໔. ປຖວີກສິຓນິທ຺ເທໂສ

໕໑. ອິທານິ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສມາຘິຠາວນາຍ ອນນຸຣູປໍ ວິຫາຣໍ ປຫາຍ ອນຸຣູເປ ວິຫາເຣ ວິຫຣນ຺ເຕນາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຍສ຺ສ ຕາວາຈຣິເຍນ ສທ຺ຘິໍ ເອກວິຫາເຣ ວສໂຕ ຜາສຸ ໂຫຕິ, ເຕນ ຕຕ຺ເຖວ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ປຣິໂສເຘນ຺ເຕນ ວສິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ຕຕ຺ຖ ຜາສຸ ນ ໂຫຕິ, ໂຍ ອຎ຺ໂຎ ຄາວຸເຕ ວາ ອຑ຺ຒໂຍຊເນ ວາ ໂຍຊນມຕ຺ເຕປິ ວາ ສປ຺ປາໂຍ ວິຫາໂຣ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ວສິຕພ຺ພໍ. ເອວຎ຺ຫິ ສຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິເທວ ຐາເນ ສນ຺ເທເຫ ວາ ສຕິສມ຺ໂມເສ ວາ ຊາເຕ ກາລສ຺ເສວ ວິຫາເຣ ວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນເຍວ ອາຈຣິຍສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍທິວສມາຈຣິຍສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ໂສເຘຕ຺ວາ ທຸຕິຍທິວເສ ອາຈຣິຍໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ອກິລມນ຺ໂຕເຍວ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານໍ ອາຄນ຺ຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ. ໂຍ ປນ ໂຍຊນປ຺ປມາເຓປິ ຜາສຸກຏ຺ຐານໍ ນ ລຠຕິ, ເຕນ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ສພ຺ພໍ ຄຓ຺ຐິຏ຺ຐານໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ສຸວິສຸທ຺ຘໍ ອາວຊ຺ຊນປຏິພທ຺ຘໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກຕ຺ວາ ທູຣມ຺ປິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສມາຘິຠາວນາຍ ອນນຸຣູປໍ ວິຫາຣໍ ປຫາຍ ອນຸຣູເປ ວິຫາເຣ ວິຫາຕພ຺ພໍ.

ອນນຸຣູປວິຫາໂຣ

໕໒. ຕຕ຺ຖ ອນນຸຣູໂປ ນາມ ອຏ຺ຐາຣສນ຺ນໍ ໂທສານໍ ອຎ຺ຎຕເຣນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ຕຕ຺ຣິເມ ອຏ຺ຐາຣສ ໂທສາ – ມຫຕ຺ຕໍ, ນວຕ຺ຕໍ, ຊິຓ຺ຓຕ຺ຕໍ, ປນ຺ຖນິສ຺ສິຕຕ຺ຕໍ, ໂສຓ຺ຑີ, ປຓ຺ຓໍ, ປຸປ຺ຜໍ, ຜລໍ, ປຕ຺ຖນີຍຕາ, ນຄຣສນ຺ນິສ຺ສິຕຕາ, ທາຣຸສນ຺ນິສ຺ສິຕຕາ, ເຂຕ຺ຕສນ຺ນິສ຺ສິຕຕາ, ວິສຠາຄານໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ອຕ຺ຖິຕາ, ປຏ຺ຏນສນ຺ນິສ຺ສິຕຕາ, ປຈ຺ຈນ຺ຕສນ຺ນິສ຺ສິຕຕາ, ຣຊ຺ຊສີມສນ຺ນິສ຺ສິຕຕາ, ອສປ຺ປາຍຕາ, ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕານໍ ອລາໂຠຕິ ອິເມສໍ ອຏ຺ຐາຣສນ຺ນໍ ໂທສານໍ ອຎ຺ຎຕເຣນ ໂທເສນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອນນຸຣູໂປ ນາມ. ນ ຕຕ຺ຖ ວິຫາຕພ຺ພໍ.

ກສ຺ມາ? ມຫາວິຫາເຣ ຕາວ ພຫູ ນານາຉນ຺ທາ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕິ, ເຕ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປຏິວິຣຸທ຺ຘຕາຍ ວຕ຺ຕໍ ນ ກໂຣນ຺ຕິ. ໂພຘິຍງ຺ຄຓາທີນິ ອສມ຺ມຏ຺ຐາເນວ ໂຫນ຺ຕິ. ອນຸປຏ຺ຐາປິຕໍ ປານີຍໍ ປຣິໂຠຊນີຍໍ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ໂຄຈຣຄາເມ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິສ຺ສາມີຕິ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ສເຈ ປສ຺ສຕິ ວຕ຺ຕໍ ວາ ອກຕໍ ປານີຍຆຏໍ ວາ ຣິຕ຺ຕໍ, ອຖາເນນ ວຕ຺ຕໍ ກາຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ປານີຍໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕພ຺ພໍ. ອກໂຣນ຺ໂຕ ວຕ຺ຕເຠເທ ທຸກ຺ກຏໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ກາໂລ ອຕິກ຺ກມຕິ, ອຕິທິວາ ປວິຏ຺ໂຐ ນິຏ຺ຐິຕາຍ ຠິກ຺ຂາຍ ກິຎ຺ຈິ ນ ລຠຕິ. ປຏິສລ຺ລານຄໂຕປິ ສາມເຓຣທຫຣຠິກ຺ຂູນໍ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ເທນ ສງ຺ຆກມ຺ເມຫິ ຈ ວິກ຺ຂິປຕິ. ຍຕ຺ຖ ປນ ສພ຺ພໍ ວຕ຺ຕໍ ກຕເມວ ໂຫຕິ, ອວເສສາປິ ຈ ສງ຺ຆຏ຺ຏນາ ນຕ຺ຖິ. ເອວຣູເປ ມຫາວິຫາເຣປິ ວິຫາຕພ຺ພໍ.

ນວວິຫາເຣ ພຫຸ ນວກມ຺ມໍ ໂຫຕິ, ອກໂຣນ຺ຕໍ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ. ຍຕ຺ຖ ປນ ຠິກ຺ຂູ ເອວໍ ວທນ຺ຕິ ‘‘ອາຍສ຺ມາ ຍຖາສຸຂໍ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣຕຸ, ມຍໍ ນວກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ເອວຣູເປ ວິຫາຕພ຺ພໍ.

ຊິຓ຺ຓວິຫາເຣ ປນ ພຫຸ ປຏິຊຄ຺ຄິຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ອນ຺ຕມໂສ ອຕ຺ຕໂນ ເສນາສນມຕ຺ຕມ຺ປິ ອປ຺ປຏິຊຄ຺ຄນ຺ຕໍ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ, ປຏິຊຄ຺ຄນ຺ຕສ຺ສ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ປຣິຫາຍຕິ.

ປນ຺ຖນິສ຺ສິເຕ ມຫາປຖວິຫາເຣ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວໍ ອາຄນ຺ຕຸກາ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕິ. ວິກາເລ ອາຄຕານໍ ອຕ຺ຕໂນ ເສນາສນໍ ທຕ຺ວາ ຣຸກ຺ຂມູເລ ວາ ປາສາຓປິຏ຺ເຐ ວາ ວສິຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ. ປຸນທິວເສປິ ເອວເມວາຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສ ໂອກາໂສ ນ ໂຫຕິ. ຍຕ຺ຖ ປນ ເອວຣູໂປ ອາຄນ຺ຕຸກສມ຺ພາໂຘ ນ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ວິຫາຕພ຺ພໍ.

ໂສຓ຺ຑີ ນາມ ປາສາຓໂປກ຺ຂຣຓີ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ປານີຍຕ຺ຖໍ ມຫາຊໂນ ສໂມສຣຕິ, ນຄຣວາສີນໍ ຣາຊກຸລູປກຕ຺ເຖຣານໍ ອນ຺ເຕວາສິກາ ຣຊນກມ຺ມຕ຺ຖາຍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕສໍ ຠາຊນທາຣຸໂທຓິກາທີນິ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕານໍ ອສຸເກ ຈ ອສຸເກ ຈ ຐາເນຕິ ທສ຺ເສຕພ຺ພານິ ໂຫນ຺ຕິ, ເອວໍ ສພ຺ພກາລມ຺ປິ ນິຈ຺ຈພ຺ຍາວໂຏ ໂຫຕິ.

ຍຕ຺ຖ ນານາວິຘໍ ສາກປຓ຺ຓໍ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖສ຺ສ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທິວາວິຫາຣໍ ນິສິນ຺ນສ຺ສາປິ ສນ຺ຕິເກ ສາກຫາຣິກາ ຄາຍມານາ ປຓ຺ຓໍ ອຸຈ຺ຈິນນ຺ຕິໂຍ ວິສຠາຄສທ຺ທສງ຺ຆຏ຺ຏເນນ ກມ຺ມຏ຺ຐານນ຺ຕຣາຍໍ ກໂຣນ຺ຕິ.

ຍຕ຺ຖ ປນ ນານາວິຘາ ມາລາຄຈ຺ຉາ ສຸປຸປ຺ຜິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຣາປິ ຕາທິໂສເຍວ ອຸປທ຺ທໂວ.

ຍຕ຺ຖ ນານາວິຘໍ ອມ຺ພຊມ຺ພຸປນສາທິຜລໍ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ຜລຕ຺ຖິກາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຍາຈນ຺ຕິ, ອເທນ຺ຕສ຺ສ ກຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ພລກ຺ກາເຣນ ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ສາຍນ຺ຫສມເຍ ວິຫາຣມຊ຺ເຌ ຈງ຺ກມນ຺ເຕນ ເຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ ອຸປາສກາ ເອວໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ຍຖາຣຸຈິ ອກ຺ໂກສນ຺ຕິ. ອວາສາຍປິສ຺ສ ປຣກ຺ກມນ຺ຕິ.

ປຕ຺ຖນີເຍ ປນ ເລຓສມ຺ມເຕ ທກ຺ຂິຓຄິຣິຫຕ຺ຖິກຸຈ຺ຉິເຈຕິຍຄິຣິຈິຕ຺ຕລປພ຺ພຕສທິເສ ວິຫາເຣ ວິຫຣນ຺ຕໍ ອຍມຣຫາຕິ ສມ຺ຠາເວຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕຸກາມາ ມນຸສ຺ສາ ສມນ຺ຕາ ໂອສຣນ຺ຕິ, ເຕນສ຺ສ ນ ຜາສຸ ໂຫຕິ, ຍສ຺ສ ປນ ຕໍ ສປ຺ປາຍໍ ໂຫຕິ, ເຕນ ທິວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕິໍ ວສິຕພ຺ພໍ.

ນຄຣສນ຺ນິສ຺ສິເຕ ວິສຠາຄາຣມ຺ມຓານິ ອາປາຖມາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ກຸມ຺ຠທາສິໂຍປິ ຆເຏຫິ ນິຆໍສນ຺ຕິໂຍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາ ມຄ຺ຄໍ ນ ເທນ຺ຕິ, ອິສ຺ສຣມນຸສ຺ສາປິ ວິຫາຣມຊ຺ເຌ ສາຓິໍ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ນິສີທນ຺ຕິ.

ທາຣຸສນ຺ນິສ຺ສເຍ ປນ ຍຕ຺ຖ ກຏ຺ຐານິ ຈ ທພ຺ພຸປກຣຓຣຸກ຺ຂາ ຈ ສນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ກຏ຺ຐຫາຣິກາ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕສາກປຸປ຺ຜຫາຣິກາ ວິຍ ອຜາສຸໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ວິຫາເຣ ຣຸກ຺ຂາ ສນ຺ຕິ, ເຕ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຆຣານິ ກຣິສ຺ສາມາຕິ ມນຸສ຺ສາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຉິນ຺ທນ຺ຕິ. ສເຈ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປຘານຆຣາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ວິຫາຣມຊ຺ເຌ ຈງ຺ກມນ຺ໂຕ ເຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ ອຸປາສກາ ເອວໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ວທຕິ, ຍຖາຣຸຈິ ອກ຺ໂກສນ຺ຕິ, ອວາສາຍປິສ຺ສ ປຣກ຺ກມນ຺ຕິ.

ໂຍ ປນ ເຂຕ຺ຕສນ຺ນິສ຺ສິໂຕ ໂຫຕິ ສມນ຺ຕາ ເຂຕ຺ເຕຫິ ປຣິວາຣິໂຕ, ຕຕ຺ຖ ມນຸສ຺ສາ ວິຫາຣມຊ຺ເຌເຍວ ຂລໍ ກຕ຺ວາ ຘຎ຺ຎໍ ມທ຺ທນ຺ຕິ, ປມຸເຂສຸ ສຍນ຺ຕິ, ອຎ຺ຎມ຺ປິ ພຫຸໍ ອຜາສຸໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ຍຕ຺ຣາປິ ມຫາສງ຺ຆໂຠໂຄ ໂຫຕິ, ອາຣາມິກາ ກຸລານໍ ຄາໂວ ຣຸນ຺ຘນ຺ຕິ, ອຸທກວາຣໍ ປຏິເສເຘນ຺ຕິ, ມນຸສ຺ສາ ວີຫິສີສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ປສ຺ສຖ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອາຣາມິການໍ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ທສ຺ເສນ຺ຕິ. ເຕນ ເຕນ ກາຣເຓນ ຣາຊຣາຊມຫາມຕ຺ຕານໍ ຆຣທ຺ວາຣໍ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ອຍມ຺ປິ ເຂຕ຺ຕສນ຺ນິສ຺ສິເຕເນວ ສງ຺ຄຫິໂຕ.

ວິສຠາຄານໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ອຕ຺ຖິຕາຕິ ຍຕ຺ຖ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິສຠາຄເວຣີ ຠິກ຺ຂູ ວິຫຣນ຺ຕິ, ເຍ ກລຫໍ ກໂຣນ຺ຕາ ມາ, ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ກໂຣຖາຕິ ວາຣິຍມານາ ເອຕສ຺ສ ປໍສຸກູລິກສ຺ສ ອາຄຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນຏ຺ຐາມ຺ຫາຕິ ວຕ຺ຕາໂຣ ຠວນ຺ຕິ.

ໂຍປິ ອຸທກປຏ຺ຏນໍ ວາ ຖລປຏ຺ຏນໍ ວາ ນິສ຺ສິໂຕ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ອຠິຓ຺ຫໍ ນາວາຫິ ຈ ສຕ຺ເຖຫິ ຈ ອາຄຕມນຸສ຺ສາ ໂອກາສໍ ເທຖ, ປານີຍໍ ເທຖ, ໂລຓໍ ເທຖາຕິ ຆຏ຺ຏຍນ຺ຕາ ອຜາສຸໍ ກໂຣນ຺ຕິ.

ປຈ຺ຈນ຺ຕສນ຺ນິສ຺ສິເຕ ປນ ມນຸສ຺ສາ ພຸທ຺ຘາທີສຸ ອປ຺ປສນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ.

ຣຊ຺ຊສີມສນ຺ນິສ຺ສິເຕ ຣາຊຠຍໍ ໂຫຕິ. ຕຎ຺ຫິ ປເທສໍ ເອໂກ ຣາຊາ ນ ມຍ຺ຫໍ ວເສ ວຕ຺ຕຕີຕິ ປຫຣຕິ, ອິຕໂຣປິ ນ ມຍ຺ຫໍ ວເສ ວຕ຺ຕຕີຕິ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ກທາຈິ ອິມສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ວິຊິເຕ ວິຈຣຕິ, ກທາຈິ ເອຕສ຺ສ. ອຖ ນໍ ‘‘ຈຣປຸຣິໂສ ອຍ’’ນ຺ຕິ ມຎ຺ຎມານາ ອນຍພ຺ຍສນໍ ປາເປນ຺ຕິ.

ອສປ຺ປາຍຕາຕິ ວິສຠາຄຣູປາທິອາຣມ຺ມຓສໂມສຣເຓນ ວາ ອມນຸສ຺ສປຣິຄ຺ຄຫິຕຕາຍ ວາ ອສປ຺ປາຍຕາ. ຕຕ຺ຣິທໍ ວຕ຺ຖຸ. ເອໂກ ກິຣ ເຖໂຣ ອຣຎ຺ເຎ ວສຕິ. ອຖສ຺ສ ເອກາ ຍກ຺ຂິນີ ປຓ຺ຓສາລທ຺ວາເຣ ຐຕ຺ວາ ຄາຍິ. ໂສ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ທ຺ວາເຣ ອຏ຺ຐາສິ, ສາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຈງ຺ກມນສີເສ ຄາຍິ. ເຖໂຣ ຈງ຺ກມນສີສໍ ອຄມາສິ. ສາ ສຕໂປຣິເສ ປປາເຕ ຐຕ຺ວາ ຄາຍິ. ເຖໂຣ ປຏິນິວຕ຺ຕິ. ອຖ ນໍ ສາ ເວເຄນາຄນ຺ຕ຺ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ມຍາ, ຠນ຺ເຕ, ນ ເອໂກ ນ ທ຺ເວ ຕຸມ຺ຫາທິສາ ຂາທິຕາ’’ຕິ ອາຫ.

ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕານໍ ອລາໂຠຕິ ຍຕ຺ຖ ນ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ ອາຈຣິຍໍ ວາ ອາຈຣິຍສມໍ ວາ ອຸປຊ຺ຌາຍໍ ວາ ອຸປຊ຺ຌາຍສມໍ ວາ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕໍ ລທ຺ຘຸໍ. ຕຕ຺ຖ ໂສ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕານໍ ອລາໂຠ ມຫາໂທໂສເຍວາຕິ ອິເມສໍ ອຏ຺ຐາຣສນ຺ນໍ ໂທສານໍ ອຎ຺ຎຕເຣນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອນນຸຣູໂປຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ອຏ຺ຐກຖາສຸ –

ມຫາວາສໍ ນວາວາສໍ, ຊຣາວາສຎ຺ຈ ປນ຺ຖນິໍ;

ໂສຓ຺ຑິໍ ປຓ຺ຓຎ຺ຈ ປຸປ຺ຜຎ຺ຈ, ຜລໍ ປຕ຺ຖິຕເມວ ຈ.

ນຄຣໍ ທາຣຸນາ ເຂຕ຺ຕໍ, ວິສຠາເຄນ ປຏ຺ຏນໍ;

ປຈ຺ຈນ຺ຕສີມາສປ຺ປາຍໍ, ຍຕ຺ຖ ມິຕ຺ໂຕ ນ ລພ຺ຠຕິ.

ອຏ຺ຐາຣເສຕານິ ຐານານິ, ອິຕິ ວິຎ຺ຎາຍ ປຓ຺ຑິໂຕ;

ອາຣກາ ປຣິວຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ມຄ຺ຄໍ ສປ຺ປຏິຠຍໍ ຍຖາຕິ.

ອນຸຣູປວິຫາໂຣ

໕໓. ໂຍ ປນ ໂຄຈຣຄາມໂຕ ນາຕິທູຣນາຈ຺ຈາສນ຺ນຕາທີຫິ ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ອຍໍ ອນຸຣູໂປ ນາມ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ – ‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ເສນາສນໍ ປຎ຺ຈງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເສນາສນໍ ນາຕິທູຣໍ ໂຫຕິ ນາຈ຺ຈາສນ຺ນໍ ຄມນາຄມນສມ຺ປນ຺ນໍ, ທິວາ ອປ຺ປາກິຓ຺ຓໍ ຣຕ຺ຕິໍ ອປ຺ປສທ຺ທໍ ອປ຺ປນິຄ຺ໂຆສໍ, ອປ຺ປຑໍສມກສວາຕາຕປສຣີສປສມ຺ຜສ຺ສໍ, ຕສ຺ມິໍ ໂຂ ປນ ເສນາສເນ ວິຫຣນ຺ຕສ຺ສ ອປ຺ປກສິເຣເນວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣາ. ຕສ຺ມິໍ ໂຂ ປນ ເສນາສເນ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ວິຫຣນ຺ຕິ ພຫຸສ຺ສຸຕາ ອາຄຕາຄມາ ຘມ຺ມຘຣາ ວິນຍຘຣາ ມາຕິກາຘຣາ, ເຕ ກາເລນ ກາລໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຣິປຸຈ຺ຉຕິ ປຣິປຎ຺ຫຕິ ‘ອິທໍ, ຠນ຺ເຕ, ກຖໍ ອິມສ຺ສ ໂກ ອຕ຺ໂຖ’ຕິ, ຕສ຺ສ ເຕ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ອວິວຏຎ຺ເຈວ ວິວຣນ຺ຕິ, ອນຸຕ຺ຕານີກຕຎ຺ຈ ອຸຕ຺ຕານີກໂຣນ຺ຕິ, ອເນກວິຫິເຕສຸ ຈ ກງ຺ຂຏ຺ຐານິເຍສຸ ຘມ຺ເມສຸ ກງ຺ຂໍ ປຏິວິໂນເທນ຺ຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເສນາສນໍ ປຎ຺ຈງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑໐.໑໑).

ອຍໍ ‘‘ສມາຘິຠາວນາຍ ອນນຸຣູປໍ ວິຫາຣໍ ປຫາຍ ອນຸຣູເປ ວິຫາເຣ ວິຫຣນ຺ເຕນາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວິຕ຺ຖາໂຣ.

ຂຸທ຺ທກປລິໂພຘາ

໕໔. ຂຸທ຺ທກປລິໂພຘຸປຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາຕິ ເອວໍ ປຕິຣູເປ ວິຫາເຣ ວິຫຣນ຺ເຕນ ເຍປິສ຺ສ ເຕ ໂຫນ຺ຕິ ຂຸທ຺ທກປລິໂພຘາ, ເຕປິ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທິຕພ຺ພາ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ, ທີຆານິ ເກສນຂໂລມານິ ຉິນ຺ທິຕພ຺ພານິ. ຊິຓ຺ຓຈີວເຣສຸ ທຬ຺ຫີກມ຺ມໍ ວາ ຕຸນ຺ນກມ຺ມໍ ວາ ກາຕພ຺ພໍ. ກິລິຏ຺ຐານິ ວາ ຣຊິຕພ຺ພານິ. ສເຈ ປຕ຺ເຕ ມລໍ ໂຫຕິ, ປຕ຺ໂຕ ປຈິຕພ຺ໂພ. ມຎ຺ຈປີຐາທີນິ ໂສເຘຕພ຺ພານີຕິ. ‘‘ອຍໍ ຂຸທ຺ທກປລິໂພຘຸປຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວິຕ຺ຖາໂຣ.

ຠາວນາວິຘານໍ

໕໕. ອິທານິ ສພ຺ພໍ ຠາວນາວິຘານໍ ອປຣິຫາເປນ຺ເຕນ ຠາເວຕພ຺ໂພຕິ ເອຕ຺ຖ ອຍໍ ປຖວີກສິຓໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພກມ຺ມຏ຺ຐານວເສນ ວິຕ຺ຖາຣກຖາ ໂຫຕິ.

ເອວໍ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ນຂຸທ຺ທກປລິໂພເຘນ ຫິ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ເຕນ ຠຕ຺ຕສມ຺ມທໍ ປຏິວິໂນເທຕ຺ວາ ປວິວິຕ຺ເຕ ໂອກາເສ ສຸຂນິສິນ຺ເນນ ກຕາຍ ວາ ອກຕາຍ ວາ ປຖວິຍາ ນິມິຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫິຕພ຺ພໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ປຖວີກສິຓໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ປຖວິຍໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫາຕິ ກເຕ ວາ ອກເຕ ວາ ສານ຺ຕເກ, ໂນ ອນນ຺ຕເກ, ສໂກຏິເຍ, ໂນ ອໂກຏິເຍ, ສວຏ຺ຏຸເມ, ໂນ ອວຏ຺ຏຸເມ, ສປຣິຍນ຺ເຕ, ໂນ ອປຣິຍນ຺ເຕ, ສຸປ຺ປມຕ຺ເຕ ວາ ສຣາວມຕ຺ເຕ ວາ. ໂສ ຕໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ສຸຄ຺ຄຫິຕໍ ກໂຣຕິ, ສູປຘາຣິຕໍ ອຸປຘາເຣຕິ, ສຸວວຕ຺ຖິຕໍ ວວຕ຺ຖເປຕິ. ໂສ ຕໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ສຸຄ຺ຄຫິຕໍ ກຕ຺ວາ ສູປຘາຣິຕໍ ອຸປຘາເຣຕ຺ວາ ສຸວວຕ຺ຖິຕໍ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ອານິສໍສທສ຺ສາວີ ຣຕນສຎ຺ຎີ ຫຸຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕີກາຣໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ສມ຺ປິຍາຍມາໂນ ຕສ຺ມິໍ ອາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປນິພນ຺ຘຕິ ‘ອທ຺ຘາ ອິມາຍ ປຏິປທາຍ ຊຣາມຣຓມ຺ຫາ ມຸຈ຺ຈິສ຺ສາມີ’ຕິ. ໂສ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ…ເປ… ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເຍນ ອຕີຕຠເວປິ ສາສເນ ວາ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ວາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ປຖວີກສິເຓ ຈຕຸກ຺ກປຎ຺ຈກຊ຺ຌານານິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕປຸພ຺ພານິ, ເອວຣູປສ຺ສ ປຸຎ຺ຎວໂຕ ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອກຕາຍ ປຖວິຍາ ກສິຕຏ຺ຐາເນ ວາ ຂລມຓ຺ຑເລ ວາ ນິມິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ມລ຺ລກຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວິຍ. ຕສ຺ສ ກິຣາຍສ຺ມໂຕ ກສິຕຏ຺ຐານໍ ໂອໂລເກນ຺ຕສ຺ສ ຕໍຐານປ຺ປມາຓເມວ ນິມິຕ຺ຕໍ ອຸທປາທິ. ໂສ ຕໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ປຎ຺ຈກຊ຺ຌານານິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຌານປທຏ຺ຐານໍ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ.

ໂຍ ປເນວໍ ອກຕາຘິກາໂຣ ໂຫຕິ, ເຕນ ອາຈຣິຍສນ຺ຕິເກ ອຸຄ຺ຄຫິຕກມ຺ມຏ຺ຐານວິຘານໍ ອວິຣາເຘຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ກສິຓໂທເສ ປຣິຫຣນ຺ເຕນ ກສິຓໍ ກາຕພ຺ພໍ. ນີລປີຕໂລຫິຕໂອທາຕສມ຺ເຠທວເສນ ຫິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຖວີກສິຓໂທສາ. ຕສ຺ມາ ນີລາທິວຓ຺ຓໍ ມຕ຺ຕິກໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຄງ຺ຄາວເຫ ມຕ຺ຕິກາສທິສາຍ ອຣຸຓວຓ຺ຓາຍ ມຕ຺ຕິກາຍ ກສິຓໍ ກາຕພ຺ພໍ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ວິຫາຣມຊ຺ເຌ ສາມເຓຣາທີນໍ ສຎ຺ຈຣຓຏ຺ຐາເນ ນ ກາຕພ຺ພໍ. ວິຫາຣປຈ຺ຈນ຺ເຕ ປນ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຏ຺ຐາເນ ປພ຺ຠາເຣ ວາ ປຓ຺ຓສາລາຍ ວາ ສໍຫາຣິມໍ ວາ ຕຕ຺ຣຏ຺ຐກໍ ວາ ກາຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຣ ສໍຫາຣິມໍ ຈຕູສຸ ທຓ຺ຑເກສຸ ປິໂລຕິກໍ ວາ ຈມ຺ມໍ ວາ ກຏສາຣກໍ ວາ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອປນີຕຕິຓມູລສກ຺ຂຣກຖລິກາຍ ສຸມທ຺ທິຕາຍ ມຕ຺ຕິກາຍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປມາຓໍ ວຏ຺ຏໍ ລິມ຺ເປຕ຺ວາ ກາຕພ຺ພໍ. ຕໍ ປຣິກມ຺ມກາເລ ຠູມິຍໍ ອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ໂອໂລເກຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຣຏ຺ຐກໍ ຠູມິຍໍ ປທຸມກຓ຺ຓິກາກາເຣນ ຂາຓຸເກ ອາໂກເຏຕ຺ວາ ວລ຺ລີຫິ ວິນນ຺ຘິຕ຺ວາ ກາຕພ຺ພໍ. ຍທິ ສາ ມຕ຺ຕິກາ ນປ຺ປໂຫຕິ, ອໂຘ ອຎ຺ຎໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຸປຣິຠາເຄ ສຸປຣິໂສຘິຕາຍ ອຣຸຓວຓ຺ຓາຍ ມຕ຺ຕິກາຍ ວິທຕ຺ຖິຈຕຸຣງ຺ຄຸລວິຕ຺ຖາຣໍ ວຏ຺ຏໍ ກາຕພ຺ພໍ. ເອຕເທວ ຫິ ປມາຓໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ສຸປ຺ປມຕ຺ຕໍ ວາ ສຣາວມຕ຺ຕໍ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ສານ຺ຕເກ ໂນ ອນນ຺ຕເກ’’ຕິອາທິ ປນສ຺ສ ປຣິຈ຺ເຉທຕ຺ຖາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

໕໖. ຕສ຺ມາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປມາຓປຣິຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາ ຣຸກ຺ຂປາຓິກາ ວິສຠາຄວຓ຺ຓໍ ສມຸຏ຺ຐເປຕິ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປາສາຓປາຓິກາຍ ຆໍເສຕ຺ວາ ສມໍ ເຠຣີຕລສທິສໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ຐານໍ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນ຺ຫຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ກສິຓມຓ຺ຑລໂຕ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍຫຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ປເທເສ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ວິທຕ຺ຖິຈຕຸຣງ຺ຄຸລປາທເກ ສຸອຕ຺ຖເຕ ປີເຐ ນິສີທິຕພ຺ພໍ. ຕໂຕ ທູຣຕເຣ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ຫິ ກສິຓໍ ນ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ອາສນ຺ນຕເຣ ກສິຓໂທສາ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ. ອຸຈ຺ຈຕເຣ ນິສິນ຺ເນນ ຄີວໍ ໂອນມິຕ຺ວາ ໂອໂລເກຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ນີຈຕເຣ ຊຓ຺ຓຸການິ ຣຸຊນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ນິສີທິຕ຺ວາ ‘‘ອປ຺ປສ຺ສາທາ ກາມາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ກາເມສຸ ອາທີນວໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ກາມນິສ຺ສຣເຓ ສພ຺ພທຸກ຺ຂສມຕິກ຺ກມຸປາຍຠູເຕ ເນກ຺ຂມ຺ເມ ຊາຕາຠິລາເສນ ພຸທ຺ຘຘມ຺ມສງ຺ຆຄຸຓານຸສ຺ສຣເຓນ ປີຕິປາໂມຊ຺ຊໍ ຊນຍິຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ທານິ ສາ ສພ຺ພພຸທ຺ຘ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘ ອຣິຍສາວເກຫິ ປຏິປນ຺ນາ ເນກ຺ຂມ຺ມປຏິປທາ’’ຕິ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ສຎ຺ຊາຕຄາຣເວນ ‘‘ອທ຺ຘາ ອິມາຍ ປຏິປທາຍ ປວິເວກສຸຂຣສສ຺ສ ຠາຄີ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸສ຺ສາຫໍ ຊນຍິຕ຺ວາ ສເມນ ອາກາເຣນ ຈກ຺ຂູນິ ອຸມ຺ມີເລຕ຺ວາ ນິມິຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫນ຺ເຕນ ຠາເວຕພ຺ພໍ.

ອຕິອຸມ຺ມີລຍໂຕ ຫິ ຈກ຺ຂຸ ກິລມຕິ, ມຓ຺ຑລຎ຺ຈ ອຕິວິຠູຕໍ ໂຫຕິ, ເຕນສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອຕິມນ຺ທໍ ອຸມ຺ມີລຍໂຕ ມຓ຺ຑລມວິຠູຕໍ ໂຫຕິ, ຈິຕ຺ຕຎ຺ຈ ລີນໍ ໂຫຕິ, ເອວມ຺ປິ ນິມິຕ຺ຕໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ມາ ອາທາສຕເລ ມຸຂນິມິຕ຺ຕທສ຺ສິນາ ວິຍ ສເມນາກາເຣນ ຈກ຺ຂູນິ ອຸມ຺ມີເລຕ຺ວາ ນິມິຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫນ຺ເຕນ ຠາເວຕພ຺ພໍ, ນ ວຓ຺ໂຓ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ໂພ, ນ ລກ຺ຂຓໍ ມນສິກາຕພ຺ພໍ. ອປິຈ ວຓ຺ຓໍ ອມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ນິສ຺ສຍສວຓ຺ຓໍ ກຕ຺ວາ ອຸສ຺ສທວເສນ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິຘມ຺ເມ ຈິຕ຺ຕໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ມນສິ ກາຕພ຺ພໍ. ປຖວີ ມຫີ, ເມທິນີ, ຠູມິ, ວສຸຘາ, ວສຸນ຺ຘຣາຕິອາທີສຸ ປຖວີນາເມສຸ ຍມິຈ຺ຉຕິ, ຍທສ຺ສ ສຎ຺ຎານຸກູລໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ອປິຈ ປຖວີຕິ ເອຕເທວ ນາມໍ ປາກຏໍ, ຕສ຺ມາ ປາກຏວເສເນວ ປຖວີ ປຖວີຕິ ຠາເວຕພ຺ພໍ. ກາເລນ ອຸມ຺ມີເລຕ຺ວາ ກາເລນ ນິມີເລຕ຺ວາ ອາວຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ຍາວ ອຸຄ຺ຄຫນິມິຕ຺ຕໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕາວ ກາລສຕມ຺ປິ ກາລສຫສ຺ສມ຺ປິ ຕໂຕ ຠິຍ຺ໂຍປິ ເອເຕເນວ ນເຍນ ຠາເວຕພ຺ພໍ.

