໙. ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣນິທ຺ເທໂສ

ເມຕ຺ຕາຠາວນາກຖາ

໒໔໐. ອນຸສ຺ສຕິກມ຺ມຏ຺ຐານານນ຺ຕຣໍ ອຸທ຺ທິຏ຺ເຐສຸ ປນ ເມຕ຺ຕາ, ກຣຸຓາ, ມຸທິຕາ, ອຸເປກ຺ຂາຕິ ອິເມສຸ ຈຕູສຸ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາເຣສຸ ເມຕ຺ຕໍ ຠາເວຕຸກາເມນ ຕາວ ອາທິກມ຺ມິເກນ ໂຍຄາວຈເຣນ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ນປລິໂພເຘນ ຄຫິຕກມ຺ມຏ຺ຐາເນນ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕສມ຺ມທໍ ປຏິວິໂນເທຕ຺ວາ ວິວິຕ຺ເຕ ປເທເສ ສຸປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ສຸຂນິສິນ຺ເນນ ອາທິໂຕ ຕາວ ໂທເສ ອາທີນໂວ, ຂນ຺ຕິຍຎ຺ຈ ອານິສໍໂສ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ໂພ.

ກສ຺ມາ? ອິມາຍ ຫິ ຠາວນາຍ ໂທໂສ ປຫາຕພ຺ໂພ, ຂນ຺ຕິ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພາ. ນ ຈ ສກ຺ກາ ກິຎ຺ຈິ ອທິຏ຺ຐາທີນວໍ ປຫາຕຸໍ, ອວິທິຕານິສໍສໍ ວາ ອຘິຄນ຺ຕຸໍ. ຕສ຺ມາ ‘‘ທຸຏ຺ໂຐ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ໂທເສນ ອຠິຠູໂຕ ປຣິຍາທິຓ຺ຓຈິຕ຺ໂຕ ປາຓມ຺ປິ ຫນຕີ’’ຕິອາທີນໍ (ອ. ນິ. ໓.໗໒) ວເສນ ໂທເສ ອາທີນໂວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

‘‘ຂນ຺ຕີ ປຣມໍ ຕໂປ ຕິຕິກ຺ຂາ, ນິພ຺ພານໍ ປຣມໍ ວທນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘາ’’; (ທີ. ນິ. ໒.໙໐; ຘ. ປ. ໑໘໔);

‘‘ຂນ຺ຕິພລໍ ພລານີກໍ, ຕມຫໍ ພ຺ຣູມິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ’’. (ຘ. ປ. ໓໙໙; ສຸ. ນິ. ໖໒໘);

‘‘ຂນ຺ຕາ ຠິຍ຺ໂຍ ນ ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທີນໍ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໕໐) ວເສນ ຂນ຺ຕິຍໍ ອານິສໍໂສ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອເຖວໍ ທິຏ຺ຐາທີນວໂຕ ໂທສໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ວິເວຈນຕ຺ຖາຍ, ວິທິຕານິສໍສາຍ ຈ ຂນ຺ຕິຍາ ສໍໂຍຊນຕ຺ຖາຍ ເມຕ຺ຕາຠາວນາ ອາຣຠິຕພ຺ພາ. ອາຣຠນ຺ເຕນ ຈ ອາທິໂຕວ ປຸຄ຺ຄລເຠໂທ ຊານິຕພ຺ໂພ ‘‘ອິເມສຸ ປຸຄ຺ຄເລສຸ ເມຕ຺ຕາ ປຐມໍ ນ ຠາເວຕພ຺ພາ, ອິເມສຸ ເນວ ຠາເວຕພ຺ພາ’’ຕິ.

ອຍຎ຺ຫິ ເມຕ຺ຕາ ອປ຺ປິຍປຸຄ຺ຄເລ, ອຕິປ຺ປິຍສຫາຍເກ, ມຊ຺ຌຕ຺ເຕ, ເວຣີປຸຄ຺ຄເລຕິ ອິເມສຸ ຈຕູສຸ ປຐມໍ ນ ຠາເວຕພ຺ພາ. ລິງ຺ຄວິສຠາເຄ ໂອຘິໂສ ນ ຠາເວຕພ຺ພາ. ກາລກເຕ ນ ຠາເວຕພ຺ພາວ. ກິໍກາຣຓາ ອປ຺ປິຍາທີສຸ ປຐມໍ ນ ຠາເວຕພ຺ພາ? ອປ຺ປິຍໍ ຫິ ປິຍຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ໂຕ ກິລມຕິ. ອຕິປ຺ປິຍສຫາຍກໍ ມຊ຺ຌຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ໂຕ ກິລມຕິ, ອປ຺ປມຕ຺ຕເກປິ ຈສ຺ສ ທຸກ຺ເຂ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ອາໂຣທນາກາຣປ຺ປຕ຺ໂຕ ວິຍ ໂຫຕິ. ມຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ຄຣຸຏ຺ຐາເນ ຈ ປິຍຏ຺ຐາເນ ຈ ຐເປນ຺ໂຕ ກິລມຕິ. ເວຣິມນຸສ຺ສຣໂຕ ໂກໂຘ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ອປ຺ປິຍາທີສຸ ປຐມໍ ນ ຠາເວຕພ຺ພາ.

ລິງ຺ຄວິສຠາເຄ ປນ ຕເມວ ອາຣພ຺ຠ ໂອຘິໂສ ຠາເວນ຺ຕສ຺ສ ຣາໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອຎ຺ຎຕໂຣ ກິຣ ອມຈ຺ຈປຸຕ຺ໂຕ ກຸລູປກຕ຺ເຖຣໍ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ກສ຺ສ ເມຕ຺ຕາ ຠາເວຕພ຺ພາ’’ຕິ? ເຖໂຣ ‘‘ປິຍປຸຄ຺ຄເລ’’ຕິ ອາຫ. ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ຠຣິຍາ ປິຍາ ໂຫຕິ. ໂສ ຕສ຺ສາ ເມຕ຺ຕໍ ຠາເວນ຺ໂຕ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ຠິຕ຺ຕິຍຸທ຺ຘມກາສິ. ຕສ຺ມາ ລິງ຺ຄວິສຠາເຄ ໂອຘິໂສ ນ ຠາເວຕພ຺ພາ.

ກາລກເຕ ປນ ຠາເວນ຺ໂຕ ເນວ ອປ຺ປນໍ, ນ ອຸປຈາຣໍ ປາປຸຓາຕິ. ອຎ຺ຎຕໂຣ ກິຣ ທຫຣຠິກ຺ຂຸ ອາຈຣິຍໍ ອາຣພ຺ຠ ເມຕ຺ຕໍ ອາຣຠິ. ຕສ຺ສ ເມຕ຺ຕາ ນປ຺ປວຕ຺ຕຕິ. ໂສ ມຫາເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ປຄຸຓາວ ເມ ເມຕ຺ຕາຌານສມາປຕ຺ຕິ, ນ ຈ ນໍ ສມາປຊ຺ຊິຕຸໍ ສກ຺ໂກມິ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ‘‘ນິມິຕ຺ຕໍ, ອາວຸໂສ, ຄເວສາຫີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ຄເວສນ຺ໂຕ ອາຈຣິຍສ຺ສ ມຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ອາຣພ຺ຠ ເມຕ຺ຕາຍນ຺ໂຕ ສມາປຕ຺ຕິໍ ອປ຺ເປສິ. ຕສ຺ມາ ກາລກເຕ ນ ຠາເວຕພ຺ພາວ.

໒໔໑. ສພ຺ພປຐມໍ ປນ ‘‘ອຫໍ ສຸຂິໂຕ ໂຫມິ ນິທ຺ທຸກ຺ໂຂ’’ຕິ ວາ, ‘‘ອເວໂຣ ອພ຺ຍາປຊ຺ໂຊ ອນີໂຆ ສຸຂີ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຫຣາມີ’’ຕິ ວາ ເອວໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຕ຺ຕນິເຍວ ຠາເວຕພ຺ພາ.

ເອວໍ ສນ຺ເຕ ຍໍ ວິຠງ຺ເຄ (ວິຠ. ໖໔໓) ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ກຖຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸ ເມຕ຺ຕາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ເອກໍ ທິສໍ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ? ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ເອກໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ປິຍໍ ມນາປໍ ທິສ຺ວາ ເມຕ຺ຕາເຍຍ຺ຍ, ເອວເມວ ສພ຺ເພ ສຕ຺ເຕ ເມຕ຺ຕາຍ ຜຣຕີ’’ຕິ.

‘‘ຍຎ຺ຈ ປຏິສມ຺ຠິທາຍໍ (ປຏິ. ມ. ໒.໒໒) –

‘‘ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫາກາເຣຫິ ອໂນຘິໂສຜຣຓາ ເມຕ຺ຕາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ ຠາເວຕພ຺ພາ, ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ ອເວຣາ ໂຫນ຺ຕຸ’’ ອພ຺ຍາປຊ຺ຊາ ອນີຆາ ສຸຂີ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຫຣນ຺ຕຸ. ສພ຺ເພ ປາຓາ… ສພ຺ເພ ຠູຕາ… ສພ຺ເພ ປຸຄ຺ຄລາ… ສພ຺ເພ ອຕ຺ຕຠາວປຣິຍາປນ຺ນາ ອເວຣາ ອພ຺ຍາປຊ຺ຊາ ອນີຆາ ສຸຂີ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຫຣນ຺ຕູ’’ຕິອາທິ –

ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຎ຺ຈ ເມຕ຺ຕສຸຕ຺ເຕ (ຂຸ. ປາ. ໙.໓; ສຸ. ນິ. ໑໔໕) –

‘‘ສຸຂິໂນວ ເຂມິໂນ ໂຫນ຺ຕຸ,

ສພ຺ພສຕ຺ຕາ ຠວນ຺ຕຸ ສຸຂິຕຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິ. –

ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ. ນ ຫິ ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຕນິ ຠາວນາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເຈ. ຕຎ຺ຈ ນ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ. ກສ຺ມາ? ຕຎ຺ຫິ ອປ຺ປນາວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທໍ ສກ຺ຂິຠາວວເສນ.

