີລວໂຕ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ກາຣຓຠາເວນ ປຈ຺ຈາມສຕິ. ຈີວຣໍ ກາຍໂຕ ໂມເຈຕ຺ວາ ປຣິໂຠເຄ ປຣິໂຠເຄ ປຸເຣຠຕ຺ຕ…ເປ… ປຈ຺ຉິມຍາເມສຸ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຖາ ອສກ຺ໂກນ຺ເຕນ ຍຖາວຸຕ຺ຕກາລວິເສສວເສນ ເອກທິວເສ ຈຕຸກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສກິໍເຍວ ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ອຣຸຓໍ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ, ອິຓປຣິໂຠຄຏ຺ຐາເນ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຫິຍ຺ໂຍ ຍໍ ມຍາ ຈີວຣໍ ປຣິຠຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ຍາວເທວ ສີຕສ຺ສ ປຏິຆາຕາຍ…ເປ… ຫິຣິໂກປີນປຏິຈ຺ຉາທນຕ຺ຖໍ. ຫິຍ຺ໂຍ ໂຍ ມຍາ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ປຣິຠຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ‘‘ເນວ ທວາຍາ’’ຕິອາທິນາ ສເຈ ອຕີຕປຣິໂຠຄປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓໍ ນ ກເຣຍ຺ຍາຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ວີມໍສິຕພ຺ພໍ. ເສນາສນມ຺ປິ ປຣິໂຠເຄ ປຣິໂຠເຄຕິ ປເວເສ ປເວເສ. ສຕິປຈ຺ຈຍຕາຕິ ສຕິຍາ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ປຏິຄ຺ຄຫຓສ຺ສ, ປຣິໂຠຄສ຺ສ ຈ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓສຕິຍາ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາວ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ, ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພຎ຺ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕເນວາຫ ‘‘ສຕິໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປີຕິ ຍທິປິ ທ຺ວີສຸປິ ຐາເນສຸ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ ຍຸຕ຺ຕາ, ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ. ອປເຣ ປນາຫຸ – ສຕິ ປຈ຺ຈຍຕາຕິ ສຕິ ເຠສຊ຺ຊປຣິໂຠຄສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາເວ, ສຕິ ປຈ຺ຈເຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປີຕິ ປຈ຺ຈເຍ ສຕິປີຕິ. ຕໍ ເຕສໍ ມຕິມຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ຫິ ປຈ຺ຈຍສນ຺ນິສ຺ສິຕສີລໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາຍ ວິສຸຊ຺ຌຕິ, ນ ປຈ຺ຈຍສ຺ສ ຠາວມຕ຺ເຕນ.

ເອວໍ ປຈ຺ຈຍສນ຺ນິສ຺ສິຕສີລສ຺ສ ວິສຸທ຺ຘິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ເຕເນວ ປສງ຺ເຄນ ສພ຺ພາປິ ວິສຸທ຺ຘິໂຍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຈຕຸພ຺ພິຘາ ຫິ ສຸທ຺ຘີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສຸຊ຺ຌຕິ ເອຕາຍາຕິ ສຸທ຺ຘິ, ຍຖາຘມ຺ມໍ ເທສນາວ ສຸທ຺ຘິ ເທສນາສຸທ຺ຘິ. ວຸຏ຺ຐານສ຺ສາປິ ເຈຕ຺ຖ ເທສນາຍ ເອວ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຉິນ຺ນມູລາປຕ຺ຕີນໍ ປນ ອຠິກ຺ຂຸຕາປຏິຎ຺ຎາວ ເທສນາ. ອຘິຏ຺ຐານວິສິຏ຺ໂຐ ສໍວໂຣວ ສຸທ຺ຘິ ສໍວຣສຸທ຺ຘິ. ຘມ຺ເມນ ສເມນ ປຈ຺ຈຍານໍ ປຣິເຍຏ຺ຐິ ເອວ ສຸທ຺ຘິ ປຣິເຍຏ຺ຐິສຸທ຺ຘິ. ຈຕູສຸປິ ປຈ຺ຈເຍສຸ ວຸຕ຺ຕວິຘິນາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາວ ສຸທ຺ຘິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓສຸທ຺ຘິ. ເອສ ຕາວ ສຸທ຺ຘີສຸ ສມາສນໂຍ. ສຸທ຺ຘິມນ຺ເຕສຸ ປນ ເທສນາ ສຸທ຺ຘິ ເອຕສ຺ສາຕິ ເທສນາສຸທ຺ຘິ. ເສເສສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສຸທ຺ຘິ-ສທ຺ໂທ ປນ ວຸຕ຺ຕນໂຍວ. ເອວນ຺ຕິ ສໍວຣເຠທໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ປຫາຍາຕິ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ, ອກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ທາຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ທາຍໍ, ຕໍ ອາທິຍນ຺ຕີຕິ ທາຍາທາ. ອນນຸຎ຺ຎາເຕສຸ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ປຣິໂຠຄາຠາວໂຕ, ອນຸຎ຺ຎາເຕສຸ ເອວ ຈ ປຣິໂຠຄສມ຺ຠວໂຕ ຠິກ຺ຂູຫິ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພປຈ຺ຈຍາ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕກາ. ‘‘ຘມ຺ມທາຍາທາ ເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠວຖ ມາ ອາມິສທາຍາທາ. ອຕ຺ຖິ ເມ ຕຸມ຺ເຫສຸ ອນຸກມ຺ປາ ‘ກິນ຺ຕິ ເມ ສາວກາ ຘມ຺ມທາຍາທາ ຠເວຍ຺ຍຸໍ ໂນ ອາມິສທາຍາທາ’’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໙) ເອວໍ ປວຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມທາຍາທສຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ເອຕ຺ຖ ເອຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ສາຘກໍ.

