ອາຈຣິຍພຸທ຺ຘໂຆສຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິ

ອາຈຣິຍພຸທ຺ຘໂຆໂສ ທສເມ ພຸທ຺ຘວສ຺ສສຕເກ (໙໐໑-໑໐໐໐-ພຸ-ວ) ທກ຺ຂິຓອິນ຺ທິຍຣຏ຺ເຐ ໂມຣຓ຺ຑຄາເມ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ຊາໂຕ, ໂສ ຕີສຸ ເວເທສຸ ເຈວ ສພ຺ພວິຊ຺ຊາສິປ຺ປຄນ຺ເຖສຸ ຈ ປາຣງ຺ຄໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘສາສນຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ຕມ຺ປິ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕຸກາໂມ ຕສ຺ມິໍເຍວ ທກ຺ຂິຓອິນ຺ທິຍຣຏ຺ເຐ ເອກສ຺ມິໍ ເຖຣວາທິກວິຫາເຣ ມຫາວິຫາຣວາສີນໍ ເຣວຕຕ຺ເຖຣປ຺ປມຸຂານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊ຺ຊຎ຺ເຈວ ອຸປສມ຺ປທຎ຺ຈ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ປິຏກຕ຺ຕຍປາຬິມຸຄ຺ຄຓ຺ຫິ. ໂສ ເອວໍ ປິຏກຕ຺ຕຍປາຬິມຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕເຍວ ອຎ຺ຎາສິ ‘‘ອຍເມກາຍນມຄ຺ໂຄ ທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິຍາ ນິພ຺ພານສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍາ’’ຕິ. ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍາ ຈ ຕສ຺ສ ວິສິຏ຺ຐຎາຓປ຺ປຠາວສມ຺ປນ຺ນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອິມສ຺ສ ພຸທ຺ຘສາສເນ ກິຕ຺ຕິໂຆໂສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ວິຍ ປວຕ຺ຕິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສມ຺ປສ຺ສມານາ ‘‘ພຸທ຺ຘໂຆໂສ’’ຕິ ນາມມກໍສຸ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ພຸທ຺ຘໂຆໂສຕິ ຄຣູຫິ ຄຫິຕນາມເຘຍ຺ເຍນາ’’ຕິ.

ໂສ ເອວໍ ປິຏກຕ຺ຕຍປາຬິມຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ມທຣສ ນຄຣສມີປຏ຺ຐານຠູເຕ ມຍູຣທູຕປຏ຺ຏນມ຺ຫິ ຈ ກຎ຺ຈິປຸຣາທີສຸ ຈ ວສນ຺ໂຕ ອນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍ ປຣິຈຍໍ ກຕ຺ວາ ຕາຍ ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ ສີຫຬຏ຺ຐກຖາສຸປິ ປຣິຈຍໍ ກາຕຸກາໂມ ຕາ ຈ ປາຬິຠາສມາໂຣເປຕ຺ວາ ອຠິນວີກາຕຸມາສີສນ຺ໂຕ ສີຫຬທີປມຄມາສິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ກາເລ ສີຫຬທີເປ ມຫານາໂມ ນາມ ຣາຊາ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຕິ, ໂສ ຈ ຣາຊາ ອຠຍຄິຣິວາສີສຸ ປສນ຺ໂນ ເຕເຍວ ວິເສສໂຕ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