໕໗. ຕສ຺ເສວໍ ຠາວຍໂຕ ຍທາ ນິມີເລຕ຺ວາ ອາວຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອຸມ຺ມີລິຕກາເລ ວິຍ ອາປາຖມາຄຈ຺ຉຕິ, ຕທາ ອຸຄ຺ຄຫນິມິຕ຺ຕໍ ຊາຕໍ ນາມ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ຊາຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ນິສີທິຕພ຺ພໍ. ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ນິສິນ຺ເນນ ຠາເວຕພ຺ພໍ. ປາທໂຘວນປປຎ຺ຈປຣິຫາຣຕ຺ຖໍ ປນສ຺ສ ເອກປຏລິກຸປາຫນາ ຈ ກຕ຺ຕຣທຓ຺ໂຑ ຈ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ. ອຖາເນນ ສເຈ ຕຣຸໂຓ ສມາຘິ ເກນຈິເທວ ອສປ຺ປາຍກາຣເຓນ ນສ຺ສຕິ, ອຸປາຫນາ ອາຣຸຍ຺ຫ ກຕ຺ຕຣທຓ຺ຑໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕໍ ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນິມິຕ຺ຕໍ ອາທາຍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສຸຂນິສິນ຺ເນນ ຠາເວຕພ຺ພໍ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ສມນ຺ນາຫຣິຕພ຺ພໍ, ຕກ຺ກາຫຕໍ ວິຕກ຺ກາຫຕໍ ກາຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ເສວໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອນຸກ຺ກເມນ ນີວຣຓານິ ວິກ຺ຂມ຺ຠນ຺ຕິ, ກິເລສາ ສນ຺ນິສີທນ຺ຕິ, ອຸປຈາຣສມາຘິນາ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຘິຍຕິ, ປຏິຠາຄນິມິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ປຸຣິມສ຺ສ ຈ ອຸຄ຺ຄຫນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ອິມສ຺ສ ຈ ວິເສໂສ, ອຸຄ຺ຄຫນິມິຕ຺ເຕ ກສິຓໂທໂສ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ປຏິຠາຄນິມິຕ຺ຕໍ ຖວິກໂຕ ນິຫຕາທາສມຓ຺ຑລໍ ວິຍ ສຸໂຘຕສງ຺ຂຖາລໍ ວິຍ ວລາຫກນ຺ຕຣາ ນິກ຺ຂນ຺ຕຈນ຺ທມຓ຺ຑລໍ ວິຍ ເມຆມຸເຂ ພລາກາ ວິຍ ອຸຄ຺ຄຫນິມິຕ຺ຕໍ ປທາເລຕ຺ວາ ນິກ຺ຂນ຺ຕມິວ ຕໂຕ ສຕຄຸຓໍ ສຫສ຺ສຄຸຓໍ ສຸປຣິສຸທ຺ຘໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ເນວ ວຓ຺ຓວນ຺ຕໍ, ນ ສຓ຺ຐານວນ຺ຕໍ. ຍທິ ຫິ ຕໍ ອີທິສໍ ຠເວຍ຺ຍ, ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ສິຍາ ໂອຬາຣິກໍ ສມ຺ມສນຸປຄໍ ຕິລກ຺ຂຓພ຺ຠາຫຕໍ, ນ ປເນຕໍ ຕາທິສໍ. ເກວລຎ຺ຫິ ສມາຘິລາຠິໂນ ອຸປຏ຺ຐານາກາຣມຕ຺ຕໍ ສຎ຺ຎຊເມຕນ຺ຕິ.

໕໘. ອຸປ຺ປນ຺ນກາລໂຕ ຈ ປນສ຺ສ ປຏ຺ຐາຍ ນີວຣຓານິ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕາເນວ ໂຫນ຺ຕິ, ກິເລສາ ສນ຺ນິສິນ຺ນາວ, ອຸປຈາຣສມາຘິນາ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຫິຕເມວາຕິ.

ທຸວິໂຘ ຫິ ສມາຘິ ອຸປຈາຣສມາຘິ ຈ ອປ຺ປນາສມາຘິ ຈ. ທ຺ວີຫາກາເຣຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຘິຍຕິ ອຸປຈາຣຠູມິຍໍ ວາ ປຏິລາຠຠູມິຍໍ ວາ. ຕຕ຺ຖ ອຸປຈາຣຠູມິຍໍ ນີວຣຓປ຺ປຫາເນນ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຫິຕໍ ໂຫຕິ. ປຏິລາຠຠູມິຍໍ ອງ຺ຄປາຕຸຠາເວນ.

ທ຺ວິນ຺ນໍ ປນ ສມາຘີນໍ ອິທໍ ນານາກາຣຓໍ, ອຸປຈາເຣ ອງ຺ຄານິ ນ ຖາມຊາຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ອງ຺ຄານໍ ອຖາມຊາຕຕ຺ຕາ, ຍຖາ ນາມ ທຫໂຣ ກຸມາຣໂກ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຐປິຍມາໂນ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຠູມິຍໍ ປຕຕິ, ເອວເມວ ອຸປຈາເຣ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຈິຕ຺ຕໍ ກາເລນ ນິມິຕ຺ຕມາຣມ຺ມຓໍ ກໂຣຕິ, ກາເລນ ຠວງ຺ຄໂມຕຣຕິ. ອປ຺ປນາຍໍ ປນ ອງ຺ຄານິ ຖາມຊາຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕສໍ ຖາມຊາຕຕ຺ຕາ, ຍຖາ ນາມ ພລວາ ປຸຣິໂສ ອາສນາ ວຸຏ຺ຐາຍ ທິວສມ຺ປິ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ, ເອວເມວ ອປ຺ປນາສມາຘິມ຺ຫິ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຈິຕ຺ຕໍ ສກິໍ ຠວງ຺ຄວາຣໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ເກວລມ຺ປິ ຣຕ຺ຕິໍ ເກວລມ຺ປິ ທິວສໍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ກຸສລຊວນປຏິປາຏິວເສເນວ ປວຕ຺ຕຕີຕິ.

ຕຕ຺ຣ ຍເທຕໍ ອຸປຈາຣສມາຘິນາ ສທ຺ຘິໍ ປຏິຠາຄນິມິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທນໍ ນາມ ອຕິທຸກ຺ກຣໍ. ຕສ຺ມາ ສເຈ ເຕເນວ ປລ຺ລງ຺ເກນ ຕໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອປ຺ປນໍ ອຘິຄນ຺ຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ສຸນ຺ທຣໍ. ໂນ ເຈ ສກ຺ໂກຕິ, ອຖາເນນ ຕໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປມຕ຺ເຕນ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຄພ຺ໂຠ ວິຍ ຣກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ເອວຎ຺ຫິ –

ນິມິຕ຺ຕໍ ຣກ຺ຂໂຕ ລທ຺ຘ-ປຣິຫານິ ນ ວິຊ຺ຊຕິ;

ອາຣກ຺ຂມ຺ຫິ ອສນ຺ຕມ຺ຫິ, ລທ຺ຘໍ ລທ຺ຘໍ ວິນສ຺ສຕິ.

ສຕ຺ຕສປ຺ປາຍາ

໕໙. ຕຕ຺ຣາຍໍ ຣກ຺ຂຓວິຘິ –

ອາວາໂສ ໂຄຈໂຣ ຠສ຺ສໍ, ປຸຄ຺ຄໂລ ໂຠຊນໍ ອຸຕຸ;

ອິຣິຍາປໂຖຕິ ສຕ຺ເຕເຕ, ອສປ຺ປາເຍ ວິວຊ຺ຊເຍ.

ສປ຺ປາເຍ ສຕ຺ຕ ເສເວຖ, ເອວຎ຺ຫິ ປຏິປຊ຺ຊໂຕ;

ນຈິເຣເນວ ກາເລນ, ໂຫຕິ ກສ຺ສຈິ ອປ຺ປນາ.

ຕຕ຺ຣສ຺ສ ຍສ຺ມິໍ ອາວາເສ ວສນ຺ຕສ຺ສ ອນຸປ຺ປນ຺ນໍ ວາ ນິມິຕ຺ຕໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ວາ ວິນສ຺ສຕິ, ອນຸປຏ຺ຐິຕາ ຈ ສຕິ ນ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ອສມາຫິຕຎ຺ຈ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ສມາຘິຍຕິ, ອຍໍ ອສປ຺ປາໂຍ. ຍຕ຺ຖ ນິມິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເຈວ ຖາວຣຎ຺ຈ ໂຫຕິ, ສຕິ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຘິຍຕິ ນາຄປພ຺ພຕວາສີປຘານິຍຕິສ຺ສຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວິຍ, ອຍໍ ສປ຺ປາໂຍ. ຕສ຺ມາ ຍສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ພຫູ ອາວາສາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ເອກເມກສ຺ມິໍ ຕີຓິ ຕີຓິ ທິວສານິ ວສິຕ຺ວາ ຍຕ຺ຖສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄໍ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ວສິຕພ຺ພໍ. ອາວາສສປ຺ປາຍຕາຍ ຫິ ຕມ຺ພປຓ຺ຓິທີປມ຺ຫິ ຈູຬນາຄເລເຓ ວສນ຺ຕາ ຕຕ຺ເຖວ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສຕາ ຠິກ຺ຂູ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິໍສຸ. ໂສຕາປນ຺ນາທີນໍ ປນ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອຣິຍຠູມິໍ ປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕານຎ຺ຈ ຄຓນາ ນຕ຺ຖິ. ເອວມຎ຺ເຎສຸປິ ຈິຕ຺ຕລປພ຺ພຕວິຫາຣາທີສຸ.

ໂຄຈຣຄາໂມ ປນ ໂຍ ເສນາສນໂຕ ອຸຕ຺ຕເຣນ ວາ ທກ຺ຂິເຓນ ວາ ນາຕິທູເຣ ທິຍຑ຺ຒໂກສພ຺ຠນ຺ຕເຣ ໂຫຕິ ສຸລຠສມ຺ປນ຺ນຠິກ຺ໂຂ, ໂສ ສປ຺ປາໂຍ. ວິປຣີໂຕ ອສປ຺ປາໂຍ.

ຠສ຺ສນ຺ຕິ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສຕິຣຈ຺ຉານກຖາປຣິຍາປນ຺ນໍ ອສປ຺ປາຍໍ, ຕຎ຺ຫິສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕຣຘານາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ທສກຖາວຕ຺ຖຸນິສ຺ສິຕໍ ສປ຺ປາຍໍ, ຕມ຺ປິ ມຕ຺ຕາຍ ຠາສິຕພ຺ພໍ.

ປຸຄ຺ຄໂລປິ ອຕິຣຈ຺ຉານກຖິໂກ ສີລາທິຄຸຓສມ຺ປນ຺ໂນ, ຍໍ ນິສ຺ສາຍ ອສມາຫິຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຘິຍຕິ, ສມາຫິຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ຖິຣຕຣໍ ໂຫຕິ, ເອວຣູໂປ ສປ຺ປາໂຍ. ກາຍທຬ຺ຫີພຫຸໂລ ປນ ຕິຣຈ຺ຉານກຖິໂກ ອສປ຺ປາໂຍ. ໂສ ຫິ ຕໍ ກທ຺ທໂມທກມິວ ອຈ຺ຉໍ ອຸທກໍ ມລີນເມວ ກໂຣຕິ, ຕາທິສຎ຺ຈ ອາຄມ຺ມ ໂກຏປພ຺ພຕວາສີທຫຣສ຺ເສວ ສມາປຕ຺ຕິປິ ນສ຺ສຕິ, ປເຄວ ນິມິຕ຺ຕໍ.

ໂຠຊນໍ ປນ ກສ຺ສຈິ ມຘຸຣໍ, ກສ຺ສຈິ ອມ຺ພິລໍ ສປ຺ປາຍໍ ໂຫຕິ. ອຸຕຸປິ ກສ຺ສຈິ ສີໂຕ, ກສ຺ສຈິ ອຸຓ຺ໂຫ ສປ຺ປາໂຍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ຍໍ ໂຠຊນໍ ວາ ອຸຕຸໍ ວາ ເສວນ຺ຕສ຺ສ ຜາສຸ ໂຫຕິ, ອສມາຫິຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຘິຍຕິ, ສມາຫິຕໍ ວາ ຖິຣຕຣໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ໂຠຊນໍ ໂສ ຈ ອຸຕຸ ສປ຺ປາໂຍ. ອິຕຣໍ ໂຠຊນໍ ອິຕໂຣ ຈ ອຸຕຸ ອສປ຺ປາໂຍ.

ອິຣິຍາປເຖສຸປິ ກສ຺ສຈິ ຈງ຺ກໂມ ສປ຺ປາໂຍ ໂຫຕິ, ກສ຺ສຈິ ສຍນຏ຺ຐານນິສຊ຺ຊານໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ອາວາສໍ ວິຍ ຕີຓິ ທິວສານິ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ ຍສ຺ມິໍ ອິຣິຍາປເຖ ອສມາຫິຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຘິຍຕິ, ສມາຫິຕໍ ວາ ຖິຣຕຣໍ ໂຫຕິ, ໂສ ສປ຺ປາໂຍ. ອິຕໂຣ ອສປ຺ປາໂຍຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອິຕິ ອິມໍ ສຕ຺ຕວິຘໍ ອສປ຺ປາຍໍ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ສປ຺ປາຍໍ ເສວິຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ປຏິປນ຺ນສ຺ສ ຫິ ນິມິຕ຺ຕາເສວນພຫຸລສ຺ສ ນຈິເຣເນວ ກາເລນ ໂຫຕິ ກສ຺ສຈິ ອປ຺ປນາ.

ທສວິຘອປ຺ປນາໂກສລ຺ລໍ

໖໐. ຍສ຺ສ ປນ ເອວມ຺ປິ ປຏິປຊ຺ຊໂຕ ນ ໂຫຕິ, ເຕນ ທສວິຘໍ ອປ຺ປນາໂກສລ຺ລໍ ສມ຺ປາເທຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ນໂຍ, ທສາຫາກາເຣຫິ ອປ຺ປນາໂກສລ຺ລໍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ, ວຕ຺ຖຸວິສທກິຣິຍໂຕ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍສມຕ຺ຕປຏິປາທນໂຕ, ນິມິຕ຺ຕກຸສລໂຕ, ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈິຕ຺ຕໍ ນິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈິຕ຺ຕໍ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈິຕ຺ຕໍ ສມ຺ປຫໍສິຕພ຺ພໍ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈິຕ຺ຕໍ ສມ຺ປຫໍເສຕິ, ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂຕິ, ອສມາຫິຕປຸຄ຺ຄລປຣິວຊ຺ຊນໂຕ, ສມາຫິຕປຸຄ຺ຄລເສວນໂຕ, ຕທຘິມຸຕ຺ຕໂຕຕິ.

໖໑. ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຖຸວິສທກິຣິຍາ ນາມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິຣານໍ ວຕ຺ຖູນໍ ວິສທຠາວກຣຓໍ. ຍທາ ຫິສ຺ສ ເກສນຂໂລມານິ ທີຆານິ ໂຫນ຺ຕິ, ສຣີຣໍ ວາ ເສທມລຄ຺ຄຫິຕໍ, ຕທາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກວຕ຺ຖຸ ອວິສທໍ ໂຫຕິ ອປຣິສຸທ຺ຘໍ. ຍທາ ປນສ຺ສ ຈີວຣໍ ຊິຓ຺ຓໍ ກິລິຏ຺ຐໍ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘໍ ໂຫຕິ, ເສນາສນໍ ວາ ອຸກ຺ລາປໍ ໂຫຕິ, ຕທາ ພາຫິຣວຕ຺ຖຸ ອວິສທໍ ໂຫຕິ ອປຣິສຸທ຺ຘໍ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິເຣ ຈ ວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ອວິສເທ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິເກສຸ ຎາຓມ຺ປິ ອປຣິສຸທ຺ຘໍ ໂຫຕິ, ອປຣິສຸທ຺ຘານິ ທີປກປລ຺ລິກວຏ຺ຏິເຕລານິ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນທີປສິຂາຍ ໂອຠາໂສ ວິຍ. ອປຣິສຸທ຺ເຘນ ຎາເຓນ ສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສໂຕ ສງ຺ຂາຣາປິ ອວິຠູຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ກມ຺ມຏ຺ຐານມນຸຍຸຎ຺ຊໂຕ ກມ຺ມຏ຺ຐານມ຺ປິ ວຸຑ຺ຒິໍ ວິຣຸຬ຺ຫິໍ ເວປຸລ຺ລໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ. ວິສເທ ປນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິເຣ ວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິເກສຸ ຎາຓມ຺ປິ ວິສທໍ ໂຫຕິ ປຣິສຸທ຺ຘໍ, ປຣິສຸທ຺ຘານິ ທີປກປລ຺ລິກວຏ຺ຏິເຕລານິ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນທີປສິຂາຍ ໂອຠາໂສ ວິຍ. ປຣິສຸທ຺ເຘນ ຈ ຎາເຓນ ສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສໂຕ ສງ຺ຂາຣາປິ ວິຠູຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ກມ຺ມຏ຺ຐານມນຸຍຸຎ຺ຊໂຕ ກມ຺ມຏ຺ຐານມ຺ປິ ວຸຑ຺ຒິໍ ວິຣູຬ຺ຫິໍ ເວປຸລ຺ລໍ ຄຈ຺ຉຕິ.

