໑໐. ອາຣຸປ຺ປນິທ຺ເທໂສ

ປຐມາຣຸປ຺ປວຓ຺ຓນາ

໒໗໕. ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣານນ຺ຕຣໍ ອຸທ຺ທິຏ຺ເຐສຸ ປນ ຈຕູສຸ ອາຣຸປ຺ເປສຸ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ ຕາວ ຠາເວຕຸກາໂມ ‘‘ທິສ຺ສນ຺ເຕ ໂຂ ປນ ຣູປາຘິກຣຓໍ ທຓ຺ຑາທານສຕ຺ຖາທານກລຫວິຄ຺ຄຫວິວາທາ, ນຕ຺ຖິ ໂຂ ປເນຕໍ ສພ຺ພໂສ ອາຣຸປ຺ເປຕິ. ໂສ ອິຕິ ປຏິສງ຺ຂາຍ ຣູປານໍເຍວ ນິພ຺ພິທາຍ ວິຣາຄາຍ ນິໂຣຘາຍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໑໐໓) ວຈນໂຕ ເອເຕສໍ ທຓ຺ຑາທານາທີນຎ຺ເຈວ ຈກ຺ຂຸໂສຕໂຣຄາທີນຎ຺ຈ ອາພາຘສຫສ຺ສານໍ ວເສນ ກຣຊຣູເປ ອາທີນວໍ ທິສ຺ວາ ຕສ຺ສ ສມຕິກ຺ກມາຍ ຐເປຕ຺ວາ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາກາສກສິຓໍ ນວສຸ ປຖວີກສິຓາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ.

ຕສ຺ສ ກິຎ຺ຈາປິ ຣູປາວຈຣຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານວເສນ ກຣຊຣູປໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ອຖ ໂຂ ກສິຓຣູປມ຺ປິ ຍສ຺ມາ ຕປ຺ປຏິຠາຄເມວ, ຕສ຺ມາ ຕມ຺ປິ ສມຕິກ຺ກມິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ. ກຖໍ? ຍຖາ ອຫິຠີຣຸໂກ ປຸຣິໂສ ອຣຎ຺ເຎ ສປ຺ເປນ ອນຸພທ຺ໂຘ ເວເຄນ ປລາຍິຕ຺ວາ ປລາຕຏ຺ຐາເນ ເລຂາຈິຕ຺ຕໍ ຕາລປຓ຺ຓໍ ວາ ວລ຺ລິໍ ວາ ຣຊ຺ຊຸໍ ວາ ຜລິຕາຍ ວາ ປນ ປຖວິຍາ ຜລິຕນ຺ຕຣໍ ທິສ຺ວາ ຠາຍເຕວ ອຸຕ຺ຕສເຕວ, ເນວ ນໍ ທກ຺ຂິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ. ຍຖາ ຈ ອນຕ຺ຖກາຣິນາ ເວຣິປຸຣິເສນ ສທ຺ຘິໍ ເອກຄາເມ ວສມາໂນ ປຸຣິໂສ ເຕນ ວຘພນ຺ຘເຄຫຌາປນາທີຫິ ອຸປທ຺ທຸໂຕ ອຎ຺ຎໍ ຄາມໍ ວສນຕ຺ຖາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຕ຺ຣາປິ ເວຣິນາ ສມານຣູປສທ຺ທສມຸທາຈາຣໍ ປຸຣິສໍ ທິສ຺ວາ ຠາຍເຕວ ອຸຕ຺ຕສເຕວ, ເນວ ນໍ ທກ຺ຂິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ.

ຕຕ຺ຣິທໍ ໂອປມ຺ມສໍສນ຺ທນໍ – ເຕສໍ ຫິ ປຸຣິສານໍ ອຫິນາ ເວຣິນາ ວາ ອຸປທ຺ທຸຕກາໂລ ວິຍ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອາຣມ຺ມຓວເສນ ກຣຊຣູປສມງ຺ຄິກາໂລ. ເຕສໍ ເວເຄນ ປລາຍນອຎ຺ຎຄາມຄມນານິ ວິຍ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຣູປາວຈຣຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານວເສນ ກຣຊຣູປສມຕິກ຺ກມນກາໂລ. ເຕສໍ ປລາຕຏ຺ຐາເນ ຈ ອຎ຺ຎຄາເມ ຈ ເລຂາຈິຕ຺ຕຕາລປຓ຺ຓາທີນິ ເຈວ ເວຣິສທິສໍ ປຸຣິສຎ຺ຈ ທິສ຺ວາ ຠຍສນ຺ຕາສອທສ຺ສນກາມຕາ ວິຍ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກສິຓຣູປມ຺ປິ ຕປ຺ປຏິຠາຄເມວ ອິທນ຺ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ຕມ຺ປິ ສມຕິກ຺ກມິຕຸກາມຕາ. ສູກຣາຠິຫຕສຸນຂປິສາຈຠີຣຸກາທິກາປິ ເຈຕ຺ຖ ອຸປມາ ເວທິຕພ຺ພາ.

໒໗໖. ເອວໍ ໂສ ຕສ຺ມາ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓຠູຕາ ກສິຓຣູປາ ນິພ຺ພິຊ຺ຊ ປກ຺ກມິຕຸກາໂມ ປຎ຺ຈຫາກາເຣຫິ ຈິຓ຺ຓວສີ ຫຸຕ຺ວາ ປຄຸຓຣູປາວຈຣຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ຕສ຺ມິໍ ຌາເນ ‘‘ອິມໍ ມຍາ ນິພ຺ພິຓ຺ຓໍ ຣູປໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ ຈ, ‘‘ອາສນ຺ນໂສມນສ຺ສປຈ຺ຈຕ຺ຖິກ’’ນ຺ຕິ ຈ, ‘‘ສນ຺ຕວິໂມກ຺ຂໂຕ ໂອຬາຣິກ’’ນ຺ຕິ ຈ ອາທີນວໍ ປສ຺ສຕິ. ອງ຺ໂຄຬາຣິກຕາ ປເນຕ຺ຖ ນຕ຺ຖິ. ຍເຖວ ເຫຕໍ ຣູປໍ ທຸວງ຺ຄິກໍ, ເອວໍ ອາຣຸປ຺ປານິປີຕິ.

ໂສ ຕຕ຺ຖ ເອວໍ ອາທີນວໍ ທິສ຺ວາ ນິກນ຺ຕິໍ ປຣິຍາທາຍ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ ສນ຺ຕໂຕ ອນນ຺ຕໂຕ ມນສິກຣິຕ຺ວາ ຈກ຺ກວາຬປຣິຍນ຺ຕໍ ວາ ຍຕ຺ຕກໍ ອິຈ຺ຉຕິ ຕຕ຺ຕກໍ ວາ ກສິຓໍ ປຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ເຕນ ຜຸຏ຺ໂຐກາສໍ ‘‘ອາກາໂສ ອາກາໂສ’’ຕິ ວາ, ‘‘ອນນ຺ໂຕ ອາກາໂສ’’ຕິ ວາ ມນສິກໂຣນ຺ໂຕ ອຸຄ຺ຆາເຏຕິ ກສິຓໍ. ອຸຄ຺ຆາເຏນ຺ໂຕ ຫິ ເນວ ກິລຎ຺ຊໍ ວິຍ ສໍເວລ຺ເລຕິ, ນ ກປາລໂຕ ປູວໍ ວິຍ ອຸທ຺ຘຣຕິ, ເກວລໍ ປນ ຕໍ ເນວ ອາວຊ຺ເຊຕິ, ນ ມນສິ ກໂຣຕິ, ນ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຕິ, ອນາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ອມນສິກໂຣນ຺ໂຕ ອປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ໂຕ ຈ ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ເຕນ ຜຸຏ຺ໂຐກາສໍ ‘‘ອາກາໂສ ອາກາໂສ’’ຕິ ມນສິກໂຣນ຺ໂຕ ກສິຓໍ ອຸຄ຺ຆາເຏຕິ ນາມ. ກສິຓມ຺ປິ ອຸຄ຺ຆາຏິຍມານໍ ເນວ ອຸພ຺ພຏ຺ຏຕິ ນ ວິວຏ຺ຏຕິ, ເກວລໍ ອິມສ຺ສ ອມນສິກາຣຎ຺ຈ ‘‘ອາກາໂສ ອາກາໂສ’’ຕິ ມນສິກາຣຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ອຸຄ຺ຆາຏິຕໍ ນາມ ໂຫຕິ, ກສິຓຸຄ຺ຆາຏິມາກາສມຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ກສິຓຸຄ຺ຆາຏິມາກາສນ຺ຕິ ວາ ກສິຓຜຸຏ຺ໂຐກາໂສຕິ ວາ ກສິຓວິວິຕ຺ຕາກາສນ຺ຕິ ວາ ສພ຺ພເມຕໍ ເອກເມວ.