ເອກຈ຺ເຈ ປນ ອາຘຸນິກາ ວິຈກ຺ຂຓາ ເອວໍ ວທນ຺ຕິ ‘‘ອາຈຣິຍພຸທ຺ຘໂຆສສ຺ສ ສີຫຬທີປາຄມເນນ ສິຣິເມຆວຓ຺ຓຣາຊກາລໂຕ (໘໔໖-ພຸ-ວ) ປຸເຣຕຣໍເຍວ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ອິທຎ຺ຈ ເນສໍ ກາຣຓໍ, ຕສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ນວວສ຺ສກາເລ (໘໕໕-ພຸ-ວ) ພຸທ຺ຘສ຺ສ ທາຐາຘາຕຸກລິງ຺ຄຣຏ຺ຐໂຕ ສີຫຬທີປມານີຕາ, ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສີຫຬຣາຊາໂນ ອນຸສໍວຈ຺ຉຣໍ ມຫນ຺ຕໍ ຘາຕຸປູຊາອຸສ຺ສວໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ຍທິ ຈ ອາຈຣິຍພຸທ຺ຘໂຆໂສ ຕໂຕ ປຈ຺ຉາ ສີຫຬທີປມາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ຕມ຺ປິ ປາສາທິກໍ ມຫຸສ຺ສວໍ ທິສ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຄນ຺ເຖສຸ ປກາເສຍ຺ຍ ຍຖາ ຜາຫິຍໍ ນາມ ຈິນຠິກ຺ຂຸ ມຫານາມຣາຊກາເລ (໙໕໓-໙໗໕-ພຸ-ວ) ຕໍ ທິສ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອທ຺ຘານກ຺ກມກຖາຍໍ ປກາເສສິ, ນ ປນ ອາຈຣິຍສ຺ສ ຄນ຺ເຖສຸ ຕໍປກາສນາ ທິສ຺ສຕິ, ເຕເນຕໍ ຎາຍຕິ ‘‘ອາຈຣິຍພຸທ຺ຘໂຆໂສ ທາຐາຘາຕຸສມ຺ປຕ຺ຕກາລໂຕ (໘໕໕-ພຸ-ວ) ປຸເຣຕຣໍເຍວ ສີຫຬທີປມາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຏ຺ຐກຖາໂຍ ອກາສີ’’ຕິ. ຕໍ ປນ ນ ທຬ຺ຫກາຣຓໍ ໂຫຕິ, ຕິປິຏກປາຬິຍາ ຫິ ອຕ຺ຖສໍວຓ຺ຓນາຍ ຍໍ ວາ ຕໍ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈກ຺ຂທິຏ຺ຐໍ ປກາເສຕພ຺ພໍ ນ ໂຫຕິ, ນ ຈ ອຕ຺ຖສໍວຓ຺ຓນາ ອທ຺ຘານກ຺ກມກຖາສທິສາ. ກິຎ຺ຈ ຠິຍ຺ໂຍ, ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍ ວິນຍຏ຺ຐກຖາຍໍ ທີປວໍສໂຕປິ ກິຎ຺ຈິ ອາເນຕ຺ວາ ປກາສິຕໍ, ທີປວໍເສ ຈ ຍາວ ມຫາເສນຣາຊກາລາ (໘໑໙-໘໔໕-ພຸ-ວ) ປວຕ຺ຕິ ປກາສິຕາຕິ ສິຣິເມຆວຓ຺ຓຣາຊກາລໂຕ (໘໔໕-໘໗໓-ພຸ-ວ) ປຸພ຺ເພ ທີປວໍໂສເຍວ ລິຂິໂຕ ນ ຠເວຍ຺ຍ. ຍທິ ຈ ອຏ຺ຐກຖາໂຍ ຕໂຕ ປຸພ຺ເພເຍວ ກຕາ ຠເວຍ຺ຍຸໍ, ກຖໍ ຕຕ຺ຖ ທີປວໍໂສ ສກ຺ກາ ປກາເສຕຸນ຺ຕິ.

ອາຈຣິຍພຸທ຺ຘໂຆໂສ ປນ ສີຫຬທີປໍ ປຕ຺ຕກາເລ (໙໖໕-ພຸ-ວ) ມຫາວິຫາຣເມວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ສີຫຬມຫາເຖຣານໍ ສນ຺ຕິເກ ສີຫຬຏ຺ຐກຖາໂຍ ສຸຓິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ –

‘‘ມຫາອຏ຺ຐກຖຎ຺ເຈວ, ມຫາປຈ຺ຈຣິເມວ ຈ;

ກຸຣຸນ຺ທິຎ຺ຈາຕິ ຕິສ຺ໂສປິ, ສີຫຬຏ຺ຐກຖາ ອິມາ.