ອວີຕຣາຄານໍ ຕຓ຺ຫາປຣວສຕາຍ ປຈ຺ຈຍປຣິໂຠເຄ ສາມິຠາໂວ ນຕ຺ຖິ, ຕທຠາເວນ ວີຕຣາຄານໍ ຕຕ຺ຖ ສາມິຠາໂວ ຍຖາຣຸຈິປຣິໂຠຄສມ຺ຠວໂຕ. ຕຖາ ຫິ ເຕ ປຏິກູລມ຺ປິ ອປ຺ປຏິກູລາກາເຣນ, ອປ຺ປຏິກູລມ຺ປິ ປຏິກູລາກາເຣນ, ຕທຸຠຍມ຺ປິ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂນາກາເຣນ ປຈ຺ຈເຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ທາຍການຎ຺ຈ ມໂນຣຖໍ ປຣິປູເຣນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ເຕ ຫິ ຕຓ຺ຫາຍ ທາສພ຺ຍໍ ອຕີຕຕ຺ຕາ ສາມິໂນ ຫຸຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ.

ສພ຺ເພສນ຺ຕິ ອຣິຍານໍ, ປຸຖຸຊ຺ຊນານຎ຺ຈ. ກຖໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ ອິເມ ປຣິໂຠຄາ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ? ອຸປຈາຣວເສນ. ໂຍ ຫິ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສາປິ ສລ຺ເລຂປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ຐິຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຍເຄຘໍ ປຫາຍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອນຸປລິຕ຺ເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ປຣິໂຠໂຄ, ໂສ ສາມິປຣິໂຠໂຄ ວິຍ ໂຫຕິ. ສີລວໂຕ ປນ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕປຣິໂຠໂຄ ທາຍຊ຺ຊປຣິໂຠໂຄ ວິຍ ໂຫຕິ, ທາຍການໍ ມໂນຣຖສ຺ສ ອວິຣາຘນໂຕ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທາຍຊ຺ຊປຣິໂຠເຄເຍວ ວາ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ. ກລ຺ຍາຓປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ປຣິໂຠເຄ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ສ ເສກ຺ຂສງ຺ຄຫໂຕ. ເສກ຺ຂສຸຕ຺ຕໍ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໓) ເຫຕສ຺ສຕ຺ຖສ຺ສ ສາຘກໍ. ເຕນາຫ ‘‘ສີລວາປິ ຫີ’’ຕິອາທິ. ປຈ຺ຈນີກຕ຺ຕາຕິ ຍຖາ ອິຓາຍິໂກ ອຕ຺ຕໂນ ຣຸຈິຍາ ອິຈ຺ຉິຕເທສໍ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ລຠຕິ, ເອວໍ ອິຓປຣິໂຠຄຍຸຕ຺ໂຕ ໂລກໂຕ ນິສ຺ສຣິຕຸໍ ນ ລຠຕີຕິ ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂຕ຺ຕາ ສີລວໂຕ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕປຣິໂຠໂຄ ອາຓຓ຺ຍປຣິໂຠໂຄຕິ ອາຫ ‘‘ອາຓຓ຺ຍປຣິໂຠໂຄ ວາ’’ຕິ. ເອເຕນ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ຈຕຸປຣິໂຠຄວິນິມຸຕ຺ໂຕ ວິສຸໍເຍວາຍໍ ປຣິໂຠໂຄຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອິມາຍ ສິກ຺ຂາຍາຕິ ສີລສງ຺ຂາຕາຍ ສິກ຺ຂາຍ. ກິຈ຺ຈກາຣີຕິ ປຏິຎ຺ຎານຸຣູປໍ ປຏິປຊ຺ຊນໂຕ ຍຸຕ຺ຕປຕ຺ຕກາຣີ.