ໂສ ຕໍ ກສິຓຸຄ຺ຆາຏິມາກາສນິມິຕ຺ຕໍ ‘‘ອາກາໂສ ອາກາໂສ’’ຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອາວຊ຺ເຊຕິ, ຕກ຺ກາຫຕໍ ວິຕກ຺ກາຫຕໍ ກໂຣຕິ. ຕສ຺ເສວໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອາວຊ຺ຊຍໂຕ ຕກ຺ກາຫຕໍ ວິຕກ຺ກາຫຕໍ ກໂຣໂຕ ນີວຣຓານິ ວິກ຺ຂມ຺ຠນ຺ຕິ, ສຕິ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ, ອຸປຈາເຣນ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຘິຍຕິ. ໂສ ຕໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອາເສວຕິ, ຠາເວຕິ, ພຫຸລີກໂຣຕິ. ຕສ຺ເສວໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອາວຊ຺ຊຍໂຕ ມນສິກໂຣໂຕ ປຖວີກສິຓາທີສຸ ຣູປາວຈຣຈິຕ຺ຕໍ ວິຍ ອາກາເສ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນຈິຕ຺ຕໍ ອປ຺ເປຕິ. ອິຘາປິ ຫິ ປຸຣິມຠາເຄ ຕີຓິ ຈຕ຺ຕາຣິ ວາ ຊວນານິ ກາມາວຈຣານິ ອຸເປກ຺ຂາເວທນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາເນວ ໂຫນ຺ຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ ປຎ຺ຈມໍ ວາ ອຣູປາວຈຣໍ. ເສສໍ ປຖວີກສິເຓ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ, ເອວໍ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ອຣູປາວຈຣຈິຕ຺ເຕ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຍຖາ ນາມ ຍານປ຺ປຸໂຕຬິ ກຸມ຺ຠິມຸຂາທີນໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ນີລປິໂລຕິກາຍ ວາ ປີຕໂລຫິໂຕທາຕາທີນໍ ວາ ອຎ຺ຎຕຣາຍ ປິໂລຕິກາຍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ເປກ຺ຂມາໂນ ປຸຣິໂສ ວາຕເວເຄນ ວາ ອຎ຺ເຎນ ວາ ເກນຈິ ອປນີຕາຍ ປິໂລຕິກາຍ ອາກາສໍເຍວ ເປກ຺ຂມາໂນ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ, ເອວເມວ ປຸພ຺ເພ ກສິຓມຓ຺ຑລໍ ຌານຈກ຺ຂຸນາ ເປກ຺ຂມາໂນ ວິຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ອາກາໂສ ອາກາໂສ’’ຕິ ອິມິນາ ປຣິກມ຺ມມນສິກາເຣນ ສຫສາ ອປນີເຕ ຕສ຺ມິໍ ນິມິຕ຺ເຕ ອາກາສຎ຺ເຎວ ເປກ຺ຂມາໂນ ວິຫຣຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ເຈສ ‘‘ສພ຺ພໂສ ຣູປສຎ຺ຎານໍ ສມຕິກ຺ກມາ ປຏິຆສຎ຺ຎານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາ ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎານໍ ອມນສິກາຣາ ‘ອນນ຺ໂຕ ອາກາໂສ’ຕິ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ (ວິຠ. ໕໐໘; ທີ. ນິ. ໒.໑໒໙).

໒໗໗. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພໂສຕິ ສພ຺ພາກາເຣນ, ສພ຺ພາສໍ ວາ ອນວເສສານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣູປສຎ຺ຎານນ຺ຕິ ສຎ຺ຎາສີເສນ ວຸຕ຺ຕຣູປາວຈຣຊ຺ຌານານຎ຺ເຈວ ຕທາຣມ຺ມຓານຎ຺ຈ. ຣູປາວຈຣຊ຺ຌານມ຺ປິ ຫິ ຣູປນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘‘ຣູປີ ຣູປານິ ປສ຺ສຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໒.໑໒໙), ຕສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓມ຺ປິ ‘‘ພຫິທ຺ຘາ ຣູປານິ ປສ຺ສຕິ ສຸວຓ຺ຓທຸພ຺ພຓ຺ຓານີ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໒.໑໗໓), ຕສ຺ມາ ອິຘ ຣູເປ ສຎ຺ຎາ ຣູປສຎ຺ຎາຕິ ເອວໍ ສຎ຺ຎາສີເສນ ວຸຕ຺ຕຣູປາວຈຣຊ຺ຌານສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຣູປໍ ສຎ຺ຎາ ອສ຺ສາຕິ ຣູປສຎ຺ຎໍ. ຣູປໍ ອສ຺ສ ນາມນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປຖວີກສິຓາທິເຠທສ຺ສ ຕທາຣມ຺ມຓສ຺ສ ເຈຕໍ ອຘິວຈນນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສມຕິກ຺ກມາຕິ ວິຣາຄາ ນິໂຣຘາ ຈ. ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ? ເອຕາສໍ ກຸສລວິປາກກິຣິຍວເສນ ປຎ຺ຈທສນ຺ນໍ ຌານສງ຺ຂາຕານໍ ຣູປສຎ຺ຎານໍ, ເອເຕສຎ຺ຈ ປຖວີກສິຓາທິວເສນ ນວນ຺ນໍ ອາຣມ຺ມຓສງ຺ຂາຕານໍ ຣູປສຎ຺ຎານໍ ສພ຺ພາກາເຣນ ອນວເສສານໍ ວາ ວິຣາຄາ ຈ ນິໂຣຘາ ຈ ວິຣາຄເຫຕຸຎ຺ເຈວ ນິໂຣຘເຫຕຸຎ຺ຈ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ນ ຫິ ສກ຺ກາ ສພ຺ພໂສ ອນຕິກ຺ກນ຺ຕຣູປສຎ຺ເຎນ ເອຕໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣິຕຸນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ອາຣມ຺ມເຓ ອວິຣຕ຺ຕສ຺ສ ສຎ຺ຎາສມຕິກ຺ກໂມ ນ ໂຫຕິ, ສມຕິກ຺ກນ຺ຕາສຸ ຈ ສຎ຺ຎາສຸ ອາຣມ຺ມຓໍ ສມຕິກ຺ກນ຺ຕເມວ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ອາຣມ຺ມຓສມຕິກ຺ກມໍ ອວຕ຺ວາ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ຣູປສຎ຺ຎາ? ຣູປາວຈຣສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປນ຺ນສ຺ສ ວາ ອຸປປນ຺ນສ຺ສ ວາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣິສ຺ສ ວາ ສຎ຺ຎາ ສຎ຺ຊານນາ ສຎ຺ຊານິຕຕ຺ຕໍ, ອິມາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ຣູປສຎ຺ຎາໂຍ. ອິມາ ຣູປສຎ຺ຎາໂຍ ອຕິກ຺ກນ຺ໂຕ ໂຫຕິ ວີຕິກ຺ກນ຺ໂຕ ສມຕິກ຺ກນ຺ໂຕ. ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ສພ຺ພໂສ ຣູປສຎ຺ຎານໍ ສມຕິກ຺ກມາ’’ຕິ (ວິຠ. ໖໐໒) ເອວໍ ວິຠງ຺ເຄ ສຎ຺ຎານໍເຍວ ສມຕິກ຺ກໂມ ວຸຕ຺ໂຕ. ຍສ຺ມາ ປນ ອາຣມ຺ມຓສມຕິກ຺ກເມນ ປຕ຺ຕພ຺ພາ ເອຕາ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ, ນ ເອກສ຺ມິຎ຺ເຎວ ອາຣມ຺ມເຓ ປຐມຊ຺ຌານາທີນິ ວິຍ. ຕສ຺ມາ ອຍໍ ອາຣມ຺ມຓສມຕິກ຺ກມວເສນາປິ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ ກຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