ສເຈປິ ຫິ ວສ຺ສສຕໍ ວສ຺ສສຫສ຺ສໍ ວາ ‘‘ອຫໍ ສຸຂິໂຕ ໂຫມີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອຕ຺ຕນິ ເມຕ຺ຕໍ ຠາເວຕິ, ເນວສ຺ສ ອປ຺ປນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ‘‘ອຫໍ ສຸຂິໂຕ ໂຫມີ’’ຕິ ຠາວຍໂຕ ປນ ຍຖາ ອຫໍ ສຸຂກາໂມ ທຸກ຺ຂປຏິກ຺ກູໂລ ຊີວິຕຸກາໂມ ອມຣິຕຸກາໂມ ຈ, ເອວໍ ອຎ຺ເຎປິ ສຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ຕານໍ ສກ຺ຂິໍ ກຕ຺ວາ ອຎ຺ຎສຕ຺ເຕສຸ ຫິຕສຸຂກາມຕາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຠຄວຕາປິ –

‘‘ສພ຺ພາ ທິສາ ອນຸປຣິຄມ຺ມ ເຈຕສາ,

ເນວຊ຺ຌຄາ ປິຍຕຣມຕ຺ຕນາ ກ຺ວຈິ;

ເອວໍ ປິໂຍ ປຸຖຸ ອຕ຺ຕາ ປເຣສໍ,

ຕສ຺ມາ ນ ຫິໍເສ ປຣມຕ຺ຕກາໂມ’’ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໑໑໙; ອຸທາ. ໔໑); –

ວທຕາ ອຍໍ ນໂຍ ທສ຺ສິໂຕ.

໒໔໒. ຕສ຺ມາ ສກ຺ຂິຠາວຕ຺ຖໍ ປຐມໍ ອຕ຺ຕານໍ ເມຕ຺ຕາຍ ຜຣິຕ຺ວາ ຕທນນ຺ຕຣໍ ສຸຂປ຺ປວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ຍ຺ວາຍໍ ປິໂຍ ມນາໂປ ຄຣຸ ຠາວນີໂຍ ອາຈຣິໂຍ ວາ ອາຈຣິຍມຕ຺ໂຕ ວາ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ວາ ອຸປຊ຺ຌາຍມຕ຺ໂຕ ວາ ຕສ຺ສ ທານປິຍວຈນາທີນິ ປິຍມນາປຕ຺ຕກາຣຓານິ ສີລສຸຕາທີນິ ຄຣຸຠາວນີຍຕ຺ຕກາຣຓານິ ຈ ອນຸສ຺ສຣິຕ຺ວາ ‘‘ເອສ ສປ຺ປຸຣິໂສ ສຸຂີ ໂຫຕຸ ນິທ຺ທຸກ຺ໂຂ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ເມຕ຺ຕາ ຠາເວຕພ຺ພາ.

ເອວຣູເປ ຈ ປຸຄ຺ຄເລ ກາມໍ ອປ຺ປນາ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອິມິນາ ປນ ຠິກ຺ຂຸນາ ຕາວຕເກເນວ ຕຸຏ຺ຐິໍ ອນາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສີມາສມ຺ເຠທໍ ກຕ຺ຕຸກາເມນ ຕທນນ຺ຕຣໍ ອຕິປ຺ປິຍສຫາຍເກ, ອຕິປ຺ປິຍສຫາຍກໂຕ ມຊ຺ຌຕ຺ເຕ, ມຊ຺ຌຕ຺ຕໂຕ ເວຣີປຸຄ຺ຄເລ ເມຕ຺ຕາ ຠາເວຕພ຺ພາ. ຠາເວນ຺ເຕນ ຈ ເອເກກສ຺ມິໍ ໂກຏ຺ຐາເສ ມຸທຸໍ ກມ຺ມນິຍໍ ຈິຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ຕທນນ຺ຕເຣ ຕທນນ຺ຕເຣ ອຸປສໍຫຣິຕພ຺ພໍ.

ຍສ຺ສ ປນ ເວຣີປຸຄ຺ຄໂລ ວາ ນຕ຺ຖິ, ມຫາປຸຣິສຊາຕິກຕ຺ຕາ ວາ ອນຕ຺ຖໍ ກໂຣນ຺ເຕປິ ປເຣ ເວຣີສຎ຺ຎາວ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເຕນ ‘‘ມຊ຺ຌຕ຺ເຕ ເມ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ ກມ຺ມນິຍໍ ຊາຕໍ, ອິທານິ ນໍ ເວຣິມ຺ຫິ ອຸປສໍຫຣາມີ’’ຕິ ພ຺ຍາປາໂຣວ ນ ກາຕພ຺ໂພ. ຍສ຺ສ ປນ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ມຊ຺ຌຕ຺ຕໂຕ ເວຣີປຸຄ຺ຄເລ ເມຕ຺ຕາ ຠາເວຕພ຺ພາ’’ຕິ.

໒໔໓. ສເຈ ປນສ຺ສ ເວຣິມ຺ຫິ ຈິຕ຺ຕມຸປສໍຫຣໂຕ ເຕນ ກຕາປຣາຘານຸສ຺ສຣເຓນ ປຏິຆມຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຖາເນນ ປຸຣິມປຸຄ຺ຄເລສຸ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ເມຕ຺ຕໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ເມຕ຺ຕາຍນ຺ເຕນ ປຏິຆໍ ວິໂນເທຕພ຺ພໍ. ສເຈ ເອວມ຺ປິ ວາຍມໂຕ ນ ນິພ຺ພາຕິ, ອຖ –

ກກຈູປມໂອວາທ-ອາທີນໍ ອນຸສາຣໂຕ;

ປຏິຆສ຺ສ ປຫານາຍ, ຆຏິຕພ຺ພໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ.

ຕຎ຺ຈ ໂຂ ອິມິນາ ອາກາເຣນ ອຕ຺ຕານໍ ໂອວທນ຺ເຕເນວ ‘‘ອເຣ ກຸຊ຺ຌນປຸຣິສ, ນນຸ ວຸຕ຺ຕໍ ຠຄວຕາ –

‘ອຸຠໂຕທຓ຺ຑເກນ ເຈປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກກເຈນ ໂຈຣາ ໂອຈຣກາ ອງ຺ຄມງ຺ຄານິ ໂອກນ຺ເຕຍ຺ຍຸໍ, ຕຕ຺ຣາປິ ໂຍ ມໂນ ປໂທເສຍ຺ຍ. ນ ເມ ໂສ ເຕນ ສາສນກໂຣ’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໓໒) ຈ,

‘ຕສ຺ເສວ ເຕນ ປາປິໂຍ, ໂຍ ກຸທ຺ຘໍ ປຏິກຸຊ຺ຌຕິ;

ກຸທ຺ຘມປ຺ປຏິກຸຊ຺ຌນ຺ໂຕ, ສງ຺ຄາມໍ ເຊຕິ ທຸຊ຺ຊຍໍ.

‘‘‘ອຸຠິນ຺ນມຕ຺ຖໍ ຈຣຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ຈ ປຣສ຺ສ ຈ;

ປຣໍ ສງ຺ກຸປິຕໍ ຎຕ຺ວາ, ໂຍ ສໂຕ ອຸປສມ຺ມຕີ’ຕິ ຈ. (ສໍ. ນິ. ໑.໑໘໘); –

‘‘‘ສຕ຺ຕິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມາ ສປຕ຺ຕກນ຺ຕາ ສປຕ຺ຕກຣຓາ ໂກຘນໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ອິຕ຺ຖິໍ ວາ ປຸຣິສໍ ວາ. ກຕເມ ສຕ຺ຕ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ສປຕ຺ໂຕ ສປຕ຺ຕສ຺ສ ເອວໍ ອິຈ຺ຉຕິ ອໂຫ ວຕາຍໍ ທຸພ຺ພຓ຺ໂຓ ອສ຺ສາຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສເຫຕຸ? ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສປຕ຺ໂຕ ສປຕ຺ຕສ຺ສ ວຓ຺ຓວຕາຍ ນນ຺ທຕິ. ໂກຘນາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ໂກຘາຠິຠູໂຕ ໂກຘປເຣໂຕ ກິຎ຺ຈາປິ ໂສ ໂຫຕິ ສຸນ຺ຫາໂຕ ສຸວິລິຕ຺ໂຕ ກປ຺ປິຕເກສມສ຺ສຸ ໂອທາຕວຕ຺ຖວສໂນ, ອຖ ໂຂ ໂສ ທຸພ຺ພຓ຺ໂຓວ ໂຫຕິ ໂກຘາຠິຠູໂຕ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຐໂມ ຘມ຺ໂມ ສປຕ຺ຕກນ຺ໂຕ ສປຕ຺ຕກຣໂຓ ໂກຘນໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ ອິຕ຺ຖິໍ ວາ ປຸຣິສໍ ວາ. ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສປຕ຺ໂຕ ສປຕ຺ຕສ຺ສ ເອວໍ ອິຈ຺ຉຕິ ອໂຫວຕາຍໍ ທຸກ຺ຂໍ ສເຍຍ຺ຍາຕິ…ເປ… ນ ປຈຸຣຕ຺ໂຖ ອສ຺ສາຕິ…ເປ… ນ ໂຠຄວາ ອສ຺ສາຕິ…ເປ… ນ ຍສວາ ອສ຺ສາຕິ…ເປ… ນ ມິຕ຺ຕວາ ອສ຺ສາຕິ…ເປ… ນ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສປຕ຺ໂຕ ສປຕ຺ຕສ຺ສ ສຸຄຕິຄມເນນ ນນ຺ທຕິ. ໂກຘນາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ໂກຘາຠິຠູໂຕ ໂກຘປເຣໂຕ ກາເຍນ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕິ, ວາຈາຍ ມນສາ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕິ. ໂສ ກາເຍນ ວາຈາຍ ມນສາ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣິຕ຺ວາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ ໂກຘາຠິຠູໂຕ’ຕິ (ອ. ນິ. ໗.໖໔) ຈ,