ອິທານິ ຕເມວ ກິຈ຺ຈກາຣິຕໍ ສຸຕ຺ຕປເທນ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ວິຫາຣນ຺ຕິ ປຕິສ຺ສຍໍ. ສຍນາສນນ຺ຕິ ມຎ຺ຈາທິໍ. ອຸຠເຍນປິ ເສນາສນເມວ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາປນ຺ຕິ ອຸທກໍ. ສງ຺ຆາຏິຣຊູປວາຫນນ຺ຕິ ປໍສຸມລາທິໂນ ສງ຺ຆາຏິຄຕຣຊສ຺ສ ໂຘວນໍ. ສຸຕ຺ວານ ຘມ຺ມໍ ສຸຄເຕນ ເທສິຕນ຺ຕິ ຈີວຣາທີສຸ ‘‘ປຏິສງ຺ຂາ ໂຍນິໂສ ຈີວຣໍ ປຏິເສວຕິ ສີຕສ຺ສ ປຏິຆາຕາຍາ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໒໓; ອ. ນິ. ໖.໕໘; ມຫານິ. ໒໐໖) ນເຍນ ຠຄວຕາ ເທສິຕໍ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ. ສງ຺ຂາຍ ເສເວ ວຣປຎ຺ຎສາວໂກຕິ ‘‘ປິຓ຺ຑ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ, ວິຫາຣາທິປເທຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ເສນາສນໍ, ‘‘ປິປາສາເຄລຎ຺ຎສ຺ສ ວູປສມນໂຕ ປານີຍມ຺ປິ ຄິລານປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ອາປມຸເຂນ ທສ຺ສິຕໍ ຄິລານປຈ຺ຈຍໍ, ສງ຺ຆາຏິຍາທິຈີວຣນ຺ຕິ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ປຈ຺ຈຍໍ ສງ຺ຂາຍ ‘‘ຍາວເທວ ອິມສ຺ສ ກາຍສ຺ສ ຐິຕິຍາ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໒໓; ໒.໒໔; ໓.໗໕; ສໍ. ນິ. ໔.໑໒໐; ອ. ນິ. ໖.໕໘; ໘.໙; ຘ. ສ. ໑໓໕໕) ນເຍນ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ. ເສເວ ເສວິຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍ ອຸຕ຺ຕມປຎ຺ຎສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາວໂກ ເສໂຂ ວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ວາ.