໒໗໘. ປຏິຆສຎ຺ຎານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາຕິ ຈກ຺ຂາທີນໍ ວຕ຺ຖູນໍ ຣູປາທີນໍ ອາຣມ຺ມຓານຎ຺ຈ ປຏິຆາເຕນ ສມຸປ຺ປນ຺ນາ ສຎ຺ຎາ ປຏິຆສຎ຺ຎາ. ຣູປສຎ຺ຎາທີນໍ ເອຕມຘິວຈນໍ. ຍຖາຫ – ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ປຏິຆສຎ຺ຎາ? ຣູປສຎ຺ຎາ ສທ຺ທສຎ຺ຎາ ຄນ຺ຘສຎ຺ຎາ ຣສສຎ຺ຎາ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພສຎ຺ຎາ, ອິມາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ປຏິຆສຎ຺ຎາໂຍ’’ຕິ (ວິຠ. ໖໐໓). ຕາສໍ ກຸສລວິປາການໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ, ອກຸສລວິປາການໍ ປຎ຺ຈນ຺ນນ຺ຕິ ສພ຺ພໂສ ທສນ຺ນມ຺ປິ ປຏິຆສຎ຺ຎານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາ ປຫານາ ອສມຸປ຺ປາທາ ອປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ກາມຎ຺ເຈຕາ ປຐມຊ຺ຌານາທີນິ ສມາປນ຺ນສ຺ສາປິ ນ ສນ຺ຕິ. ນ ຫິ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣວເສນ ຈິຕ຺ຕໍ ປວຕ຺ຕຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ປຫີນານໍ ສຸຂທຸກ຺ຂານໍ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌາເນ ວິຍ, ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐາທີນໍ ຕຕິຍມຄ຺ເຄ ວິຍ ຈ ອິມສ຺ມິໍ ຌາເນ ອຸສ຺ສາຫຊນນຕ຺ຖໍ ອິມສ຺ສ ຌານສ຺ສ ປສໍສາວເສນ ເອຕາສເມຕ຺ຖ ວຈນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອຖ ວາ ກິຎ຺ຈາປິ ຕາ ຣູປາວຈຣໍ ສມາປນ຺ນສ຺ສາປິ ນ ສນ຺ຕິ, ອຖ ໂຂ ນ ປຫີນຕ຺ຕາ ນ ສນ຺ຕິ. ນ ຫິ ຣູປວິຣາຄາຍ ຣູປາວຈຣຠາວນາ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ຣູປາຍຕ຺ຕາ ຈ ເອຕາສໍ ປວຕ຺ຕິ. ອຍໍ ປນ ຠາວນາ ຣູປວິຣາຄາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ຕສ຺ມາ ຕາ ເອຕ຺ຖ ປຫີນາຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ວຕ຺ຕຸໍ, ເອກໍເສເນວ ເອວໍ ຘາເຣຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ຕາສຎ຺ຫິ ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ອປ຺ປຫີນຕ຺ຕາເຍວ ປຐມໍ ຌານໍ ສມາປນ຺ນສ຺ສ ສທ຺ໂທ ‘‘ກຓ຺ຏໂກ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑໐.໗໒) ວຸຕ຺ໂຕ ຠຄວຕາ. ອິຘ ຈ ປຫີນຕ຺ຕາເຍວ ອຣູປສມາປຕ຺ຕີນໍ ອາເນຎ຺ຊຕາ (ວິຠ. ໒໒໖) ສນ຺ຕວິໂມກ຺ຂຕາ (ມ. ນິ. ໑.໖໖) ຈ ວຸຕ຺ຕາ. ອາຬາໂຣ ຈ ກາລາໂມ ອຣູປສມາປນ຺ໂນ ປຎ຺ຈມຕ຺ຕານິ ສກຏສຕານິ ນິສ຺ສາຍ ນິສ຺ສາຍ ອຕິກ຺ກມນ຺ຕານິ ເນວ ອທ຺ທສ, ນ ປນ ສທ຺ທໍ ອສ຺ໂສສີຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໑໙໒).

໒໗໙. ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎານໍ ອມນສິກາຣາຕິ ນານຕ຺ເຕ ວາ ໂຄຈເຣ ປວຕ຺ຕານໍ ສຎ຺ຎານໍ, ນານຕ຺ຕານໍ ວາ ສຎ຺ຎານໍ. ຍສ຺ມາ ຫິ ເອຕາ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎາ? ອສມາປນ຺ນສ຺ສ ມໂນຘາຕຸສມງ຺ຄິສ຺ສ ວາ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸສມງ຺ຄິສ຺ສ ວາ ສຎ຺ຎາ ສຎ຺ຊານນາ ສຎ຺ຊານິຕຕ຺ຕໍ, ອິມາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎາໂຍ’’ຕິ ເອວໍ ວິຠງ຺ເຄ (ວິຠ. ໖໐໔) ວິຠຊິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕາ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕາ ອສມາປນ຺ນສ຺ສ ມໂນຘາຕຸມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸສງ຺ຄຫິຕາ ສຎ຺ຎາ ຣູປສທ຺ທາທິເຠເທ ນານຕ຺ເຕ ນານາສຠາເວ ໂຄຈເຣ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ຍສ຺ມາ ເຈຕາ ອຏ຺ຐ ກາມາວຈຣກຸສລສຎ຺ຎາ, ທ຺ວາທສາກຸສລສຎ຺ຎາ, ເອກາທສ ກາມາວຈຣກຸສລວິປາກສຎ຺ຎາ, ທ຺ເວ ອກຸສລວິປາກສຎ຺ຎາ, ເອກາທສ ກາມາວຈຣກິຣິຍສຎ຺ຎາຕິ ເອວໍ ຈຕຸຈຕ຺ຕາລີສມ຺ປິ ສຎ຺ຎາ ນານຕ຺ຕາ ນານາສຠາວາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອສທິສາ, ຕສ຺ມາ ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎາຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຕາສໍ ສພ຺ພໂສ ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎານໍ ອມນສິກາຣາ ອນາວຊ຺ຊນາ ອສມນ຺ນາຫາຣາ ອປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ. ຍສ຺ມາ ຕາ ນາວຊ຺ເຊຕິ, ນ ມນສິ ກໂຣຕິ, ນ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຕິ, ຕສ຺ມາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ຍສ຺ມາ ເຈຕ຺ຖ ປຸຣິມາ ຣູປສຎ຺ຎາ ປຏິຆສຎ຺ຎາ ຈ ອິມິນາ ຌາເນນ ນິພ຺ພຕ຺ເຕ ຠເວປິ ນ ວິຊ຺ຊນ຺ຕິ. ປເຄວ ຕສ຺ມິໍ ຠເວ ອິມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຓກາເລ, ຕສ຺ມາ ຕາສໍ ສມຕິກ຺ກມາ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາຕິ ທ຺ເວຘາປິ ອຠາໂວເຍວ ວຸຕ຺ໂຕ. ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎາສຸ ປນ ຍສ຺ມາ ອຏ຺ຐ ກາມາວຈຣກຸສລສຎ຺ຎາ, ນວ ກິຣິຍສຎ຺ຎາ, ທສາກຸສລສຎ຺ຎາຕິ ອິມາ ສຕ຺ຕວີສຕິສຎ຺ຎາ ອິມິນາ ຌາເນນ ນິພ຺ພຕ຺ເຕ ຠເວ ວິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕາສໍ ອມນສິກາຣາຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຣາປິ ຫິ ອິມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຕາສໍ ອມນສິກາຣາເຍວ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ, ຕາ ປນ ມນສິກໂຣນ຺ໂຕ ອສມາປນ຺ໂນ ໂຫຕີຕິ.

ສງ຺ເຂປໂຕ ເຈຕ຺ຖ ຣູປສຎ຺ຎານໍ ສມຕິກ຺ກມາຕິ ອິມິນາ ສພ຺ພຣູປາວຈຣຘມ຺ມານໍ ປຫານໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຏິຆສຎ຺ຎານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາ ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎານໍ ອມນສິກາຣາຕິ ອິມິນາ ສພ຺ເພສໍ ກາມາວຈຣຈິຕ຺ຕເຈຕສິການໍ ປຫານຎ຺ຈ ອມນສິກາໂຣ ຈ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໒໘໐. ອນນ຺ໂຕ ອາກາໂສຕິ ເອຕ຺ຖ ນາສ຺ສ ອຸປ຺ປາທນ຺ໂຕ ວາ ວຍນ຺ໂຕ ວາ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ອນນ຺ໂຕ. ອາກາໂສຕິ ກສິຓຸຄ຺ຆາຏິມາກາໂສ ວຸຈ຺ຈຕິ. ມນສິກາຣວເສນາປິ ເຈຕ຺ຖ ອນນ຺ຕຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເຕເນວ ວິຠງ຺ເຄ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕສ຺ມິໍ ອາກາເສ ຈິຕ຺ຕໍ ຐເປຕິ, ສຓ຺ຐເປຕິ, ອນນ຺ຕໍ ຜຣຕິ, ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ອນນ຺ໂຕ ອາກາໂສ’’ຕິ (ວິຠ. ໖໐໕).

ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ນາສ຺ສ ອນ຺ໂຕຕິ ອນນ຺ຕໍ, ອາກາສໍ ອນນ຺ຕໍ ອາກາສານນ຺ຕໍ, ອາກາສານນ຺ຕເມວ ອາກາສານຎ຺ຈໍ, ຕໍ ອາກາສານຎ຺ຈໍ ອຘິຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ ອາຍຕນມສ຺ສ ສສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມສ຺ສ ຌານສ຺ສ ເທວານໍ ເທວາຍຕນມິວາຕິ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ.

ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕີຕິ ຕມາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ ປຕ຺ວາ ນິປ຺ຜາເທຕ຺ວາ ຕທນຸຣູເປນ ອິຣິຍາປຖວິຫາເຣນ ວິຫຣຕີຕິ.

ອຍໍ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ວິຕ຺ຖາຣກຖາ.

ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນກຖາ

໒໘໑. ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ ຠາເວຕຸກາເມນ ປນ ປຎ຺ຈຫາກາເຣຫິ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນສມາປຕ຺ຕິຍໍ ຈິຓ຺ຓວສີຠາເວນ ‘‘ອາສນ຺ນຣູປາວຈຣຊ຺ຌານປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ອຍໍ ສມາປຕ຺ຕິ, ໂນ ຈ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນມິວ ສນ຺ຕາ’’ຕິ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕເນ ອາທີນວໍ ທິສ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ນິກນ຺ຕິໍ ປຣິຍາທາຍ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ ສນ຺ຕໂຕ ມນສິກຣິຕ຺ວາ ຕໍ ອາກາສໍ ຜຣິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕວິຎ຺ຎາຓໍ ‘‘ວິຎ຺ຎາຓໍ ວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອາວຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ມນສິກາຕພ຺ພໍ, ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ, ຕກ຺ກາຫຕໍ ວິຕກ຺ກາຫຕໍ ກາຕພ຺ພໍ. ‘‘ອນນ຺ຕໍ ອນນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ປນ ນ ມນສິກາຕພ຺ພໍ.

ຕສ຺ເສວໍ ຕສ຺ມິໍ ນິມິຕ຺ເຕ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຈາເຣນ຺ຕສ຺ສ ນີວຣຓານິ ວິກ຺ຂມ຺ຠນ຺ຕິ, ສຕິ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ, ອຸປຈາເຣນ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຘິຍຕິ. ໂສ ຕໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອາເສວຕິ, ຠາເວຕິ, ພຫຸລີກໂຣຕິ. ຕສ຺ເສວໍ ກໂຣໂຕ ອາກາເສ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ ວິຍ ອາກາສຜຸເຏ ວິຎ຺ຎາເຓ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນຈິຕ຺ຕໍ ອປ຺ເປຕິ. ອປ຺ປນານໂຍ ປເນຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ເຈສ ‘‘ສພ຺ພໂສ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ ສມຕິກ຺ກມ຺ມ ອນນ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕີ’’ຕິ (ວິຠ. ໕໐໘; ທີ. ນິ. ໒.໑໒໙) ວຸຈ຺ຈຕິ.

໒໘໒. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພໂສຕິ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ ສມຕິກ຺ກມ຺ມາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຌານມ຺ປິ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ, ອາຣມ຺ມຓມ຺ປິ. ອາຣມ຺ມຓມ຺ປິ ຫິ ປຸຣິມນເຍເນວ ອາກາສານຎ຺ຈຎ຺ຈ ຕໍ ປຐມສ຺ສ ອາຣຸປ຺ປຊ຺ຌານສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ ເທວານໍ ເທວາຍຕນໍ ວິຍ ອຘິຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ ອາຍຕນຎ຺ຈາຕິ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ. ຕຖາ ອາກາສານຎ຺ຈຎ຺ຈ ຕໍ ຕສ຺ສ ຌານສ຺ສ ສຎ຺ຊາຕິເຫຕຸຕ຺ຕາ ‘‘ກມ຺ໂພຊາ ອສ຺ສານໍ ອາຍຕນ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ວິຍ ສຎ຺ຊາຕິເທສຏ຺ເຐນ ອາຍຕນຎ຺ຈາຕິປິ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ. ເອວເມຕໍ ຌານຎ຺ຈ ອາຣມ຺ມຓຎ຺ຈາຕິ ອຸຠຍມ຺ປິ ອປ຺ປວຕ຺ຕິກຣເຓນ ຈ ອມນສິກຣເຓນ ຈ ສມຕິກ຺ກມິຕ຺ວາວ ຍສ຺ມາ ອິທໍ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫາຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ມາ ອຸຠຍມ຺ເປຕໍ ເອກຊ຺ຌໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ ສມຕິກ຺ກມ຺ມາ’’ຕິ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອນນ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ຕໍເຍວ ອນນ຺ໂຕ ອາກາໂສຕິ ເອວໍ ຜຣິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕວິຎ຺ຎາຓໍ ‘‘ອນນ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ມນສິກໂຣນ຺ໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ມນສິກາຣວເສນ ວາ ອນນ຺ຕໍ. ໂສ ຫິ ຕມາກາສາຣມ຺ມຓໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອນວເສສໂຕ ມນສິກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ອນນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ມນສິ ກໂຣຕິ. ຍໍ ປນ ວິຠງ຺ເຄ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອນນ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ, ຕໍເຍວ ອາກາສໍ ວິຎ຺ຎາເຓນ ຜຸຏໍ ມນສິ ກໂຣຕິ, ອນນ຺ຕໍ ຜຣຕິ, ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ອນນ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ (ວິຠ. ໖໑໐).

ຕຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎາເຓນາຕິ ອຸປໂຍຄຕ຺ເຖ ກຣຓວຈນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອວຎ຺ຫິ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍາ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ວຓ຺ຓຍນ຺ຕິ, ອນນ຺ຕໍ ຜຣຕິ ຕຎ຺ເຎວ ອາກາສໍ ຜຸຏໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ມນສິ ກໂຣຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ນາສ຺ສ ອນ຺ໂຕຕິ ອນນ຺ຕໍ. ອນນ຺ຕເມວ ອານຎ຺ຈໍ. ວິຎ຺ຎາຓໍ ອານຎ຺ຈໍ ວິຎ຺ຎາຓານຎ຺ຈນ຺ຕິ ອວຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ຣູຬ຺ຫີສທ຺ໂທ. ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈໍ ອຘິຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ ອາຍຕນມສ຺ສ ສສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມສ຺ສ ຌານສ຺ສ ເທວານໍ ເທວາຍຕນມິວາຕິ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ. ເສສໍ ປຸຣິມສທິສເມວາຕິ.

ອຍໍ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ວິຕ຺ຖາຣກຖາ.

ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນກຖາ

໒໘໓. ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ຠາເວຕຸກາເມນ ປນ ປຎ຺ຈຫາກາເຣຫິ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນສມາປຕ຺ຕິຍໍ ຈິຓ຺ຓວສີຠາເວນ ‘‘ອາສນ຺ນອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ອຍໍ ສມາປຕ຺ຕິ, ໂນ ຈ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນມິວ ສນ຺ຕາ’’ຕິ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕເນ ອາທີນວໍ ທິສ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ນິກນ຺ຕິໍ ປຣິຍາທາຍ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ສນ຺ຕໂຕ ມນສິກຣິຕ຺ວາ ຕສ຺ເສວ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນາຣມ຺ມຓຠູຕສ຺ສ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອຠາໂວ ສຸຎ຺ຎຕາ ວິວິຕ຺ຕາກາໂຣ ມນສິກາຕພ຺ໂພ. ກຖໍ? ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອມນສິກຣິຕ຺ວາ ‘‘ນຕ຺ຖິ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວາ, ‘‘ສຸຎ຺ຎໍ ສຸຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ ວາ, ‘‘ວິວິຕ຺ຕໍ ວິວິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອາວຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ມນສິກາຕພ຺ພໍ, ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ, ຕກ຺ກາຫຕໍ ວິຕກ຺ກາຫຕໍ ກາຕພ຺ພໍ.