‘‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉວາລາຕໍ ອຸຠໂຕປທິຕ຺ຕໍ ມຊ຺ເຌ ຄູຖຄຕໍ ເນວ ຄາເມ ກຏ຺ຐຕ຺ຖໍ ຜຣຕິ, ນ ອຣຎ຺ເຎ ກຏ຺ຐຕ຺ຖໍ ຜຣຕິ. ຕຖູປມາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວທາມີ’ຕິ ຈ,

‘‘ໂສ ທານິ ຕ຺ວໍ ເອວໍ ກຸຊ຺ຌນ຺ໂຕ ນ ເຈວ ຠຄວໂຕ ສາສນກໂຣ ຠວິສ຺ສສິ, ປຏິກຸຊ຺ຌນ຺ໂຕ ຈ ກຸທ຺ຘປຸຣິສໂຕປິ ປາປິໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ນ ທຸຊ຺ຊຍໍ ສງ຺ຄາມໍ ເຊສ຺ສສິ, ສປຕ຺ຕກຣເຓ ຈ ຘມ຺ເມ ອຕ຺ຕາວ ອຕ຺ຕໂນ ກຣິສ຺ສສິ, ຉວາລາຕູປໂມ ຈ ຠວິສ຺ສສີ’’ຕິ.

໒໔໔. ຕສ຺ເສວໍ ຆຏຍໂຕ ວາຍມໂຕ ສເຈ ຕໍ ປຏິຆໍ ວູປສມ຺ມຕິ, ອິຈ຺ເຈຕໍ ກຸສລໍ. ໂນ ເຈ ວູປສມ຺ມຕິ, ອຖ ໂຍ ໂຍ ຘມ຺ໂມ ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວູປສນ຺ໂຕ ໂຫຕິ ປຣິສຸທ຺ໂຘ, ອນຸສ຺ສຣິຍມາໂນ ປສາທໍ ອາວຫຕິ, ຕໍ ຕໍ ອນຸສ຺ສຣິຕ຺ວາ ອາຆາໂຕ ປຏິວິເນຕພ຺ໂພ.

ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ຫິ ກາຍສມາຈາໂຣວ ອຸປສນ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ອຸປສນ຺ຕຠາໂວ ຈສ຺ສ ພຫຸໍ ວຕ຺ຕປຏິປຕ຺ຕິໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ສພ຺ພຊເນນ ຎາຍຕິ. ວຈີສມາຈາຣມໂນສມາຈາຣາ ປນ ອວູປສນ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ເຕ ອຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ກາຍສມາຈາຣວູປສໂມເຍວ ອນຸສ຺ສຣິຕພ຺ໂພ.

ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ວຈີສມາຈາໂຣວ ອຸປສນ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ອຸປສນ຺ຕຠາໂວ ຈສ຺ສ ສພ຺ພຊເນນ ຎາຍຕິ. ໂສ ຫິ ປກຕິຍາ ຈ ປຏິສນ຺ຖາຣກຸສໂລ ໂຫຕິ ສຂິໂລ ສຸຂສມ຺ຠາໂສ ສມ຺ໂມທໂກ ອຸຕ຺ຕານມຸໂຂ ປຸພ຺ພຠາສີ ມຘຸເຣນ ສເຣນ ຘມ຺ມໍ ໂອສາເຣຕິ, ປຣິມຓ຺ຑເລຫິ ປທພ຺ຍຎ຺ຊເນຫິ ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖຕິ. ກາຍສມາຈາຣມໂນສມາຈາຣາ ປນ ອວູປສນ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ເຕ ອຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ວຈີສມາຈາຣວູປສໂມເຍວ ອນຸສ຺ສຣິຕພ຺ໂພ.

ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ມໂນສມາຈາໂຣວ ອຸປສນ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ອຸປສນ຺ຕຠາໂວ ຈສ຺ສ ເຈຕິຍວນ຺ທນາທີສຸ ສພ຺ພຊນສ຺ສ ປາກໂຏ ໂຫຕິ. ໂຍ ຫິ ອວູປສນ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ໂສ ເຈຕິຍໍ ວາ ໂພຘິໍ ວາ ເຖເຣ ວາ ວນ຺ທມາໂນ ນ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ວນ຺ທຕິ, ຘມ຺ມສ຺ສວນມຓ຺ຑເປ ວິກ຺ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ວາ ປຈລາຍນ຺ໂຕ ວາ ນິສີທຕິ. ອຸປສນ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ປນ ໂອກປ຺ເປຕ຺ວາ ວນ຺ທຕິ, ໂອຫິຕໂສໂຕ ອຏ຺ຐິໍກຕ຺ວາ ກາເຍນ ວາ ວາຈາຍ ວາ ຈິຕ຺ຕປ຺ປສາທໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ສຸຓາຕິ. ອິຕິ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ມໂນສມາຈາໂຣວ ອຸປສນ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ກາຍວຈີສມາຈາຣາ ອວູປສນ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ເຕ ອຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ມໂນສມາຈາຣວູປສໂມເຍວ ອນຸສ຺ສຣິຕພ຺ໂພ.

ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ປນ ອິເມສຸ ຕີສຸ ຘມ຺ເມສຸ ເອໂກປິ ອວູປສນ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ ‘‘ກິຎ຺ຈາປິ ເອສ ອິທານິ ມນຸສ຺ສໂລເກ ຈຣຕິ, ອຖ ໂຂ ກຕິປາຫສ຺ສ ອຈ຺ຈເຍນ ອຏ຺ຐມຫານິຣຍໂສຬສອຸສ຺ສທນິຣຍປຣິປູຣໂກ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ກາຣຸຎ຺ຎໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕພ຺ພໍ. ກາຣຸຎ຺ຎມ຺ປິ ຫິ ປຏິຈ຺ຈ ອາຆາໂຕ ວູປສມ຺ມຕິ.

ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ຕໂຍປິເມ ຘມ຺ມາ ວູປສນ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ຍໍ ຍໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ຕໍ ອນຸສ຺ສຣິຕພ຺ພໍ. ຕາທິເສ ຫິ ປຸຄ຺ຄເລ ນ ທຸກ຺ກຣາ ໂຫຕິ ເມຕ຺ຕາຠາວນາຕິ.

ອິມສ຺ສ ຈ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອາວິຠາວຕ຺ຖໍ – ‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ອາວຸໂສ, ອາຆາຕປຏິວິນຍາ. ຍຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ອາຆາໂຕ ສພ຺ພໂສ ປຏິວິໂນເທຕພ຺ໂພ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໕.໑໖໒) ອິທໍ ປຎ຺ຈກນິປາເຕ ອາຆາຕປຏິວິນຍສຸຕ຺ຕໍ ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພໍ.

໒໔໕. ສເຈ ປນສ຺ສ ເອວມ຺ປິ ວາຍມໂຕ ອາຆາໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິເຍວ, ອຖາເນນ ເອວໍ ອຕ຺ຕາ ໂອວທິຕພ຺ໂພ –

‘‘ອຕ຺ຕໂນ ວິສເຍ ທຸກ຺ຂໍ, ກຕໍ ເຕ ຍທິ ເວຣິນາ;

ກິໍ ຕສ຺ສາວິສເຍ ທຸກ຺ຂໍ, ສຈິຕ຺ເຕ ກຕ຺ຕຸມິຈ຺ຉສິ.

‘‘ພຫູປກາຣໍ ຫິຕ຺ວານ, ຎາຕິວຄ຺ຄໍ ຣຸທມ຺ມຸຂໍ;

ມຫານຕ຺ຖກຣໍ ໂກຘໍ, ສປຕ຺ຕໍ ນ ຊຫາສິ ກິໍ.

‘‘ຍານິ ຣກ຺ຂສິ ສີລານິ, ເຕສໍ ມູລນິກນ຺ຕນໍ;

ໂກຘໍ ນາມຸປຬາເລສິ, ໂກ ຕຍາ ສທິໂສ ຊໂຬ.

‘‘ກຕໍ ອນຣິຍໍ ກມ຺ມໍ, ປເຣນ ອິຕິ ກຸຊ຺ຌສິ;

ກິໍ ນຸ ຕ຺ວໍ ຕາທິສໍເຍວ, ໂຍ ສຍໍ ກຕ຺ຕຸມິຈ຺ຉສິ.

‘‘ໂທເສຕຸກາໂມ ຍທິ ຕໍ, ອມນາປໍ ປໂຣ ກຣິ;

ໂທສຸປ຺ປາເທນ ຕສ຺ເສວ, ກິໍ ປູເຣສິ ມໂນຣຖໍ.