ຍສ຺ມາ ຈ ສງ຺ຂາຍ ເສວີ ວຣປຎ຺ຎສາວໂກ, ຕສ຺ມາ ຫິ ປິຓ຺ເຑ…ເປ… ໂປກ຺ຂເຣ ວາຣິພິນ຺ທຸ, ຕຖາ ໂຫຕິ. ກາເລນາຕິ ອຣິຍານໍ ໂຠຊນກາເລ. ລທ຺ຘາຕິ ລຠິຕ຺ວາ. ປຣໂຕຕິ ອຎ຺ຎໂຕ ທາຍກໂຕ. ອນຸຄ຺ຄຫາຕິ ອນຸກມ຺ປາຍ ພຫຸມ຺ຫິ ອຸປນີເຕ ມຕ຺ຕໍ ໂສ ຊຎ຺ຎາ ຊາເນຍ຺ຍ ສຕຕໍ ສພ຺ພກາລໍ ອຸປຏ຺ຐິໂຕ ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕິ. ອາເລປນຣູຫເນ ຍຖາຕິ ເຠສຊ຺ຊເລປເນນ ວຓສ຺ສ ຣຸຫເນ ວິຍ, ມຕ຺ຕໍ ຊາເນຍ຺ຍາຕິ ໂຍຊນາ. ອາຫເຣຕິ ອາຫເຣຍ຺ຍ. ‘‘ອາຫເຣຍ຺ຍາຫາຣ’’ນ຺ຕິ ວາ ປາໂຐ. ຍາປນຕ຺ຖນ຺ຕິ ສຣີຣສ຺ສ ຍາປນາຍ. ອມຸຈ຺ຉິໂຕຕິ ຕຓ຺ຫາມຸຈ຺ຉາຍ ອມຸຈ຺ຉິໂຕ ເຄຘໍ ຕຓ຺ຫໍ ອນາປນ຺ໂນ.

ອຕ຺ຕໂນ ມາຕຸລສ຺ສ ສງ຺ຆຣກ຺ຂິຕຕ຺ເຖຣສ຺ເສວ ນາມສ຺ສ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ຠາຄິເນຍ຺ຍສງ຺ຆຣກ຺ຂິຕສາມເຓໂຣ. ສາລິກູຣນ຺ຕິ ສາລິຠຕ຺ຕໍ. ສຸນິພ຺ພຸຕນ຺ຕິ ສຸສີຕລໍ. ອສຎ຺ຎໂຕຕິ ອປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ສພ຺ພາສວປຣິກ຺ຂີໂຓຕິ ປຣິກ຺ຂີຓສພ຺ພາສໂວ.

ປຐມສີລປຎ຺ຈກວຓ຺ຓນາ

໒໐. ປຣິຍນ຺ໂຕ ເອເຕສໍ ອຕ຺ຖີຕິ ປຣິຍນ຺ຕານິ, ປຣິຍນ຺ຕານິ ສິກ຺ຂາປທານິ ເຍສໍ ເຕ ປຣິຍນ຺ຕສິກ຺ຂາປທາ, ເຕສໍ ປຣິຍນ຺ຕສິກ຺ຂາປທານໍ. ອຸປສມ຺ປນ຺ນານນ຺ຕິ ຐເປຕ຺ວາ ກລ຺ຍາຓປຸຖຸຊ຺ຊນເສກ຺ຂາເສກ຺ເຂ ຕທຎ຺ເຎສໍ ອຸປສມ຺ປນ຺ນານໍ. ສາມຎ຺ຎໂຊຕນາປິ ຫິ ວິເສເສ ຕິຏ຺ຐຕິ. ກຸສລຘມ຺ເມ ຍຸຕ຺ຕານນ຺ຕິ ວິປສ຺ສນາຈາເຣ ຍຸຕ຺ຕປຍຸຕ຺ຕານໍ. ເສກ຺ຂຘມ຺ມາ ປຣິຍນ຺ຕາ ປຣມາ ມຣິຍາທາ ເອຕສ຺ສາຕິ ເສກ຺ຂປຣິຍນ຺ໂຕ. ນາມຣູປປຣິຈ຺ເຉທໂຕ, ກຸສລຘມ຺ມສມາທານໂຕ ວາ ປນ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ໂຄຕ຺ຣຠູ, ຕາວ ປວຕ຺ຕກຸສລຘມ຺ມປ຺ປພນ຺ໂຘ ເສກ຺ຂຘມ຺ເມ ອາຫຈ຺ຈ ຐິໂຕ ເສກ຺ຂປຣິຍນ຺ໂຕ. ເສກ຺ຂຘມ຺ມານໍ ວາ ເຫຏ຺ຐິມນ຺ຕຠູຕາ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພາ ໂລກິຍາ ຕິສ຺ໂສ ສິກ຺ຂາ ເສກ຺ຂປຣິຍນ຺ໂຕ, ຕສ຺ມິໍ ເສກ຺ຂປຣິຍນ຺ເຕ. ປຣິປູຣກາຣີນນ຺ຕິ ກິຎ຺ຈິປິ ສິກ຺ຂໍ ອຫາເປຕ຺ວາ ປູເຣນ຺ຕານໍ. ອຸປຣິວິເສສາຘິຄມຕ຺ຖໍ ກາເຍ ຈ ຊີວິເຕ ຈ ອນເປກ຺ຂານໍ. ຕໂຕ ເອວ ສີລປາຣິປູຣິອຕ຺ຖໍ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕຊີວິຕານໍ. ທິຏ຺ຐິສໍກິເລເສນ ອປຣາມສນີຍໂຕ ປາຣິສຸທ຺ຘິວນ຺ຕໍ ສີລໍ ອປຣາມຏ຺ຐປາຣິສຸທ຺ຘິສີລໍ. ກິເລສານໍ ສພ຺ພໂສ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ປາຣິສຸທ຺ຘິວນ຺ຕໍ ສີລໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິປາຣິສຸທ຺ຘິສີລໍ.