ຕສ຺ເສວໍ ຕສ຺ມິໍ ນິມິຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕໍ ຈາເຣນ຺ຕສ຺ສ ນີວຣຓານິ ວິກ຺ຂມ຺ຠນ຺ຕິ, ສຕິ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ, ອຸປຈາເຣນ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຘິຍຕິ. ໂສ ຕໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອາເສວຕິ, ຠາເວຕິ, ພຫຸລີກໂຣຕິ. ຕສ຺ເສວໍ ກໂຣໂຕ ອາກາເສ ຜຸເຏ ມຫຄ຺ຄຕວິຎ຺ຎາເຓ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ ວິຍ ຕສ຺ເສວ ອາກາສໍ ຜຣິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕສ຺ສ ມຫຄ຺ຄຕວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ສຸຎ຺ຎວິວິຕ຺ຕນຕ຺ຖິຠາເວ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນຈິຕ຺ຕໍ ອປ຺ເປຕິ. ເອຕ຺ຖາປິ ຈ ອປ຺ປນານໂຍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ, ຕສ຺ມິໍ ຫິ ອປ຺ປນາຈິຕ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຍຖາ ນາມ ປຸຣິໂສ ມຓ຺ຑລມາຬາທີສຸ ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນ ສນ຺ນິປຕິຕໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ທິສ຺ວາ ກຕ຺ຖຈິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສນ຺ນິປາຕກິຈ຺ຈາວສາເນວ ອຸຏ຺ຐາຍ ປກ຺ກນ຺ເຕສຸ ຠິກ຺ຂູສຸ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ທ຺ວາເຣ ຐຕ຺ວາ ປຸນ ຕໍ ຐານໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ສຸຎ຺ຎເມວ ປສ຺ສຕິ, ວິວິຕ຺ຕເມວ ປສ຺ສຕິ. ນາສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ ‘‘ເອຕ຺ຕກາ ນາມ ຠິກ຺ຂູ ກາລງ຺ກຕາ ວາ ທິສາປກ຺ກນ຺ຕາ ວາ’’ຕິ, ອຖ ໂຂ ສຸຎ຺ຎມິທໍ ວິວິຕ຺ຕນ຺ຕິ ນຕ຺ຖິຠາວເມວ ປສ຺ສຕິ, ເອວເມວ ປຸພ຺ເພ ອາກາເສ ປວຕ຺ຕິຕວິຎ຺ຎາຓໍ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນຊ຺ຌານຈກ຺ຂຸນາ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ວິຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ນຕ຺ຖິ ນຕ຺ຖີ’’ຕິອາທິນາ ປຣິກມ຺ມມນສິກາເຣນ ອນ຺ຕຣຫິເຕ ຕສ຺ມິໍ ວິຎ຺ຎາເຓ ຕສ຺ສ ອປຄມສງ຺ຂາຕໍ ອຠາວເມວ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ວິຫຣຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ເຈສ ‘‘ສພ຺ພໂສ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ ສມຕິກ຺ກມ຺ມ ນຕ຺ຖິ ກິຎ຺ຈີຕິ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕີ’’ຕິ (ວິຠ. ໕໐໘; ທີ. ນິ. ໒.໑໒໙) ວຸຈ຺ຈຕິ.

໒໘໔. ອິຘາປິ ສພ຺ພໂສຕິ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ຈ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຌານມ຺ປິ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ ອາຣມ຺ມຓມ຺ປິ. ອາຣມ຺ມຓມ຺ປິ ຫິ ປຸຣິມນເຍເນວ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈຎ຺ຈ ຕໍ ທຸຕິຍສ຺ສ ອາຣຸປ຺ປຊ຺ຌານສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ ເທວານໍ ເທວາຍຕນໍ ວິຍ ອຘິຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ ອາຍຕນຎ຺ຈາຕິ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ. ຕຖາ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈຎ຺ຈ ຕໍ ຕສ຺ເສວ ຌານສ຺ສ ສຎ຺ຊາຕິເຫຕຸຕ຺ຕາ ‘‘ກມ຺ໂພຊາ ອສ຺ສານໍ ອາຍຕນ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ວິຍ ສຎ຺ຊາຕິເທສຏ຺ເຐນ ອາຍຕນຎ຺ຈາຕິປິ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ. ເອວເມຕໍ ຌານຎ຺ຈ ອາຣມ຺ມຓຎ຺ຈາຕິ ອຸຠຍມ຺ປິ ອປ຺ປວຕ຺ຕິກຣເຓນ ຈ ອມນສິກຣເຓນ ຈ ສມຕິກ຺ກມິຕ຺ວາວ ຍສ຺ມາ ອິທໍ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫາຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ມາ ອຸຠຍມ຺ເປຕໍ ເອກຊ຺ຌໍ ກຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ ສມຕິກ຺ກມ຺ມາຕິ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ນຕ຺ຖິ ກິຎ຺ຈີຕິ ນຕ຺ຖິ ນຕ຺ຖິ, ສຸຎ຺ຎໍ ສຸຎ຺ຎໍ, ວິວິຕ຺ຕໍ ວິວິຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອວໍ ມນສິກໂຣນ຺ໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຍມ຺ປິ ວິຠງ຺ເຄ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນຕ຺ຖິ ກິຎ຺ຈີຕິ ຕຎ຺ເຎວ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຠາເວຕິ ວິຠາເວຕິ ອນ຺ຕຣຘາເປຕິ ນຕ຺ຖິ ກິຎ຺ຈີຕິ ປສ຺ສຕິ, ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ນຕ຺ຖິ ກິຎ຺ຈີ’’ຕິ, ຕໍ ກິຎ຺ຈາປິ ຂຍໂຕ ສມ຺ມສນໍ ວິຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຖ ຂ຺ວສ຺ສ ເອວເມວ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕຎ຺ຫິ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອນາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ອມນສິກໂຣນ຺ໂຕ ອປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ໂຕ ເກວລມສ຺ສ ນຕ຺ຖິຠາວໍ ສຸຎ຺ຎຠາວໍ ວິວິຕ຺ຕຠາວເມວ ມນສິກໂຣນ຺ໂຕ ອຠາເວຕິ ວິຠາເວຕິ ອນ຺ຕຣຘາເປຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນ ອຎ຺ຎຖາຕິ.

ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ນາສ຺ສ ກິຎ຺ຈນນ຺ຕິ ອກິຎ຺ຈນໍ, ອນ຺ຕມໂສ ຠງ຺ຄມຕ຺ຕມ຺ປິ ອສ຺ສ ອວສິຏ຺ຐໍ ນຕ຺ຖີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອກິຎ຺ຈນສ຺ສ ຠາໂວ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎໍ, ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນວິຎ຺ຎາຓາປຄມສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຕໍ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎໍ ອຘິຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ ອາຍຕນມສ຺ສ ຌານສ຺ສ ເທວານໍ ເທວາຍຕນມິວາຕິ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ. ເສສໍ ປຸຣິມສທິສເມວາຕິ.

ອຍໍ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ວິຕ຺ຖາຣກຖາ.

ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນກຖາ

໒໘໕. ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ຠາເວຕຸກາເມນ ປນ ປຎ຺ຈຫາກາເຣຫິ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນສມາປຕ຺ຕິຍໍ ຈິຓ຺ຓວສີຠາເວນ ‘‘ອາສນ຺ນວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ອຍໍ ສມາປຕ຺ຕິ, ໂນ ຈ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ວິຍ ສນ຺ຕາ’’ຕິ ວາ ‘‘ສຎ຺ຎາ ໂຣໂຄ, ສຎ຺ຎາ ຄຓ຺ໂຑ, ສຎ຺ຎາ ສລ຺ລໍ, ເອຕໍ ສນ຺ຕໍ, ເອຕໍ ປຓີຕໍ ຍທິທໍ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາ’’ຕິ ວາ ເອວໍ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕເນ ອາທີນວໍ, ອຸປຣິ ອານິສໍສຎ຺ຈ ທິສ຺ວາ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕເນ ນິກນ຺ຕິໍ ປຣິຍາທາຍ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ສນ຺ຕໂຕ ມນສິກຣິຕ຺ວາ ‘‘ສາວ ອຠາວໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິຕາ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນສມາປຕ຺ຕິ ສນ຺ຕາ ສນ຺ຕາ’’ຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອາວຊ຺ຊິຕພ຺ພາ, ມນສິກາຕພ຺ພາ, ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພາ, ຕກ຺ກາຫຕາ ວິຕກ຺ກາຫຕາ ກາຕພ຺ພາ.

ຕສ຺ເສວໍ ຕສ຺ມິໍ ນິມິຕ຺ເຕ ປຸນປ຺ປຸນໍ ມານສໍ ຈາເຣນ຺ຕສ຺ສ ນີວຣຓານິ ວິກ຺ຂມ຺ຠນ຺ຕິ, ສຕິ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ, ອຸປຈາເຣນ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຘິຍຕິ. ໂສ ຕໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອາເສວຕິ, ຠາເວຕິ, ພຫຸລີກໂຣຕິ. ຕສ຺ເສວໍ ກໂຣໂຕ ວິຎ຺ຎາຓາປຄເມ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ວິຍ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນສມາປຕ຺ຕິສງ຺ຂາເຕສຸ ຈຕູສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນຈິຕ຺ຕໍ ອປ຺ເປຕິ. ອປ຺ປນານໂຍ ປເນຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ເຈສ ‘‘ສພ຺ພໂສ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ສມຕິກ຺ກມ຺ມ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕີ’’ຕິ (ວິຠ. ໕໐໘; ທີ. ນິ. ໒.໑໒໙) ວຸຈ຺ຈຕິ.