ພຸທ຺ຘມິຕ຺ໂຕຕິ ນາເມນ, ວິສ຺ສຸຕສ຺ສ ຍສສ຺ສິໂນ;

ວິນຍຎ຺ຎຸສ຺ສ ຘີຣສ຺ສ, ສຸຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ’’ຕິ [ປຣິ. ອຏ຺ຐ. ນິຄມນກຖາ].

ອິມິນາ ປນ ອຏ຺ຐກຖາວຈເນນ ມຫາອຏ຺ຐກຖາທີນໍ ຕິສ຺ສນ຺ນໍເຍວ ອຏ຺ຐກຖານໍ ສຸຕຠາໂວ ທສ຺ສິໂຕ. ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ ປນ ສງ຺ເຂປອນ຺ຘກຏ຺ຐກຖານມ຺ປິ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ທສ຺ສິໂຕເຍວ, ກສ຺ມາ ປນ ຕາ ອາຈຣິເຍນ ສີຫຬຕ຺ເຖຣານໍ ສນ຺ຕິເກ ນ ສຸຕາຕິ? ຕາສຸ ຫິ ອນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາ ຕາວ ອນ຺ຘກຣຏ຺ຐິກຠາວໂຕ, ກຕປຣິຈຍຠາວໂຕ ຈ ນ ສຸຕາຕິ ປາກໂຏເຍວາຍມຕ຺ໂຖ. ສງ຺ເຂປຏ຺ຐກຖາ ປນ ມຫາປຈ຺ຈຣິຏ຺ຐກຖາຍ ສໍຂິຕ຺ຕມຕ຺ຕຠາວໂຕ ນ ສຸຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕຖາ ຫິ ວຊິຣພຸທ຺ຘິຏີກາຍໍ ຄນ຺ຖາຣມ຺ຠສໍວຓ຺ຓນາຍໍ [ວິຊິຣ. ຏີ. ຄນ຺ຖາຣມ຺ຠກຖາວຓ຺ຓນາ] ຈູຬປຈ຺ຈຣິຏ຺ຐກຖາອນ຺ຘກຏ຺ຐກຖານມ຺ປິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ສງ຺ຄຫິຕຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕ, ສາຣຕ຺ຖທີປນີ-ວິມຕິວິໂນທນີຏີກາສຸ [ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໑.໙໒ ປາຈິຕ຺ຕິຍກຓ຺ຑ; ວິ. ວິ. ຏີ. ໑.ຄນ຺ຖາຣມ຺ຠກຖາວຓ຺ຓນາ] ປນ ອນ຺ຘກສງ຺ເຂປຏ຺ຐກຖານໍ ສງ຺ຄຫິຕຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕ, ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍຎ຺ຈ ຈູຬປຈ຺ຈຣີຕິ ນາມໍ ກຸຫິຎ຺ຈິປິ ນ ທິສ຺ສຕິ, ມຫາຏ຺ຐກຖາ ມຫາປຈ຺ຈຣີ ກຸຣຸນ຺ທີ ອນ຺ຘກສງ຺ເຂປຏ຺ຐກຖາຕິ ອິມານິເຍວ ນາມານິ ທິສ຺ສນ຺ຕິ, ພຫູສຸ ຈ ຐາເນສຸ ‘‘ສງ຺ເຂປຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍຎ຺ຈ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ [ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໙໔] ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ສມານວິນິຈ຺ຉໂຍ ທສ຺ສິໂຕ. ຕສ຺ມາ ວຊິຣພຸທ຺ຘິຍໍ ຈູຬປຈ຺ຈຣີຕິ ວຸຕ຺ຕຏ຺ຐກຖາ ມຫາປຈ຺ຈຣິໂຕ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ສງ຺ເຂເປນ ກຕຏ຺ຐກຖາ ຠເວຍ຺ຍ, ສາ ຈ ສງ຺ເຂເປນ ກຕຕ຺ຕາ ສງ຺ເຂປຏ຺ຐກຖາ ນາມ ຊາຕາ ຠເວຍ຺ຍ. ເອວຎ຺ຈ ສຕິ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍາ ສຸຕາຍ ສາປິ ສຸຕາເຍວ ໂຫຕີຕິ ນ ສາ ອາຈຣິເຍນ ສຸຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ເອວໍ ສີຫຬຏ຺ຐກຖາໂຍ ສຸຓນ຺ຕສ຺ເສວ ອາຈຣິຍພຸທ຺ຘໂຆສສ຺ສ ຕິກ຺ຂຄມ຺ຠີຣຊວນຎາຓປ຺ປຠາວວິເສສສມ຺ປນ຺ນຠາວຎ຺ຈ ປຣມວິສຸທ຺ຘສທ຺ຘາພຸທ຺ຘິວີຣິຍປຏິມຓ຺ຑິຕສີລາຈາຣຊ຺ຊວມທ຺ທວາທິຄຸຓສມຸທຍ- ສມຸທິຕຠາວຎ຺ຈ ສກສມຍສມຍນ຺ຕຣຄຫນຊ຺ໂຌຄາຫຓສມຕ຺ຖປຎ຺ຎາເວຍ຺ຍຕ຺ຕິ- ຍສມນ຺ນາຄຕຠາວຎ຺ຈ ອເນກສຕ຺ຖນ຺ຕໂຣຈິຕສໍວຓ຺ຓນານຍສຸໂກວິທຠາວຎ຺ຈ ຎຕ຺ວາ ຕໍສວນກິຈ຺ຈປຣິນິຏ຺ຐິຕກາເລ ສງ຺ຆປາລາທໂຍ ເຖຣາ ຕໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄາທິຄນ຺ຖານໍ ກຣຓຕ຺ຖາຍ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ອາຍາຈິໍສຸ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອາຈຣິຍສ຺ສ ຍຖາວຸຕ຺ຕຄຸເຓຫິ ສມ຺ປນ຺ນຠາໂວ ອຕ຺ຕໂນ ວຈເນເນວ ປາກໂຏ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ຄນ຺ຖນິຄມເນສຸ –