‘‘ທຸກ຺ຂໍ ຕສ຺ສ ຈ ນາມ ຕ຺ວໍ, ກຸທ຺ໂຘ ກາຫສິ ວາ ນວາ;

ອຕ຺ຕານໍ ປນິທາເນວ, ໂກຘທຸກ຺ເຂນ ພາຘສິ.

‘‘ໂກຘໍ ວາ ອຫິຕໍ ມຄ຺ຄໍ, ອາຣູຬ຺ຫາ ຍທິ ເວຣິໂນ;

ກສ຺ມາ ຕຸວມ຺ປິ ກຸຊ຺ຌນ຺ໂຕ, ເຕສໍເຍວານຸສິກ຺ຂສິ.

‘‘ຍໍ ໂທສໍ ຕວ ນິສ຺ສາຍ, ສຕ຺ຕຸນາ ອປ຺ປິຍໍ ກຕໍ;

ຕເມວ ໂທສໍ ຉິນ຺ທສ຺ສຸ, ກິມຏ຺ຐາເນ ວິຫຎ຺ຎສິ.

‘‘ຂຓິກຕ຺ຕາ ຈ ຘມ຺ມານໍ, ເຍຫິ ຂນ຺ເຘຫິ ເຕ ກຕໍ;

ອມນາປໍ ນິຣຸທ຺ຘາ ເຕ, ກສ຺ສ ທານີຘ ກຸຊ຺ຌສິ.

‘‘ທຸກ຺ຂໍ ກໂຣຕິ ໂຍ ຍສ຺ສ, ຕໍ ວິນາ ກສ຺ສ ໂສ ກເຣ;

ສຍມ຺ປິ ທຸກ຺ຂເຫຕຸຕ຺ຕ, ມິຕິ ກິໍ ຕສ຺ສ ກຸຊ຺ຌສີ’’ຕິ.

໒໔໖. ສເຈ ປນສ຺ສ ເອວໍ ອຕ຺ຕານໍ ໂອວທໂຕປິ ປຏິຆໍ ເນວ ວູປສມ຺ມຕິ, ອຖາເນນ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ປຣສ຺ສ ຈ ກມ຺ມສ຺ສກຕາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພາ. ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຕໂນ ຕາວ ເອວໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພາ ‘‘ອມ຺ໂຠ ຕ຺ວໍ ຕສ຺ສ ກຸທ຺ໂຘ ກິໍ ກຣິສ຺ສສິ? ນນຸ ຕເວວ ເຈຕໍ ໂທສນິທານໍ ກມ຺ມໍ ອນຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ຕິສ຺ສຕິ? ກມ຺ມສ຺ສໂກ ຫິ ຕ຺ວໍ ກມ຺ມທາຍາໂທ ກມ຺ມໂຍນິ ກມ຺ມພນ຺ຘຸ ກມ຺ມປຏິສຣໂຓ, ຍໍ ກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສສິ, ຕສ຺ສ ທາຍາໂທ ຠວິສ຺ສສິ, ອິທຎ຺ຈ ເຕ ກມ຺ມໍ ເນວ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ, ນ ປຈ຺ເຈກໂພຘິໍ, ນ ສາວກຠູມິໍ, ນ ພ຺ຣຫ຺ມຕ຺ຕສກ຺ກຕ຺ຕຈກ຺ກວຕ຺ຕິປເທສຣາຊາທິສມ຺ປຕ຺ຕີນໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ສາເຘຕຸໍ ສມຕ຺ຖໍ, ອຖ ໂຂ ສາສນໂຕ ຈາເວຕ຺ວາ ວິຆາສາທາທິຠາວສ຺ສ ເຈວ ເນຣຍິກາທິທຸກ຺ຂວິເສສານຎ຺ຈ ເຕ ສໍວຕ຺ຕນິກມິທໍ ກມ຺ມໍ. ໂສ ຕ຺ວໍ ອິທໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຸໂຠຫິ ຫຕ຺ເຖຫິ ວີຕຈ຺ຈິເຕ ວາ ອງ຺ຄາເຣ, ຄູຖໍ ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣໍ ປຫຣິຕຸກາໂມ ປຸຣິໂສ ວິຍ ອຕ຺ຕານເມວ ປຐມໍ ທຫສິ ເຈວ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘຎ຺ຈ ກໂຣສີ’’ຕິ.

ເອວໍ ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ມສ຺ສກຕໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຣສ຺ສປິ ເອວໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພາ ‘‘ເອໂສປິ ຕວ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ກິໍ ກຣິສ຺ສຕິ? ນນຸ ເອຕສ຺ເສເວຕໍ ອນຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ຕິສ຺ສຕິ? ກມ຺ມສ຺ສໂກ ຫິ ອຍມາຍສ຺ມາ ກມ຺ມທາຍາໂທ…ເປ… ຍໍ ກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ທາຍາໂທ ຠວິສ຺ສຕິ. ອິທຎ຺ຈສ຺ສ ກມ຺ມໍ ເນວ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ, ນ ປຈ຺ເຈກໂພຘິໍ, ນ ສາວກຠູມິໍ, ນ ພ຺ຣຫ຺ມຕ຺ຕສກ຺ກຕ຺ຕຈກ຺ກວຕ຺ຕິປເທສຣາຊາທິສມ຺ປຕ຺ຕີນໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ສາເຘຕຸໍ ສມຕ຺ຖໍ, ອຖ ໂຂ ສາສນໂຕ ຈາເວຕ຺ວາ ວິຆາສາທາທິຠາວສ຺ສ ເຈວ ເນຣຍິກາທິທຸກ຺ຂວິເສສານຎ຺ຈສ຺ສ ສໍວຕ຺ຕນິກມິທໍ ກມ຺ມໍ. ສ຺ວາຍໍ ອິທໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ປຏິວາເຕ ຐຕ຺ວາ ປຣໍ ຣເຊນ ໂອກິຣິຕຸກາໂມ ປຸຣິໂສ ວິຍ ອຕ຺ຕານໍເຍວ ໂອກິຣຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ –

‘‘‘ໂຍ ອປ຺ປທຸຏ຺ຐສ຺ສ ນຣສ຺ສ ທຸສ຺ສຕິ,

ສຸທ຺ຘສ຺ສ ໂປສສ຺ສ ອນງ຺ຄຓສ຺ສ;

ຕເມວ ພາລໍ ປຈ຺ເຈຕິ ປາປໍ,

ສຸຂຸໂມ ຣໂຊ ປຏິວາຕໍວ ຂິຕ຺ໂຕ’’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໑໒໕; ສຸ. ນິ. ໖໖໗);

໒໔໗. ສເຈ ປນສ຺ສ ເອວໍ ກມ຺ມສ຺ສກຕມ຺ປິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂໂຕ ເນວ ວູປສມ຺ມຕິ, ອຖາເນນ ສຕ຺ຖຸ ປຸພ຺ພຈຣິຍຄຸຓາ ອນຸສ຺ສຣິຕພ຺ພາ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓານໂຍ – ອມ຺ໂຠ ປພ຺ພຊິຕ, ນນຸ ເຕ ສຕ຺ຖາ ປຸພ຺ເພວ ສມ຺ໂພຘາ ອນຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ສມາໂນ ຈຕ຺ຕາຣິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສຎ຺ຈ ປາຣມິໂຍ ປູຣຍມາໂນ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວຘເກສຸປິ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິເກສຸ ຈິຕ຺ຕໍ ນປ຺ປທູເສສິ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ, ສີລວຊາຕເກ ຕາວ ອຕ຺ຕໂນ ເທວິຍາ ປທຸຏ຺ເຐນ ປາປອມຈ຺ເຈນ ອານີຕສ຺ສ ປຏິຣຎ຺ໂຎ ຕິໂຍຊນສຕໍ ຣຊ຺ຊໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ນິເສຘນຕ຺ຖາຍ ອຸຏ຺ຐິຕານໍ ອມຈ຺ຈານໍ ອາວຸຘມ຺ປິ ຉຸປິຕຸໍ ນ ອທາສິ. ປຸນ ສທ຺ຘິໍ ອມຈ຺ຈສຫສ຺ເສນ ອາມກສຸສາເນ ຄລປ຺ປມາຓໍ ຠູມິໍ ຂຓິຕ຺ວາ ນິຂຎ຺ຎມາໂນ ຈິຕ຺ຕປ຺ປໂທສມຕ຺ຕມ຺ປິ ອກຕ຺ວາ ກຸຓປຂາທນຕ຺ຖໍ ອາຄຕານໍ ສິງ຺ຄາລານໍ ປໍສຸວິຍູຫນໍ ນິສ຺ສາຍ ປຸຣິສກາຣໍ ກຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘຊີວິໂຕ ຍກ຺ຂານຸຠາເວນ ອຕ຺ຕໂນ ສິຣິຄພ຺ຠໍ ໂອຣຸຍ຺ຫ ສິຣິສຍເນ ສຍິຕໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິກໍ ທິສ຺ວາ ໂກປໍ ອກຕ຺ວາວ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສປຖໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ມິຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ຐປຍິຕ຺ວາ ອາຫ –

‘‘ອາສີເສເຖວ ປຸຣິໂສ, ນ ນິພ຺ພິນ຺ເທຍ຺ຍ ປຓ຺ຑິໂຕ;

ປສ຺ສາມິ ໂວຫມຕ຺ຕານໍ, ຍຖາ ອິຈ຺ຉິໍ ຕຖາ ອຫູ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໑.໕໑);

ຂນ຺ຕິວາທີຊາຕເກ ທຸມ຺ເມເຘນ ກາສິຣຎ຺ຎາ ‘‘ກິໍວາທີ ຕ຺ວໍ ສມຓາ’’ຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ‘‘ຂນ຺ຕິວາທີ ນາມາຫ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສກຓ຺ຏກາຫິ ກສາຫິ ຕາເຬຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖປາເທສຸ ຉິຊ຺ຊມາເນສຸ ໂກປມຕ຺ຕມ຺ປິ ນາກາສິ.