໖໒. ອິນ຺ທ຺ຣິຍສມຕ຺ຕປຏິປາທນໍ ນາມ ສທ຺ຘາທີນໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ສມຠາວກຣຓໍ. ສເຈ ຫິສ຺ສ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ພລວໍ ໂຫຕິ ອິຕຣານິ ມນ຺ທານິ, ຕໂຕ ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປຄ຺ຄຫກິຈ຺ຈໍ, ສຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຸປຏ຺ຐານກິຈ຺ຈໍ, ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອວິກ຺ເຂປກິຈ຺ຈໍ, ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ທສ຺ສນກິຈ຺ຈໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ຘມ຺ມສຠາວປຈ຺ຈເວກ຺ຂເຓນ ວາ ຍຖາ ວາ ມນສິກໂຣໂຕ ພລວໍ ຊາຕໍ, ຕຖາ ອມນສິກາເຣນ ຫາເປຕພ຺ພໍ. ວກ຺ກລິຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ ເຈຕ຺ຖ ນິທສ຺ສນໍ. ສເຈ ປນ ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ພລວໍ ໂຫຕິ, ອຖ ເນວ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຘິໂມກ຺ຂກິຈ຺ຈໍ ກາຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ນ ອິຕຣານິ ອິຕຣກິຈ຺ຈເຠທໍ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ປສ຺ສທ຺ຘາທິຠາວນາຍ ຫາເປຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຣາປິ ໂສຓຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ ທສ຺ເສຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ເສເສສຸປິ ເອກສ຺ສ ພລວຠາເວ ສຕິ ອິຕເຣສໍ ອຕ຺ຕໂນ ກິຈ຺ເຈສຸ ອສມຕ຺ຖຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ວິເສສໂຕ ປເນຕ຺ຖ ສທ຺ຘາປຎ຺ຎານໍ ສມາຘິວີຣິຍານຎ຺ຈ ສມຕໍ ປສໍສນ຺ຕິ. ພລວສທ຺ໂຘ ຫິ ມນ຺ທປຎ຺ໂຎ ມຸທ຺ຘປ຺ປສນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ອວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປສີທຕິ. ພລວປຎ຺ໂຎ ມນ຺ທສທ຺ໂຘ ເກຣາຏິກປກ຺ຂໍ ຠຊຕິ, ເຠສຊ຺ຊສມຸຏ຺ຐິໂຕ ວິຍ ໂຣໂຄ ອເຕກິຈ຺ໂຉ ໂຫຕິ. ອຸຠິນ຺ນໍ ສມຕາຍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍເຍວ ປສີທຕິ. ພລວສມາຘິໍ ປນ ມນ຺ທວີຣິຍໍ ສມາຘິສ຺ສ ໂກສຊ຺ຊປກ຺ຂຕ຺ຕາ ໂກສຊ຺ຊໍ ອຠິຠວຕິ. ພລວວີຣິຍໍ ມນ຺ທສມາຘິໍ ວີຣິຍສ຺ສ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈປກ຺ຂຕ຺ຕາ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ ອຠິຠວຕິ. ສມາຘິ ປນ ວີຣິເຍນ ສໍໂຍຊິໂຕ ໂກສຊ຺ເຊ ປຕິຕຸໍ ນ ລຠຕິ. ວີຣິຍໍ ສມາຘິນາ ສໍໂຍຊິຕໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ເຈ ປຕິຕຸໍ ນ ລຠຕິ, ຕສ຺ມາ ຕທຸຠຍໍ ສມໍ ກາຕພ຺ພໍ. ອຸຠຍສມຕາຍ ຫິ ອປ຺ປນາ ໂຫຕິ. ອປິຈ ສມາຘິກມ຺ມິກສ຺ສ ພລວຕີປິ ສທ຺ຘາ ວຏ຺ຏຕິ. ເອວໍ ສທ຺ທຫນ຺ໂຕ ໂອກປ຺ເປນ຺ໂຕ ອປ຺ປນໍ ປາປຸຓິສ຺ສຕິ. ສມາຘິປຎ຺ຎາສຸ ປນ ສມາຘິກມ຺ມິກສ຺ສ ເອກຄ຺ຄຕາ ພລວຕີ ວຏ຺ຏຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ໂສ ອປ຺ປນໍ ປາປຸຓາຕິ. ວິປສ຺ສນາກມ຺ມິກສ຺ສ ປຎ຺ຎາ ພລວຕີ ວຏ຺ຏຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ໂສ ລກ຺ຂຓປຏິເວຘໍ ປາປຸຓາຕິ. ອຸຠິນ຺ນໍ ປນ ສມຕາຍປິ ອປ຺ປນາ ໂຫຕິເຍວ. ສຕິ ປນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ພລວຕີ ວຏ຺ຏຕິ. ສຕິ ຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈປກ຺ຂິການໍ ສທ຺ຘາວີຣິຍປຎ຺ຎານໍ ວເສນ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈປາຕໂຕ ໂກສຊ຺ຊປກ຺ເຂນ ຈ ສມາຘິນາ ໂກສຊ຺ຊປາຕໂຕ ຣກ຺ຂຕິ, ຕສ຺ມາ ສາ ໂລຓຘູປນໍ ວິຍ ສພ຺ພພ຺ຍຎ຺ຊເນສຸ, ສພ຺ພກມ຺ມິກອມຈ຺ໂຈ ວິຍ ຈ ສພ຺ພຣາຊກິຈ຺ເຈສຸ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາ. ເຕນາຫ – ‘‘ສຕິ ຈ ປນ ສພ຺ພຕ຺ຖິກາ ວຸຕ຺ຕາ ຠຄວຕາ. ກິໍ ກາຣຓາ? ຈິຕ຺ຕຎ຺ຫິ ສຕິປຏິສຣຓໍ, ອາຣກ຺ຂປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ ຈ ສຕິ, ນ ວິນາ ສຕິຍາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຄ຺ຄຫນິຄ຺ຄໂຫ ໂຫຕີ’’ຕິ.

໖໓. ນິມິຕ຺ຕໂກສລ຺ລໍ ນາມ ປຖວີກສິຓາທິກສ຺ສ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕານິມິຕ຺ຕສ຺ສ ອກຕສ຺ສ ກຣຓໂກສລ຺ລໍ, ກຕສ຺ສ ຈ ຠາວນາໂກສລ຺ລໍ, ຠາວນາຍ ລທ຺ຘສ຺ສ ຣກ຺ຂຓໂກສລ຺ລຎ຺ຈ, ຕໍ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕໍ.

໖໔. ກຖຎ຺ຈ ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ? ຍທາສ຺ສ ອຕິສິຖິລວີຣິຍຕາທີຫິ ລີນໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຕທາ ປສ຺ສທ຺ຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາທໂຍ ຕໂຍ ອຠາເວຕ຺ວາ ຘມ຺ມວິຈຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາທໂຍ ຠາເວຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ –

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິໂສ ປຣິຕ຺ຕໍ ອຄ຺ຄິໍ ອຸຊ຺ຊາເລຕຸກາໂມ ອສ຺ສ, ໂສ ຕຕ຺ຖ ອລ຺ລານິ ເຈວ ຕິຓານິ ປກ຺ຂິເປຍ຺ຍ, ອລ຺ລານິ ຈ ໂຄມຍານິ ປກ຺ຂິເປຍ຺ຍ, ອລ຺ລານິ ຈ ກຏ຺ຐານິ ປກ຺ຂິເປຍ຺ຍ, ອຸທກວາຕຎ຺ຈ ທເທຍ຺ຍ, ປໍສຸເກນ ຈ ໂອກິເຣຍ຺ຍ, ຠພ຺ໂພ ນຸ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິໂສ ປຣິຕ຺ຕໍ ອຄ຺ຄິໍ ອຸຊ຺ຊາເລຕຸນ຺ຕິ? ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ລີນໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ອກາໂລ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ປສ຺ສທ຺ຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ຠາວນາຍ, ອກາໂລ ສມາຘິ…ເປ… ອກາໂລ ອຸເປກ຺ຂາສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ຠາວນາຍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ລີນໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈິຕ຺ຕໍ, ຕໍ ເອເຕຫິ ຘມ຺ເມຫິ ທຸສມຸຏ຺ຐາປຍໍ ໂຫຕິ. ຍສ຺ມິໍ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ລີນໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ກາໂລ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຘມ຺ມວິຈຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ຠາວນາຍ, ກາໂລ ວີຣິຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ຠາວນາຍ, ກາໂລ ປີຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ຠາວນາຍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ລີນໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈິຕ຺ຕໍ, ຕໍ ເອເຕຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສຸສມຸຏ຺ຐາປຍໍ ໂຫຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິໂສ ປຣິຕ຺ຕໍ ອຄ຺ຄິໍ ອຸຊ຺ຊາເລຕຸກາໂມ ອສ຺ສ, ໂສ ຕຕ຺ຖ ສຸກ຺ຂານິ ເຈວ ຕິຓານິ ປກ຺ຂິເປຍ຺ຍ, ສຸກ຺ຂານິ ຈ ໂຄມຍານິ ປກ຺ຂິເປຍ຺ຍ, ສຸກ຺ຂານິ ຈ ກຏ຺ຐານິ ປກ຺ຂິເປຍ຺ຍ, ມຸຂວາຕຎ຺ຈ ທເທຍ຺ຍ, ນ ຈ ປໍສຸເກນ ໂອກິເຣຍ຺ຍ, ຠພ຺ໂພ ນຸ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິໂສ ປຣິຕ຺ຕໍ ອຄ຺ຄິໍ ອຸຊ຺ຊາເລຕຸນ຺ຕິ? ເອວໍ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໒໓໔).

ເອຕ຺ຖ ຈ ຍຖາສກມາຫາຣວເສນ ຘມ຺ມວິຈຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາທີນໍ ຠາວນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຸສລາກຸສລາ ຘມ຺ມາ ສາວຊ຺ຊານວຊ຺ຊາ ຘມ຺ມາ ຫີນປ຺ປຓີຕາ ຘມ຺ມາ ກຓ຺ຫສຸກ຺ກສປ຺ປຏິຠາຄາ ຘມ຺ມາ. ຕຕ຺ຖ ໂຍນິໂສ ມນສິກາຣພຫຸລີກາໂຣ, ອຍມາຫາໂຣ ອນຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ວາ ຘມ຺ມວິຈຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ອຸປ຺ປາທາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ວາ ຘມ຺ມວິຈຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ຠິຍ຺ໂຍຠາວາຍ ເວປຸລ຺ລາຍ ຠາວນາຍ ປາຣິປູຣິຍາ ສໍວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໒໓໒).

ຕຖາ ‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຣມ຺ຠຘາຕຸ ນິກ຺ກມຘາຕຸ ປຣກ຺ກມຘາຕຸ. ຕຕ຺ຖ ໂຍນິໂສ ມນສິກາຣພຫຸລີກາໂຣ, ອຍມາຫາໂຣ ອນຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ວາ ວີຣິຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ອຸປ຺ປາທາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ວາ ວີຣິຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ຠິຍ຺ໂຍຠາວາຍ ເວປຸລ຺ລາຍ ຠາວນາຍ ປາຣິປູຣິຍາ ສໍວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໒໓໒).

ຕຖາ ‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປີຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄຏ຺ຐານິຍາ ຘມ຺ມາ. ຕຕ຺ຖ ໂຍນິໂສ ມນສິກາຣພຫຸລີກາໂຣ, ອຍມາຫາໂຣ ອນຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ວາ ປີຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ອຸປ຺ປາທາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ວາ ປີຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ຠິຍ຺ໂຍຠາວາຍ ເວປຸລ຺ລາຍ ຠາວນາຍ ປາຣິປູຣິຍາ ສໍວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໒໓໒).

ຕຕ຺ຖ ສຠາວສາມຎ຺ຎລກ຺ຂຓປຏິເວຘວເສນ ປວຕ຺ຕມນສິກາໂຣ ກຸສລາທີສຸ ໂຍນິໂສ ມນສິກາໂຣ ນາມ. ອາຣມ຺ຠຘາຕຸອາທີນໍ ອຸປ຺ປາທນວເສນ ປວຕ຺ຕມນສິກາໂຣ ອາຣມ຺ຠຘາຕຸອາທີສຸ ໂຍນິໂສ ມນສິກາໂຣ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ອາຣມ຺ຠຘາຕູຕິ ປຐມວີຣິຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ນິກ຺ກມຘາຕູຕິ ໂກສຊ຺ຊໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕຕ຺ຕາ ຕໂຕ ພລວຕຣໍ. ປຣກ຺ກມຘາຕູຕິ ປຣໍ ປຣໍ ຐານໍ ອກ຺ກມນໂຕ ຕໂຕປິ ພລວຕຣໍ. ປີຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄຏ຺ຐານິຍາ ຘມ຺ມາຕິ ປນ ປີຕິຍາ ເອວ ເອຕໍ ນາມໍ. ຕສ຺ສາປິ ອຸປ຺ປາທກມນສິກາໂຣວ ໂຍນິໂສ ມນສິກາໂຣ ນາມ.

ອປິຈ ສຕ຺ຕ ຘມ຺ມາ ຘມ຺ມວິຈຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ອຸປ຺ປາທາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຣິປຸຈ຺ຉກຕາ, ວຕ຺ຖຸວິສທກິຣິຍາ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍສມຕ຺ຕປຏິປາທນາ, ທຸປ຺ປຎ຺ຎປຸຄ຺ຄລປຣິວຊ຺ຊນາ, ປຎ຺ຎວນ຺ຕປຸຄ຺ຄລເສວນາ, ຄມ຺ຠີຣຎາຓຈຣິຍປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ, ຕທຘິມຸຕ຺ຕຕາຕິ.

ເອກາທສຘມ຺ມາ ວີຣິຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ອຸປ຺ປາທາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ອປາຍາທິຠຍປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຕາ, ວີຣິຍາຍຕ຺ຕໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣວິເສສາຘິຄມານິສໍສທສ຺ສິຕາ, ‘‘ພຸທ຺ຘປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘມຫາສາວເກຫິ ຄຕມຄ຺ໂຄ ມຍາ ຄນ຺ຕພ຺ໂພ, ໂສ ຈ ນ ສກ຺ກາ ກຸສີເຕນ ຄນ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ຄມນວີຖິປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຕາ, ທາຍການໍ ມຫປ຺ຜລຠາວກຣເຓນ ປິຓ຺ຑາປຈາຍນຕາ, ‘‘ວີຣິຍາຣມ຺ຠສ຺ສ ວຓ຺ຓວາທີ ເມ ສຕ຺ຖາ, ໂສ ຈ ອນຕິກ຺ກມນີຍສາສໂນ ອມ຺ຫາກຎ຺ຈ ພຫູປກາໂຣ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ຈ ປູຊິຍມາໂນ ປູຊິໂຕ ໂຫຕິ ນ ອິຕຣຖາ’’ຕິ ເອວໍ ສຕ຺ຖຸ ມຫຕ຺ຕປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຕາ, ‘‘ສທ຺ຘມ຺ມສງ຺ຂາຕໍ ເມ ມຫາທາຍຊ຺ຊໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ຕຎ຺ຈ ນ ສກ຺ກາ ກຸສີເຕນ ຄເຫຕຸ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ທາຍຊ຺ຊມຫຕ຺ຕປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຕາ, ອາໂລກສຎ຺ຎາມນສິກາຣອິຣິຍາປຖປຣິວຕ຺ຕນອພ຺ໂຠກາສເສວນາທີຫິ ຖິນມິທ຺ຘວິໂນທນຕາ, ກຸສີຕປຸຄ຺ຄລປຣິວຊ຺ຊນຕາ, ອາຣທ຺ຘວີຣິຍປຸຄ຺ຄລເສວນຕາ, ສມ຺ມປ຺ປຘານປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຕາ, ຕທຘິມຸຕ຺ຕຕາຕິ.