‘‘ປຣມວິສຸທ຺ຘສທ຺ຘາພຸທ຺ຘິວີຣິຍປຏິມຓ຺ຑິເຕນ ສີລາຈາຣຊ຺ຊວມທ຺ທວາທິຄຸຓສມຸທຍສມຸທິເຕນ ສກສມຍສມຍນ຺ຕຣຄຫນຊ຺ໂຌຄາຫຓສມຕ຺ເຖນ ປຎ຺ຎາເວຍ຺ຍຕ຺ຕິຍສມນ຺ນາຄເຕນາ’’ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ສກສມຍສມຍນ຺ຕຣຄຫນຊ຺ໂຌຄາຫຓສມຕ຺ເຖນາຕິ ປເທນ ອາຈຣິຍພຸທ຺ຘໂຆສຕ຺ເຖໂຣ ມຫາວິຫາຣວາສີນໍ ວິສຸທ຺ຘຕ຺ເຖຣວາທີນໍ ເທສນານຍສງ຺ຂາເຕ ສກສມເຍ ຈ ມຫາສງ຺ຆິກາທິມຫາຍານິກປຣິໂຍສານານໍ ນິກາຍນ຺ຕຣຠູຕານໍ ປເຣສໍ ປິຏກຄນ຺ຖນ຺ຕຣວາທນຍສງ຺ຂາເຕ ປຣສມເຍ ຈ ຕຖາ ຕໍກາລິກອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ເວທຕ຺ຕຍາທິສງ຺ຂາເຕ ປຣສມເຍ ຈ ໂກວິໂທ, ເຕສໍ ສກສມຍປຣສມຍານໍ ທຸໂຣຄາຫທຸພ຺ໂພຘຕ຺ຖສງ຺ຂາເຕ ຄຫນຏ຺ຐາເນປິ ຈ ໂອຄາຫິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖຕິ ທີເປຕິ. ປຎ຺ຎາເວຍ຺ຍຕ຺ຕິຍສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ປເທນ ອາຈຣິຍພຸທ຺ຘໂຆສຕ຺ເຖໂຣ ໂປຣາຓຏ຺ຐກຖາໂຍ ສງ຺ຂິປິຕຸຎ຺ຈ ປຏິສງ຺ຂຣິຕຸຎ຺ຈ ສມຕ຺ໂຖຕິ ທີເປຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.