໒໘໖. ອິຘາປິ ສພ຺ພໂສຕິ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ສມຕິກ຺ກມ຺ມາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຌານມ຺ປິ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ອາຣມ຺ມຓມ຺ປິ. ອາຣມ຺ມຓມ຺ປິ ຫິ ປຸຣິມນເຍເນວ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎຎ຺ຈ ຕໍ ຕຕິຍສ຺ສ ອາຣຸປ຺ປຊ຺ຌານສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ ເທວານໍ ເທວາຍຕນໍ ວິຍ ອຘິຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ ອາຍຕນຎ຺ຈາຕິ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ. ຕຖາ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎຎ຺ຈ ຕໍ ຕສ຺ເສວ ຌານສ຺ສ ສຎ຺ຊາຕິເຫຕຸຕ຺ຕາ ກມ຺ໂພຊາ ອສ຺ສານໍ ອາຍຕນນ຺ຕິອາທີນິ ວິຍ ສຎ຺ຊາຕິເທສຏ຺ເຐນ ອາຍຕນຎ຺ຈາຕິປິ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ. ເອວເມຕໍ ຌານຎ຺ຈ ອາຣມ຺ມຓຎ຺ຈາຕິ ອຸຠຍມ຺ປິ ອປ຺ປວຕ຺ຕິກຣເຓນ ຈ ອມນສິກຣເຓນ ຈ ສມຕິກ຺ກມິຕ຺ວາວ ຍສ຺ມາ ອິທໍ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫາຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ມາ ອຸຠຍມ຺ເປຕໍ ເອກຊ຺ຌໍ ກຕ຺ວາ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ສມຕິກ຺ກມ຺ມາຕິ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ຍາຍ ສຎ຺ຎາຍ ຠາວໂຕ ຕໍ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍຖາ ປຏິປນ຺ນສ຺ສ ສາ ສຎ຺ຎາ ໂຫຕິ, ຕໍ ຕາວ ທສ຺ເສຕຸໍ ວິຠງ຺ເຄ ‘‘ເນວສຎ຺ຎີນາສຎ຺ຎີ’’ຕິ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ‘‘ຕຎ຺ເຎວ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ສນ຺ຕໂຕ ມນສິ ກໂຣຕິ, ສງ຺ຂາຣາວເສສສມາປຕ຺ຕິໍ ຠາເວຕິ, ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ເນວສຎ຺ຎີນາສຎ຺ຎີ’’ຕິ (ວິຠ. ໖໑໙) ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສນ຺ຕໂຕ ມນສິ ກໂຣຕີຕິ ‘‘ສນ຺ຕາ ວຕາຍໍ ສມາປຕ຺ຕິ, ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມ ນຕ຺ຖິຠາວມ຺ປິ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຣິຕ຺ວາ ຐສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອວໍ ສນ຺ຕາຣມ຺ມຓຕາຍ ຕໍ ສນ຺ຕາຕິ ມນສິ ກໂຣຕິ.

ສນ຺ຕໂຕ ເຈ ມນສິ ກໂຣຕິ, ກຖໍ ສມຕິກ຺ກໂມ ໂຫຕີຕິ? ອສມາປຊ຺ຊິຕຸກາມຕາຍ. ໂສ ຫິ ກິຎ຺ຈາປິ ຕໍ ສນ຺ຕໂຕ ມນສິ ກໂຣຕິ, ອຖ ຂ຺ວສ຺ສ ‘‘ອຫເມຕໍ ອາວຊ຺ຊິສ຺ສາມິ, ສມາປຊ຺ຊິສ຺ສາມິ, ອຘິຏ຺ຐຫິສ຺ສາມິ, ວຸຏ຺ຐຫິສ຺ສາມິ, ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອສ ອາໂຠໂຄ ສມນ຺ນາຫາໂຣ ມນສິກາໂຣ ນ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ? ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໂຕ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນສ຺ສ ສນ຺ຕຕຣປຓີຕຕຣຕາຍ.

ຍຖາ ຫິ ຣາຊາ ມຫຈ຺ຈ ຣາຊານຸຠາເວນ ຫຕ຺ຖິກ຺ຂນ຺ຘວຣຄໂຕ ນຄຣວີຖິຍໍ ວິຈຣນ຺ໂຕ ທນ຺ຕກາຣາທໂຍ ສິປ຺ປິເກ ເອກໍ ວຕ຺ຖໍ ທຬ຺ຫໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ເອເກນ ສີສໍ ເວເຐຕ຺ວາ ທນ຺ຕຈຸຓ຺ຓາທີຫິ ສໂມກິຓ຺ຓຄຕ຺ເຕ ອເນການິ ທນ຺ຕວິກຕິອາທີນິ ສິປ຺ປານິ ກໂຣນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ອໂຫ ວຕ ເຣ ເຉກາ ອາຈຣິຍາ ອີທິສານິປິ ນາມ ສິປ຺ປານິ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ເອວໍ ເຕສໍ ເຉກຕາຍ ຕຸສ຺ສຕິ, ນ ຈສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ ‘‘ອໂຫ ວຕາຫໍ ຣຊ຺ຊໍ ປຫາຍ ເອວຣູໂປ ສິປ຺ປິໂກ ຠເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ຣຊ຺ຊສິຣິຍາ ມຫານິສໍສຕາຍ. ໂສ ສິປ຺ປິໂນ ສມຕິກ຺ກມິຕ຺ວາວ ຄຈ຺ຉຕິ. ເອວເມວ ເອສ ກິຎ຺ຈາປິ ຕໍ ສມາປຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຕໂຕ ມນສິ ກໂຣຕິ, ອຖ ຂ຺ວສ຺ສ ‘‘ອຫເມຕໍ ສມາປຕ຺ຕິໍ ອາວຊ຺ຊິສ຺ສາມິ, ສມາປຊ຺ຊິສ຺ສາມິ, ອຘິຏ຺ຐຫິສ຺ສາມິ, ວຸຏ຺ຐຫິສ຺ສາມິ, ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເນວ ເອສ ອາໂຠໂຄ ສມນ຺ນາຫາໂຣ ມນສິກາໂຣ ໂຫຕິ.

ໂສ ຕໍ ສນ຺ຕໂຕ ມນສິກໂຣນ຺ໂຕ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຕໍ ປຣມສຸຂຸມໍ ອປ຺ປນາປ຺ປຕ຺ຕໍ ສຎ຺ຎໍ ປາປຸຓາຕິ, ຍາຍ ເນວສຎ຺ຎີນາສຎ຺ຎີ ນາມ ໂຫຕິ, ສງ຺ຂາຣາວເສສສມາປຕ຺ຕິໍ ຠາເວຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສງ຺ຂາຣາວເສສສມາປຕ຺ຕິນ຺ຕິ ອຈ຺ຈນ຺ຕສຸຂຸມຠາວປ຺ປຕ຺ຕສງ຺ຂາຣໍ ຈຕຸຕ຺ຖາຣຸປ຺ປສມາປຕ຺ຕິໍ.

໒໘໗. ອິທານິ ຍໍ ຕໍ ເອວມຘິຄຕາຍ ສຎ຺ຎາຍ ວເສນ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ອຕ຺ຖໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນນ຺ຕິ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ສມາປນ຺ນສ຺ສ ວາ ອຸປປນ຺ນສ຺ສ ວາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣິສ຺ສ ວາ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ (ວິຠ. ໖໒໐) ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕສຸ ອິຘ ສມາປນ຺ນສ຺ສ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກາ ຘມ຺ມາ ອຘິປ຺ເປຕາ. ວຈນຕ຺ໂຖ ປເນຕ຺ຖ ໂອຬາຣິກາຍ ສຎ຺ຎາຍ ອຠາວໂຕ ສຸຂຸມາຍ ຈ ຠາວໂຕ ເນວສ຺ສ ສສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມສ຺ສ ຌານສ຺ສ ສຎ຺ຎາ ນາສຎ຺ຎນ຺ຕິ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎໍ. ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎຎ຺ຈ ຕໍ ມນາຍຕນຘມ຺ມາຍຕນປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ ອາຍຕນຎ຺ຈາຕິ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ. ອຖ ວາ ຍາຍເມຕ຺ຖ ສຎ຺ຎາ, ສາ ປຏຸສຎ຺ຎາກິຈ຺ຈໍ ກາຕຸໍ ອສມຕ຺ຖຕາຍ ເນວສຎ຺ຎາ, ສງ຺ຂາຣາວເສສສຸຂຸມຠາເວນ ວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ ນາສຎ຺ຎາຕິ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາ. ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາ ຈ ສາ ເສສຘມ຺ມານໍ ອຘິຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ ອາຍຕນຎ຺ຈາຕິ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ.