ເອກາທສຘມ຺ມາ ປີຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ອຸປ຺ປາທາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິ, ຘມ຺ມ… ສງ຺ຆ… ສີລ… ຈາຄ… ເທວຕານຸສ຺ສຕິ, ອຸປສມານຸສ຺ສຕິ, ລູຂປຸຄ຺ຄລປຣິວຊ຺ຊນຕາ, ສິນິທ຺ຘປຸຄ຺ຄລເສວນຕາ, ປສາທນິຍສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຕາ, ຕທຘິມຸຕ຺ຕຕາຕິ. ອິຕິ ອິເມຫິ ອາກາເຣຫິ ເອເຕ ຘມ຺ເມ ອຸປ຺ປາເທນ຺ໂຕ ຘມ຺ມວິຈຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາທໂຍ ຠາເວຕິ ນາມ. ເອວໍ ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

໖໕. ກຖໍ ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈິຕ຺ຕໍ ນິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈິຕ຺ຕໍ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ? ຍທາສ຺ສ ອຈ຺ຈາຣທ຺ຘວີຣິຍຕາທີຫິ ອຸທ຺ຘຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຕທາ ຘມ຺ມວິຈຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາທໂຍ ຕໂຍ ອຠາເວຕ຺ວາ ປສ຺ສທ຺ຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາທໂຍ ຠາເວຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ –

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິໂສ ມຫນ຺ຕໍ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ຘໍ ນິພ຺ພາເປຕຸກາໂມ ອສ຺ສ, ໂສ ຕຕ຺ຖ ສຸກ຺ຂານິ ເຈວ ຕິຓານິ ປກ຺ຂິເປຍ຺ຍ…ເປ… ນ ຈ ປໍສຸເກນ ໂອກິເຣຍ຺ຍ, ຠພ຺ໂພ ນຸ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິໂສ ມຫນ຺ຕໍ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ຘໍ ນິພ຺ພາເປຕຸນ຺ຕິ? ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ອຸທ຺ຘຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ອກາໂລ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຘມ຺ມວິຈຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ຠາວນາຍ, ອກາໂລ ວີຣິຍ…ເປ… ອກາໂລ ປີຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ຠາວນາຍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ອຸທ຺ຘຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈິຕ຺ຕໍ, ຕໍ ເອເຕຫິ ຘມ຺ເມຫິ ທຸວູປສມຍໍ ໂຫຕິ. ຍສ຺ມິໍ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມເຍ ອຸທ຺ຘຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ກາໂລ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ປສ຺ສທ຺ຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ຠາວນາຍ, ກາໂລ ສມາຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ຠາວນາຍ, ກາໂລ ອຸເປກ຺ຂາສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ຠາວນາຍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ອຸທ຺ຘຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈິຕ຺ຕໍ, ຕໍ ເອເຕຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສຸວູປສມຍໍ ໂຫຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິໂສ ມຫນ຺ຕໍ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ຘໍ ນິພ຺ພາເປຕຸກາໂມ ອສ຺ສ, ໂສ ຕຕ຺ຖ ອລ຺ລານິ ເຈວ ຕິຓານິ ປກ຺ຂິເປຍ຺ຍ…ເປ… ປໍສຸເກນ ຈ ໂອກິເຣຍ຺ຍ, ຠພ຺ໂພ ນຸ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິໂສ ມຫນ຺ຕໍ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ຘໍ ນິພ຺ພາເປຕຸນ຺ຕິ? ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໒໓໔).

ເອຕ຺ຖາປິ ຍຖາສກໍ ອາຫາຣວເສນ ປສ຺ສທ຺ຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາທີນໍ ຠາວນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ –

‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາຍປສ຺ສທ຺ຘິ ຈິຕ຺ຕປສ຺ສທ຺ຘິ. ຕຕ຺ຖ ໂຍນິໂສ ມນສິກາຣພຫຸລີກາໂຣ, ອຍມາຫາໂຣ ອນຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ວາ ປສ຺ສທ຺ຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ອຸປ຺ປາທາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ວາ ປສ຺ສທ຺ຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ຠິຍ຺ໂຍຠາວາຍ ເວປຸລ຺ລາຍ ຠາວນາຍ ປາຣິປູຣິຍາ ສໍວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໒໓໒).

ຕຖາ ‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມຖນິມິຕ຺ຕໍ ອພ຺ຍຄ຺ຄນິມິຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ໂຍນິໂສ ມນສິກາຣພຫຸລີກາໂຣ, ອຍມາຫາໂຣ ອນຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ວາ ສມາຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ອຸປ຺ປາທາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ວາ ສມາຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ຠິຍ຺ໂຍຠາວາຍ ເວປຸລ຺ລາຍ ຠາວນາຍ ປາຣິປູຣິຍາ ສໍວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໒໓໒).

ຕຖາ ‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸເປກ຺ຂາສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄຏ຺ຐານິຍາ ຘມ຺ມາ. ຕຕ຺ຖ ໂຍນິໂສ ມນສິກາຣພຫຸລີກາໂຣ, ອຍມາຫາໂຣ ອນຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ວາ ອຸເປກ຺ຂາສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ອຸປ຺ປາທາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ວາ ອຸເປກ຺ຂາສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ຠິຍ຺ໂຍຠາວາຍ ເວປຸລ຺ລາຍ ຠາວນາຍ ປາຣິປູຣິຍາ ສໍວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໒໓໒).

ຕຕ຺ຖ ຍຖາສ຺ສ ປສ຺ສທ຺ຘິອາທໂຍ ອຸປ຺ປນ຺ນປຸພ຺ພາ, ຕໍ ອາກາຣໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ເຕສໍ ອຸປ຺ປາທນວເສນ ປວຕ຺ຕມນສິກາໂຣວ ຕີສຸປິ ປເທສຸ ໂຍນິໂສ ມນສິກາໂຣ ນາມ. ສມຖນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຈ ສມຖສ຺ເສເວຕມຘິວຈນໍ. ອວິກ຺ເຂປຏ຺ເຐນ ຈ ຕສ຺ເສວ ອພ຺ຍຄ຺ຄນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ.

ອປິຈ ສຕ຺ຕ ຘມ຺ມາ ປສ຺ສທ຺ຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ອຸປ຺ປາທາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຓີຕໂຠຊນເສວນຕາ, ອຸຕຸສຸຂເສວນຕາ, ອິຣິຍາປຖສຸຂເສວນຕາ, ມຊ຺ຌຕ຺ຕປໂຍຄຕາ, ສາຣທ຺ຘກາຍປຸຄ຺ຄລປຣິວຊ຺ຊນຕາ, ປສ຺ສທ຺ຘກາຍປຸຄ຺ຄລເສວນຕາ, ຕທຘິມຸຕ຺ຕຕາຕິ.

ເອກາທສ ຘມ຺ມາ ສມາຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ອຸປ຺ປາທາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຕ຺ຖຸວິສທຕາ, ນິມິຕ຺ຕກຸສລຕາ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍສມຕ຺ຕປຏິປາທນຕາ, ສມເຍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ນິຄ຺ຄຫຓຕາ, ສມເຍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຄ຺ຄຫຓຕາ, ນິຣສ຺ສາທສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສທ຺ຘາສໍເວຄວເສນ ສມ຺ປຫໍສນຕາ, ສມ຺ມາປວຕ຺ຕສ຺ສ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂນຕາ, ອສມາຫິຕປຸຄ຺ຄລປຣິວຊ຺ຊນຕາ, ສມາຫິຕປຸຄ຺ຄລເສວນຕາ, ຌານວິໂມກ຺ຂປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຕາ, ຕທຘິມຸຕ຺ຕຕາຕິ.

ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ອຸເປກ຺ຂາສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ອຸປ຺ປາທາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ສຕ຺ຕມຊ຺ຌຕ຺ຕຕາ, ສງ຺ຂາຣມຊ຺ຌຕ຺ຕຕາ, ສຕ຺ຕສງ຺ຂາຣເກລາຍນປຸຄ຺ຄລປຣິວຊ຺ຊນຕາ, ສຕ຺ຕສງ຺ຂາຣມຊ຺ຌຕ຺ຕປຸຄ຺ຄລເສວນຕາ, ຕທຘິມຸຕ຺ຕຕາຕິ. ອິຕິ ອິເມຫາກາເຣຫິ ເອເຕ ຘມ຺ເມ ອຸປ຺ປາເທນ຺ໂຕ ປສ຺ສທ຺ຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາທໂຍ ຠາເວຕິ ນາມ. ເອວໍ ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈິຕ຺ຕໍ ນິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈິຕ຺ຕໍ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

໖໖. ກຖໍ ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈິຕ຺ຕໍ ສມ຺ປຫໍສິຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈິຕ຺ຕໍ ສມ຺ປຫໍເສຕິ? ຍທາສ຺ສ ປຎ຺ຎາປໂຍຄມນ຺ທຕາຍ ວາ ອຸປສມສຸຂານຘິຄເມນ ວາ ນິຣສ຺ສາທໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຕທາ ນໍ ອຏ຺ຐສໍເວຄວຕ຺ຖຸປຈ຺ຈເວກ຺ຂເຓນ ສໍເວເຊຕິ. ອຏ຺ຐ ສໍເວຄວຕ຺ຖູນິ ນາມ ຊາຕິຊຣາພ຺ຍາຘິມຣຓານິ ຈຕ຺ຕາຣິ, ອປາຍທຸກ຺ຂໍ ປຎ຺ຈມໍ, ອຕີເຕ ວຏ຺ຏມູລກໍ ທຸກ຺ຂໍ, ອນາຄເຕ ວຏ຺ຏມູລກໍ ທຸກ຺ຂໍ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ອາຫາຣປຣິເຍຏ຺ຐິມູລກໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ. ພຸທ຺ຘຘມ຺ມສງ຺ຆຄຸຓານຸສ຺ສຣເຓນ ຈສ຺ສ ປສາທໍ ຊເນຕິ. ເອວໍ ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈິຕ຺ຕໍ ສມ຺ປຫໍສິຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈິຕ຺ຕໍ ສມ຺ປຫໍເສຕິ.

ກຖໍ ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂິຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂຕິ? ຍທາສ຺ສ ເອວໍ ປຏິປຊ຺ຊໂຕ ອລີນໍ ອນຸທ຺ຘຕໍ ອນິຣສ຺ສາທໍ ອາຣມ຺ມເຓ ສມປ຺ປວຕ຺ຕໍ ສມຖວີຖິປຏິປນ຺ນໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຕທາສ຺ສ ປຄ຺ຄຫນິຄ຺ຄຫສມ຺ປຫໍສເນສຸ ນ ພ຺ຍາປາຣໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ສາຣຖິ ວິຍ ສມປ຺ປວຕ຺ເຕສຸ ອສ຺ເສສຸ. ເອວໍ ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂິຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂຕິ.

ອສມາຫິຕປຸຄ຺ຄລປຣິວຊ຺ຊນຕາ ນາມ ເນກ຺ຂມ຺ມປຏິປທໍ ອນາຣຸຬ຺ຫປຸພ຺ພານໍ ອເນກກິຈ຺ຈປສຸຕານໍ ວິກ຺ຂິຕ຺ຕຫທຍານໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ອາຣກາ ປຣິຈ຺ຈາໂຄ.

ສມາຫິຕປຸຄ຺ຄລເສວນຕາ ນາມ ເນກ຺ຂມ຺ມປຏິປທໍ ປຏິປນ຺ນານໍ ສມາຘິລາຠີນໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ກາເລນ ກາລໍ ອຸປສງ຺ກມນໍ.

ຕທຘິມຸຕ຺ຕຕາ ນາມ ສມາຘິອຘິມຸຕ຺ຕຕາ ສມາຘິຄຣຸສມາຘິນິນ຺ນສມາຘິໂປຓສມາຘິປພ຺ຠາຣຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອວເມຕໍ ທສວິຘໍ ອປ຺ປນາໂກສລ຺ລໍ ສມ຺ປາເທຕພ຺ພໍ.

໖໗. ເອວຎ຺ຫິ ສມ຺ປາທຍໂຕ, ອປ຺ປນາໂກສລ຺ລໍ ອິມໍ;

ປຏິລທ຺ເຘ ນິມິຕ຺ຕສ຺ມິໍ, ອປ຺ປນາ ສມ຺ປວຕ຺ຕຕິ.

ເອວຎ຺ຫິ ປຏິປນ຺ນສ຺ສ, ສເຈ ສາ ນປ຺ປວຕ຺ຕຕິ;

ຕຖາປິ ນ ຊເຫ ໂຍຄໍ, ວາຍເມເຖວ ປຓ຺ຑິໂຕ.

ຫິຕ຺ວາ ຫິ ສມ຺ມາວາຍາມໍ, ວິເສສໍ ນາມ ມາຓໂວ;

ອຘິຄຈ຺ເຉ ປຣິຕ຺ຕມ຺ປິ, ຐານເມຕໍ ນ ວິຊ຺ຊຕິ.

ຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິອາກາຣໍ, ຕສ຺ມາ ສລ຺ລກ຺ຂຍໍ ພຸໂຘ;

ສມຕໍ ວີຣິຍສ຺ເສວ, ໂຍຊເຍຖ ປຸນປ຺ປຸນໍ.

ອີສກມ຺ປິ ລຍໍ ຍນ຺ຕໍ, ປຄ຺ຄຓ຺ເຫເຖວ ມານສໍ;

ອຈ຺ຈາຣທ຺ຘໍ ນິເສເຘຕ຺ວາ, ສມເມວ ປວຕ຺ຕເຍ.

ເຣຓຸມ຺ຫິ ອຸປ຺ປລທເລ, ສຸຕ຺ເຕ ນາວາຍ ນາຬິຍາ;

ຍຖາ ມຘຸກຣາທີນໍ, ປວຕ຺ຕິ ສມ຺ມວຓ຺ຓິຕາ.

ລີນອຸທ຺ຘຕຠາເວຫິ, ໂມຈຍິຕ຺ວານ ສພ຺ພໂສ;

ເອວໍ ນິມິຕ຺ຕາຠິມຸຂໍ, ມານສໍ ປຏິປາທເຍຕິ.

ນິມິຕ຺ຕາຠິມຸຂປຏິປາທນໍ

໖໘. ຕຕ຺ຣາຍມຕ຺ຖທີປນາ – ຍຖາ ຫິ ອເຉໂກ ມຘຸກໂຣ ອສຸກສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ເຂ ປຸປ຺ຜໍ ປຸປ຺ຜິຕນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາ ຕິກ຺ເຂນ ເວເຄນ ປກ຺ຂນ຺ໂທ ຕໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ປຏິນິວຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ຂີເຓ ເຣຓຸມ຺ຫິ ສມ຺ປາປຸຓາຕິ. ອປໂຣ ອເຉໂກ ມນ຺ເທນ ຊເວນ ປກ຺ຂນ຺ໂທ ຂີເຓເຍວ ສມ຺ປາປຸຓາຕິ. ເຉໂກ ປນ ສເມນ ຊເວນ ປກ຺ຂນ຺ໂທ ສຸເຂນ ປຸປ຺ຜຣາສິໍ ສມ຺ປຕ຺ວາ ຍາວທິຈ຺ຉກໍ ເຣຓຸໍ ອາທາຍ ມຘຸໍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ມຘຸຣສມນຸຠວຕິ.

ຍຖາ ຈ ສລ຺ລກຕ຺ຕອນ຺ເຕວາສິເກສຸ ອຸທກຖາລຄເຕ ອຸປ຺ປລປຕ຺ເຕ ສຕ຺ຖກມ຺ມໍ ສິກ຺ຂນ຺ເຕສຸ ເອໂກ ອເຉໂກ ເວເຄນ ສຕ຺ຖໍ ປາເຕນ຺ໂຕ ອຸປ຺ປລປຕ຺ຕໍ ທ຺ວິຘາ ວາ ຉິນ຺ທຕິ, ອຸທເກ ວາ ປເວເສຕິ. ອປໂຣ ອເຉໂກ ຉິຊ຺ຊນປເວສນຠຍາ ສຕ຺ຖເກນ ຜຸສິຕຸມ຺ປິ ນ ວິສຫຕິ. ເຉໂກ ປນ ສເມນ ປໂຍເຄນ ຕຕ຺ຖ ສຕ຺ຖປຫາຣໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຣິໂຍທາຕສິປ຺ໂປ ຫຸຕ຺ວາ ຕຖາຣູເປສຸ ຐາເນສຸ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ລາຠໍ ລຠຕິ.

ຍຖາ ຈ ໂຍ ຈຕຸພ຺ຍາມປ຺ປມາຓໍ ມກ຺ກຏສຸຕ຺ຕມາຫຣຕິ, ໂສ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຫສ຺ສານິ ລຠຕີຕິ ຣຎ຺ຎາ ວຸຕ຺ເຕ ເອໂກ ອເຉກປຸຣິໂສ ເວເຄນ ມກ຺ກຏສຸຕ຺ຕມາກຑ຺ຒນ຺ໂຕ ຕຫິໍ ຕຫິໍ ຉິນ຺ທຕິເຍວ. ອປໂຣ ອເຉໂກ ເຉທນຠຍາ ຫຕ຺ເຖນ ຜຸສິຕຸມ຺ປິ ນ ວິສຫຕິ. ເຉໂກ ປນ ໂກຏິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສເມນ ປໂຍເຄນ ທຓ຺ຑເກ ເວເຘຕ຺ວາ ອາຫຣິຕ຺ວາ ລາຠໍ ລຠຕິ.