ອນຈ຺ຉຣິຍຎ຺ເຈຕໍ, ຍໍ ມຫລ຺ລໂກ ປພ຺ພຊ຺ຊູປຄໂຕ ເອວໍ ກເຣຍ຺ຍ. ຈູຬຘມ຺ມປາລຊາຕເກ ປນ ອຸຕ຺ຕານເສຍ຺ຍໂກປິ ສມາໂນ –

‘‘ຈນ຺ທນຣສານຸລິຕ຺ຕາ, ພາຫາ ຉິຊ຺ຊນ຺ຕິ ຘມ຺ມປາລສ຺ສ;

ທາຍາທສ຺ສ ປຖພ຺ຍາ, ປາຓາ ເມ ເທວ ຣຸຊ຺ຌນ຺ຕີ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໕.໔໙);

ເອວໍ ວິປ຺ປລປມານາຍ ມາຕຸຍາ ປິຕຣາ ມຫາປຕາເປນ ນາມ ຣຎ຺ຎາ ວໍສກຬີເຣສຸ ວິຍ ຈຕູສຸ ຫຕ຺ຖປາເທສຸ ເຉທາປິເຕສຸ ຕາວຕາປິ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິໍ ອນາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສີສມສ຺ສ ຉິນ຺ທຖາຕິ ອາຓຕ຺ເຕ ‘‘ອຍໍ ທານິ ເຕ ຈິຕ຺ຕປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນກາໂລ, ອິທານິ ອມ຺ໂຠ ຘມ຺ມປາລ, ສີສຈ຺ເຉທາຓາປເກ ປິຕຣິ, ສີສຈ຺ເຉທເກ ປຸຣິເສ, ປຣິເທວມານາຍ ມາຕຣິ, ອຕ຺ຕນິ ຈາຕິ ອິເມສຸ ຈຕູສຸ ສມຈິຕ຺ໂຕ ໂຫຫີ’’ຕິ ທຬ຺ຫໍ ສມາທານມຘິຏ຺ຐາຍ ປທຸຏ຺ຐາກາຣມຕ຺ຕມ຺ປິ ນາກາສິ.

ອິທຎ຺ຈາປິ ອນຈ຺ຉຣິຍເມວ, ຍໍ ມນຸສ຺ສຠູໂຕ ເອວມກາສິ. ຕິຣຈ຺ຉານຠູໂຕປິ ປນ ຉທ຺ທນ຺ໂຕ ນາມ ວາຣໂຓ ຫຸຕ຺ວາ ວິສປ຺ປິເຕນ ສລ຺ເລນ ນາຠິຍໍ ວິທ຺ໂຘປິ ຕາວ ອນຕ຺ຖກາຣິມ຺ຫິ ລຸທ຺ທເກ ຈິຕ຺ຕໍ ນປ຺ປທູເສສິ. ຍຖາຫ –

‘‘ສມປ຺ປິໂຕ ປຸຖຸສລ຺ເລນ ນາໂຄ,

ອທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ ລຸທ຺ທກໍ ອຊ຺ຌຠາສິ;

ກິມຕ຺ຖຍໍ ກິສ຺ສ ວາ ສມ຺ມ ເຫຕຸ,

ມມໍ ວຘີ ກສ຺ສ ວາຍໍ ປໂຍໂຄ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໑໖.໑໒໔);

ເອວໍ ວຕ຺ວາ ຈ ກາສິຣຎ຺ໂຎ ມເຫສິຍາ ຕວ ທນ຺ຕານມຕ຺ຖາຍ ເປສິໂຕມ຺ຫິ ຠທນ຺ເຕຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕສ຺ສາ ມໂນຣຖໍ ປູເຣນ຺ໂຕ ຉພ຺ພຓ຺ຓຣສ຺ມິນິຈ຺ຉຣຓສມຸຊ຺ຊລິຕຈາຣຸໂສເຠ ອຕ຺ຕໂນ ທນ຺ເຕ ເຉຕ຺ວາ ອທາສິ.

ມຫາກປິ ຫຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາເຍວ ປພ຺ພຕປປາຕໂຕ ອຸທ຺ຘຣິເຕນ ປຸຣິເສນ –

‘‘ຠກ຺ໂຂ ອຍໍ ມນຸສ຺ສານໍ, ຍເຖວຎ຺ເຎ ວເນ ມິຄາ;

ຍໍນູນິມໍ ວຘິຕ຺ວານ, ຉາໂຕ ຂາເທຍ຺ຍ ວານຣໍ.

‘‘ອາຫິໂຕວ ຄມິສ຺ສາມິ, ມໍສມາທາຍ ສມ຺ພລໍ;

ກນ຺ຕາຣໍ ນິຕ຺ຖຣິສ຺ສາມິ, ປາເຖຍ຺ຍໍ ເມ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໑໖.໒໐໕-໒໐໖); –

ເອວໍ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ສິລໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ມຕ຺ຖເກ ສມ຺ປທາລິເຕ ອສ຺ສຸປຸຓ຺ເຓຫິ ເນຕ຺ເຕຫິ ຕໍ ປຸຣິສໍ ອຸທິກ຺ຂມາໂນ –

‘‘ມາ ອຍ຺ໂຍສິ ເມ ຠທນ຺ເຕ, ຕ຺ວໍ ນາເມຕາທິສໍ ກຣິ;

ຕ຺ວໍ ໂຂສິ ນາມ ທີຆາວຸ, ອຎ຺ຎໍ ວາເຣຕຸມຣຫສີ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໑໖.໒໐໙); –

ວຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ປຸຣິເສ ຈິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປທູເສຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ທຸກ຺ຂໍ ອຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕເມວ ປຸຣິສໍ ເຂມນ຺ຕຠູມິໍ ສມ຺ປາເປສິ.

ຠູຣິທຕ຺ໂຕ ນາມ ນາຄຣາຊາ ຫຸຕ຺ວາ ອຸໂປສຖງ຺ຄານິ ອຘິຏ຺ຐາຍ ວມ຺ມິກມຸທ຺ຘນິ ສຍມາໂນ ກປ຺ປຸຏ຺ຐານຄ຺ຄິສທິເສນ ໂອສເຘນ ສກລສຣີເຣ ສິຎ຺ຈິຍມາໂນປິ ເປຬາຍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ກີຬາປິຍມາໂນປິ ຕສ຺ມິໍ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ມໂນປໂທສມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ອກາສິ. ຍຖາຫ –

‘‘ເປຬາຍ ປກ຺ຂິປນ຺ເຕປິ, ມທ຺ທນ຺ເຕປິ ຈ ປາຓິນາ;

ອລມ຺ປາເນ ນ ກຸປ຺ປາມິ, ສີລຂຓ຺ຑຠຍາ ມມາ’’ຕິ. (ຈຣິຍາ. ໒.໑໖);

ຈມ຺ເປຍ຺ໂຍປິ ນາຄຣາຊາ ຫຸຕ຺ວາ ອຫິຕຸຓ຺ຑິເກນ ວິເຫຐິຍມາໂນ ມໂນປໂທສມຕ຺ຕມ຺ປິ ນຸປ຺ປາເທສິ. ຍຖາຫ –

‘‘ຕທາປິ ມໍ ຘມ຺ມຈາຣິໍ, ອຸປວຸຕ຺ຖອຸໂປສຖໍ;

ອຫິຕຸຓ຺ຑິໂກ ຄເຫຕ຺ວານ, ຣາຊທ຺ວາຣມ຺ຫິ ກີຬຕິ.

‘‘ຍໍ ໂສ ວຓ຺ຓໍ ຈິນ຺ຕຍຕິ, ນີລໍ ປີຕໍ ວ ໂລຫິຕໍ;

ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕານຸວຕ຺ຕນ຺ໂຕ, ໂຫມິ ຈິນ຺ຕິຕສນ຺ນິໂຠ.

‘‘ຖລໍ ກເຣຍ຺ຍໍ ອຸທກໍ, ອຸທກມ຺ປິ ຖລໍ ກເຣ;

ຍທິຫໍ ຕສ຺ສ ກຸປ຺ເປຍ຺ຍໍ, ຂເຓນ ຉາຣິກໍ ກເຣ.

‘‘ຍທິ ຈິຕ຺ຕວສີ ເຫສ຺ສໍ, ປຣິຫາຍິສ຺ສາມິ ສີລໂຕ;

ສີເລນ ປຣິຫີນສ຺ສ, ອຸຕ຺ຕມຕ຺ໂຖ ນ ສິຊ຺ຌຕີ’’ຕິ. (ຈຣິຍາ. ໒.໒໑-໒໔);

ສງ຺ຂປາລນາຄຣາຊາ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຂິຓາຫິ ສຕ຺ຕີຫິ ອຏ຺ຐສຸ ຐາເນສຸ ໂອວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ປຫາຣມຸເຂຫິ ສກຓ຺ຏກາ ລຕາໂຍ ປເວເສຕ຺ວາ ນາສາຍ ທຬ຺ຫໍ ຣຊ຺ຊຸໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ໂສຬສຫິ ໂຠຊປຸຕ຺ເຕຫິ ກາເຊນາທາຍ ວຍ຺ຫມາໂນ ຘຣຓີຕເລ ຆໍສິຍມານສຣີໂຣ ມຫນ຺ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈນຸໂຠນ຺ໂຕ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ໂອໂລກິຕມຕ຺ເຕເນວ ສພ຺ເພ ໂຠຊປຸຕ຺ເຕ ຠສ຺ມໍ ກາຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖປິ ສມາໂນ ຈກ຺ຂຸໍ ອຸມ຺ມີເລຕ຺ວາ ປທຸຏ຺ຐາກາຣມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ອກາສິ.