ນ ເກວລຎ຺ເຈຕ຺ຖ ສຎ຺ຎາວ ເອທິສີ, ອຖ ໂຂ ເວທນາປິ ເນວເວທນານາເວທນາ, ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ເນວຈິຕ຺ຕໍນາຈິຕ຺ຕໍ, ຜສ຺ໂສປິ ເນວຜສ຺ໂສນາຜສ຺ໂສ. ເອສ ນໂຍ ເສສສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມສຸ. ສຎ຺ຎາສີເສນ ປນາຍໍ ເທສນາ ກຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ປຕ຺ຕມກ຺ຂນເຕລປ຺ປຠຸຕີຫິ ຈ ອຸປມາຫິ ເອສ ອຕ຺ໂຖ ວິຠາເວຕພ຺ໂພ.

ສາມເຓໂຣ ກິຣ ເຕເລນ ປຕ຺ຕໍ ມກ຺ເຂຕ຺ວາ ຐເປສິ, ຕໍ ຍາຄຸປານກາເລ ເຖໂຣ ປຕ຺ຕມາຫຣາຕິ ອາຫ. ໂສ ‘‘ປຕ຺ເຕ ເຕລມຕ຺ຖິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ອາຫ. ຕໂຕ ‘‘ອາຫຣ, ສາມເຓຣ, ເຕລໍ, ນາຬິໍ ປູເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນຕ຺ຖິ, ຠນ຺ເຕ, ເຕລ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ອນ຺ໂຕວຸຕ຺ຖຕ຺ຕາ ຍາຄຸຍາ ສທ຺ຘິໍ ອກປ຺ປິຍຏ຺ເຐນ ‘‘ເຕລມຕ຺ຖີ’’ຕິ ໂຫຕິ. ນາຬິປູຣຓາທີນໍ ວເສນ ‘‘ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ໂຫຕິ. ເອວໍ ສາປິ ສຎ຺ຎາ ປຏຸສຎ຺ຎາກິຈ຺ຈໍ ກາຕຸໍ ອສມຕ຺ຖຕາຍ ເນວສຎ຺ຎາ, ສງ຺ຂາຣາວເສສສຸຂຸມຠາເວນ ວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ ນາສຎ຺ຎາ ໂຫຕິ.

ກິໍ ປເນຕ຺ຖ ສຎ຺ຎາກິຈ຺ຈນ຺ຕິ? ອາຣມ຺ມຓສຎ຺ຊານນຎ຺ເຈວ ວິປສ຺ສນາຍ ຈ ວິສຍຠາວໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ນິພ຺ພິທາຊນນໍ. ທຫນກິຈ຺ຈມິວ ຫິ ສຸໂຂທເກ ເຕໂຊຘາຕຸ ສຎ຺ຊານນກິຈ຺ຈໍ ເປສາ ປຏຸໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ເສສສມາປຕ຺ຕີສຸ ສຎ຺ຎາ ວິຍ ວິປສ຺ສນາຍ ວິສຍຠາວໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ນິພ຺ພິທາຊນນມ຺ປິ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ອຎ຺ເຎສຸ ຫິ ຂນ຺ເຘສຸ ອກຕາຠິນິເວໂສ ຠິກ຺ຂຸ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນກ຺ຂນ຺ເຘ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ນິພ຺ພິທໍ ປຕ຺ຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ ນຕ຺ຖິ ອປິຈ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ. ປກຕິວິປສ຺ສໂກ ປນ ມຫາປຎ຺ໂຎ ສາຣິປຸຕ຺ຕສທິໂສວ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍ. ໂສປິ ‘‘ເອວໍ ກິຣິເມ ຘມ຺ມາ ອຫຸຕ຺ວາ ສມ຺ໂຠນ຺ຕິ, ຫຸຕ຺ວາ ປຏິເວນ຺ຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໙໕) ເອວໍ ກລາປສມ຺ມສນວເສເນວ, ໂນ ອນຸປທຘມ຺ມວິປສ຺ສນາວເສນ. ເອວໍ ສຸຂຸມຕ຺ຕໍ ຄຕາ ເອສາ ສມາປຕ຺ຕິ.

ຍຖາ ຈ ປຕ຺ຕມກ຺ຂນເຕລູປມາຍ, ເອວໍ ມຄ຺ຄຸທກູປມາຍປິ ອຍມຕ຺ໂຖ ວິຠາເວຕພ຺ໂພ. ມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ນສ຺ສ ກິຣ ເຖຣສ຺ສ ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ສາມເຓໂຣ ໂຖກໍ ອຸທກໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຸທກໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຸປາຫນາ ໂອມຸຎ຺ຈຖາ’’ຕິ ອາຫ. ຕໂຕ ເຖເຣນ ‘‘ສເຈ ອຸທກມຕ຺ຖິ, ອາຫຣ ນ຺ຫານສາຏິກໍ, ນ຺ຫາຍິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນຕ຺ຖິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ອຸປາຫນເຕມນມຕ຺ຕຏ຺ເຐນ ‘‘ອຸທກມຕ຺ຖີ’’ຕິ ໂຫຕິ, ນ຺ຫາຍນຏ຺ເຐນ ‘‘ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ໂຫຕິ. ເອວມ຺ປິ ສາ ປຏຸສຎ຺ຎາກິຈ຺ຈໍ ກາຕຸໍ ອສມຕ຺ຖຕາຍ ເນວສຎ຺ຎາ, ສງ຺ຂາຣາວເສສສຸຂຸມຠາເວນ ວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ ນາສຎ຺ຎາ ໂຫຕິ.

ນ ເກວລຎ຺ຈ ເອຕາເຫວ, ອຎ຺ຎາຫິປິ ອນຸຣູປາຫິ ອຸປມາຫິ ເອສ ອຕ຺ໂຖ ວິຠາເວຕພ຺ໂພ. ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕີຕິ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວາຕິ.

ອຍໍ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ວິຕ຺ຖາຣກຖາ.

ປກິຓ຺ຓກກຖາ

໒໘໘. ອສທິສຣູໂປ ນາໂຖ, ອາຣຸປ຺ປໍ ຍໍ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ອາຫ.

ຕໍ ອິຕິ ຎຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ, ປກິຓ຺ຓກກຖາປິ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ.

໒໘໙. ອາຣຸປ຺ປສມາປຕ຺ຕິໂຍ ຫິ –

ອາຣມ຺ມຓາຕິກ຺ກມໂຕ, ຈຕສ຺ໂສປິ ຠວນ຺ຕິມາ;

ອງ຺ຄາຕິກ຺ກມເມຕາສໍ, ນ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ ວິຠາວິໂນ.

ເອຕາສຸ ຫິ ຣູປນິມິຕ຺ຕາຕິກ຺ກມໂຕ ປຐມາ, ອາກາສາຕິກ຺ກມໂຕ ທຸຕິຍາ, ອາກາເສ ປວຕ຺ຕິຕວິຎ຺ຎາຓາຕິກ຺ກມໂຕ ຕຕິຍາ. ອາກາເສ ປວຕ຺ຕິຕວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອປຄມາຕິກ຺ກມໂຕ ຈຕຸຕ຺ຖີຕິ ສພ຺ພຖາ ອາຣມ຺ມຓາຕິກ຺ກມໂຕ ຈຕສ຺ໂສປິ ຠວນ຺ຕິມາ ອາຣຸປ຺ປສມາປຕ຺ຕິໂຍຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ອງ຺ຄາຕິກ຺ກມໍ ປນ ເອຕາສໍ ນ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ ປຓ຺ຑິຕາ. ນ ຫິ ຣູປາວຈຣສມາປຕ຺ຕີສຸ ວິຍ ເອຕາສຸ ອງ຺ຄາຕິກ຺ກໂມ ອຕ຺ຖິ. ສພ຺ພາສຸປິ ຫິ ເອຕາສຸ ອຸເປກ຺ຂາ, ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາຕິ ທ຺ເວ ເອວ ຌານງ຺ຄານິ ໂຫນ຺ຕິ.

໒໙໐. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ –

ສຸປ຺ປຓີຕຕຣາ ໂຫນ຺ຕິ, ປຈ຺ຉິມາ ປຈ຺ຉິມາ ອິຘ;

ອຸປມາ ຕຕ຺ຖ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ, ປາສາທຕລສາຏິກາ.

ຍຖາ ຫິ ຈຕຸຠູມິກສ຺ສ ປາສາທສ຺ສ ເຫຏ຺ຐິມຕເລ ທິພ຺ພນຈ຺ຈຄີຕວາທິຕສຸຣຠິຄນ຺ຘມາລາໂຠຊນສຍນຈ຺ຉາທນາທິວເສນ ປຓີຕາ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓາ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕາ ອສ຺ສຸ. ທຸຕິເຍ ຕໂຕ ປຓີຕຕຣາ. ຕຕິເຍ ຕໂຕ ປຓີຕຕຣາ. ຈຕຸຕ຺ເຖ ສພ຺ພປຓີຕຕຣາ. ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ຕານິ ຈຕ຺ຕາຣິປິ ປາສາທຕລາເນວ, ນຕ຺ຖິ ເນສໍ ປາສາທຕລຠາເວນ ວິເສໂສ. ປຎ຺ຈກາມຄຸຓສມິທ຺ຘວິເສເສນ ປນ ເຫຏ຺ຐິມໂຕ ເຫຏ຺ຐິມໂຕ ອຸປຣິມໍ ອຸປຣິມໍ ປຓີຕຕຣໍ ໂຫຕິ.