ຍຖາ ຈ ອເຉໂກ ນິຍາມໂກ ພລວວາເຕ ລງ຺ກາຣໍ ປູເຣນ຺ໂຕ ນາວໍ ວິເທສໍ ປກ຺ຂນ຺ທາເປຕິ. ອປໂຣ ອເຉໂກ ມນ຺ທວາເຕ ລງ຺ກາຣໍ ໂອໂຣເປນ຺ໂຕ ນາວໍ ຕຕ຺ເຖວ ຐເປຕິ. ເຉໂກ ປນ ມນ຺ທວາເຕ ລງ຺ກາຣໍ ປູເຣຕ຺ວາ ພລວວາເຕ ອຑ຺ຒລງ຺ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ໂສຕ຺ຖິນາ ອິຈ຺ຉິຕຏ຺ຐານໍ ປາປຸຓາຕິ.

ຍຖາ ຈ ໂຍ ເຕເລນ ອຉຑ຺ເຑນ຺ໂຕ ນາຬິໍ ປູເຣຕິ, ໂສ ລາຠໍ ລຠຕີຕິ ອາຈຣິເຍນ ອນ຺ເຕວາສິການໍ ວຸຕ຺ເຕ ເອໂກ ອເຉໂກ ລາຠລຸທ຺ໂຘ ເວເຄນ ປູເຣນ຺ໂຕ ເຕລໍ ຉຑ຺ເຑຕິ. ອປໂຣ ອເຉໂກ ເຕລຉຑ຺ຑນຠຍາ ອາສິຎ຺ຈິຕຸມ຺ປິ ນ ວິສຫຕິ. ເຉໂກ ປນ ສເມນ ປໂຍເຄນ ປູເຣຕ຺ວາ ລາຠໍ ລຠຕິ.

ເອວເມວ ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ນິມິຕ຺ເຕ ສີຆເມວ ອປ຺ປນໍ ປາປຸຓິສ຺ສາມີຕິ ຄາຬ຺ຫໍ ວີຣິຍໍ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ອຈ຺ຈາຣທ຺ຘວີຣິຍຕ຺ຕາ ອຸທ຺ຘຈ຺ເຈ ປຕຕິ, ໂສ ນ ສກ຺ໂກຕິ ອປ຺ປນໍ ປາປຸຓິຕຸໍ. ເອໂກ ອຈ຺ຈາຣທ຺ຘວີຣິຍຕາຍ ໂທສໍ ທິສ຺ວາ ກິໍ ທານິເມ ອປ຺ປນາຍາຕິ ວີຣິຍໍ ຫາເປຕິ, ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ອຕິລີນວີຣິຍຕ຺ຕາ ໂກສຊ຺ເຊ ປຕຕິ, ໂສປິ ນ ສກ຺ໂກຕິ ອປ຺ປນໍ ປາປຸຓິຕຸໍ. ໂຍ ປນ ອີສກມ຺ປິ ລີນໍ ລີນຠາວໂຕ ອຸທ຺ຘຕໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໂຕ ໂມເຈຕ຺ວາ ສເມນ ປໂຍເຄນ ນິມິຕ຺ຕາຠິມຸຂໍ ປວຕ຺ເຕຕິ, ໂສ ອປ຺ປນໍ ປາປຸຓາຕິ, ຕາທິເສນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ອິມມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ເອຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ –

ເຣຓຸມ຺ຫິ ອຸປ຺ປລທເລ, ສຸຕ຺ເຕ ນາວາຍ ນາຬິຍາ;

ຍຖາ ມຘຸກຣາທີນໍ, ປວຕ຺ຕິ ສມ຺ມວຓ຺ຓິຕາ.

ລີນອຸທ຺ຘຕຠາເວຫິ, ໂມຈຍິຕ຺ວານ ສພ຺ພໂສ;

ເອວໍ ນິມິຕ຺ຕາຠິມຸຂໍ, ມານສໍ ປຏິປາທເຍຕິ.

ປຐມຊ຺ຌານກຖາ

໖໙. ອິຕິ ເອວໍ ນິມິຕ຺ຕາຠິມຸຂໍ ມານສໍ ປຏິປາທຍໂຕ ປນສ຺ສ ອິທານິ ອປ຺ປນາ ອິຊ຺ຌິສ຺ສຕີຕິ ຠວງ຺ຄໍ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຖວີ ປຖວີຕິ ອນຸໂຍຄວເສນ ອຸປຏ຺ຐິຕໍ ຕເທວ ປຖວີກສິຓໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ມໂນທ຺ວາຣາວຊ຺ຊນມຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕໂຕ ຕສ຺ມິໍເຍວາຣມ຺ມເຓ ຈຕ຺ຕາຣິ ປຎ຺ຈ ວາ ຊວນານິ ຊວນ຺ຕິ. ເຕສຸ ອວສາເນ ເອກໍ ຣູປາວຈຣໍ, ເສສານິ ກາມາວຈຣານິ. ປກຕິຈິຕ຺ເຕຫິ ພລວຕຣວິຕກ຺ກວິຈາຣປີຕິສຸຂຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕານິ ຍານິ ອປ຺ປນາຍ ປຣິກມ຺ມຕ຺ຕາ ປຣິກມ຺ມານີຕິປິ, ຍຖາ ຄາມາທີນໍ ອາສນ຺ນປເທໂສ ຄາມູປຈາໂຣ ນຄຣູປຈາໂຣຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ອປ຺ປນາຍ ອາສນ຺ນຕ຺ຕາ ສມີປຈາຣຕ຺ຕາ ວາ ອຸປຈາຣານີຕິປິ, ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ປຣິກມ຺ມານໍ, ອຸປຣິ ອປ຺ປນາຍ ຈ ອນຸໂລມໂຕ ອນຸໂລມານີຕິປິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຍຎ຺ເຈຕ຺ຖ ສພ຺ພນ຺ຕິມໍ, ຕໍ ປຣິຕ຺ຕໂຄຕ຺ຕາຠິຠວນໂຕ, ມຫຄ຺ຄຕໂຄຕ຺ຕຠາວນໂຕ ຈ ໂຄຕ຺ຣຠູຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຄຫິຕຄ຺ຄຫເຓນ ປເນຕ຺ຖ ປຐມໍ ປຣິກມ຺ມໍ, ທຸຕິຍໍ ອຸປຈາຣໍ, ຕຕິຍໍ ອນຸໂລມໍ, ຈຕຸຕ຺ຖໍ ໂຄຕ຺ຣຠຸ. ປຐມໍ ວາ ອຸປຈາຣໍ, ທຸຕິຍໍ ອນຸໂລມໍ, ຕຕິຍໍ ໂຄຕ຺ຣຠຸ, ຈຕຸຕ຺ຖໍ ປຎ຺ຈມໍ ວາ ອປ຺ປນາຈິຕ຺ຕໍ. ຈຕຸຕ຺ຖເມວ ຫິ ປຎ຺ຈມໍ ວາ ອປ຺ເປຕິ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎທນ຺ຘາຠິຎ຺ຎວເສນ. ຕໂຕ ປຣໍ ຊວນໍ ປຕຕິ. ຠວງ຺ຄສ຺ສ ວາໂຣ ໂຫຕິ.

ອາຠິຘມ຺ມິກໂຄທຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ປນ ‘‘ປຸຣິມາ ປຸຣິມາ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ປຈ຺ຉິມານໍ ປຈ຺ຉິມານໍ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອາເສວນປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໑໒) ອິມໍ ສຸຕ຺ຕໍ ວຕ຺ວາ ອາເສວນປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຉິໂມ ປຈ຺ຉິໂມ ຘມ຺ໂມ ພລວາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຉຏ຺ເຐປິ ສຕ຺ຕເມປິ ອປ຺ປນາ ໂຫຕີຕິ ອາຫ, ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ມຕິມຕ຺ຕໍ ເຖຣສ຺ເສຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ. ຈຕຸຕ຺ຖປຎ຺ຈເມສຸເຍວ ປນ ອປ຺ປນາ ໂຫຕິ. ປຣໂຕ ຊວນໍ ປຕິຕໍ ນາມ ໂຫຕິ, ຠວງ຺ຄສ຺ສ ອາສນ຺ນຕ຺ຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕເມວ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ນ ສກ຺ກາ ປຏິກ຺ຂິປິຕຸໍ. ຍຖາ ຫິ ປຸຣິໂສ ຉິນ຺ນປປາຕາຠິມຸໂຂ ຘາວນ຺ໂຕ ຐາຕຸກາໂມປິ ປຣິຍນ຺ເຕ ປາທໍ ກຕ຺ວາ ຐາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ ປປາເຕ ເອວ ປຕຕິ, ເອວໍ ຉຏ຺ເຐ ວາ ສຕ຺ຕເມ ວາ ອປ຺ເປຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ຠວງ຺ຄສ຺ສ ອາສນ຺ນຕ຺ຕາ. ຕສ຺ມາ ຈຕຸຕ຺ຖປຎ຺ຈເມສຸເຍວ ອປ຺ປນາ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ສາ ຈ ປນ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິກາເຍວ. ສຕ຺ຕສຸ ຫິ ຐາເນສຸ ອທ຺ຘານປຣິຈ຺ເຉໂທ ນາມ ນຕ຺ຖິ ປຐມປ຺ປນາຍໍ, ໂລກິຍາຠິຎ຺ຎາສຸ, ຈຕູສຸ ມຄ຺ເຄສຸ, ມຄ຺ຄານນ຺ຕຣຜເລ, ຣູປາຣູປຠເວສຸ ຠວງ຺ຄຊ຺ຌາເນ, ນິໂຣຘສ຺ສ ປຈ຺ຈເຍ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕເນ, ນິໂຣຘາ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ຕສ຺ສ ຜລສມາປຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ມຄ຺ຄານນ຺ຕຣຜລໍ ຕິຓ຺ຓໍ ອຸປຣິ ນ ໂຫຕິ. ນິໂຣຘສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ທ຺ວິນ຺ນມຸປຣິ ນ ໂຫຕິ. ຣູປາຣູເປສຸ ຠວງ຺ຄສ຺ສ ປຣິມາຓໍ ນຕ຺ຖິ, ເສສຏ຺ຐາເນສຸ ເອກເມວ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ. ອິຕິ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິກາເຍວ ອປ຺ປນາ. ຕໂຕ ຠວງ຺ຄປາໂຕ. ອຖ ຠວງ຺ຄໍ ໂວຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຌານປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຕ຺ຖາຍ ອາວຊ຺ຊນໍ, ຕໂຕ ຌານປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓນ຺ຕິ.

ເອຕ຺ຕາວຕາ ຈ ປເນສ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ ວິວິຈ຺ຈ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສວິຕກ຺ກໍ ສວິຈາຣໍ ວິເວກຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ (ຘ. ສ. ໑໖໐; ທີ. ນິ. ໑.໒໒໖). ເອວມເນນ ປຎ຺ຈງ຺ຄວິປ຺ປຫີນໍ ປຎ຺ຈງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ຕິວິຘກລ຺ຍາຓໍ ທສລກ຺ຂຓສມ຺ປນ຺ນໍ ປຐມໍ ຌານໍ ອຘິຄຕໍ ໂຫຕິ ປຖວີກສິຓໍ.

໗໐. ຕຕ຺ຖ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫີຕິ ກາເມຫິ ວິວິຈ຺ຈິຕ຺ວາ ວິນາ ຫຸຕ຺ວາ ອປກ຺ກມິຕ຺ວາ. ໂຍ ປນາຍເມຕ຺ຖ ເອວກາໂຣ, ໂສ ນິຍມຕ຺ໂຖຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍສ຺ມາ ຈ ນິຍມຕ຺ໂຖ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ມິໍ ປຐມຊ຺ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຓສມເຍ ອວິຊ຺ຊມານານມ຺ປິ ກາມານໍ ຕສ຺ສ ປຐມຊ຺ຌານສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂຠາວໍ ກາມປຣິຈ຺ຈາເຄເນວ ຈສ຺ສ ອຘິຄມໍ ທີເປຕິ.

ກຖໍ? ‘‘ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫີ’’ຕິ ເອວຎ຺ຫິ ນິຍເມ ກຣິຍມາເນ ອິທໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ນູນ ຌານສ຺ສ ກາມາ ປຏິປກ຺ຂຠູຕາ ເຍສຸ ສຕິ ອິທໍ ນປ຺ປວຕ຺ຕຕິ, ອນ຺ຘກາເຣ ສຕິ ປທີໂປຠາໂສ ວິຍ. ເຕສໍ ປຣິຈ຺ຈາເຄເນວ ຈສ຺ສ ອຘິຄໂມ ໂຫຕິ, ໂອຣິມຕີຣປຣິຈ຺ຈາເຄນ ປາຣິມຕີຣສ຺ເສວ. ຕສ຺ມາ ນິຍມໍ ກໂຣຕີຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສິຍາ, ກສ຺ມາ ປເນສ ປຸພ຺ພປເທເຍວ ວຸຕ຺ໂຕ, ນ ອຸຕ຺ຕຣປເທ, ກິໍ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ອວິວິຈ຺ຈາປິ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫເຣຍ຺ຍາຕິ? ນ ໂຂ ປເນຕໍ ເອວໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕໍນິສ຺ສຣຓໂຕ ຫິ ປຸພ຺ພປເທ ເອສ ວຸຕ຺ໂຕ. ກາມຘາຕຸສມຕິກ຺ກມນໂຕ ຫິ ກາມຣາຄປຏິປກ຺ຂໂຕ ຈ ອິທໍ ຌານໍ ກາມານເມວ ນິສ຺ສຣຓໍ. ຍຖາຫ, ‘‘ກາມານເມຕໍ ນິສ຺ສຣຓໍ ຍທິທໍ ເນກ຺ຂມ຺ມ’’ນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໓໕໓). ອຸຕ຺ຕຣປເທປິ ປນ ຍຖາ ‘‘ອິເຘວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມໂຓ, ອິຘ ທຸຕິໂຍ ສມໂຓ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໓໙; ອ. ນິ. ໔.໒໔໑) ເອຕ຺ຖ ເອວກາໂຣ ອາເນຕ຺ວາ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ນ ຫິ ສກ຺ກາ ອິໂຕ ອຎ຺ເຎຫິປິ ນີວຣຓສງ຺ຂາເຕຫິ ອກຸສລຘມ຺ເມຫິ ອວິວິຈ຺ຈ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣິຕຸໍ. ຕສ຺ມາ ‘‘ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ ວິວິຈ຺ເຈວ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫີ’’ຕິ ເອວໍ ປທທ຺ວເຍປິ ເອສ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ປທທ຺ວເຍປິ ຈ ກິຎ຺ຈາປິ ວິວິຈ຺ຈາຕິ ອິມິນາ ສາຘາຣຓວຈເນນ ຕທງ຺ຄວິເວກາທໂຍ, ກາຍວິເວກາທໂຍ ຈ ສພ຺ເພປິ ວິເວກາ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕຖາປິ ກາຍວິເວໂກ ຈິຕ຺ຕວິເວໂກ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວິເວໂກຕິ ຕໂຍ ເອວ ອິຘ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ກາເມຫີຕິ ອິມິນາ ປນ ປເທນ ເຍ ຈ ນິທ຺ເທເສ ‘‘ກຕເມ ວຕ຺ຖຸກາມາ, ມນາປິຍາ ຣູປາ’’ຕິອາທິນາ (ມຫານິ. ໑) ນເຍນ ວຕ຺ຖຸກາມາ ວຸຕ຺ຕາ, ເຍ ຈ ຕຕ຺ເຖວ ວິຠງ຺ເຄ ຈ ‘‘ຉນ຺ໂທ ກາໂມ, ຣາໂຄ ກາໂມ, ຉນ຺ທຣາໂຄ ກາໂມ, ສງ຺ກປ຺ໂປ ກາໂມ, ຣາໂຄ ກາໂມ, ສງ຺ກປ຺ປຣາໂຄ ກາໂມ, ອິເມ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ກາມາ’’ຕິ (ມຫານິ. ໑; ວິຠ. ໕໖໔) ເອວໍ ກິເລສກາມາ ວຸຕ຺ຕາ, ເຕ ສພ຺ເພປິ ສງ຺ຄຫິຕາອິຈ຺ເຈວ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ເອວຎ຺ຫິ ສຕິ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫີຕິ ວຕ຺ຖຸກາເມຫິປິ ວິວິຈ຺ເຈວາຕິ ອຕ຺ໂຖ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ເຕນ ກາຍວິເວໂກ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ວິວິຈ຺ຈ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫີຕິ ກິເລສກາເມຫິ ສພ຺ພາກຸສເລຫິ ວາ ວິວິຈ຺ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ເຕນ ຈິຕ຺ຕວິເວໂກ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ປຸຣິເມນ ເຈຕ຺ຖ ວຕ຺ຖຸກາເມຫິ ວິເວກວຈນໂຕ ເອວ ກາມສຸຂປຣິຈ຺ຈາໂຄ, ທຸຕິເຍນ ກິເລສກາເມຫິ ວິເວກວຈນໂຕ ເນກ຺ຂມ຺ມສຸຂປຣິຄ຺ຄໂຫ ວິຠາວິໂຕ ໂຫຕິ. ເອວໍ ວຕ຺ຖຸກາມກິເລສກາມວິເວກວຈນໂຕເຍວ ຈ ເອເຕສໍ ປຐເມນ ສໍກິເລສວຕ຺ຖຸປ຺ປຫານໍ, ທຸຕິເຍນ ສໍກິເລສປ຺ປຫານໍ. ປຐເມນ ໂລລຠາວສ຺ສ ເຫຕຸປຣິຈ຺ຈາໂຄ, ທຸຕິເຍນ ພາລຠາວສ຺ສ. ປຐເມນ ຈ ປໂຍຄສຸທ຺ຘິ, ທຸຕິເຍນ ອາສຍໂປສນໍ ວິຠາວິຕໍ ໂຫຕີຕິ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ພໍ. ເອສ ຕາວ ນໂຍ ກາເມຫີຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕກາເມສຸ ວຕ຺ຖຸກາມປກ຺ເຂ.