ອນຸປສມ຺ປນ຺ນານໍ ອເສກ຺ຂານໍ, ເສກ຺ຂານໍ, ກລ຺ຍາຓປຸຖຸຊ຺ຊນານຎ຺ຈ ສີລໍ ມຫານຸຠາວຕາຍ ອານຸຠາວໂຕ ອປຣິຍນ຺ຕເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ຄຓນວເສນ ສປຣິຍນ຺ຕຕ຺ຕາ’’ຕິ. ກາຍວາຈານໍ ສໍວຣຓໂຕ, ວິນຍນໂຕ ຈ ສໍວຣວິນຍາ. ເປຍ຺ຍາລມຸເຂນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ສຕ຺ຖາຣາ ເທສິຕວິຕ຺ຖາຣນເຍນ ຍຖາວຸຕ຺ຕຄຓນໂຕ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ. ສິກ຺ຂາຕິ ສີລສງ຺ຂາຕາ ສິກ຺ຂາ. ວິນຍສໍວເຣຕິ ວິນຍປິຏເກ. ຄຓນວເສນ ສປຣິຍນ຺ຕມ຺ປິ ອຸປສມ຺ປນ຺ນານໍ ສີລນ຺ຕິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕໍ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຫິ ອຸປສມ຺ປນ຺ເນນ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ສີລໍ ນາມ, ຕຕ຺ຖ ກສ຺ສຈິປິ ອນວເສສໂຕ ອນວເສສວເສນ. ສມາທານຠາວນ຺ຕິ ສມາທານສພ຺ຠາວໍ. ລາຠ…ເປ… ວເສນ ອທິຏ຺ຐປຣິຍນ຺ຕຠາໂວ ລາຠາທິເຫຕຸ ສີລສ຺ສ ອວີຕິກ຺ກໂມ.

ຘນໍ ຈເຊ ອງ຺ຄວຣສ຺ສ ເຫຕຸ ປາຣິປນ຺ຖິກໂຈຣາທີຫິ ອຸປທ຺ທຸໂຕ. ອງ຺ຄໍ ຈເຊ ຊີວິຕໍ ຣກ຺ຂມາໂນ ສປ຺ປທຏ຺ຐາທິກາເລ. ອງ຺ຄໍ ຘນໍ ຊີວິຕຎ຺ຈາປິ ສພ຺ພໍ, ຈເຊ ນໂຣ ຘມ຺ມມນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕ ສຸຕໂສມມຫາໂພຘິສຕ຺ຕາທໂຍ ວິຍ. ເຕນາຫ ‘‘ອິມໍ ສປ຺ປຸຣິສານຸສ຺ສຕິໍ ອວິຊຫນ຺ໂຕ’’ຕິ. ຊິຆຈ຺ຉາປຣິສ຺ສເມນ ຊີວິຕສໍສເຍ ສຕິປິ. ສິກ຺ຂາປທໍ ອວີຕິກ຺ກມ຺ມາຕິ ອສ຺ສາມິເກສຸ ອມ຺ພຜເລສຸ ຠູມິຍໍ ປຕິເຕສຸ ສມີເປເຍວ ສນ຺ເຕສຸປິ ປຏິຄ຺ຄາຫກາຠາເວນ ອປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ປຏິຄ຺ຄຫຓສິກ຺ຂາປທໍ ອວີຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ.