ຍຖາຫ –

‘‘ຈາຕຸທ຺ທສິໍ ປຎ຺ຈທສິຎ຺ຈຬາຣ,

ອຸໂປສຖໍ ນິຈ຺ຈມຸປາວສາມິ;

ອຖາຄມຸໍ ໂສຬສ ໂຠຊປຸຕ຺ຕາ,

ຣຊ຺ຊຸໍ ຄເຫຕ຺ວານ ທຬ຺ຫຎ຺ຈ ປາສໍ.

‘‘ເຠຕ຺ວານ ນາສໍ ອຕິກສ຺ສ ຣຊ຺ຊຸໍ,

ນຍິໍສຸ ມໍ ສມ຺ປຣິຄຍ຺ຫ ລຸທ຺ທາ;

ເອຕາທິສໍ ທຸກ຺ຂມຫໍ ຕິຕິກ຺ຂໍ,

ອຸໂປສຖໍ ອປ຺ປຏິໂກປຍນ຺ໂຕ’’ຕິ. (ຊາ. ໒.໑໗.໑໘໐-໑໘໑);

ນ ເກວລຎ຺ຈ ເອຕາເນວ, ອຎ຺ຎານິປິ ມາຕຸໂປສກຊາຕກາທີສຸ ອເນການິ ອຈ຺ຉຣິຍານິ ອກາສິ. ຕສ຺ສ ເຕ ອິທານິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ຕໍ ສເທວໂລເກ ເກນຈິ ອປ຺ປຏິສມຂນ຺ຕິຄຸຓໍ ຕໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ອປທິສໂຕ ປຏິຆຈິຕ຺ຕໍ ນາມ ອຸປ຺ປາເທຕຸໍ ອຕິວິຍ ອຍຸຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຕິຣູປນ຺ຕິ.

໒໔໘. ສເຈ ປນສ຺ສ ເອວໍ ສຕ຺ຖຸ ປຸພ຺ພຈຣິຕຄຸຓໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂໂຕປິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ກິເລສານໍ ທາສພ຺ຍໍ ອຸປຄຕສ຺ສ ເນວ ຕໍ ປຏິຆໍ ວູປສມ຺ມຕິ, ອຖາເນນ ອນມຕຄ຺ຄິຍານິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພານິ. ຕຕ຺ຣ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ນ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ໂຕ ສຸລຠຣູໂປ, ໂຍ ນ ມາຕາຠູຕປຸພ຺ໂພ, ໂຍ ນ ປິຕາຠູຕປຸພ຺ໂພ, ໂຍ ນ ຠາຕາ, ໂຍ ນ ຠຄິນີ, ໂຍ ນ ປຸຕ຺ໂຕ, ໂຍ ນ ຘີຕາຠູຕປຸພ຺ພາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໓໗-໑໔໒).

ຕສ຺ມາ ຕສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ ເອວໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕພ຺ພໍ, ‘‘ອຍໍ ກິຣ ເມ ອຕີເຕ ມາຕາ ຫຸຕ຺ວາ ທສມາເສ ກຸຈ຺ຉິຍາ ປຣິຫຣິຕ຺ວາ ມຸຕ຺ຕກຣີສເຂຬສິງ຺ຆາຓິກາທີນິ ຫຣິຈນ຺ທນໍ ວິຍ ອຊິຄຸຈ຺ຉມານາ ອປເນຕ຺ວາ ອຸເຣ ນຈ຺ຈາເປນ຺ຕີ ອງ຺ເຄນ ປຣິຫຣມານາ ໂປເສສິ, ປິຕາ ຫຸຕ຺ວາ ອຊປຖສງ຺ກຸປຖາທີນິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວາຓິຊ຺ຊໍ ປໂຍຊຍມາໂນ ມຍ຺ຫມຕ຺ຖາຍ ຊີວິຕມ຺ປິ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ອຸຠໂຕພ຺ຍູຬ຺ເຫ ສງ຺ຄາເມ ປວິສິຕ຺ວາ ນາວາຍ ມຫາສມຸທ຺ທໍ ປກ຺ຂນ຺ທິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎານິ ຈ ທຸກ຺ກຣານິ ກຣິຕ຺ວາ ‘ປຸຕ຺ຕເກ ໂປເສສ຺ສາມີ’ຕິ ເຕຫິ ເຕຫິ ອຸປາເຍຫິ ຘນໍ ສໍຫຣິຕ຺ວາ ມໍ ໂປເສສິ. ຠາຕາ, ຠຄິນີ, ປຸຕ຺ໂຕ, ຘີຕາ ຈ ຫຸຕ຺ວາປິ ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈຸປກາຣໍ ອກາສີຕິ ຕຕ຺ຣ ເມ ນປ຺ປຕິຣູປໍ ມນໍ ປທູເສຕຸ’’ນ຺ຕິ.

໒໔໙. ສເຈ ປນ ເອວມ຺ປິ ຈິຕ຺ຕໍ ນິພ຺ພາເປຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິເຍວ, ອຖາເນນ ເອວໍ ເມຕ຺ຕານິສໍສາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພາ – ‘‘ອມ຺ໂຠ ປພ຺ພຊິຕ, ນນຸ ວຸຕ຺ຕໍ ຠຄວຕາ –

‘ເມຕ຺ຕາຍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຍາ ອາເສວິຕາຍ ຠາວິຕາຍ ພຫຸລີກຕາຍ ຍານີກຕາຍ ວຕ຺ຖຸກຕາຍ ອນຸຏ຺ຐິຕາຍ ປຣິຈິຕາຍ ສຸສມາຣທ຺ຘາຍ ເອກາທສານິສໍສາ ປາຏິກງ຺ຂາ. ກຕເມ ເອກາທສ? ສຸຂໍ ສຸປຕິ, ສຸຂໍ ປຏິພຸຊ຺ຌຕິ, ນ ປາປກໍ ສຸປິນໍ ປສ຺ສຕິ, ມນຸສ຺ສານໍ ປິໂຍ ໂຫຕິ, ອມນຸສ຺ສານໍ ປິໂຍ ໂຫຕິ, ເທວຕາ ຣກ຺ຂນ຺ຕິ, ນາສ຺ສ ອຄ຺ຄິ ວາ ວິສໍ ວາ ສຕ຺ຖໍ ວາ ກມຕິ, ຕຸວຏໍ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຘິຍຕິ, ມຸຂວຓ຺ໂຓ ປສີທຕິ, ອສມ຺ມູຬ຺ໂຫ ກາລງ຺ກໂຣຕິ, ອຸຕ຺ຕຣິມປ຺ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກູປໂຄ ໂຫຕີ’ຕິ (ອ. ນິ. ໑໑.໑໕).

‘‘ສເຈ ຕ຺ວໍ ອິທໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ນິພ຺ພາເປສ຺ສສິ, ອິເມຫິ ອານິສໍເສຫິ ປຣິພາຫິໂຣ ຠວິສ຺ສສີ’’ຕິ.

໒໕໐. ເອວມ຺ປິ ນິພ຺ພາເປຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ເຕນ ປນ ຘາຕຸວິນິພ຺ໂຠໂຄ ກາຕພ຺ໂພ. ກຖໍ? ‘‘ອມ຺ໂຠ ປພ຺ພຊິຕ, ຕ຺ວໍ ເອຕສ຺ສ ກຸຊ຺ຌມາໂນ ກສ຺ສ ກຸຊ຺ຌສິ? ກິໍ ເກສານໍ ກຸຊ຺ຌສິ, ອຸທາຫຸ ໂລມານໍ, ນຂານໍ…ເປ… ມຸຕ຺ຕສ຺ສ ກຸຊ຺ຌສິ? ອຖ ວາ ປນ ເກສາທີສຸ ປຖວີຘາຕຸຍາ ກຸຊ຺ຌສິ, ອາໂປຘາຕຸຍາ, ເຕໂຊຘາຕຸຍາ, ວາໂຍຘາຕຸຍາ ກຸຊ຺ຌສິ? ເຍ ວາ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ເຘ ທ຺ວາທສາຍຕນານິ ອຏ຺ຐາຣສ ຘາຕຸໂຍ ອຸປາທາຍ ອຍມາຍສ຺ມາ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເຕສຸ ກິໍ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ກຸຊ຺ຌສິ, ອຸທາຫຸ ເວທນາ ສຎ຺ຎາ ສງ຺ຂາຣວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ກຸຊ຺ຌສິ? ກິໍ ວາ ຈກ຺ຂາຍຕນສ຺ສ ກຸຊ຺ຌສິ, ກິໍ ຣູປາຍຕນສ຺ສ ກຸຊ຺ຌສິ…ເປ… ກິໍ ມນາຍຕນສ຺ສ ກຸຊ຺ຌສິ, ກິໍ ຘມ຺ມາຍຕນສ຺ສ ກຸຊ຺ຌສິ? ກິໍ ວາ ຈກ຺ຂຸຘາຕຸຍາ ກຸຊ຺ຌສິ, ກິໍ ຣູປຘາຕຸຍາ, ກິໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຍາ…ເປ… ກິໍ ມໂນຘາຕຸຍາ, ກິໍ ຘມ຺ມຘາຕຸຍາ, ກິໍ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຍາ’’ຕິ? ເອວຎ຺ຫິ ຘາຕຸວິນິພ຺ໂຠຄໍ ກໂຣໂຕ ອາຣຄ຺ເຄ ສາສປສ຺ສ ວິຍ ອາກາເສ ຈິຕ຺ຕກມ຺ມສ຺ສ ວິຍ ຈ ໂກຘສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐານຏ຺ຐານໍ ນ ໂຫຕິ.