ກິເລສກາມປກ຺ເຂ ປນ ຉນ຺ໂທຕິ ຈ ຣາໂຄຕິ ຈ ເອວມາທີຫິ ອເນກເຠໂທ ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທເຍວ ກາໂມຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ໂສ ຈ ອກຸສລປຣິຍາປນ຺ໂນປິ ສມາໂນ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ກາໂມ ຉນ຺ໂທ ກາໂມ’’ຕິອາທິນາ (ວິຠ. ໕໖໔) ນເຍນ ວິຠງ຺ເຄ ຌານປຏິປກ຺ຂໂຕ ວິສຸໍ ວຸຕ຺ໂຕ. ກິເລສກາມຕ຺ຕາ ວາ ປຸຣິມປເທ ວຸຕ຺ໂຕ, ອກຸສລປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ ທຸຕິຍປເທ. ອເນກເຠທໂຕ ຈສ຺ສ ກາມໂຕຕິ ອວຕ຺ວາ ກາເມຫີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ຈ ຘມ຺ມານໍ ອກຸສລຠາເວ ວິຊ຺ຊມາເນ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕເມ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ, ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວິຠງ຺ເຄ ອຸປຣິ ຌານງ຺ຄານໍ ປຈ຺ຈນີກປຏິປກ຺ຂຠາວທສ຺ສນໂຕ ນີວຣຓາເນວ ວຸຕ຺ຕານິ. ນີວຣຓານິ ຫິ ຌານງ຺ຄປຈ຺ຈນີການິ, ເຕສໍ ຌານງ຺ຄາເນວ ປຏິປກ຺ຂານິ ວິທ຺ຘໍສການິ ວິຆາຕການີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຖາ ຫິ ສມາຘິ ກາມຈ຺ຉນ຺ທສ຺ສ ປຏິປກ຺ໂຂ, ປີຕິ ພ຺ຍາປາທສ຺ສ, ວິຕກ຺ໂກ ຖິນມິທ຺ຘສ຺ສ, ສຸຂໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈສ຺ສ, ວິຈາໂຣ ວິຈິກິຈ຺ຉາຍາຕິ ເປຏເກ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເອວເມຕ຺ຖ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫີຕິ ອິມິນາ ກາມຈ຺ຉນ຺ທສ຺ສ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວິເວໂກ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ວິວິຈ຺ຈ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫີຕິ ອິມິນາ ປຎ຺ຈນ຺ນມ຺ປິ ນີວຣຓານໍ, ອຄຫິຕຄ຺ຄຫເຓນ ປນ ປຐເມນ ກາມຈ຺ຉນ຺ທສ຺ສ, ທຸຕິເຍນ ເສສນີວຣຓານໍ. ຕຖາ ປຐເມນ ຕີສຸ ອກຸສລມູເລສຸ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓເຠທວິສຍສ຺ສ ໂລຠສ຺ສ, ທຸຕິເຍນ ອາຆາຕວຕ຺ຖຸເຠທາທິວິສຍານໍ ໂທສໂມຫານໍ. ໂອຆາທີສຸ ວາ ຘມ຺ເມສຸ ປຐເມນ ກາໂມຆກາມໂຍຄກາມາສວກາມຸປາທານອຠິຊ຺ຌາກາຍຄນ຺ຖກາມຣາຄສໍໂຍຊນານໍ, ທຸຕິເຍນ ອວເສສໂອຆໂຍຄາສວອຸປາທານຄນ຺ຖສໍໂຍຊນານໍ. ປຐເມນ ຈ ຕຓ຺ຫາຍ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການຎ຺ຈ, ທຸຕິເຍນ ອວິຊ຺ຊາຍ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການຎ຺ຈ. ອປິຈ ປຐເມນ ໂລຠສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທານໍ, ທຸຕິເຍນ ເສສານໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອກຸສລຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທານໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວິເວໂກ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຍໍ ຕາວ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ ວິວິຈ຺ຈ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫີຕິ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ.

໗໑. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຈ ປຐມສ຺ສ ຌານສ຺ສ ປຫານງ຺ຄໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ສມ຺ປໂຍຄງ຺ຄໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ສວິຕກ຺ກໍ ສວິຈາຣນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ວິຕກ຺ກນໍ ວິຕກ຺ໂກ, ອູຫນນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສ຺ວາຍໍ ອາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຠິນິໂຣປນລກ຺ຂໂຓ, ອາຫນນປຣິຍາຫນນຣໂສ. ຕຖາ ຫິ ເຕນ ໂຍຄາວຈໂຣ ອາຣມ຺ມຓໍ ວິຕກ຺ກາຫຕໍ ວິຕກ຺ກປຣິຍາຫຕໍ ກໂຣຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອານຍນປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ.

ວິຈຣຓໍ ວິຈາໂຣ, ອນຸສຎ຺ຈຣຓນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສ຺ວາຍໍ ອາຣມ຺ມຓານຸມຊ຺ຊນລກ຺ຂໂຓ, ຕຕ຺ຖ ສຫຊາຕານຸໂຍຊນຣໂສ, ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອນຸປ຺ປພນ຺ຘນປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ.

ສນ຺ເຕປິ ຈ ເນສໍ ກຕ຺ຖຈິ ອວິປ຺ປໂຍເຄ ໂອຬາຣິກຏ຺ເຐນ ປຸພ຺ພງ຺ຄມຏ຺ເຐນ ຈ ຆຓ຺ຑາຠິຆາໂຕ ວິຍ ເຈຕໂສ ປຐມາຠິນິປາໂຕ ວິຕກ຺ໂກ. ສຸຂຸມຏ຺ເຐນ ອນຸມຊ຺ຊນສຠາເວນ ຈ ຆຓ຺ຑານຸຣໂວ ວິຍ ອນຸປ຺ປພນ຺ໂຘ ວິຈາໂຣ. ວິປ຺ຜາຣວາ ເຈຕ຺ຖ ວິຕກ຺ໂກ ປຐມຸປ຺ປຕ຺ຕິກາເລ ປຣິປ຺ຜນ຺ທນຠູໂຕ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອາກາເສ ອຸປ຺ປຕິຕຸກາມສ຺ສ ປກ຺ຂິໂນ ປກ຺ຂວິກ຺ເຂໂປ ວິຍ ປທຸມາຠິມຸຂປາໂຕ ວິຍ ຈ ຄນ຺ຘານຸພນ຺ຘເຈຕໂສ ຠມຣສ຺ສ. ສນ຺ຕວຸຕ຺ຕິ ວິຈາໂຣ ນາຕິປຣິປ຺ຜນ຺ທນຠາໂວ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອາກາເສ ອຸປ຺ປຕິຕສ຺ສ ປກ຺ຂິໂນ ປກ຺ຂປ຺ປສາຣຓໍ ວິຍ, ປຣິພ຺ຠມນໍ ວິຍ ຈ ປທຸມາຠິມຸຂປຕິຕສ຺ສ ຠມຣສ຺ສ ປທຸມສ຺ສ ອຸປຣິຠາເຄ. ທຸກນິປາຕຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ອາກາເສ ຄຈ຺ຉໂຕ ມຫາສກຸຓສ຺ສ ອຸໂຠຫິ ປກ຺ເຂຫິ ວາຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປກ຺ເຂ ສນ຺ນິສີທາເປຕ຺ວາ ຄມນໍ ວິຍ ອາຣມ຺ມເຓ ເຈຕໂສ ອຠິນິໂຣປນຠາເວນ ປວຕ຺ໂຕ ວິຕກ຺ໂກ. ວາຕຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ປກ຺ເຂ ຜນ຺ທາປຍມານສ຺ສ ຄມນໍ ວິຍ ອນຸມຊ຺ຊນຠາເວນ ປວຕ຺ໂຕ ວິຈາໂຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອນຸປ຺ປພນ຺ເຘນ ປວຕ຺ຕິຍໍ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ໂສ ປນ ເນສໍ ວິເສໂສ ປຐມທຸຕິຍຊ຺ຌາເນສຸ ປາກໂຏ ໂຫຕິ.

ອປິຈ ມລຄ຺ຄຫິຕໍ ກໍສຠາຊນໍ ເອເກນ ຫຕ຺ເຖນ ທຬ຺ຫໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອິຕເຣນ ຫຕ຺ເຖນ ຈຸຓ຺ຓເຕລວາລຓ຺ຑຸປເກນ ປຣິມຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ທຬ຺ຫຄຫຓຫຕ຺ໂຖ ວິຍ ວິຕກ຺ໂກ, ປຣິມຊ຺ຊນຫຕ຺ໂຖ ວິຍ ວິຈາໂຣ. ຕຖາ ກຸມ຺ຠກາຣສ຺ສ ທຓ຺ຑປ຺ປຫາເຣນ ຈກ຺ກໍ ຠມຍິຕ຺ວາ ຠາຊນໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປີຬນຫຕ຺ໂຖ ວິຍ ວິຕກ຺ໂກ, ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ສຎ຺ຈຣຓຫຕ຺ໂຖ ວິຍ ວິຈາໂຣ. ຕຖາ ມຓ຺ຑລໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ມຊ຺ເຌ ສນ຺ນິຣຸມ຺ຠິຕ຺ວາ ຐິຕກຓ຺ຏໂກ ວິຍ ອຠິນິໂຣປໂນ ວິຕກ຺ໂກ, ພຫິ ປຣິພ຺ຠມນກຓ຺ຏໂກ ວິຍ ອນຸມຊ຺ຊໂນ ວິຈາໂຣ. ອິຕິ ອິມິນາ ຈ ວິຕກ຺ເກນ ອິມິນາ ຈ ວິຈາເຣນ ສຫ ວຕ຺ຕຕິ ຣຸກ຺ໂຂ ວິຍ ປຸປ຺ເຜນ ຜເລນ ຈາຕິ ອິທໍ ຌານໍ ‘‘ສວິຕກ຺ກໍ ສວິຈາຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວິຠງ຺ເຄ ປນ ‘‘ອິມິນາ ຈ ວິຕກ຺ເກນ ອິມິນາ ຈ ວິຈາເຣນ ອຸເປໂຕ ໂຫຕິ ສມຸເປໂຕ’’ຕິອາທິນາ (ວິຠ. ໕໖໕) ນເຍນ ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐານາ ເທສນາ ກຕາ. ອຕ຺ໂຖ ປນ ຕຕ຺ຣາປິ ເອວເມວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ວິເວກຊນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວິວິຕ຺ຕິ ວິເວໂກ, ນີວຣຓວິຄໂມຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິວິຕ຺ໂຕຕິ ວາ ວິເວໂກ, ນີວຣຓວິວິຕ຺ໂຕ ຌານສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມຣາສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ມາ ວິເວກາ, ຕສ຺ມິໍ ວາ ວິເວເກ ຊາຕນ຺ຕິ ວິເວກຊໍ.

໗໒. ປີຕິສຸຂນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປີຓຍຕີຕິ ປີຕິ. ສາ ສມ຺ປິຍາຍນລກ຺ຂຓາ, ກາຍຈິຕ຺ຕປີນນຣສາ, ຜຣຓຣສາ ວາ, ໂອທຄ຺ຍປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ. ສາ ປເນສາ ຂຸທ຺ທິກາ ປີຕິ, ຂຓິກາປີຕິ, ໂອກ຺ກນ຺ຕິກາປີຕິ, ອຸພ຺ເພຄາປີຕິ, ຜຣຓາປີຕີຕິ ປຎ຺ຈວິຘາ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ຂຸທ຺ທິກາປີຕິ ສຣີເຣ ໂລມຫໍສມຕ຺ຕເມວ ກາຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ. ຂຓິກາປີຕິ ຂເຓ ຂເຓ ວິຊ຺ຊຸປ຺ປາທສທິສາ ໂຫຕິ. ໂອກ຺ກນ຺ຕິກາປີຕິ ສມຸທ຺ທຕີຣໍ ວີຈິ ວິຍ ກາຍໍ ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາ ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາ ຠິຊ຺ຊຕິ. ອຸພ຺ເພຄາປີຕິ ພລວຕີ ໂຫຕິ ກາຍໍ ອຸທ຺ຘຄ຺ຄໍ ກຕ຺ວາ ອາກາເສ ລງ຺ຆາປນປ຺ປມາຓປ຺ປຕ຺ຕາ. ຕຖາ ຫິ ປຸຓ຺ຓວລ຺ລິກວາສີ ມຫາຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ປຸຓ຺ຓມທິວເສ ສາຍໍ ເຈຕິຍງ຺ຄຓໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຈນ຺ທາໂລກໍ ທິສ຺ວາ ມຫາເຈຕິຍາຠິມຸໂຂ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ວຕ ເວລາຍ ຈຕສ຺ໂສ ປຣິສາ ມຫາເຈຕິຍໍ ວນ຺ທນ຺ຕີ’’ຕິ ປກຕິຍາ ທິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓວເສນ ພຸທ຺ຘາຣມ຺ມຓໍ ອຸພ຺ເພຄາປີຕິໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ສຸຘາຕເລ ປຫຏຈິຕ຺ຣເຄຓ຺ຑຸໂກ ວິຍ ອາກາເສ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ມຫາເຈຕິຍງ຺ຄເຓເຍວ ປຕິຏ຺ຐາສິ. ຕຖາ ຄິຣິກຓ຺ຑກວິຫາຣສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສເຍ ວຕ຺ຕກາລກຄາເມ ເອກາ ກຸລຘີຕາປິ ພລວພຸທ຺ຘາຣມ຺ມຓາຍ ອຸພ຺ເພຄາປີຕິຍາ ອາກາເສ ລງ຺ເຆສິ.

ຕສ຺ສາ ກິຣ ມາຕາປິຕໂຣ ສາຍໍ ຘມ຺ມສ຺ສວນຕ຺ຖາຍ ວິຫາຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ‘‘ອມ຺ມ ຕ຺ວໍ ຄຣຸຠາຣາ ອກາເລ ວິຈຣິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກສິ, ມຍໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ປຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ໂສສ຺ສາມາ’’ຕິ ອຄມໍສຸ. ສາ ຄນ຺ຕຸກາມາປິ ເຕສໍ ວຈນໍ ປຏິພາຫິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕີ ຆເຣ ໂອຫີຍິຕ຺ວາ ຆຣາຊິເຣ ຐຕ຺ວາ ຈນ຺ທາໂລເກນ ຄິຣິກຓ຺ຑເກ ອາກາສເຈຕິຍງ຺ຄຓໍ ໂອໂລເກນ຺ຕີ ເຈຕິຍສ຺ສ ທີປປູຊໍ ອທ຺ທສ, ຈຕສ຺ໂສ ຈ ປຣິສາ ມາລາຄນ຺ຘາທີຫິ ເຈຕິຍປູຊໍ ກຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກໂຣນ຺ຕິໂຍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ຄຓສຊ຺ຌາຍສທ຺ທໍ ອສ຺ໂສສິ. ອຖສ຺ສາ ‘‘ຘຎ຺ຎາວຕິເມ, ເຍ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອວຣູເປ ເຈຕິຍງ຺ຄເຓ ອນຸສຎ຺ຈຣິຕຸໍ, ເອວຣູປຎ຺ຈ ມຘຸຣຘມ຺ມກຖໍ ໂສຕຸໍ ລຠນ຺ຕີ’’ຕິ ມຸຕ຺ຕຣາສິສທິສໍ ເຈຕິຍໍ ປສ຺ສນ຺ຕິຍາ ເອວ ອຸພ຺ເພຄາປີຕິ ອຸທປາທິ. ສາ ອາກາເສ ລງ຺ຆິຕ຺ວາ ມາຕາປິຕູນໍ ປຸຣິມຕຣໍເຍວ ອາກາສໂຕ ເຈຕິຍງ຺ຄເຓ ໂອຣຸຍ຺ຫ ເຈຕິຍໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຓມານາ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖ ນໍ ມາຕາປິຕໂຣ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ມ ຕ຺ວໍ ກຕເຣນ ມຄ຺ເຄນ ອາຄຕາສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ສາ ‘‘ອາກາເສນ ອາຄຕາມ຺ຫິ, ນ ມຄ຺ເຄນາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ມ ອາກາເສນ ນາມ ຂີຓາສວາ ສຎ຺ຈຣນ຺ຕິ, ຕ຺ວໍ ກຖໍ ອາຄຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ອາຫ – ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຈນ຺ທາໂລເກນ ເຈຕິຍໍ ອາໂລເກນ຺ຕິຍາ ຐິຕາຍ ພຸທ຺ຘາຣມ຺ມຓາ ພລວປີຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ອຖາຫໍ ເນວ ອຕ຺ຕໂນ ຐິຕຠາວໍ, ນ ນິສິນ຺ນຠາວໍ ອຎ຺ຎາສິໍ, ຄຫິຕນິມິຕ຺ເຕເນວ ປນ ອາກາເສ ລງ຺ຆິຕ຺ວາ ເຈຕິຍງ຺ຄເຓ ປຕິຏ຺ຐິຕາມ຺ຫີ’’ຕິ.