ສີລວນ຺ຕສ຺ສາຕິ ສີລວນ຺ຕຠາວສ຺ສ ກາຣຓາ, ສີລວນ຺ຕສ຺ສ ວາ ຕຸຍ຺ຫໍ ເອຕາທິສໍ ອໍເສນ ວາຫຓາທິກໍ ກິຈ຺ຈໍ ກໂຣຕິ, ກາຣຓາ ສີລສ຺ສາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສຸໂຘຕຊາຕິມຓິ ວິຍາຕິ ຈຕູສຸ ປາສາເຓສຸ ສມ຺ມເທວ ໂຘຕຊາຕິມຓິ ວິຍ. ມຫາສງ຺ຆຣກ຺ຂິຕຠາຄິເນຍ຺ຍສງ຺ຆຣກ຺ຂິຕຕ຺ເຖຣານໍ ວິຍາຕິ ມຫາສງ຺ຆຣກ຺ຂິຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ, ຕສ຺ເສວ ຠາຄິເນຍ຺ຍສງ຺ຆຣກ຺ຂິຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວິຍ ຈ. ‘‘ກິມຕ຺ຖໍ ມຍໍ ອິຘາຄຕາ’’ຕິ ມຫາຊນສ຺ສ ວິປ຺ປຏິສາໂຣ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຈ຺ຉຣິກາຍາຕິ ອງ຺ຄຸລິໂຜຏເນນ. ອສຕິຍາຕິ ສຕິສມ຺ໂມເສນ. ອຎ຺ຎາຓປກຕນ຺ຕິ ອຎ຺ຎາເຓນ ອປຣຊ຺ຌິຕ຺ວາ ກຕໍ, ອຊານິຕ຺ວາ ກຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອປ຺ປສ຺ສຸໂຕປິ ເຈ ໂຫຕີຕິ ສຸຕ຺ຕເຄຍ຺ຍາທິສຸຕຣຫິໂຕ ໂຫຕິ ເຈ. ສີເລສຸ ອສມາຫິໂຕຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣາທິສີເລສຸປິ ນ ສມ຺ມາ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ໂຫຕິ ເຈ. ນາສ຺ສ ສມ຺ປຊ຺ຊເຕ ສຸຕນ຺ຕິ ອສ຺ສ ສີລຣຫິຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ສຸຕໍ ອຕ຺ຕໂນ, ປເຣສຎ຺ຈ ກຕ຺ຖຈິ ຠວສມ຺ປຕ຺ຕິອາວຫໍ ນ ໂຫຕິ. ‘‘ທຸສ຺ສີໂລຍໍ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ’’ຕິ ຫິ ສິກ຺ຂາກາມາ ນ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອຸປສງ຺ກມນ຺ຕິ. ພຫຸສ຺ສຸໂຕປິ ເຈຕິ ເອຕ຺ຖ ເຈ-ຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ປສໍສິໂຕຕິ ປສໍສິໂຕ ເອວ ນາມ.

ຣາຄວເສນ ອປຣາມຏ຺ຐຄຫເຓນ ຕຓ຺ຫາປຣາມາສາຠາວມາຫ. ຕຖາຣູປນ຺ຕິ ຣາຄວເສນ ອປຣາມຏ຺ຐໍ. ຠິນ຺ທິຕ຺ວາຕິ ຫນິຕ຺ວາ. ສຎ຺ຎເປສ຺ສາມີຕິ ສຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ອປ຺ປກໍ ເວລໍ ມໍ ວິສ຺ເສຊ຺ເຊຕຸນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຏ຺ຏິຍາມີຕິ ຊິຄຸຈ຺ຉາມິ. ຫຣາຍາມີຕິ ລຊ຺ຊາມິ.

ປລິປນ຺ໂນຕິ ສີທນ຺ໂຕ, ສມ຺ມກ຺ຂິໂຕ ວາ. ສີເລເນວ ສທ຺ຘິໍ ມຣິສ຺ສາມີຕິ ສີລໍ ອວິນາເສນ຺ໂຕ ເຕນ ສເຫວ ມຣິສ຺ສາມິ, ນ ອິທານິ ກທາຈິປິ ຕໍ ປຣິຈ຺ຈຊິສ຺ສາມິ. ສຕິ ຫິ ຠວາທາເນ ສີເລນ ວິໂຍໂຄ ສິຍາ, ຠວເມວ ນາທິຍິສ຺ສາມີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ໂຣຄໍ ສມ຺ມສນ຺ໂຕຕິ ໂຣຄຠູຕໍ ເວທນໍ ເວທນາມຸເຂນ ເສສາຣູປຘມ຺ເມ, ຣູປຘມ຺ເມ ຈ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນ຺ໂຕ.

ຣຸປ຺ປໂຕຕິ ວິກາຣໍ ອາປາທິຍມານສຣີຣສ຺ສ. ປຣິສຸສ຺ສຕີຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ສຸສ຺ສຕິ. ຍຖາ ກິໍ? ປຸປ຺ຜໍ ຍຖາ ປໍສຸນິ ອາຕເປ ກຕໍ ສູຣິຍາຕປສນ຺ຕຕ຺ເຕ ປໍສຸນິ ຐປິຕໍ ສິຣີສາທິປຸປ຺ຜໍ ວິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຊຎ຺ຎນ຺ຕິ ອມນຸຎ຺ຎໍ ຊິຄຸຈ຺ຉນີຍໍ. ຊຎ຺ຎສງ຺ຂາຕນ຺ຕິ ພາເລຫິ ‘‘ຊຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ກິຕ຺ຕິຕໍ. ຊຎ຺ຎຣູປໍ ອປສ຺ສໂຕຕິ ຍຖາຠູຕໍ ອປ຺ປສ຺ສໂຕ ອວິທ຺ທສຸໂນ ‘‘ຊຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ ປສໍສິຕໍ. ຘິຣຕ຺ຖຸມນ຺ຕິ ຘິ ອຕ຺ຖຸ ອິມໍ, ຘິ-ສທ຺ທໂຍເຄນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸປໂຍຄວຈນໍ, ອິມສ຺ສ ປູຕິກາຍສ຺ສ ຘິກາໂຣ ໂຫຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸຄ຺ຄນ຺ຘິຍນ຺ຕິ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘິກໍ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘວນ຺ຕໍ. ຍຕ຺ຖ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ປູຕິກາເຍ ຣາຄເຫຕຸ ປມຕ຺ຕາ ປມາທໍ ອາປນ຺ນາ. ປຊາຕິ ສຕ຺ຕາ. ຫາເປນ຺ຕິ ມຄ຺ຄໍ ສຸຄຕູປປຕ຺ຕິຍາຕິ ສຸຄຕູປປຕ຺ຕິຍາ ມຄ຺ຄໍ, ສີລມ຺ປິ ຫາເປນ຺ຕິ, ປເຄວ ຌານາທິນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເກວລໍ ‘‘ອຣຫນ຺ໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ສາວກຂີຓາສວາ, ອິຕເຣ ປນ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາຕິ ສຫ ວິເສສເນນາຕິ ອາຫ ‘‘ອຣຫນ຺ຕາທີນ’’ນ຺ຕິ. ສພ຺ພທຣຖປ຺ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຍາຕິ ສພ຺ພກິເລສທຣຖປ຺ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຍາ.

ທຸຕິຍສີລປຎ຺ຈກວຓ຺ຓນາ

ປາຓາຕິປາຕາທີນນ຺ຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອທິນ຺ນາທານາທີນໍ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄວຊ຺ຌກິເລສປຣິໂຍສານານໍ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ປຫານາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ເວຣມຓິອາທີນໍ ຈຕຸນ຺ນໍ. ເກສຸຈິ ໂປຕ຺ຖເກສຸ ‘‘ປຫານວເສນາ’’ຕິ ລິຂນ຺ຕິ, ສາ ປມາທເລຂາ. ປາຓາຕິປາຕສ຺ສ ປຫານໍ ສີລນ຺ຕິ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປກຣຸຓາໂລຠາທິປມຸເຂນ ເຍນ ກຸສລຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທນ ປາຓາຕິປາໂຕ ປຫີຍຕິ, ຕໍ ປາຓາຕິປາຕສ຺ສ ປຫານໍ ສີລນຏ຺ເຐນ ສີລໍ. ຕຖາ ປາຓາຕິປາຕາ ວິຣຕິ ເວຣມຓີ ສີລໍ. ປາຓາຕິປາຕສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂເຈຕນາ ເຈຕນາ ສີລໍ. ປາຓາຕິປາຕສ຺ສ ສໍວຣຓໍ ປເວສທ຺ວາຣປິຘານໍ ສໍວໂຣ ສີລໍ. ປາຓາຕິປາຕສ຺ສ ອວີຕິກ຺ກມນໍ ອວີຕິກ຺ກໂມ ສີລໍ. ອທິນ຺ນາທານສ຺ສາຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຠິຊ຺ຌາທີນໍ ປນ ອນຠິຊ຺ຌາທິວເສນ ປຫານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເວຣມຓີ ເຈຕນາ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ສໍວຣາວີຕິກ຺ກມາ ຕປ຺ປມຸຂາ ຘມ຺ມາ.

ເອວໍ ທສກຸສລກມ຺ມປຖວເສນ ປຫານສີລາທີນິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ສອຸປາຍານໍ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ສມາປຕ຺ຕີນໍ, ອຏ຺ຐາຣສນ຺ນໍ ມຫາວິປສ຺ສນານໍ, ອຣິຍມຄ຺ຄານຎ຺ຈ ວເສນ ຕານິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເນກ຺ຂມ຺ເມນາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ເນກ຺ຂມ຺ເມນາຕິ ອໂລຠປ຺ປຘາເນນ ກຸສລຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທນ. ກຸສລາ ຫິ ຘມ຺ມາ ກາມປຏິປກ຺ຂາ ອິຘ ‘‘ເນກ຺ຂມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ກາມຈ຺ຉນ຺ທສ຺ສ ປຫານໍ ສີລ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ປຫານສີລາທີນິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພານິ. ວິເສສເມວ ວກ຺ຂາມ. ອພ຺ຍາປາເທນາຕິ ເມຕ຺ຕາຍ. ອາໂລກສຎ຺ຎາຍາຕິ ວິຠູຕໍ ກຕ຺ວາ ມນສິກຣເຓນ ອຸປຏ຺ຐິຕອາໂລກສຎ຺ຊານເນນ. ອວິກ຺ເຂເປນາຕິ ສມາຘິນາ. ຘມ຺ມວວຕ຺ຖາເນນາຕິ ກຸສລາທິຘມ຺ມານໍ ຍາຖາວນິຈ຺ຉເຍນ. ສປຈ຺ຈຍນາມຣູປວວຕ຺ຖາເນນາຕິປິ ວທນ຺ຕິ.

ເອວໍ ກາມຈ຺ຉນ຺ທາທິນີວຣຓປ຺ປຫາເນນ ‘‘ອຠິຊ຺ຌໍ ໂລເກ ປຫາຍາ’’ຕິອາທິນາ (ວິຠ. ໕໓໘) ວຸຕ຺ຕາຍ ປຐມຊ຺ຌານາຘິຄມສ຺ສ ອຸປາຍຠູຕາຍ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທາຍ ວເສນ ປຫານສີລາທີນິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ສອຸປາຍານໍ ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິອາທີນໍ ວເສນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຎາເຓນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນາມຣູປປຣິຄ຺ຄຫກງ຺ຂາວິຕຣຓານໍ ຫິ ວິພນ຺ຘຠູຕສ຺ສ ໂມຫສ຺ສ ທູຣີກຣເຓນ ຎາຕປຣິຎ຺ຎາຍ ຐິຕສ຺ສ ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາທໂຍ ສິຊ຺ຌນ຺ຕິ. ຕຖາ ຌານສມາປຕ຺ຕີສຸ ອຠິຣຕິນິມິຕ຺ເຕນ ປາໂມຊ຺ເຊນ. ຕຕ຺ຖ ອນຠິຣຕິຍາ ວິໂນທິຕາຍ ຌານາທີນໍ ສມຘິຄໂມຕິ ສມາປຕ຺ຕິວິປສ຺ສນານໍ ອຣຕິວິໂນທນອວິຊ຺ຊາປທາລນາທິນາ ອຸປາໂຍຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຎາເຓນ ອວິຊ຺ຊາຍ, ປາໂມຊ຺ເຊນ ອຣຕິຍາ’’ຕິ. ອຸປ຺ປຏິປາຏິນິທ຺ເທໂສ ປນ ນີວຣຓສຠາວາຍ ອວິຊ຺ຊາຍ ເຫຏ຺ຐານີວຣເຓສຸປິ ສງ຺ຄຫທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.