໒໕໑. ຘາຕຸວິນິພ຺ໂຠຄໍ ປນ ກາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ເຕນ ທານສໍວິຠາໂຄ ກາຕພ຺ໂພ. ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ປຣສ຺ສ ທາຕພ຺ພໍ, ປຣສ຺ສ ສນ຺ຕກໍ ອຕ຺ຕນາ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປນ ປໂຣ ຠິນ຺ນາຊີໂວ ໂຫຕິ ອປຣິໂຠຄາຣຫປຣິກ຺ຂາໂຣ, ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກເມວ ທາຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ເສວໍ ກໂຣໂຕ ເອກນ຺ເຕເນວ ຕສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ ອາຆາໂຕ ວູປສມ຺ມຕິ. ອິຕຣສ຺ສ ຈ ອຕີຕຊາຕິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອນຸພນ຺ໂຘປິ ໂກໂຘ ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ວູປສມ຺ມຕິ, ຈິຕ຺ຕລປພ຺ພຕວິຫາເຣ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວຸຏ຺ຐາປິຕເສນາສເນນ ປິຓ຺ຑປາຕິກຕ຺ເຖເຣນ ‘‘ອຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຏ຺ຐກຫາປຓຄ຺ຆນໂກ ປຕ຺ໂຕ ມມ ມາຕຣາ ອຸປາສິກາຍ ທິນ຺ໂນ ຘມ຺ມິຍລາໂຠ, ມຫາອຸປາສິກາຍ ປຸຎ຺ຎລາຠໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ທິນ຺ນໍ ປຕ຺ຕໍ ລທ຺ຘມຫາເຖຣສ຺ສ ວິຍ. ເອວໍ ມຫານຸຠາວເມຕໍ ທານໍ ນາມ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –

‘‘ອທນ຺ຕທມນໍ ທານໍ, ທານໍ ສພ຺ພຕ຺ຖສາຘກໍ;

ທາເນນ ປິຍວາຈາຍ, ອຸນ຺ນມນ຺ຕິ ນມນ຺ຕິ ຈາ’’ຕິ.

໒໕໒. ຕສ຺ເສວໍ ເວຣີປຸຄ຺ຄເລ ວູປສນ຺ຕປຏິຆສ຺ສ ຍຖາ ປິຍາຕິປ຺ປິຍສຫາຍກມຊ຺ຌຕ຺ເຕສຸ, ເອວໍ ຕສ຺ມິມ຺ປິ ເມຕ຺ຕາວເສນ ຈິຕ຺ຕໍ ປວຕ຺ຕຕິ. ອຖາເນນ ປຸນປ຺ປຸນໍ ເມຕ຺ຕາຍນ຺ເຕນ ອຕ຺ຕນິ ປິຍປຸຄ຺ຄເລ ມຊ຺ຌຕ຺ເຕ ເວຣີປຸຄ຺ຄເລຕິ ຈຕູສຸ ຊເນສຸ ສມຈິຕ຺ຕຕໍ ສມ຺ປາເທນ຺ເຕນ ສີມາສມ຺ເຠໂທ ກາຕພ຺ໂພ. ຕສ຺ສິທໍ ລກ຺ຂຓໍ, ສເຈ ອິມສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ ປິຍມຊ຺ຌຕ຺ຕເວຣີຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຕ຺ຕຈຕຸຕ຺ເຖ ເອກສ຺ມິໍ ປເທເສ ນິສິນ຺ເນ ໂຈຣາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອມ຺ຫາກໍ ເທຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ກາຣຓາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຕໍ ມາເຣຕ຺ວາ ຄລໂລຫິຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ພລິກຣຓຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ ວເທຍ຺ຍຸໍ, ຕຕ຺ຣ ເຈໂສ ຠິກ຺ຂຸ ‘‘ອສຸກໍ ວາ ອສຸກໍ ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕູ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຍ຺ຍ, ອກໂຕວ ໂຫຕິ ສີມາສມ຺ເຠໂທ. ສເຈປິ ‘‘ມໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕຸ, ມາ ອິເມ ຕໂຍ’’ຕິປິ ຈິນ຺ເຕຍ຺ຍ, ອກໂຕວ ໂຫຕິ ສີມາສມ຺ເຠໂທ. ກສ຺ມາ? ຍສ຺ສ ຍສ຺ສ ຫິ ຄຫຓມິຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອຫິເຕສີ ໂຫຕິ, ອິຕເຣສໍເຍວ ຫິເຕສີ ໂຫຕິ.

ຍທາ ປນ ຈຕຸນ຺ນໍ ຊນານມນ຺ຕເຣ ເອກມ຺ປິ ໂຈຣານໍ ທາຕພ຺ພໍ ນ ປສ຺ສຕິ, ອຕ຺ຕນິ ຈ ເຕສຸ ຈ ຕີສຸ ຊເນສຸ ສມເມວ ຈິຕ຺ຕໍ ປວຕ຺ເຕຕິ, ກໂຕ ໂຫຕິ ສີມາສມ຺ເຠໂທ. ເຕນາຫຸ ໂປຣາຓາ –

‘‘ອຕ຺ຕນິ ຫິຕມຊ຺ຌຕ຺ເຕ, ອຫິເຕ ຈ ຈຕຸພ຺ພິເຘ;

ຍທາ ປສ຺ສຕິ ນານຕ຺ຕໍ, ຫິຕຈິຕ຺ໂຕວ ປາຓິນໍ.

‘‘ນ ນິກາມລາຠີ ເມຕ຺ຕາຍ, ກຸສລີຕິ ປວຸຈ຺ຈຕິ;

ຍທາ ຈຕສ຺ໂສ ສີມາໂຍ, ສມ຺ຠິນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸໂນ.

‘‘ສມໍ ຜຣຕິ ເມຕ຺ຕາຍ, ສພ຺ພໂລກໍ ສເທວກໍ;

ມຫາວິເສໂສ ປຸຣິເມນ, ຍສ຺ສ ສີມາ ນ ຎາຍຕີ’’ຕິ.

໒໕໓. ເອວໍ ສີມາສມ຺ເຠທສມກາລເມວ ຈ ອິມິນາ ຠິກ຺ຂຸນາ ນິມິຕ຺ຕຎ຺ຈ ອຸປຈາຣຎ຺ຈ ລທ຺ຘໍ ໂຫຕິ. ສີມາສມ຺ເຠເທ ປນ ກເຕ ຕເມວ ນິມິຕ຺ຕໍ ອາເສວນ຺ໂຕ ຠາເວນ຺ໂຕ ພຫຸລີກໂຣນ຺ໂຕ ອປ຺ປກສິເຣເນວ ປຖວີກສິເຓ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອປ຺ປນໍ ປາປຸຓາຕິ.

ເອຕ຺ຕາວຕາເນນ ອຘິຄຕໍ ໂຫຕິ ປຎ຺ຈງ຺ຄວິປ຺ປຫີນໍ ປຎ຺ຈງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ຕິວິຘກລ຺ຍາຓໍ ທສລກ຺ຂຓສມ຺ປນ຺ນໍ ປຐມຊ຺ຌານໍ ເມຕ຺ຕາສຫຄຕໍ. ອຘິຄເຕ ຈ ຕສ຺ມິໍ ຕເທວ ນິມິຕ຺ຕໍ ອາເສວນ຺ໂຕ ຠາເວນ຺ໂຕ ພຫຸລີກໂຣນ຺ໂຕ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຈຕຸກ຺ກນເຍ ທຸຕິຍຕຕິຍຊ຺ຌານານິ, ປຎ຺ຈກນເຍ ທຸຕິຍຕຕິຍຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານານິ ຈ ປາປຸຓາຕິ.

ໂສ ຫິ ປຐມຊ຺ຌານາທີນໍ ອຎ຺ຎຕຣວເສນ ເມຕ຺ຕາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ເອກໍ ທິສໍ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ. ຕຖາ ທຸຕິຍໍ, ຕຖາ ຕຕິຍໍ, ຕຖາ ຈຕຸຕ຺ຖໍ. ອິຕິ ອຸທ຺ຘມໂຘ ຕິຣິຍໍ ສພ຺ພຘິ ສພ຺ພຕ຺ຕຕາຍ ສພ຺ພາວນ຺ຕໍ ໂລກໍ ເມຕ຺ຕາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ວິປຸເລນ ມຫຄ຺ຄເຕນ ອປ຺ປມາເຓນ ອເວເຣນ ອພ຺ຍາປຊ຺ເຊນ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ (ວິຠ. ໖໔໒; ທີ. ນິ. ໑.໕໕໖). ປຐມຊ຺ຌານາທິວເສນ ອປ຺ປນາປ຺ປຕ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ເສວ ຫິ ອຍໍ ວິກຸພ຺ພນາ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ.