ເອວໍ ອຸພ຺ເພຄາປີຕິ ອາກາເສ ລງ຺ຆາປນປ຺ປມາຓາ ໂຫຕິ. ຜຣຓາປີຕິຍາ ປນ ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ສກລສຣີຣໍ ຘມິຕ຺ວາ ປູຣິຕວຕ຺ຖິ ວິຍ ມຫຕາ ອຸທໂກເຆນ ປກ຺ຂນ຺ທປພ຺ພຕກຸຈ຺ຉິ ວິຍ ຈ ອນຸປຣິປ຺ຜຸຏໍ ໂຫຕິ.

ສາ ປເນສາ ປຎ຺ຈວິຘາ ປີຕິ ຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີ ປຣິປາກໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ ທຸວິຘໍ ປສ຺ສທ຺ຘິໍ ປຣິປູເຣຕິ ກາຍປສ຺ສທ຺ຘິຎ຺ຈ ຈິຕ຺ຕປສ຺ສທ຺ຘິຎ຺ຈ. ປສ຺ສທ຺ຘິ ຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີ ປຣິປາກໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ ທຸວິຘມ຺ປິ ສຸຂໍ ປຣິປູເຣຕິ ກາຍິກຎ຺ຈ ເຈຕສິກຎ຺ຈ. ສຸຂໍ ຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕໍ ປຣິປາກໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ຕິວິຘໍ ສມາຘິໍ ປຣິປູເຣຕິ ຂຓິກສມາຘິໍ ອຸປຈາຣສມາຘິໍ ອປ຺ປນາ ສມາຘິນ຺ຕິ. ຕາສຸ ຍາ ອປ຺ປນາສມາຘິສ຺ສ ມູລໍ ຫຸຕ຺ວາ ວຑ຺ຒມານາ ສມາຘິສມ຺ປໂຍຄໍ ຄຕາ ຜຣຓາປີຕິ, ອຍໍ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ອຘິປ຺ເປຕາ ປີຕີຕິ.

໗໓. ອິຕຣໍ ປນ ສຸຂນໍ ສຸຂໍ, ສຸຏ຺ຐຸ ວາ ຂາທຕິ, ຂນຕິ ຈ ກາຍຈິຕ຺ຕາພາຘນ຺ຕິ ສຸຂໍ, ຕໍ ສາຕລກ຺ຂຓໍ, ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ອຸປພ຺ຣູຫນຣສໍ, ອນຸຄ຺ຄຫປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ. ສຕິປິ ຈ ເນສໍ ກຕ຺ຖຈິ ອວິປ຺ປໂຍເຄ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓປຏິລາຠຕຸຏ຺ຐິ ປີຕິ. ປຏິລທ຺ຘຣສານຸຠວນໍ ສຸຂໍ. ຍຕ຺ຖ ປີຕິ, ຕຕ຺ຖ ສຸຂໍ. ຍຕ຺ຖ ສຸຂໍ, ຕຕ຺ຖ ນ ນິຍມໂຕ ປີຕິ. ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘສງ຺ຄຫິຕາ ປີຕິ. ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘສງ຺ຄຫິຕໍ ສຸຂໍ. ກນ຺ຕາຣຂິນ຺ນສ຺ສ ວນນ຺ຕຸທກທສ຺ສນສວເນສຸ ວິຍ ປີຕິ. ວນຈ຺ຉາຍາປເວສນອຸທກປຣິໂຠເຄສຸ ວິຍ ສຸຂໍ. ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ປາກຏຠາວໂຕ ເຈຕໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິຕິ ອຍຎ຺ຈ ປີຕິ ອິທຎ຺ຈ ສຸຂໍ ອສ຺ສ ຌານສ຺ສ, ອສ຺ມິໍ ວາ ຌາເນ ອຕ຺ຖີຕິ ອິທໍ ຌານໍ ປີຕິສຸຂນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ອຖ ວາ ປີຕິ ຈ ສຸຂຎ຺ຈ ປີຕິສຸຂໍ, ຘມ຺ມວິນຍາທໂຍ ວິຍ. ວິເວກຊໍ ປີຕິສຸຂມສ຺ສ ຌານສ຺ສ, ອສ຺ມິໍ ວາ ຌາເນ ອຕ຺ຖີຕິ ເອວມ຺ປິ ວິເວກຊໍປີຕິສຸຂໍ. ຍເຖວ ຫິ ຌານໍ, ເອວໍ ປີຕິສຸຂມ຺ເປຕ຺ຖ ວິເວກຊເມວ ໂຫຕິ, ຕຎ຺ຈສ຺ສ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ເອກປເທເນວ ‘‘ວິເວກຊໍປີຕິສຸຂ’’ນ຺ຕິປິ ວຕ຺ຕຸໍ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ວິຠງ຺ເຄ ປນ ‘‘ອິທໍ ສຸຂໍ ອິມາຍ ປີຕິຍາ ສຫຄຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ວິຠ. ໕໖໗) ນເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕ຺ໂຖ ປນ ຕຕ຺ຖາປິ ເອວເມວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ປຐມໍ ຌານນ຺ຕິ ອິທໍ ປຣໂຕ ອາວິຠວິສ຺ສຕິ. ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊາຕິ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ, ປາປຸຓິຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຸປສມ຺ປາທຍິຕ຺ວາ ວາ, ນິປ຺ຜາເທຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ວິຠງ຺ເຄ ປນ ‘‘ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊາຕິ ປຐມສ຺ສ ຌານສ຺ສ ລາໂຠ ປຏິລາໂຠ ປຕ຺ຕິ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ຜຸສນາ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາ ອຸປສມ຺ປທາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສາປິ ເອວເມວຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ວິຫຣຕີຕິ ຕທນຸຣູເປນ ອິຣິຍາປຖວິຫາເຣນ ອິຕິວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣຌານສມງ຺ຄີ ຫຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ອິຣິຍໍ ວຸຕ຺ຕິໍ ປາລນໍ ຍປນໍ ຍາປນໍ ຈາຣໍ ວິຫາຣໍ ອຠິນິປ຺ຜາເທຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ວິຠງ຺ເຄ ‘‘ວິຫຣຕີຕິ ອິຣິຍຕິ ວຕ຺ຕຕິ ປາເລຕິ ຍເປຕິ ຍາເປຕິ ຈຣຕິ ວິຫຣຕິ, ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ວິຫຣຕີ’’ຕິ (ວິຠ. ໕໔໐).

ປຎ຺ຈງ຺ຄວິປ຺ປຫີນາທິ

໗໔. ຍໍ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຎ຺ຈງ຺ຄວິປ຺ປຫີນໍ ປຎ຺ຈງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕ’’ນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ, ພ຺ຍາປາໂທ, ຖິນມິທ຺ຘໍ, ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ, ວິຈິກິຈ຺ຉາຕິ ອິເມສໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ນີວຣຓານໍ ປຫານວເສນ ປຎ຺ຈງ຺ຄວິປ຺ປຫີນຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ນ ຫິ ເອເຕສຸ ອປ຺ປຫີເນສຸ ຌານໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ເຕນສ຺ເສຕານິ ປຫານງ຺ຄານີຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ກິຎ຺ຈາປິ ຫິ ຌານກ຺ຂເຓ ອຎ຺ເຎປິ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ປຫີຍນ຺ຕິ, ຕຖາປິ ເອຕາເນວ ວິເສເສນ ຌານນ຺ຕຣາຍກຣານິ. ກາມຈ຺ຉນ຺ເທນ ຫິ ນານາວິສຍປ຺ປໂລຠິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ເອກຕ຺ຕາຣມ຺ມເຓ ສມາຘິຍຕິ. ກາມຈ຺ຉນ຺ທາຠິຠູຕໍ ວາ ຕໍ ນ ກາມຘາຕຸປ຺ປຫານາຍ ປຏິປທໍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ. ພ຺ຍາປາເທນ ຈາຣມ຺ມເຓ ປຏິຫຎ຺ຎມານໍ ນ ນິຣນ຺ຕຣໍ ປວຕ຺ຕຕິ. ຖິນມິທ຺ຘາຠິຠູຕໍ ອກມ຺ມຎ຺ຎໍ ໂຫຕິ. ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈປເຣຕໍ ອວູປສນ຺ຕເມວ ຫຸຕ຺ວາ ປຣິພ຺ຠມຕິ. ວິຈິກິຈ຺ຉາຍ ອຸປຫຕໍ ຌານາຘິຄມສາຘິກໍ ປຏິປທໍ ນາໂຣຫຕິ. ອິຕິ ວິເສເສນ ຌານນ຺ຕຣາຍກຣຕ຺ຕາ ເອຕາເນວ ປຫານງ຺ຄານີຕິ ວຸຕ຺ຕານີຕິ.

ຍສ຺ມາ ປນ ວິຕກ຺ໂກ ອາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນິໂຣເປຕິ, ວິຈາໂຣ ອນຸປ຺ປພນ຺ຘຕິ, ເຕຫິ ອວິກ຺ເຂປາຍ ສມ຺ປາທິຕປ຺ປໂຍຄສ຺ສ ເຈຕໂສ ປໂຍຄສມ຺ປຕ຺ຕິສມ຺ຠວາ ປີຕິ ປີຓນໍ, ສຸຂຎ຺ຈ ອຸປພ຺ຣູຫນໍ ກໂຣຕິ. ອຖ ນໍ ສເສສສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມໍ ເອເຕຫິ ອຠິນິໂຣປນານຸປ຺ປພນ຺ຘນປີຓນອຸປພ຺ຣູຫເນຫິ ອນຸຄ຺ຄຫິຕາ ເອກຄ຺ຄຕາ ເອກຕ຺ຕາຣມ຺ມເຓ ສມໍ ສມ຺ມາ ຈ ອາຘິຍຕິ, ຕສ຺ມາ ວິຕກ຺ໂກ ວິຈາໂຣ ປີຕິ ສຸຂໍ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາຕິ ອິເມສໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ປຎ຺ຈງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ຫິ ເອເຕສຸ ປຎ຺ຈສຸ ຌານໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມ ໂຫຕິ. ເຕນສ຺ສ ເອຕານິ ປຎ຺ຈ ສມນ຺ນາຄຕງ຺ຄານີຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ນ ເອເຕຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ອຎ຺ຎເທວ ຌານໍ ນາມ ອຕ຺ຖີຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຍຖາ ປນ ອງ຺ຄມຕ຺ຕວເສເນວ ຈຕຸຣງ຺ຄິນີ ເສນາ, ປຎ຺ຈງ຺ຄິກໍ ຕູຣິຍໍ, ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ຈ ມຄ຺ໂຄຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວມິທມ຺ປິ ອງ຺ຄມຕ຺ຕວເສເນວ ປຎ຺ຈງ຺ຄິກນ຺ຕິ ວາ ປຎ຺ຈງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕນ຺ຕິ ວາ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ເອຕານິ ຈ ປຎ຺ຈງ຺ຄານິ ກິຎ຺ຈາປິ ອຸປຈາຣກ຺ຂເຓປິ ອຕ຺ຖິ, ອຖ ໂຂ ອຸປຈາເຣ ປກຕິຈິຕ຺ຕໂຕ ພລວຕຣານິ. ອິຘ ປນ ອຸປຈາຣໂຕປິ ພລວຕຣານິ ຣູປາວຈຣລກ຺ຂຓປ຺ປຕ຺ຕານິ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ວິຕກ຺ໂກ ສຸວິສເທນ ອາກາເຣນ ອາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນິໂຣປຍມາໂນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ວິຈາໂຣ ອຕິວິຍ ອາຣມ຺ມຓໍ ອນຸມຊ຺ຊມາໂນ. ປີຕິສຸຂໍ ສພ຺ພາວນ຺ຕມ຺ປິ ກາຍໍ ຜຣມານໍ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ນາສ຺ສ ກິຎ຺ຈິ ສພ຺ພາວໂຕ ກາຍສ຺ສ ວິເວກເຊນ ປີຕິສຸເຂນ ອປ຺ຜຸຏໍ ໂຫຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໒໒໘). ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາປິ ເຫຏ຺ຐິມມ຺ຫິ ສມຸຄ຺ຄປຏເລ ອຸປຣິມໍ ສມຸຄ຺ຄປຏລໍ ວິຍ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ຜຸສິຕາ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຍເມເຕສໍ ອິຕເຣຫິ ວິເສໂສ. ຕຕ຺ຖ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາ ກິຎ຺ຈາປິ ສວິຕກ຺ກໍ ສວິຈາຣນ຺ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ປາເຐ ນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ, ຕຖາປິ ວິຠງ຺ເຄ ‘‘ຌານນ຺ຕິ ວິຕກ຺ໂກ ວິຈາໂຣ ປີຕິ ສຸຂໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ເສກຄ຺ຄຕາ’’ຕິ (ວິຠ. ໕໖໙) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອງ຺ຄເມວ. ເຍນ ຫິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ຠຄວຕາ ອຸທ຺ເທໂສ ກໂຕ, ໂສເຍວ ເຕນ ວິຠງ຺ເຄ ປກາສິໂຕຕິ.

ຕິວິຘກລ຺ຍາຓໍ

໗໕. ຕິວິຘກລ຺ຍາຓໍ ທສລກ຺ຂຓສມ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ອາທິມຊ຺ຌປຣິໂຍສານວເສນ ຕິວິຘກລ຺ຍາຓຕາ. ເຕສໍເຍວ ຈ ອາທິມຊ຺ຌປຣິໂຍສານານໍ ລກ຺ຂຓວເສນ ທສລກ຺ຂຓສມ຺ປນ຺ນຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ປາຬິ –

‘‘ປຐມສ຺ສ ຌານສ຺ສ ປຏິປທາວິສຸທ຺ຘິ ອາທິ, ອຸເປກ຺ຂານຸພ຺ຣູຫນາ ມຊ຺ເຌ, ສມ຺ປຫໍສນາ ປຣິໂຍສານໍ, ປຐມສ຺ສ ຌານສ຺ສ ປຏິປທາວິສຸທ຺ຘິ ອາທິ, ອາທິສ຺ສ ກຕິ ລກ຺ຂຓານິ? ອາທິສ຺ສ ຕີຓິ ລກ຺ຂຓານິ, ໂຍ ຕສ຺ສ ປຣິພນ຺ໂຘ, ຕໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ວິສຸຊ຺ຌຕິ, ວິສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ຈິຕ຺ຕໍ ມຊ຺ຌິມໍ ສມຖນິມິຕ຺ຕໍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ, ປຏິປນ຺ນຕ຺ຕາ ຕຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕໍ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ. ຍຎ຺ຈ ປຣິພນ຺ຘໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ວິສຸຊ຺ຌຕິ, ຍຎ຺ຈ ວິສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ຈິຕ຺ຕໍ ມຊ຺ຌິມໍ ສມຖນິມິຕ຺ຕໍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ, ຍຎ຺ຈ ປຏິປນ຺ນຕ຺ຕາ ຕຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕໍ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ. ປຐມສ຺ສ ຌານສ຺ສ ປຏິປທາວິສຸທ຺ຘິ ອາທິ, ອາທິສ຺ສ ອິມານິ ຕີຓິ ລກ຺ຂຓານິ. ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຐມໍ ຌານໍ ອາທິກລ຺ຍາຓຎ຺ເຈວ ໂຫຕິ ຕິລກ຺ຂຓສມ຺ປນ຺ນຎ຺ຈ.