ຍຖາ ຈ ເອກາຍ ອິຕ຺ຖິຍາ ກນ຺ຕິຕຖູລສຓ຺ຫສຓ຺ຫຕຣສຓ຺ຫຕມສຸຕ຺ຕານໍ ຈຕຸປລຕິປລທ຺ວິປລເອກປລສາຏິກາ ອສ຺ສຸ ອາຍາເມນ ຈ ວິຕ຺ຖາເຣນ ຈ ສມປ຺ປມາຓາ. ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ຕາ ສາຏິກາ ຈຕສ຺ໂສປິ ອາຍາມໂຕ ຈ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ຈ ສມປ຺ປມາຓາ, ນຕ຺ຖິ ຕາສໍ ປມາຓໂຕ ວິເສໂສ. ສຸຂສມ຺ຜສ຺ສສຸຂຸມຠາວມຫຄ຺ຆຠາເວຫິ ປນ ປຸຣິມາຍ ປຸຣິມາຍ ປຈ຺ຉິມາ ປຈ຺ຉິມາ ປຓີຕຕຣາ ໂຫນ຺ຕິ, ເອວເມວ ກິຎ຺ຈາປິ ຈຕູສຸ ເອຕາສຸ ອຸເປກ຺ຂາ, ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາຕິ ເອຕານິ ທ຺ເວເຍວ ອງ຺ຄານິ ໂຫນ຺ຕິ, ອຖ ໂຂ ຠາວນາວິເສເສນ ເຕສໍ ອງ຺ຄານິ ປຓີຕປຓີຕຕຣຠາເວນ ສຸປ຺ປຓີຕຕຣາ ໂຫນ຺ຕິ ປຈ຺ຉິມາ ປຈ຺ຉິມາ ອິຘາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

໒໙໑. ເອວໍ ອນຸປຸພ຺ເພນ ປຓີຕປຓີຕາ ເຈຕາ –

ອສຸຈິມ຺ຫິ ມຓ຺ຑເປ ລຄ຺ໂຄ, ເອໂກ ຕນ຺ນິສ຺ສິໂຕ ປໂຣ;

ອຎ຺ໂຎ ພຫິ ອນິສ຺ສາຍ, ຕໍ ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ຈາປໂຣ.

ຐິໂຕ ຈຕູຫິ ເອເຕຫິ, ປຸຣິເສຫິ ຍຖາກ຺ກມໍ;

ສມານຕາຍ ຎາຕພ຺ພາ, ຈຕສ຺ໂສປິ ວິຠາວິນາ.

ຕຕ຺ຣາຍມຕ຺ຖໂຍຊນາ – ອສຸຈິມ຺ຫິ ກິຣ ເທເສ ເອໂກ ມຓ຺ຑໂປ, ອເຖໂກ ປຸຣິໂສ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ອສຸຈິໍ ຊິຄຸຈ຺ຉມາໂນ ຕໍ ມຓ຺ຑປໍ ຫຕ຺ເຖຫິ ອາລມ຺ພິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ລຄ຺ໂຄ ລຄ຺ຄິໂຕ ວິຍ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖາປໂຣ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ມຓ຺ຑເປ ລຄ຺ຄໍ ປຸຣິສໍ ນິສ຺ສິໂຕ. ອຖຎ຺ໂຎ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ໂຍ ເອສ ມຓ຺ຑປລຄ຺ໂຄ, ໂຍ ຈ ຕນ຺ນິສ຺ສິໂຕ, ອຸໂຠເປເຕ ທຸຏ຺ຐິຕາ. ຘຸໂວ ຈ ເນສໍ ມຓ຺ຑປປປາເຕ ປາໂຕ, ຫນ຺ທາຫໍ ພຫິເຍວ ຕິຏ຺ຐາມີ’’ຕິ. ໂສ ຕນ຺ນິສ຺ສິຕໍ ອນິສ຺ສາຍ ພຫິເຍວ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖາປໂຣ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ມຓ຺ຑປລຄ຺ຄສ຺ສ ຈ ຕນ຺ນິສ຺ສິຕສ຺ສ ຈ ອເຂມຠາວໍ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ພຫິຏ຺ຐິຕຎ຺ຈ ສຸຏ຺ຐິໂຕຕິ ມນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ອຏ຺ຐາສິ. ຕຕ຺ຖ ອສຸຈິມ຺ຫິ ເທເສ ມຓ຺ຑໂປ ວິຍ ກສິຓຸຄ຺ຆາຏິມາກາສໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ອສຸຈິຊິຄຸຈ຺ຉາຍ ມຓ຺ຑປລຄ຺ໂຄ ປຸຣິໂສ ວິຍ ຣູປນິມິຕ຺ຕຊິຄຸຈ຺ຉາຍ ອາກາສາຣມ຺ມຓໍ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ, ມຓ຺ຑປລຄ຺ຄໍ ປຸຣິສໍ ນິສ຺ສິໂຕ ວິຍ ອາກາສາຣມ຺ມຓໍ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ, ເຕສໍ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ອເຂມຠາວໍ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອນິສ຺ສາຍ ຕໍ ມຓ຺ຑປລຄ຺ຄໍ ພຫິຏ຺ຐິໂຕ ວິຍ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ອກຕ຺ວາ ຕທຠາວາຣມ຺ມຓໍ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ, ມຓ຺ຑປລຄ຺ຄສ຺ສ ຕນ຺ນິສ຺ສິຕສ຺ສ ຈ ອເຂມຕໍ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ພຫິຏ຺ຐິຕຎ຺ຈ ສຸຏ຺ຐິໂຕຕິ ມນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ຐິໂຕ ວິຍ ວິຎ຺ຎາຓາຠາວສງ຺ຂາເຕ ພຫິປເທເສ ຐິຕໍ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕໍ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

໒໙໒. ເອວໍ ປວຕ຺ຕມານຎ຺ຈ –

ອາຣມ຺ມຓໍ ກໂຣເຕວ, ອຎ຺ຎາຠາເວນ ຕໍ ອິທໍ;

ທິຏ຺ຐໂທສມ຺ປິ ຣາຊານໍ, ວຸຕ຺ຕິເຫຕຸ ຊໂນ ຍຖາ.

ອິທຎ຺ຫິ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ‘‘ອາສນ຺ນວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ອຍໍ ສມາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ເອວໍ ທິຏ຺ຐໂທສມ຺ປິ ຕໍ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ອຠາວາ ອາຣມ຺ມຓໍ ກໂຣເຕວ. ຍຖາ ກິໍ? ທິຏ຺ຐໂທສມ຺ປິ ຣາຊານໍ ວຸຕ຺ຕິເຫຕຸ ຍຖາ ຊໂນ. ຍຖາ ຫິ ອສໍຍຕໍ ຜຣຸສກາຍວຈີມໂນສມາຈາຣໍ ກຎ຺ຈິ ສພ຺ພທິສມ຺ປຕິໍ ຣາຊານໍ ‘‘ຜຣຸສສມາຈາໂຣ ອຍ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ທິຏ຺ຐໂທສມ຺ປິ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕິໍ ອລຠມາໂນ ຊໂນ ວຸຕ຺ຕິເຫຕຸ ນິສ຺ສາຍ ວຕ຺ຕຕິ, ເອວໍ ທິຏ຺ຐໂທສມ຺ປິ ຕໍ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ອຎ຺ຎໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ອລຠມານມິທໍ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກໂຣເຕວ.

໒໙໓. ເອວໍ ກຸຣຸມານຎ຺ຈ –

ອາຣຸຬ຺ໂຫ ທີຆນິສ຺ເສຓິໍ, ຍຖາ ນິສ຺ເສຓິພາຫຸກໍ;

ປພ຺ພຕຄ຺ຄຎ຺ຈ ອາຣຸຬ຺ໂຫ, ຍຖາ ປພ຺ພຕມຕ຺ຖກໍ.

ຍຖາ ວາ ຄິຣິມາຣູຬ຺ໂຫ, ອຕ຺ຕໂນເຍວ ຊຓ຺ຓຸກໍ;

ໂອລຸພ຺ຠຕິ ຕເຖເວຕໍ, ຌານໂມລຸພ຺ຠ ວຕ຺ຕຕີຕິ.

ອິຕິ ສາຘຸຊນປາໂມຊ຺ຊຕ຺ຖາຍ ກເຕ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ

ສມາຘິຠາວນາຘິກາເຣ

ອາຣຸປ຺ປນິທ຺ເທໂສ ນາມ

ທສໂມ ປຣິຈ຺ເຉໂທ.