໒໕໔. ເອຕ຺ຖ ຈ ເມຕ຺ຕາສຫຄເຕນາຕິ ເມຕ຺ຕາຍ ສມນ຺ນາຄເຕນ. ເຈຕສາຕິ ຈິຕ຺ເຕນ. ເອກໍ ທິສນ຺ຕິ ເອກເມກິສ຺ສາ ທິສາຍ ປຐມປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ ສຕ຺ຕໍ ອຸປາທາຍ ເອກທິສາປຣິຍາປນ຺ນສຕ຺ຕຜຣຓວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຜຣິຕ຺ວາຕິ ຜຸສິຕ຺ວາ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ. ວິຫຣຕີຕິ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣາຘິຏ຺ຐິຕໍ ອິຣິຍາປຖວິຫາຣໍ ປວຕ຺ເຕຕິ. ຕຖາ ທຸຕິຍນ຺ຕິ ຍຖາ ປຸຣຕ຺ຖິມາທີສຸ ທິສາສຸ ຍໍກິຎ຺ຈິ ເອກໍ ທິສໍ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ, ຕເຖວ ຕທນນ຺ຕຣໍ ທຸຕິຍໍ ຕຕິຍໍ ຈຕຸຕ຺ຖຎ຺ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຕິ ອຸທ຺ຘນ຺ຕິ ເອເຕເນວ ນເຍນ ອຸປຣິມໍ ທິສນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອໂຘ ຕິຣິຍນ຺ຕິ ອໂຘທິສມ຺ປິ ຕິຣິຍໍທິສມ຺ປິ ເອວເມວ. ຕຕ຺ຖ ຈ ອໂຘຕິ ເຫຏ຺ຐາ. ຕິຣິຍນ຺ຕິ ອນຸທິສາສຸ. ເອວໍ ສພ຺ພທິສາສຸ ອສ຺ສມຓ຺ຑເລ ອສ຺ສມິວ ເມຕ຺ຕາສຫຄຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ສາເຣຕິປິ ປຈ຺ຈາສາເຣຕິປີຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ເອກໍ ທິສໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ໂອຘິໂສ ເມຕ຺ຕາຜຣຓໍ ທສ຺ສິຕໍ.

ສພ຺ພຘີຕິອາທິ ປນ ອໂນຘິໂສ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພຘີຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ສພ຺ພຕ຺ຕຕາຍາຕິ ສພ຺ເພສຸ ຫີນມຊ຺ຌິມຸກ຺ກຏ຺ຐມິຕ຺ຕສປຕ຺ຕມຊ຺ຌຕ຺ຕາທິປ຺ປເຠເທສຸ ອຕ຺ຕຕາຍ. ‘‘ອຍໍ ປຣສຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວິຠາຄໍ ອກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕສມຕາຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຖ ວາ ສພ຺ພຕ຺ຕຕາຍາຕິ ສພ຺ເພນ ຈິຕ຺ຕຠາເຄນ ອີສກມ຺ປິ ພຫິ ອວິກ຺ຂິປມາໂນຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສພ຺ພາວນ຺ຕນ຺ຕິ ສພ຺ພສຕ຺ຕວນ຺ຕໍ, ສພ຺ພສຕ຺ຕຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂລກນ຺ຕິ ສຕ຺ຕໂລກໍ. ວິປຸເລນາຕິເອວມາທິປຣິຍາຍທສ຺ສນໂຕ ປເນຕ຺ຖ ປຸນ ເມຕ຺ຕາສຫຄເຕນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ວາ ເອຕ຺ຖ ໂອຘິໂສ ຜຣເຓ ວິຍ ປຸນ ຕຖາສທ຺ໂທ ອິຕິສທ຺ໂທ ວາ ນ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ປຸນ ເມຕ຺ຕາສຫຄເຕນ ເຈຕສາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິຄມວເສນ ວາ ເອຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິປຸເລນາຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ ຜຣຓວເສນ ວິປຸລຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ຠູມິວເສນ ປນ ເອຕໍ ມຫຄ຺ຄຕໍ ປຄຸຓວເສນ ຈ ອປ຺ປມາຓສຕ຺ຕາຣມ຺ມຓວເສນ ຈ ອປ຺ປມາຓໍ, ພ຺ຍາປາທປຈ຺ຈຕ຺ຖິກປ຺ປຫາເນນ ອເວຣໍ, ໂທມນສ຺ສປ຺ປຫານໂຕ ອພ຺ຍາປຊ຺ຊໍ, ນິທ຺ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຍໍ ເມຕ຺ຕາສຫຄເຕນ ເຈຕສາຕິອາທິນາ ນເຍນ ວຸຕ຺ຕາຍ ວິກຸພ຺ພນາຍ ອຕ຺ໂຖ.

໒໕໕. ຍຖາ ຈາຍໍ ອປ຺ປນາປ຺ປຕ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ເສວ ວິກຸພ຺ພນາ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕຖາ ຍມ຺ປິ ປຏິສມ຺ຠິທາຍໍ (ປຏິ. ມ. ໒.໒໒) ‘‘ປຎ຺ຈຫາກາເຣຫິ ອໂນຘິໂສຜຣຓາ ເມຕ຺ຕາເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ, ສຕ຺ຕຫາກາເຣຫິ ໂອຘິໂສຜຣຓາ ເມຕ຺ຕາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ, ທສຫາກາເຣຫິ ທິສາຜຣຓາ ເມຕ຺ຕາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕມ຺ປິ ອປ຺ປນາປ຺ປຕ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ເສວ ສມ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຕຕ຺ຖ ຈ ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ ອເວຣາ ອພ຺ຍາປຊ຺ຊາ ອນີຆາ ສຸຂີ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຫຣນ຺ຕຸ, ສພ຺ເພ ປາຓາ, ສພ຺ເພ ຠູຕາ, ສພ຺ເພ ປຸຄ຺ຄລາ, ສພ຺ເພ ອຕ຺ຕຠາວປຣິຍາປນ຺ນາ ອເວຣາ…ເປ… ປຣິຫຣນ຺ຕູຕິ ອິເມຫິ ປຎ຺ຈຫາກາເຣຫິ ອໂນຘິໂສຜຣຓາ ເມຕ຺ຕາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ສພ຺ພາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ອເວຣາ…ເປ… ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຫຣນ຺ຕຸ, ສພ຺ເພ ປຸຣິສາ, ສພ຺ເພ ອຣິຍາ, ສພ຺ເພ ອນຣິຍາ, ສພ຺ເພ ເທວາ, ສພ຺ເພ ມນຸສ຺ສາ, ສພ຺ເພ ວິນິປາຕິກາ ອເວຣາ…ເປ… ປຣິຫຣນ຺ຕູຕິ ອິເມຫິ ສຕ຺ຕຫາກາເຣຫິ ໂອຘິໂສຜຣຓາ ເມຕ຺ຕາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ສພ຺ເພ ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ທິສາຍ ສຕ຺ຕາ ອເວຣາ…ເປ… ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຫຣນ຺ຕຸ. ສພ຺ເພ ປຈ຺ຉິມາຍ ທິສາຍ, ສພ຺ເພ ອຸຕ຺ຕຣາຍ ທິສາຍ, ສພ຺ເພ ທກ຺ຂິຓາຍ ທິສາຍ, ສພ຺ເພ ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ອນຸທິສາຍ, ສພ຺ເພ ປຈ຺ຉິມາຍ ອນຸທິສາຍ, ສພ຺ເພ ອຸຕ຺ຕຣາຍ ອນຸທິສາຍ, ສພ຺ເພ ທກ຺ຂິຓາຍ ອນຸທິສາຍ, ສພ຺ເພ ເຫຏ຺ຐິມາຍ ທິສາຍ, ສພ຺ເພ ອຸປຣິມາຍ ທິສາຍ ສຕ຺ຕາ ອເວຣາ…ເປ… ປຣິຫຣນ຺ຕຸ. ສພ຺ເພ ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ທິສາຍ ປາຓາ, ຠູຕາ, ປຸຄ຺ຄລາ, ອຕ຺ຕຠາວປຣິຍາປນ຺ນາ, ອເວຣາ…ເປ… ປຣິຫຣນ຺ຕຸ. ສພ຺ພາ ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ທິສາຍ ອິຕ຺ຖິໂຍ, ສພ຺ເພ ປຸຣິສາ, ອຣິຍາ, ອນຣິຍາ, ເທວາ, ມນຸສ຺ສາ, ວິນິປາຕິກາ ອເວຣາ…ເປ… ປຣິຫຣນ຺ຕຸ. ສພ຺ພາ ປຈ຺ຉິມາຍ ທິສາຍ, ອຸຕ຺ຕຣາຍ, ທກ຺ຂິຓາຍ, ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ອນຸທິສາຍ, ປຈ຺ຉິມາຍ, ອຸຕ຺ຕຣາຍ, ທກ຺ຂິຓາຍ ອນຸທິສາຍ, ເຫຏ຺ຐິມາຍ ທິສາຍ, ອຸປຣິມາຍ ທິສາຍ ອິຕ຺ຖິໂຍ…ເປ… ວິນິປາຕິກາ ອເວຣາ ອພ຺ຍາປຊ຺ຊາ ອນີຆາ ສຸຂີ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຫຣນ຺ຕູຕິ ອິເມຫິ ທສຫາກາເຣຫິ ທິສາຜຣຓາ ເມຕ຺ຕາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

໒໕໖. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ເພຕິ ອນວເສສປຣິຍາທານເມຕໍ. ສຕ຺ຕາຕິ ຣູປາທີສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ຉນ຺ທຣາເຄນ ສຕ຺ຕາ ວິສຕ຺ຕາຕິ ສຕ຺ຕາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ –