໒໑. ປຏິປທາຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິນິທ຺ເທໂສ

ອຸປກ຺ກິເລສວິມຸຕ຺ຕອຸທຍພ຺ພຍຎາຓກຖາ

໗໓໗. ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ປນ ຎາຓານໍ ວເສນ ສິຂາປ຺ປຕ຺ຕາ ວິປສ຺ສນາ, ນວມຎ຺ຈ ສຈ຺ຈານຸໂລມິກຎາຓນ຺ຕິ ອຍໍ ປຏິປທາຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິ ນາມ. ອຏ຺ຐນ຺ນນ຺ຕິ ເຈຕ຺ຖ ອຸປກ຺ກິເລສວິມຸຕ຺ຕໍ ວີຖິປຏິປນ຺ນວິປສ຺ສນາສງ຺ຂາຕໍ ອຸທຍພ຺ພຍານຸປສ຺ສນາຎາຓໍ, ຠງ຺ຄານຸປສ຺ສນາຎາຓໍ, ຠຍຕຸປຏ຺ຐານຎາຓໍ, ອາທີນວານຸປສ຺ສນາຎາຓໍ, ນິພ຺ພິທານຸປສ຺ສນາຎາຓໍ, ມຸຎ຺ຈິຕຸກມ຺ຍຕາຎາຓໍ, ປຏິສງ຺ຂານຸປສ຺ສນາຎາຓໍ, ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຎາຓນ຺ຕິ ອິມານິ ອຏ຺ຐ ຎາຓານິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ນວມໍ ສຈ຺ຈານຸໂລມິກຎາຓນ຺ຕິ ອນຸໂລມສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ສມ຺ປາເທຕຸກາເມນ ອຸປກ຺ກິເລສວິມຸຕ຺ຕໍ ອຸທຍພ຺ພຍຎາຓໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ເອເຕສຸ ຎາເຓສຸ ໂຍໂຄ ກຣຓີໂຍ.

໗໓໘. ປຸນ ອຸທຍພ຺ພຍຎາເຓ ໂຍໂຄ ກິມຕ຺ຖິໂຍຕິ ເຈ? ລກ຺ຂຓສລ຺ລກ຺ຂຓຕ຺ໂຖ. ອຸທຍພ຺ພຍຎາຓໍ ຫິ ເຫຏ຺ຐາ ທສຫິ ອຸປກ຺ກິເລເສຫິ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐໍ ຫຸຕ຺ວາ ຍາຖາວສຣສໂຕ ຕິລກ຺ຂຓໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ອຸປກ຺ກິເລສວິມຸຕ຺ຕໍ ປນ ສກ຺ໂກຕິ. ຕສ຺ມາ ລກ຺ຂຓສລ຺ລກ຺ຂຓຕ຺ຖເມຕ຺ຖ ປຸນ ໂຍໂຄ ກຣຓີໂຍ.

໗໓໙. ລກ຺ຂຓານິ ປນ ກິສ຺ສ ອມນສິກາຣາ ເກນ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຕ຺ຕາ ນ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ? ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓໍ ຕາວ ອຸທຍພ຺ພຍານໍ ອມນສິກາຣາ ສນ຺ຕຕິຍາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຕ຺ຕາ ນ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ທຸກ຺ຂລກ຺ຂຓໍ ອຠິຓ຺ຫສມ຺ປຏິປີຬນສ຺ສ ອມນສິກາຣາ ອິຣິຍາປເຖຫິ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຕ຺ຕາ ນ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓໍ ນານາຘາຕຸວິນິພ຺ໂຠຄສ຺ສ ອມນສິກາຣາ ຆເນນ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຕ຺ຕາ ນ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ອຸທຍພ຺ພຍມ຺ປນ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສນ຺ຕຕິຍາ ວິໂກປິຕາຍ ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓໍ ຍາຖາວສຣສໂຕ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ອຠິຓ຺ຫສມ຺ປຏິປີຬນໍ ມນສິກຕ຺ວາ ອິຣິຍາປເຖ ອຸຄ຺ຆາຏິເຕ ທຸກ຺ຂລກ຺ຂຓໍ ຍາຖາວສຣສໂຕ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ນານາຘາຕຸໂຍ ວິນິພ຺ຠຸຊິຕ຺ວາ ຆນວິນິພ຺ໂຠເຄ ກເຕ ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓໍ ຍາຖາວສຣສໂຕ ອຸປຏ຺ຐາຕິ.

໗໔໐. ເອຕ຺ຖ ຈ ອນິຈ຺ຈໍ, ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓໍ, ທຸກ຺ຂໍ, ທຸກ຺ຂລກ຺ຂຓໍ, ອນຕ຺ຕາ, ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ອຍໍ ວິຠາໂຄ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ. ກສ຺ມາ? ອຸປ຺ປາທວຍຎ຺ຎຖຕ຺ຕຠາວາ, ຫຸຕ຺ວາ ອຠາວໂຕ ວາ. ອຸປ຺ປາທວຍຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຠາວສງ຺ຂາໂຕ ວາ ອາກາຣວິກາໂຣ.

‘‘ຍທນິຈ຺ຈໍ ຕໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໑໕) ວຈນໂຕ ປນ ຕເທວ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ ທຸກ຺ຂໍ. ກສ຺ມາ? ອຠິຓ຺ຫປຏິປີຬນາ, ອຠິຓ຺ຫປຏິປີຬນາກາໂຣ ທຸກ຺ຂລກ຺ຂຓໍ.

‘‘ຍໍ ທຸກ຺ຂໍ ຕທນຕ຺ຕາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໑໕) ປນ ວຈນໂຕ ຕເທວ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ ອນຕ຺ຕາ. ກສ຺ມາ? ອວສວຕ຺ຕນໂຕ, ອວສວຕ຺ຕນາກາໂຣ ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓໍ.

ຕຍິທໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ອຍໍ ໂຍຄາວຈໂຣ ອຸປກ຺ກິເລສວິມຸຕ຺ເຕນ ວີຖິປຏິປນ຺ນວິປສ຺ສນາສງ຺ຂາເຕນ ອຸທຍພ຺ພຍານຸປສ຺ສນາຎາເຓນ ຍາຖາວສຣສໂຕ ສລ຺ລກ຺ເຂຕິ.

ອຸປກ຺ກິເລສວິມຸຕ຺ຕອຸທຍພ຺ພຍຎາຓໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ.

ຠງ຺ຄານຸປສ຺ສນາຎາຓກຖາ

໗໔໑. ຕສ຺ເສວໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂມນຕ຺ຕາ’’ຕິ ຣູປາຣູປຘມ຺ເມ ຕຸລຍໂຕ ຕີຣຍໂຕ ຕໍ ຎາຓໍ ຕິກ຺ຂໍ ຫຸຕ຺ວາ ວຫຕິ, ສງ຺ຂາຣາ ລຫຸໍ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ຎາເຓ ຕິກ຺ເຂ ວຫນ຺ເຕ ສງ຺ຂາເຣສຸ ລຫຸໍ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ເຕສຸ ອຸປ຺ປາທໍ ວາ ຐິຕິໍ ວາ ປວຕ຺ຕໍ ວາ ນິມິຕ຺ຕໍ ວາ ນ ສມ຺ປາປຸຓາຕິ. ຂຍວຍເຠທນິໂຣເຘເຍວ ສຕິ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ. ຕສ຺ສ ‘‘ເອວໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ເອວໍ ນາມ ສງ຺ຂາຣຄຕໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ປສ຺ສໂຕ ເອຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ຠງ຺ຄານຸປສ຺ສນໍ ນາມ ວິປສ຺ສນາຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ກຖໍ ອາຣມ຺ມຓປຏິສງ຺ຂາ ຠງ຺ຄານຸປສ຺ສເນ ປຎ຺ຎາ ວິປສ຺ສເນ ຎາຓໍ? ຣູປາຣມ຺ມຓຕາ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຠິຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ປຏິສງ຺ຂາ ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠງ຺ຄໍ ອນຸປສ຺ສຕິ. ອນຸປສ຺ສຕີຕິ ກຖໍ ອນຸປສ຺ສຕິ? ອນິຈ຺ຈໂຕ ອນຸປສ຺ສຕິ ໂນ ນິຈ຺ຈໂຕ, ທຸກ຺ຂໂຕ ອນຸປສ຺ສຕິ ໂນ ສຸຂໂຕ, ອນຕ຺ຕໂຕ ອນຸປສ຺ສຕິ ໂນ ອຕ຺ຕໂຕ, ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ ໂນ ນນ຺ທຕິ, ວິຣຊ຺ຊຕິ ໂນ ຣຊ຺ຊຕິ, ນິໂຣເຘຕິ ໂນ ສມຸເທຕິ, ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊຕິ ໂນ ອາທິຍຕິ.

‘‘ອນິຈ຺ຈໂຕ ອນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎໍ ປຊຫຕິ. ທຸກ຺ຂໂຕ ອນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ ສຸຂສຎ຺ຎໍ, ອນຕ຺ຕໂຕ ອນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕສຎ຺ຎໍ, ນິພ຺ພິນ຺ທນ຺ໂຕ ນນ຺ທິໍ, ວິຣຊ຺ຊນ຺ໂຕ ຣາຄໍ, ນິໂຣເຘນ຺ໂຕ ສມຸທຍໍ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊນ຺ໂຕ ອາທານໍ ປຊຫຕິ.

‘‘ເວທນາຣມ຺ມຓຕາ…ເປ… ສຎ຺ຎາຣມ຺ມຓຕາ… ສງ຺ຂາຣາຣມ຺ມຓຕາ… ວິຎ຺ຎາຓາຣມ຺ມຓຕາ… ຈກ຺ຂາຣມ຺ມຓຕາ…ເປ… ຊຣາມຣຓາຣມ຺ມຓຕາ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຠິຊ຺ຊຕິ…ເປ… ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊນ຺ໂຕ ອາທານໍ ປຊຫຕິ.

‘‘ວຕ຺ຖຸສງ຺ກມນາ ເຈວ, ປຎ຺ຎາຍ ຈ ວິວຏ຺ຏນາ;

ອາວຊ຺ຊນາພລຎ຺ເຈວ, ປຏິສງ຺ຂາວິປສ຺ສນາ.

‘‘ອາຣມ຺ມຓອນ຺ວເຍນ, ອຸໂຠ ເອກວວຕ຺ຖນາ;

ນິໂຣເຘ ອຘິມຸຕ຺ຕຕາ, ວຍລກ຺ຂຓວິປສ຺ສນາ.

‘‘ອາຣມ຺ມຓຎ຺ຈ ປຏິສງ຺ຂາ, ຠງ຺ຄຎ຺ຈ ອນຸປສ຺ສຕິ;

ສຸຎ຺ຎໂຕ ຈ ອຸປຏ຺ຐານໍ, ອຘິປຎ຺ຎາວິປສ຺ສນາ.

‘‘ກຸສໂລ ຕີສຸ ອນຸປສ຺ສນາສຸ, ຈຕສ຺ໂສ ຈ ວິປສ຺ສນາສຸ;

ຕໂຍ ອຸປຏ຺ຐາເນ ກຸສລຕາ, ນານາທິຏ຺ຐີສຸ ນ ກມ຺ປຕີ’’ຕິ.

‘‘ຕໍ ຎາຕຏ຺ເຐນ ຎາຓໍ, ປຊານນຏ຺ເຐນ ປຎ຺ຎາ, ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘ອາຣມ຺ມຓປຏິສງ຺ຂາ ຠງ຺ຄານຸປສ຺ສເນ ປຎ຺ຎາ ວິປສ຺ສເນ ຎາຓ’’’ນ຺ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໕໑-໕໒).

໗໔໒. ຕຕ຺ຖ ອາຣມ຺ມຓປຏິສງ຺ຂາຕິ ຍໍກິຎ຺ຈິ ອາຣມ຺ມຓໍ ປຏິສງ຺ຂາຍ ຊານິຕ຺ວາ, ຂຍໂຕ ວຍໂຕ ທິສ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠງ຺ຄານຸປສ຺ສເນ ປຎ຺ຎາຕິ ຕສ຺ສ, ອາຣມ຺ມຓໍ ຂຍໂຕ ວຍໂຕ ປຏິສງ຺ຂາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຎາຓສ຺ສ ຠງ຺ຄໍ ອນຸປສ຺ສເນ ຍາ ປຎ຺ຎາ, ອິທໍ ວິປສ຺ສເນ ຎາຓນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ກຖໍ ໂຫຕີຕິ ອຍໍ ຕາວ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາປຸຈ຺ຉາຍ ອຕ຺ໂຖ. ຕໂຕ ຍຖາ ຕໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຣູປາຣມ຺ມຓຕາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕ຺ຖ ຣູປາຣມ຺ມຓຕາ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຠິຊ຺ຊຕີຕິ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຠິຊ຺ຊຕິ. ອຖ ວາ ຣູປາຣມ຺ມຓຠາເວ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຠິຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ປຏິສງ຺ຂາຕິ ຕໍ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ປຏິສງ຺ຂາຍ ຊານິຕ຺ວາ, ຂຍໂຕ ວຍໂຕ ທິສ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠງ຺ຄໍ ອນຸປສ຺ສຕີຕິ ເຍນ ຈິຕ຺ເຕນ ຕໍ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ຂຍໂຕ ວຍໂຕ ທິຏ຺ຐໍ, ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອປເຣນ ຈິຕ຺ເຕນ ຠງ຺ຄໍ ອນຸປສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫຸ ໂປຣາຓາ ‘‘ຎາຕຎ຺ຈ ຎາຓຎ຺ຈ ອຸໂຠປິ ວິປສ຺ສຕີ’’ຕິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ອນຸປສ຺ສຕີຕິ ອນຸ ອນຸ ປສ຺ສຕິ, ອເນເກຫິ ອາກາເຣຫິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ປສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ – ‘‘ອນຸປສ຺ສຕີຕິ ກຖໍ ອນຸປສ຺ສຕິ. ອນິຈ຺ຈໂຕ ອນຸປສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ຠງ຺ໂຄ ນາມ ອນິຈ຺ຈຕາຍ ປຣມາ ໂກຏິ, ຕສ຺ມາ ໂສ ຠງ຺ຄານຸປສ຺ສໂກ ໂຍຄາວຈໂຣ ສພ຺ພໍ ສງ຺ຂາຣຄຕໍ ອນິຈ຺ຈໂຕ ອນຸປສ຺ສຕິ, ໂນ ນິຈ຺ຈໂຕ. ຕໂຕ ອນິຈ຺ຈສ຺ສ ທຸກ຺ຂຕ຺ຕາ, ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ອນຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕເທວ ທຸກ຺ຂໂຕ ອນຸປສ຺ສຕິ, ໂນ ສຸຂໂຕ. ອນຕ຺ຕໂຕ ອນຸປສ຺ສຕິ ໂນ ອຕ຺ຕໂຕ.

ຍສ຺ມາ ປນ ຍໍ ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂມນຕ຺ຕາ, ນ ຕໍ ອຠິນນ຺ທິຕພ຺ພໍ. ຍຎ຺ຈ ອນຠິນນ຺ທິຕພ຺ພໍ, ນ ຕຕ຺ຖ ຣຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມາ ເອຕສ຺ມິໍ ຠງ຺ຄານຸປສ຺ສນານຸສາເຣນ ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂມນຕ຺ຕາ’’ຕິ ທິຏ຺ເຐ ສງ຺ຂາຣຄເຕ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ, ໂນ ນນ຺ທຕິ. ວິຣຊ຺ຊຕິ, ໂນ ຣຊ຺ຊຕິ. ໂສ ເອວໍ ອຣຊ຺ຊນ຺ໂຕ ໂລກິເກເນວ ຕາວ ຎາເຓນ ຣາຄໍ ນິໂຣເຘຕິ, ໂນ ສມຸເທຕິ. ສມຸທຍໍ ນ ກໂຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຖ ວາ ໂສ ເອວໍ ວິຣຕ຺ໂຕ ຍຖາ ທິຏ຺ຐໍ ສງ຺ຂາຣຄຕໍ, ຕຖາ ອທິຏ຺ຐມ຺ປິ ອນ຺ວຍຎາຓວເສນ ນິໂຣເຘຕິ, ໂນ ສມຸເທຕິ. ນິໂຣຘໂຕວ ມນສິກໂຣຕິ. ນິໂຣຘເມວສ຺ສ ປສ຺ສຕິ, ໂນ ສມຸທຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ໂສ ເອວໍ ປຏິປນ຺ໂນ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊຕິ, ໂນ ອາທິຍຕິ. ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ? ອຍມ຺ປິ ອນິຈ຺ຈາທິອນຸປສ຺ສນາ ຕທງ຺ຄວເສນ ສທ຺ຘິໍ ຂນ຺ຘາຠິສງ຺ຂາເຣຫິ ກິເລສານໍ ປຣິຈ຺ຈຊນໂຕ, ສງ຺ຂຕໂທສທສ຺ສເນນ ຈ ຕພ຺ພິປຣີເຕ ນິພ຺ພາເນ ຕນ຺ນິນ຺ນຕາຍ ປກ຺ຂນ຺ທນໂຕ ປຣິຈ຺ຈາຄປຏິນິສ຺ສຄ຺ໂຄ ເຈວ ປກ຺ຂນ຺ທນປຏິນິສ຺ສຄ຺ໂຄ ຈາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ມາ ຕາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ນເຍນ ກິເລເສ ປຣິຈ຺ຈຊຕິ, ນິພ຺ພາເນ ຈ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ. ນາປິ ນິພ຺ພຕ຺ຕນວເສນ ກິເລເສ ອາທິຍຕິ, ນ ອໂທສທສ຺ສິຕາວເສນ ສງ຺ຂຕາຣມ຺ມຓໍ. ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘‘ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊຕິ ໂນ ອາທິຍຕີ’’ຕິ.

໗໔໓. ອິທານິສ຺ສ ເຕຫິ ຎາເຓຫິ ເຍສໍ ຘມ຺ມານໍ ປຫານໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອນິຈ຺ຈໂຕ ອນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎໍ ປຊຫຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ນນ຺ທິນ຺ຕິ ສປ຺ປີຕິກໍ ຕຓ຺ຫໍ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

໗໔໔. ຄາຖາສຸ ປນ ວຕ຺ຖຸສງ຺ກມນາຕິ ຣູປສ຺ສ ຠງ຺ຄໍ ທິສ຺ວາ ປຸນ ເຍນ ຈິຕ຺ເຕນ ຠງ຺ໂຄ ທິຏ຺ໂຐ, ຕສ຺ສາປິ ຠງ຺ຄທສ຺ສນວເສນ ປຸຣິມວຕ຺ຖຸໂຕ ອຎ຺ຎວຕ຺ຖຸສງ຺ກມນາ. ປຎ຺ຎາຍ ຈ ວິວຏ຺ຏນາຕິ ອຸທຍໍ ປຫາຍ ວເຍ ສນ຺ຕິຏ຺ຐນາ. ອາວຊ຺ຊນາພລຎ຺ເຈວາຕິ ຣູປສ຺ສ ຠງ຺ຄໍ ທິສ຺ວາ ປຸນ ຠງ຺ຄາຣມ຺ມຓສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠງ຺ຄທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອນນ຺ຕຣເມວ ອາວຊ຺ຊນສມຕ຺ຖຕາ. ປຏິສງ຺ຂາວິປສ຺ສນາຕິ ເອສາ ອາຣມ຺ມຓປຏິສງ຺ຂາຠງ຺ຄານຸປສ຺ສນາ ນາມ.

໗໔໕. ອາຣມ຺ມຓອນ຺ວເຍນ ອຸໂຠ ເອກວວຕ຺ຖນາຕິ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ທິຏ຺ຐສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ອນ຺ວເຍນ ອນຸຄມເນນ ຍຖາ ອິທໍ, ຕຖາ ອຕີເຕປິ ສງ຺ຂາຣຄຕໍ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ຖ, ອນາຄເຕປິ ຠິຊ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ ເອວໍ ອຸຠິນ຺ນໍ ເອກສຠາເວເນວ ວວຕ຺ຖາປນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ໂປຣາເຓຫິ –

‘‘ສໍວິຊ຺ຊມານມ຺ຫິ ວິສຸທ຺ຘທສ຺ສໂນ,

ຕທນ຺ວຍໍ ເນຕິ ອຕີຕນາຄເຕ;

ສພ຺ເພປິ ສງ຺ຂາຣຄຕາ ປໂລກິໂນ,

ອຸສ຺ສາວພິນ຺ທູ ສູຣິເຍວ ອຸຄ຺ຄເຕ’’ຕິ.

ນິໂຣເຘ ອຘິມຸຕ຺ຕຕາຕິ ເອວໍ ອຸຠິນ຺ນໍ ຠງ຺ຄວເສນ ເອກວວຕ຺ຖານໍ ກຕ຺ວາ ຕສ຺ມິຎ຺ເຎວ ຠງ຺ຄສງ຺ຂາເຕ ນິໂຣເຘ ອຘິມຸຕ຺ຕຕາ ຕຄ຺ຄຣຸຕາ ຕນ຺ນິນ຺ນຕາ ຕປ຺ໂປຓຕາ ຕປ຺ປພ຺ຠາຣຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຍລກ຺ຂຓວິປສ຺ສນາຕິ ເອສາ ວຍລກ຺ຂຓວິປສ຺ສນາ ນາມາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໗໔໖. ອາຣມ຺ມຓຎ຺ຈ ປຏິສງ຺ຂາຕິ ປຸຣິມຎ຺ຈ ຣູປາທິອາຣມ຺ມຓໍ ຊານິຕ຺ວາ. ຠງ຺ຄຎ຺ຈ ອນຸປສ຺ສຕີຕິ ຕສ຺ສາຣມ຺ມຓສ຺ສ ຠງ຺ຄໍ ທິສ຺ວາ ຕທາຣມ຺ມຓສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠງ຺ຄໍ ອນຸປສ຺ສຕິ. ສຸຎ຺ຎໂຕ ຈ ອຸປຏ຺ຐານນ຺ຕິ ຕສ຺ເສວໍ ຠງ຺ຄໍ ອນຸປສ຺ສໂຕ ‘‘ສງ຺ຂາຣາວ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເຕສໍ ເຠໂທ ມຣຓໍ, ນ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ສຸຎ຺ຎໂຕ ອຸປຏ຺ຐານໍ ອິຊ຺ຌຕິ.

ເຕນາຫຸ ໂປຣາຓາ –

‘‘ຂນ຺ຘາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ ນ ຈຕ຺ຖິ ອຎ຺ໂຎ,

ຂນ຺ຘານ ເຠໂທ ມຣຓນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ;

ເຕສໍ ຂຍໍ ປສ຺ສຕິ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ,

ມຓິໍວ ວິຊ຺ຌໍ ວຊິເຣນ ໂຍນິໂສ’’ຕິ.

ອຘິປຎ຺ຎາວິປສ຺ສນາຕິ ຍາ ຈ ອາຣມ຺ມຓປຏິສງ຺ຂາ ຍາ ຈ ຠງ຺ຄານຸປສ຺ສນາ ຍຎ຺ຈ ສຸຎ຺ຎໂຕ ອຸປຏ຺ຐານໍ, ອຍໍ ອຘິປຎ຺ຎາວິປສ຺ສນາ ນາມາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໗໔໗. ກຸສໂລ ຕີສຸ ອນຸປສ຺ສນາສູຕິ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາທີສຸ ຕີສຸ ເຉໂກ ຠິກ຺ຂຸ. ຈຕສ຺ໂສ ຈ ວິປສ຺ສນາສູຕິ ນິພ຺ພິທາທີສຸ ຈ ຈຕູສຸ ວິປສ຺ສນາສຸ. ຕໂຍ ອຸປຏ຺ຐາເນ ກຸສລຕາຕິ ຂຍໂຕ ວຍໂຕ ສຸຎ຺ຎໂຕຕິ ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ຕິວິເຘ ອຸປຏ຺ຐາເນ ກຸສລຕາຍ. ນານາທິຏ຺ຐີສຸ ນ ກມ຺ປຕີຕິ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິອາທີສຸ ນານປ຺ປກາຣາສຸ ທິຏ຺ຐີສຸ ນ ເວຘຕິ.

໗໔໘. ໂສ ເອວໍ ອເວຘມາໂນ ‘‘ອນິຣຸທ຺ຘເມວ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ອຠິນ຺ນເມວ ຠິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ປວຕ຺ຕມນສິກາໂຣ ທຸພ຺ພລຠາຊນສ຺ສ ວິຍ ຠິຊ຺ຊມານສ຺ສ, ສຸຂຸມຣຊສ຺ເສວ ວິປ຺ປກິຣິຍມານສ຺ສ, ຕິລານໍ ວິຍ ຠຊ຺ຊິຍມານານໍ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣານໍ ອຸປ຺ປາທຏ຺ຐິຕິປວຕ຺ຕນິມິຕ຺ຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ເຠທເມວ ປສ຺ສຕິ. ໂສ ຍຖາ ນາມ ຈກ຺ຂຸມາ ປຸຣິໂສ ໂປກ຺ຂຣຓີຕີເຣ ວາ ນທີຕີເຣ ວາ ຐິໂຕ ຖູລຜຸສິຕເກ ເທເວ ວສ຺ສນ຺ເຕ ອຸທກປິຏ຺ເຐ ມຫນ຺ຕມຫນ຺ຕານິ ອຸທກພຸພ຺ພຸຬການິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສີຆໍ ສີຆໍ ຠິຊ຺ຊມານານິ ປສ຺ເສຍ຺ຍ, ເອວເມວ ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕິ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ປສ຺ສຕິ. ເອວຣູປໍ ຫິ ໂຍຄາວຈຣໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ຠຄວຕາ –

‘‘ຍຖາ ພຸພ຺ພຸຬກໍ ປສ຺ເສ, ຍຖາ ປສ຺ເສ ມຣີຈິກໍ;

ເອວໍ ໂລກໍ ອເວກ຺ຂນ຺ຕໍ, ມຈ຺ຈຸຣາຊາ ນ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໑໗໐);

໗໔໙. ຕສ຺ເສວໍ ‘‘ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕິ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ອຠິຓ຺ຫໍ ປສ຺ສໂຕ ອຏ຺ຐານິສໍສປຣິວາຣໍ ຠງ຺ຄານຸປສ຺ສນາຎາຓໍ ພລປ຺ປຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຣິເມ ອຏ຺ຐານິສໍສາ – ຠວທິຏ຺ຐິປ຺ປຫານໍ, ຊີວິຕນິກນ຺ຕິປຣິຈ຺ຈາໂຄ, ສທາຍຸຕ຺ຕປຍຸຕ຺ຕຕາ, ວິສຸທ຺ຘາຊີວິຕາ, ອຸສ຺ສຸກ຺ກປ຺ປຫານໍ, ວິຄຕຠຍຕາ, ຂນ຺ຕິໂສຣຈ຺ຈປຏິລາໂຠ, ອຣຕິຣຕິສຫນຕາຕິ.

ເຕນາຫຸ ໂປຣາຓາ –

‘‘ອິມານິ ອຏ຺ຐຄ຺ຄຸຓມຸຕ຺ຕມານິ,

ທິສ຺ວາ ຕຫິໍ ສມ຺ມສເຕ ປຸນປ຺ປຸນໍ;

ອາທິຕ຺ຕເຈລສ຺ສິຣສູປໂມ ມຸນິ,

ຠງ຺ຄານຸປສ຺ສີ ອມຕສ຺ສ ປຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ.

ຠງ຺ຄານຸປສ຺ສນາຎາຓໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ.

ຠຍຕຸປຏ຺ຐານຎາຓກຖາ

໗໕໐. ຕສ຺ເສວໍ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣານໍ ຂຍວຍເຠທນິໂຣຘາຣມ຺ມຓໍ ຠງ຺ຄານຸປສ຺ສນໍ ອາເສວນ຺ຕສ຺ສ ຠາເວນ຺ຕສ຺ສ ພຫຸລີກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ສພ຺ພຠວໂຍນິຄຕິຐິຕິສຕ຺ຕາວາເສສຸ ປເຠທກາ ສງ຺ຂາຣາ ສຸເຂນ ຊີວິຕຸກາມສ຺ສ ຠີຣຸກປຸຣິສສ຺ສ ສີຫພ຺ຍຄ຺ຆທີປິອຈ຺ຉຕຣຈ຺ຉຍກ຺ຂຣກ຺ຂສຈຓ຺ຑໂຄຓຈຓ຺ຑກຸກ຺ກຸຣປຠິນ຺ນມທຈຓ຺ຑຫຕ຺ຖິໂຆຣອາສີວິສອສນິວິຈກ຺ກສຸສານຣຓຠູມິຊລິຕອງ຺ຄາຣກາສຸອາທໂຍ ວິຍ ມຫາຠຍໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ‘‘ອຕີຕາ ສງ຺ຂາຣາ ນິຣຸທ຺ຘາ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ອນາຄເຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕນກສງ຺ຂາຣາປິ ເອວເມວ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ປສ຺ສໂຕ ເອຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ຠຍຕຸປຏ຺ຐານຎາຓໍ ນາມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ອຸປມາ – ເອກິສ຺ສາ ກິຣ ອິຕ຺ຖິຍາ ຕໂຍ ປຸຕ຺ຕາ ຣາຊປຣາຘິກາ, ເຕສໍ ຣາຊາ ສີສຈ຺ເຉທໍ ອາຓາເປສິ. ສາ ປຸຕ຺ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ອາຆາຕນໍ ອຄມາສິ. ອຖສ຺ສາ ເຊຏ຺ຐປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສີສໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ມຊ຺ຌິມສ຺ສ ຉິນ຺ທິຕຸໍ ອາຣຠິໍສຸ. ສາ ເຊຏ຺ຐສ຺ສ ສີສໍ ຉິນ຺ນໍ ມຊ຺ຌິມສ຺ສ ຈ ຉິຊ຺ຊມານໍ ທິສ຺ວາ ກນິຏ຺ຐມ຺ຫິ ອາລຍໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊິ ‘‘ອຍມ຺ປິ ເອເຕສຎ຺ເຎວ ສທິໂສ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕສ຺ສາ ອິຕ຺ຖິຍາ ເຊຏ຺ຐປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຉິນ຺ນສີສທສ຺ສນໍ ວິຍ ໂຍຄິໂນ ອຕີຕສງ຺ຂາຣານໍ ນິໂຣຘທສ຺ສນໍ, ມຊ຺ຌິມສ຺ສ ຉິຊ຺ຊມານສີສທສ຺ສນໍ ວິຍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານໍ ນິໂຣຘທສ຺ສນໍ, ‘‘ອຍມ຺ປິ ເອເຕສຎ຺ເຎວ ສທິໂສ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ກນິຏ຺ຐປຸຕ຺ຕມ຺ຫິ ອາລຍວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ວິຍ ‘‘ອນາຄເຕປິ ນິພ຺ພຕ຺ຕນກສງ຺ຂາຣາ ຠິຊ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ອນາຄຕານໍ ນິໂຣຘທສ຺ສນໍ. ຕສ຺ເສວໍ ປສ຺ສໂຕ ເອຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຠຍຕຸປຏ຺ຐານຎາຓໍ.

ອປຣາປິ ອຸປມາ – ເອກາ ກິຣ ປູຕິປຊາ ອິຕ຺ຖີ ທສ ທາຣເກ ວິຊາຍິ. ເຕສຸ ນວ ມຕາ, ເອໂກ ຫຕ຺ຖຄໂຕ ມຣຕິ, ອປໂຣ ກຸຈ຺ຉິຍໍ. ສາ ນວ ທາຣເກ ມເຕ ທສມຎ຺ຈ ມີຍມານໍ ທິສ຺ວາ ກຸຈ຺ຉິຄເຕ ອາລຍໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊິ ‘‘ອຍມ຺ປິ ເອເຕສຎ຺ເຎວ ສທິໂສ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕສ຺ສາ ອິຕ຺ຖິຍາ ນວນ຺ນໍ ທາຣການໍ ມຣຓານຸສ຺ສຣຓໍ ວິຍ ໂຍຄິໂນ ອຕີຕສງ຺ຂາຣານໍ ນິໂຣຘທສ຺ສນໍ, ຫຕ຺ຖຄຕສ຺ສ ມີຍມານຠາວທສ຺ສນໍ ວິຍ ໂຍຄິໂນ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານໍ ນິໂຣຘທສ຺ສນໍ, ກຸຈ຺ຉິຄເຕ ອາລຍວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ວິຍ ອນາຄຕານໍ ນິໂຣຘທສ຺ສນໍ. ຕສ຺ເສວໍ ປສ຺ສໂຕ ເອຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຠຍຕຸປຏ຺ຐານຎາຓໍ.

໗໕໑. ຠຍຕຸປຏ຺ຐານຎາຓໍ ປນ ຠາຍຕິ ນ ຠາຍຕີຕິ? ນ ຠາຍຕິ. ຕຎ຺ຫິ ອຕີຕາ ສງ຺ຂາຣາ ນິຣຸທ຺ຘາ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ອນາຄຕາ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ຕີຣຓມຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ຍຖາ ນາມ ຈກ຺ຂຸມາ ປຸຣິໂສ ນຄຣທ຺ວາເຣ ຕິສ຺ໂສ ອງ຺ຄາຣກາສຸໂຍ ໂອໂລກຍມາໂນ ສຍໍ ນ ຠາຍຕິ, ເກວລໍ ຫິສ຺ສ ‘‘ເຍ ເຍ ເອຕ຺ຖ ນິປຕິສ຺ສນ຺ຕິ, ສພ຺ເພ ອນປ຺ປກໍ ທຸກ຺ຂມນຸຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ຕີຣຓມຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ. ຍຖາ ວາ ປນ ຈກ຺ຂຸມາ ປຸຣິໂສ ຂທິຣສູລໍ ອໂຍສູລໍ ສຸວຓ຺ຓສູລນ຺ຕິ ປຏິປາຏິຍາ ຐປິຕໍ ສູລຕ຺ຕຍໍ ໂອໂລກຍມາໂນ ສຍໍ ນ ຠາຍຕິ, ເກວລໍ ຫິສ຺ສ ‘‘ເຍ ເຍ ອິເມສຸ ສູເລສຸ ນິປຕິສ຺ສນ຺ຕິ, ສພ຺ເພ ອນປ຺ປກໍ ທຸກ຺ຂມນຸຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ຕີຣຓມຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ, ເອວເມວ ຠຍຕຸປຏ຺ຐານຎາຓໍ ສຍໍ ນ ຠາຍຕິ, ເກວລໍ ຫິສ຺ສ ອງ຺ຄາຣກາສຸຕ຺ຕຍສທິເສສຸ, ສູລຕ຺ຕຍສທິເສສຸ ຈ ຕີສຸ ຠເວສຸ ‘‘ອຕີຕາ ສງ຺ຂາຣາ ນິຣຸທ຺ຘາ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ອນາຄຕາ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ຕີຣຓມຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ. ຍສ຺ມາ ປນສ຺ສ ເກວລໍ ສພ຺ພຠວໂຍນິຄຕິຐິຕິນິວາສຄຕາ ສງ຺ຂາຣາ ພ຺ຍສນາປນ຺ນາ ສປ຺ປຏິຠຍາ ຫຸຕ຺ວາ ຠຍໂຕ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຠຍຕຸປຏ຺ຐານນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ເອວໍ ຠຍໂຕ ອຸປຏ຺ຐາເນ ປນສ຺ສ ອຍໍ ປາຬິ –

‘‘ອນິຈ຺ຈໂຕ ມນສິກໂຣໂຕ ກິໍ ຠຍໂຕ ອຸປຏ຺ຐາຕິ? ທຸກ຺ຂໂຕ. ອນຕ຺ຕໂຕ ມນສິກໂຣໂຕ ກິໍ ຠຍໂຕ ອຸປຏ຺ຐາຕີຕິ? ອນິຈ຺ຈໂຕ ມນສິກໂຣໂຕ ນິມິຕ຺ຕໍ ຠຍໂຕ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ທຸກ຺ຂໂຕ ມນສິກໂຣໂຕ ປວຕ຺ຕໍ ຠຍໂຕ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ອນຕ຺ຕໂຕ ມນສິກໂຣໂຕ ນິມິຕ຺ຕຎ຺ຈ ປວຕ຺ຕຎ຺ຈ ຠຍໂຕ ອຸປຏ຺ຐາຕີ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໒໒໗).

ຕຕ຺ຖ ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ສງ຺ຂາຣນິມິຕ຺ຕໍ. ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານໍ ສງ຺ຂາຣານເມເວຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອນິຈ຺ຈໂຕ ມນສິກໂຣນ຺ໂຕ ຫິ ສງ຺ຂາຣານໍ ມຣຓເມວ ປສ຺ສຕິ, ເຕນສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕໍ ຠຍໂຕ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ ຣູປາຣູປຠວປວຕ຺ຕິ. ທຸກ຺ຂໂຕ ມນສິກໂຣນ຺ໂຕ ຫິ ສຸຂສມ຺ມຕາຍປິ ປວຕ຺ຕິຍາ ອຠິຓ຺ຫປຏິປີຬນຠາວເມວ ປສ຺ສຕິ, ເຕນສ຺ສ ປວຕ຺ຕໍ ຠຍໂຕ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ອນຕ຺ຕໂຕ ມນສິກໂຣນ຺ໂຕ ປນ ອຸຠຍມ຺ເປຕໍ ສຸຎ຺ຎຄາມໍ ວິຍ ມຣີຈິຄນ຺ຘພ຺ພນຄຣາທີນິ ວິຍ ຈ ຣິຕ຺ຕໍ ຕຸຈ຺ຉໍ ສຸຎ຺ຎໍ ອສ຺ສາມິກໍ ອປຣິຓາຍກໍ ປສ຺ສຕິ. ເຕນສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕຎ຺ຈ ປວຕ຺ຕຎ຺ຈ ອຸຠຍໍ ຠຍໂຕ ອຸປຏ຺ຐາຕີຕິ.

ຠຍຕຸປຏ຺ຐານຎາຓໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ.

ອາທີນວານຸປສ຺ສນາຎາຓກຖາ

໗໕໒. ຕສ຺ສ ຕໍ ຠຍຕຸປຏ຺ຐານຎາຓໍ ອາເສວນ຺ຕສ຺ສ ຠາເວນ຺ຕສ຺ສ ພຫຸລີກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ສພ຺ພຠວໂຍນິຄຕິຐິຕິສຕ຺ຕາວາເສສຸ ເນວ ຕາຓໍ, ນ ເລຓໍ, ນ ຄຕິ, ນປ຺ປຏິສຣຓໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ສພ຺ພຠວໂຍນິຄຕິຐິຕິນິວາສຄເຕສຸ ສງ຺ຂາເຣສຸ ເອກສງ຺ຂາເຣປິ ປຕ຺ຖນາ ວາ ປຣາມາໂສ ວາ ນ ໂຫຕິ. ຕໂຍ ຠວາ ວີຕຈ຺ຈິກງ຺ຄາຣປຸຓ຺ຓອງ຺ຄາຣກາສຸໂຍ ວິຍ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາຠູຕາ ໂຆຣວິສອາສີວິສາ ວິຍ, ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕາສິກວຘກາ ວິຍ, ຉ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາຍຕນານິ ສຸຎ຺ຎຄາໂມ ວິຍ, ຉ ພາຫິຣາຍຕນານິ ຄາມຆາຕກໂຈຣາ ວິຍ, ສຕ຺ຕ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິໂຍ, ນວ ຈ ສຕ຺ຕາວາສາ ເອກາທສຫິ ອຄ຺ຄີຫິ ອາທິຕ຺ຕາ ສມ຺ປຊ຺ຊລິຕາ ສໂຊຕິຠູຕາ ວິຍ ຈ, ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ຄຓ຺ຑຠູຕາ ໂຣຄຠູຕາ ສລ຺ລຠູຕາ ອຆຠູຕາ ອາພາຘຠູຕາ ວິຍ ຈ ນິຣສ຺ສາທາ ນິຣສາ ມຫາອາທີນວຣາສິຠູຕາ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ.

ກຖໍ? ສຸເຂນ ຊີວິຕຸກາມສ຺ສ ຠີຣຸກປຸຣິສສ຺ສ ຣມຓີຍາກາຣສຓ຺ຐິຕມ຺ປິ ສວາຬກມິວ ວນຄຫນໍ, ສສທ຺ທູລາ ວິຍ ຄຸຫາ, ສຄາຫຣກ຺ຂສໍ ວິຍ ອຸທກໍ, ສມຸສ຺ສິຕຂຄ຺ຄາ ວິຍ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ, ສວິສໍ ວິຍ ໂຠຊນໍ, ສໂຈໂຣ ວິຍ ມຄ຺ໂຄ, ອາທິຕ຺ຕມິວ ອຄາຣໍ, ອຸຍ຺ຍຸຕ຺ຕເສນາ ວິຍ ຣຓຠູມິ. ຍຖາ ຫິ ໂສ ປຸຣິໂສ ເອຕານິ ສວາຬກວນຄຫນາທີນິ ອາຄມ຺ມ ຠີໂຕ ສໍວິຄ຺ໂຄ ໂລມຫຏ຺ຐຊາໂຕ ສມນ຺ຕໂຕ ອາທີນວເມວ ປສ຺ສຕິ, ເອວເມວາຍໍ ໂຍຄາວຈໂຣ ຠງ຺ຄານຸປສ຺ສນາວເສນ ສພ຺ພສງ຺ຂາເຣສຸ ຠຍໂຕ ອຸປຏ຺ຐິເຕສຸ ສມນ຺ຕໂຕ ນິຣສໍ ນິຣສ຺ສາທໍ ອາທີນວເມວ ປສ຺ສຕິ. ຕສ຺ເສວໍ ປສ຺ສໂຕ ອາທີນວຎາຓໍ ນາມ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ກຖໍ ຠຍຕຸປຏ຺ຐາເນ ປຎ຺ຎາ ອາທີນເວ ຎາຓໍ? ອຸປ຺ປາໂທ ຠຍນ຺ຕິ ຠຍຕຸປຏ຺ຐາເນ ປຎ຺ຎາ ອາທີນເວ ຎາຓໍ. ປວຕ຺ຕໍ ຠຍນ຺ຕິ… ນິມິຕ຺ຕໍ ຠຍນ຺ຕິ… ອາຍູຫນາ ຠຍນ຺ຕິ… ປຏິສນ຺ຘິ ຠຍນ຺ຕິ… ຄຕິ ຠຍນ຺ຕິ… ນິພ຺ພຕ຺ຕິ ຠຍນ຺ຕິ… ອຸປປຕ຺ຕິ ຠຍນ຺ຕິ… ຊາຕິ ຠຍນ຺ຕິ… ຊຣາ ຠຍນ຺ຕິ… ພ຺ຍາຘິ ຠຍນ຺ຕິ… ມຣຓໍ ຠຍນ຺ຕິ… ໂສໂກ ຠຍນ຺ຕິ… ປຣິເທໂວ ຠຍນ຺ຕິ… ອຸປາຍາໂສ ຠຍນ຺ຕິ ຠຍຕຸປຏ຺ຐາເນ ປຎ຺ຎາ ອາທີນເວ ຎາຓໍ. ອນຸປ຺ປາໂທ ເຂມນ຺ຕິ ສນ຺ຕິປເທ ຎາຓໍ. ອປ຺ປວຕ຺ຕໍ…ເປ… ອນຸປາຍາໂສ ເຂມນ຺ຕິ ສນ຺ຕິປເທ ຎາຓໍ. ອຸປ຺ປາໂທ ຠຍໍ, ອນຸປ຺ປາໂທ ເຂມນ຺ຕິ ສນ຺ຕິປເທ ຎາຓໍ. ປວຕ຺ຕໍ…ເປ… ອຸປາຍາໂສ ຠຍໍ, ອນຸປາຍາໂສ ເຂມນ຺ຕິ ສນ຺ຕິປເທ ຎາຓໍ.

‘‘ອຸປ຺ປາໂທ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ຠຍຕຸປຏ຺ຐາເນ ປຎ຺ຎາ ອາທີນເວ ຎາຓໍ. ປວຕ຺ຕໍ…ເປ… ອຸປາຍາໂສ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ຠຍຕຸປຏ຺ຐາເນ ປຎ຺ຎາ ອາທີນເວ ຎາຓໍ. ອນຸປ຺ປາໂທ ສຸຂນ຺ຕິ ສນ຺ຕິປເທ ຎາຓໍ. ອປ຺ປວຕ຺ຕໍ…ເປ… ອນຸປາຍາໂສ ສຸຂນ຺ຕິ ສນ຺ຕິປເທ ຎາຓໍ. ອຸປ຺ປາໂທ ທຸກ຺ຂໍ, ອນຸປ຺ປາໂທ ສຸຂນ຺ຕິ ສນ຺ຕິປເທ ຎາຓໍ. ປວຕ຺ຕໍ…ເປ… ອຸປາຍາໂສ ທຸກ຺ຂໍ, ອນຸປາຍາໂສ ສຸຂນ຺ຕິ ສນ຺ຕິປເທ ຎາຓໍ.

‘‘ອຸປ຺ປາໂທ ສາມິສນ຺ຕິ ຠຍຕຸປຏ຺ຐາເນ ປຎ຺ຎາ ອາທີນເວ ຎາຓໍ. ປວຕ຺ຕໍ…ເປ… ອຸປາຍາໂສ ສາມິສນ຺ຕິ ຠຍຕຸປຏ຺ຐາເນ ປຎ຺ຎາ ອາທີນເວ ຎາຓໍ. ອນຸປ຺ປາໂທ ນິຣາມິສນ຺ຕິ ສນ຺ຕິປເທ ຎາຓໍ. ອປ຺ປວຕ຺ຕໍ…ເປ… ອນຸປາຍາໂສ ນິຣາມິສນ຺ຕິ ສນ຺ຕິປເທ ຎາຓໍ. ອຸປ຺ປາໂທ ສາມິສໍ, ອນຸປ຺ປາໂທ ນິຣາມິສນ຺ຕິ ສນ຺ຕິປເທ ຎາຓໍ. ປວຕ຺ຕໍ…ເປ… ອຸປາຍາໂສ ສາມິສໍ, ອນຸປາຍາໂສ ນິຣາມິສນ຺ຕິ ສນ຺ຕິປເທ ຎາຓໍ.

ອຸປ຺ປາໂທ ‘‘ສງ຺ຂາຣາຕິ ຠຍຕຸປຏ຺ຐາເນ ປຎ຺ຎາ ອາທີນເວ ຎາຓໍ. ປວຕ຺ຕໍ…ເປ… ອຸປາຍາໂສ ສງ຺ຂາຣາຕິ ຠຍຕຸປຏ຺ຐາເນ ປຎ຺ຎາ ອາທີນເວ ຎາຓໍ. ອນຸປ຺ປາໂທ ນິພ຺ພານນ຺ຕິ ສນ຺ຕິປເທ ຎາຓໍ. ອປ຺ປວຕ຺ຕໍ…ເປ… ອນຸປາຍາໂສ ນິພ຺ພານນ຺ຕິ ສນ຺ຕິປເທ ຎາຓໍ. ອຸປ຺ປາໂທ ສງ຺ຂາຣາ, ອນຸປ຺ປາໂທ ນິພ຺ພານນ຺ຕິ ສນ຺ຕິປເທ ຎາຓໍ. ປວຕ຺ຕໍ…ເປ… ອຸປາຍາໂສ ສງ຺ຂາຣາ, ອນຸປາຍາໂສ ນິພ຺ພານນ຺ຕິ ສນ຺ຕິປເທ ຎາຓໍ.

‘‘ອຸປ຺ປາທຎ຺ຈ ປວຕ຺ຕຎ຺ຈ, ນິມິຕ຺ຕໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ປສ຺ສຕິ;

ອາຍູຫນໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ, ຎາຓໍ ອາທີນເວ ອິທໍ.

‘‘ອນຸປ຺ປາທໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕໍ, ອນິມິຕ຺ຕໍ ສຸຂນ຺ຕິ ຈ;

ອນາຍູຫນາ ອປ຺ປຏິສນ຺ຘິ, ຎາຓໍ ສນ຺ຕິປເທ ອິທໍ.

‘‘ອິທໍ ອາທີນເວ ຎາຓໍ, ປຎ຺ຈຐາເນສຸ ຊາຍຕິ;

ປຎ຺ຈຐາເນ ສນ຺ຕິປເທ, ທສ ຎາເຓ ປຊານາຕິ;

ທ຺ວິນ຺ນໍ ຎາຓານໍ ກຸສລຕາ, ນານາທິຏ຺ຐີສຸ ນ ກມ຺ປຕີ’’ຕິ.

‘‘ຕໍ ຎາຕຏ຺ເຐນ ຎາຓໍ. ປຊານນຏ຺ເຐນ ປຎ຺ຎາ. ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘‘ຠຍຕຸປຏ຺ຐາເນ ປຎ຺ຎາ ອາທີນເວ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໕໓).

໗໕໓. ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປາໂທຕິ ປຸຣິມກມ຺ມປຈ຺ຈຍາ ອິຘ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ. ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕຖາ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ປວຕ຺ຕິ. ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ສພ຺ພມ຺ປິ ສງ຺ຂາຣນິມິຕ຺ຕໍ. ອາຍູຫນາຕິ ອາຍຕິໍ ປຏິສນ຺ຘິເຫຕຸຠູຕໍ ກມ຺ມໍ. ປຏິສນ຺ຘີຕິ ອາຍຕິໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ. ຄຕີຕິ ຍາຍ ຄຕິຍາ ສາ ປຏິສນ຺ຘິ ໂຫຕິ. ນິພ຺ພຕ຺ຕີຕິ ຂນ຺ຘານໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕນໍ. ອຸປປຕ຺ຕີຕິ ‘‘ສມາປນ຺ນສ຺ສ ວາ ອຸປປນ຺ນສ຺ສ ວາ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໒໘໙, ໑໒໙໑) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາ ວິປາກປ຺ປວຕ຺ຕິ. ຊາຕີຕິ ຊຣາທີນໍ ປຈ຺ຈຍຠູຕາ ຠວປຈ຺ຈຍາ ຊາຕິ. ຊຣາມຣຓາທໂຍ ປາກຏາ ເອວ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອຸປ຺ປາທາທໂຍ ປຎ຺ເຈວ ອາທີນວຎາຓສ຺ສ ວຕ຺ຖຸວເສນ ວຸຕ຺ຕາ. ເສສາ ເຕສໍ ເວວຈນວເສນ. ນິພ຺ພຕ຺ຕິ ຊາຕີຕິ ອິທຎ຺ຫິ ທ຺ວຍໍ ອຸປ຺ປາທສ຺ສ ເຈວ ປຏິສນ຺ຘິຍາ ຈ ເວວຈນໍ. ຄຕິ ອຸປປຕ຺ຕີຕິ ອິທໍ ທ຺ວຍໍ ປວຕ຺ຕສ຺ສ. ຊຣາທໂຍ ນິມິຕ຺ຕສ຺ສາຕິ. ເຕນາຫ –

‘‘ອຸປ຺ປາທຎ຺ຈ ປວຕ຺ຕຎ຺ຈ, ນິມິຕ຺ຕໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ປສ຺ສຕິ;

ອາຍູຫນໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ, ຎາຓໍ ອາທີນເວ ອິທ’’ນ຺ຕິ ຈ.

‘‘ອິທໍ ອາທີນເວ ຎາຓໍ, ປຎ຺ຈຐາເນສຸ ຊາຍຕີ’’ຕິ ຈ.

ອນຸປ຺ປາໂທ ເຂມນ຺ຕິ ສນ຺ຕິປເທ ຎາຓນ຺ຕິອາທິ ປນ ອາທີນວຎາຓສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂຎາຓທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຠຍຕຸປຏ຺ຐາເນນ ວາ ອາທີນວໍ ທິສ຺ວາ ອຸພ຺ພິຄ຺ຄຫທຍານໍ ອຠຍມ຺ປິ ອຕ຺ຖິ ເຂມໍ ນິຣາທີນວນ຺ຕິ ອສ຺ສາສຊນນຕ຺ຖມ຺ປິ ເອຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ວາ ປນສ຺ສ ອຸປ຺ປາທາທໂຍ ຠຍໂຕ ສູປຏ຺ຐິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂນິນ຺ນໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຠຍຕຸປຏ຺ຐານວເສນ ສິທ຺ຘສ຺ສ ອາທີນວຎາຓສ຺ສ ອານິສໍສທສ຺ສນຕ຺ຖມ຺ເປຕໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ຍໍ ຠຍໍ, ຕໍ ຍສ຺ມາ ນິຍມໂຕ ທຸກ຺ຂໍ. ຕໍ ວຏ຺ຏາມິສໂລກາມິສກິເລສາມິເສຫິ ອວິປ຺ປມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສາມິສເມວ. ຍຎ຺ຈ ສາມິສໍ, ຕໍ ສງ຺ຂາຣມຕ຺ຕເມວ. ຕສ຺ມາ ‘‘ອຸປ຺ປາໂທ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ຠຍຕຸປຏ຺ຐາເນ ປຎ຺ຎາ ອາທີນເວ ຎາຓ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ຠຍາກາເຣນ ທຸກ຺ຂາກາເຣນ ສາມິສາກາເຣນາຕິ ເອວໍ ອາກາຣນານຕ຺ຕໂຕ ປວຕ຺ຕິວເສເນເວຕ຺ຖ ນານຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ທສຎາເຓ ປຊານາຕີຕິ ອາທີນວຎາຓໍ ປຊານນ຺ໂຕ ອຸປ຺ປາທາທິວຕ຺ຖຸການິ ປຎ຺ຈ, ອນຸປ຺ປາທາທິວຕ຺ຖຸການິ ປຎ຺ຈາຕິ ທສ ຎາຓານິ ປຊານາຕິ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ ສຈ຺ຉິກໂຣຕິ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ຎາຓານໍ ກຸສລຕາຕິ ອາທີນວຎາຓສ຺ສ ເຈວ ສນ຺ຕິປທຎາຓສ຺ສ ຈາຕິ ອິເມສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ກຸສລຕາຍ. ນານາທິຏ຺ຐີສຸ ນ ກມ຺ປຕີຕິ ປຣມທິຏ຺ຐຘມ຺ມນິພ຺ພານາທິວເສນ ປວຕ຺ຕາສຸ ທິຏ຺ຐີສຸ ນ ເວຘຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

ອາທີນວານຸປສ຺ສນາຎາຓໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ.

ນິພ຺ພິທານຸປສ຺ສນາຎາຓກຖາ

໗໕໔. ໂສ ເອວໍ ສພ຺ພສງ຺ຂາເຣ ອາທີນວໂຕ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ສພ຺ພຠວໂຍນິຄຕິວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິສຕ຺ຕາວາສຄເຕ ສເຠທເກ ສງ຺ຂາຣຄເຕ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ ອຸກ຺ກຓ຺ຐຕິ ນາຠິຣມຕິ.

ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ, ຈິຕ຺ຕກູຏປພ຺ພຕປາທາຠິຣໂຕ ສຸວຓ຺ຓຣາຊຫໍໂສ ອສຸຈິມ຺ຫິ ຈຓ຺ຑາລຄາມທ຺ວາຣອາວາເຏ ນາຠິຣມຕິ, ສຕ຺ຕສຸ ມຫາສເຣສຸເຍວ ອຠິຣມຕິ, ເອວເມວ ອຍມ຺ປິ ໂຍຄີຣາຊຫໍໂສ ສຸປຣິທິຏ຺ຐາທີນເວ ສເຠທເກ ສງ຺ຂາຣຄເຕ ນາຠິຣມຕິ. ຠາວນາຣາມຕາຍ ປນ ຠາວນາຣຕິຍາ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ສຕ຺ຕສຸ ອນຸປສ຺ສນາສຸເຍວ ຣມຕິ.

ຍຖາ ຈ ສຸວຓ຺ຓປຎ຺ຊເຣ ປກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ສີໂຫ ມິຄຣາຊາ ນາຠິຣມຕິ, ຕິໂຍຊນສຫສ຺ສວິຕ຺ຖເຕ ປນ ຫິມວນ຺ເຕເຍວ ຣມຕິ, ເອວມຍໍ ໂຍຄີສີໂຫ ຕິວິເຘ ສຸຄຕິຠເວປິ ນາຠິຣມຕິ, ຕີສຸ ປນ ອນຸປສ຺ສນາສຸເຍວ ຣມຕິ.

ຍຖາ ຈ ສພ຺ພເສໂຕ ສຕ຺ຕປຕິຏ຺ໂຐ ອິທ຺ຘິມາ ເວຫາສງ຺ຄໂມ ຉທ຺ທນ຺ໂຕ ນາຄຣາຊາ ນຄຣມຊ຺ເຌ ນາຠິຣມຕິ, ຫິມວຕິ ຉທ຺ທນ຺ຕທຫຄຫເນເຍວ ອຠິຣມຕິ, ເອວມຍໍ ໂຍຄີວຣວາຣໂຓ ສພ຺ພສ຺ມິມ຺ປິ ສງ຺ຂາຣຄເຕ ນາຠິຣມຕິ, ອນຸປ຺ປາໂທ ເຂມນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ທິຏ຺ເຐ ສນ຺ຕິປເທເຍວ ອຠິຣມຕິ, ຕນ຺ນິນ຺ນຕປ຺ໂປຓຕປ຺ປພ຺ຠາຣມານໂສ ໂຫຕີຕິ.

ນິພ຺ພິທານຸປສ຺ສນາຎາຓໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ.

໗໕໕. ຕໍ ປເນຕໍ ປຸຣິເມນ ຎາຓທ຺ວເຍນ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກໍ. ເຕນາຫຸ ໂປຣາຓາ –

‘‘ຠຍຕຸປຏ຺ຐານໍ ເອກເມວ ຕີຓິ ນາມານິ ລຠຕິ, ສພ຺ພສງ຺ຂາເຣ ຠຍໂຕ ອທ຺ທສາຕິ ຠຍຕຸປຏ຺ຐານໍ ນາມ ຊາຕໍ. ເຕສຸເຍວ ສງ຺ຂາເຣສຸ ອາທີນວໍ ອຸປ຺ປາເທຕີຕິ ອາທີນວານຸປສ຺ສນາ ນາມ ຊາຕໍ. ເຕສຸເຍວ ສງ຺ຂາເຣສຸ ນິພ຺ພິນ຺ທມານໍ ອຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ນິພ຺ພິທານຸປສ຺ສນາ ນາມ ຊາຕ’’ນ຺ຕິ.

ປາຬິຍມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຍາ ຈ ຠຍຕຸປຏ຺ຐາເນ ປຎ຺ຎາ, ຍຎ຺ຈ ອາທີນເວ ຎາຓໍ, ຍາ ຈ ນິພ຺ພິທາ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ເອກຕ຺ຖາ, ພ຺ຍຎ຺ຊນເມວ ນານ’’ນ຺ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໒໒໗).

ມຸຎ຺ຈິຕຸກມ຺ຍຕາຎາຓກຖາ

໗໕໖. ອິມິນາ ປນ ນິພ຺ພິທາຎາເຓນ ອິມສ຺ສ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ນິພ຺ພິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສ ອຸກ຺ກຓ຺ຐນ຺ຕສ຺ສ ອນຠິຣມນ຺ຕສ຺ສ ສພ຺ພຠວໂຍນິຄຕິວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິສຕ຺ຕາວາສຄເຕສຸ ສເຠທເກສຸ ສງ຺ຂາເຣສຸ ເອກສງ຺ຂາເຣປິ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ສຊ຺ຊຕິ, ນ ລຄ຺ຄຕິ, ນ ພຊ຺ຌຕິ, ສພ຺ພສ຺ມາ ສງ຺ຂາຣຄຕາ ມຸຈ຺ຈິຕຸກາມໍ ນິສ຺ສຣິຕຸກາມໍ ໂຫຕິ. ຍຖາ ກິໍ? ຍຖາ ນາມ ຊາລພ຺ຠນ຺ຕຣຄໂຕ ມຈ຺ໂຉ, ສປ຺ປມຸຂຄໂຕ ມຓ຺ຑູໂກ, ປຎ຺ຊຣປກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ວນກຸກ຺ກຸໂຏ, ທຬ຺ຫປາສວສຄໂຕ ມິໂຄ, ອຫິຕຸຓ຺ຑິກຫຕ຺ຖຄໂຕ ສປ຺ໂປ, ມຫາປງ຺ກປກ຺ຂນ຺ໂທ ກຸຎ຺ຊໂຣ, ສຸປຓ຺ຓມຸຂຄໂຕ ນາຄຣາຊາ, ຣາຫຸມຸຂປ຺ປວິຏ຺ໂຐ ຈນ຺ໂທ, ສປຕ຺ຕປຣິວາຣິໂຕ ປຸຣິໂສຕິ ເອວມາທໂຍ ຕໂຕ ຕໂຕ ມຸຈ຺ຈິຕຸກາມາ ນິສ຺ສຣິຕຸກາມາວ ໂຫນ຺ຕິ, ເອວໍ ຕສ຺ສ ໂຍຄິໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ສພ຺ພສ຺ມາ ສງ຺ຂາຣຄຕາ ມຸຈ຺ຈິຕຸກາມໍ ນິສ຺ສຣິຕຸກາມໍ ໂຫຕິ. ອຖສ຺ສ ເອວໍ ສພ຺ພສງ຺ຂາເຣສຸ ວິຄຕາລຍສ຺ສ ສພ຺ພສ຺ມາ ສງ຺ຂາຣຄຕາ ມຸຈ຺ຈິຕຸກາມສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ມຸຎ຺ຈິຕຸກມ຺ຍຕາ ຎາຓນ຺ຕິ.

ມຸຎ຺ຈິຕຸກມ຺ຍຕາຎາຓໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ.

ປຏິສງ຺ຂານຸປສ຺ສນາຎາຓກຖາ

໗໕໗. ໂສ ເອວໍ ສພ຺ພຠວໂຍນິຄຕິຏ຺ຐິຕິນິວາສຄເຕຫິ ສເຠທເກຫິ ສງ຺ຂາເຣຫິ ມຸຈ຺ຈິຕຸກາໂມ ສພ຺ພສ຺ມາ ສງ຺ຂາຣຄຕາ ມຸຈ຺ຈິຕຸໍ ປຸນ ເຕ ເອວໍ ສງ຺ຂາເຣ ປຏິສງ຺ຂານຸປສ຺ສນາຎາເຓນ ຕິລກ຺ຂຓໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

ໂສ ສພ຺ພສງ຺ຂາເຣ ອນຈ຺ຈນ຺ຕິກໂຕ, ຕາວກາລິກໂຕ, ອຸປ຺ປາທວຍປຣິຈ຺ຉິນ຺ນໂຕ, ປໂລກໂຕ, ຈລໂຕ, ປຠງ຺ຄຸໂຕ, ອທ຺ຘຸວໂຕ, ວິປຣິຓາມຘມ຺ມໂຕ, ອສ຺ສາຣກໂຕ, ວິຠວໂຕ, ສງ຺ຂຕໂຕ, ມຣຓຘມ຺ມໂຕຕິອາທີຫິ ກາຣເຓຫິ ອນິຈ຺ຈາຕິ ປສ຺ສຕິ.

ອຠິຓ຺ຫປຏິປີຬນໂຕ, ທຸກ຺ຂມໂຕ, ທຸກ຺ຂວຕ຺ຖຸໂຕ, ໂຣຄໂຕ, ຄຓ຺ຑໂຕ, ສລ຺ລໂຕ, ອຆໂຕ, ອາພາຘໂຕ, ອີຕິໂຕ, ອຸປທ຺ທວໂຕ, ຠຍໂຕ, ອຸປສຄ຺ຄໂຕ, ອຕາຓໂຕ, ອເລຓໂຕ, ອສຣຓໂຕ, ອາທີນວໂຕ, ອຆມູລໂຕ, ວຘກໂຕ, ສາສວໂຕ, ມາຣາມິສໂຕ, ຊາຕິຘມ຺ມໂຕ, ຊຣາຘມ຺ມໂຕ, ພ຺ຍາຘິຘມ຺ມໂຕ, ໂສກຘມ຺ມໂຕ, ປຣິເທວຘມ຺ມໂຕ, ອຸປາຍາສຘມ຺ມໂຕ, ສໍກິເລສິກຘມ຺ມໂຕຕິອາທີຫິ ກາຣເຓຫິ ທຸກ຺ຂາຕິ ປສ຺ສຕິ.

ອຊຎ຺ຎໂຕ, ທຸຄ຺ຄນ຺ຘໂຕ, ເຊຄຸຈ຺ຉໂຕ, ປຏິກ຺ກູລໂຕ, ອມຓ຺ຑນາຣຫໂຕ, ວິຣູປໂຕ, ພີຠຈ຺ຉໂຕຕິອາທີຫິ ກາຣເຓຫິ ທຸກ຺ຂລກ຺ຂຓສ຺ສ ປຣິວາຣຠູຕໂຕ ອສຸຠໂຕ ປສ຺ສຕິ.

ປຣໂຕ, ຣິຕ຺ຕໂຕ, ຕຸຈ຺ຉໂຕ, ສຸຎ຺ຎໂຕ, ອສ຺ສາມິກໂຕ, ອນິສ຺ສຣໂຕ, ອວສວຕ຺ຕິໂຕຕິອາທີຫິ ກາຣເຓຫິ ອນຕ຺ຕໂຕ ປສ຺ສຕິ.

໗໕໘. ເອວຎ຺ຫິ ປສ຺ສຕາເນນ ຕິລກ຺ຂຓໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ສງ຺ຂາຣາ ປຣິຄ຺ຄຫິຕາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ກສ຺ມາ ປນາຍເມເຕ ເອວໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ? ມຸຎ຺ຈນສ຺ສ ອຸປາຍສມ຺ປາທນຕ຺ຖໍ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ອຸປມາ – ເອໂກ ກິຣ ປຸຣິໂສ ‘‘ມຈ຺ເຉ ຄເຫສ຺ສາມີ’’ຕິ ມຈ຺ຉຂິປ຺ປໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸທເກ ໂອຑ຺ຑາເປສິ ໂສ ຂິປ຺ປມຸເຂນ ຫຕ຺ຖໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕອຸທເກ ສປ຺ປໍ ຄີວາຍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ມຈ຺ໂຉ ເມ ຄຫິໂຕ’’ຕິ ອຕ຺ຕມໂນ ອໂຫສິ. ໂສ ‘‘ມຫາ ວຕ ມຍາ ມຈ຺ໂຉ ລທ຺ໂຘ’’ຕິ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ໂສວຕ຺ຖິກຕ຺ຕຍທສ຺ສເນນ ສປ຺ໂປຕິ ສຎ຺ຊານິຕ຺ວາ ຠີໂຕ ອາທີນວໍ ທິສ຺ວາ ຄຫເຓ ນິພ຺ພິນ຺ໂນ ມຸຎ຺ຈິຕຸກາໂມ ຫຸຕ຺ວາ ມຸຎ຺ຈນສ຺ສ ອຸປາຍໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຄ຺ຄນງ຺ຄຸຏ຺ຐໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຫຕ຺ຖໍ ນິພ຺ເພເຐຕ຺ວາ ພາຫຸໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຸປຣິສີເສ ທ຺ເວ ຕໂຍ ວາເຣ ອາວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ສປ຺ປໍ ທຸພ຺ພລໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉ ທຸຏ຺ຐ ສປ຺ປາ’’ຕິ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ເວເຄນ ຕຬາກປາຬິໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ‘‘ມຫນ຺ຕສ຺ສ ວຕ ໂຠ ສປ຺ປສ຺ສ ມຸຂໂຕ ມຸຕ຺ໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ ອາຄຕມຄ຺ຄໍ ໂອໂລກຍມາໂນ ອຏ຺ຐາສິ.

ຕຕ຺ຖ ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ‘‘ມຈ຺ໂຉ’’ຕິ ສປ຺ປໍ ຄີວາຍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕຸຏ຺ຐກາໂລ ວິຍ ອິມສ຺ສາປິ ໂຍຄິໂນ ອາທິໂຕວ ອຕ຺ຕຠາວໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ຕຸຏ຺ຐກາໂລ, ຕສ຺ສ ຂິປ຺ປມຸຂໂຕ ສີສໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ໂສວຕ຺ຖິກຕ຺ຕຍທສ຺ສນໍ ວິຍ ອິມສ຺ສ ຆນວິນິພ຺ໂຠຄໍ ກຕ຺ວາ ສງ຺ຂາເຣສຸ ຕິລກ຺ຂຓທສ຺ສນໍ, ຕສ຺ສ ຠີຕກາໂລ ວິຍ ອິມສ຺ສ ຠຍຕຸປຏ຺ຐານຎາຓໍ. ຕໂຕ ອາທີນວທສ຺ສນໍ ວິຍ ອາທີນວານຸປສ຺ສນາຎາຓໍ, ຄຫເຓ ນິພ຺ພິນ຺ທນໍ ວິຍ ນິພ຺ພິທານຸປສ຺ສນາຎາຓໍ. ສປ຺ປໍ ມຸຎ຺ຈິຕຸກາມຕາ ວິຍ ມຸຎ຺ຈິຕຸກມ຺ຍຕາຎາຓໍ, ມຸຎ຺ຈນສ຺ສ ອຸປາຍກຣຓໍ ວິຍ ປຏິສງ຺ຂານຸປສ຺ສນາຎາເຓນ ສງ຺ຂາເຣສຸ ຕິລກ຺ຂຓາໂຣປນໍ. ຍຖາ ຫິ ໂສ ປຸຣິໂສ ສປ຺ປໍ ອາວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ທຸພ຺ພລໍ ກຕ຺ວາ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຑໍສິຕຸໍ ອສມຕ຺ຖຠາວໍ ປາເປຕ຺ວາ ສຸມຸຕ຺ຕໍ ມຸຎ຺ຈຕິ, ເອວມຍໍ ໂຍຄາວຈໂຣ ຕິລກ຺ຂຓາໂຣປເນນ ສງ຺ຂາເຣ ອາວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ທຸພ຺ພເລ ກຕ຺ວາ ປຸນ ນິຈ຺ຈສຸຂສຸຠອຕ຺ຕາກາເຣນ ອຸປຏ຺ຐາຕຸໍ ອສມຕ຺ຖຕໍ ປາເປຕ຺ວາ ສຸມຸຕ຺ຕໍ ມຸຎ຺ຈຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ມຸຎ຺ຈນສ຺ສ ອຸປາຍສມ຺ປາທນຕ຺ຖໍ ເອວໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິ.

໗໕໙. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ ປຏິສງ຺ຂາຎາຓໍ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ອນິຈ຺ຈໂຕ ມນສິກໂຣໂຕ ກິໍ ປຏິສງ຺ຂາ ຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ? ທຸກ຺ຂໂຕ. ອນຕ຺ຕໂຕ ມນສິກໂຣໂຕ ກິໍ ປຏິສງ຺ຂາ ຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ? ອນິຈ຺ຈໂຕ ມນສິກໂຣໂຕ ນິມິຕ຺ຕໍ ປຏິສງ຺ຂາ ຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ທຸກ຺ຂໂຕ ມນສິກໂຣໂຕ ປວຕ຺ຕໍ ປຏິສງ຺ຂາ ຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອນຕ຺ຕໂຕ ມນສິກໂຣໂຕ ນິມິຕ຺ຕຎ຺ຈ ປວຕ຺ຕຎ຺ຈ ປຏິສງ຺ຂາ ຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໒໒໗).

ເອຕ຺ຖ ຈ ນິມິຕ຺ຕໍ ປຏິສງ຺ຂາຕິ ສງ຺ຂາຣນິມິຕ຺ຕໍ ‘‘ອທ຺ຘຸວໍ ຕາວກາລິກ’’ນ຺ຕິ ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓວເສນ ຊານິຕ຺ວາ. ກາມຎ຺ຈ ນ ປຐມໍ ຊານິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ໂວຫາຣວເສນ ປນ ‘‘ມນຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ຘມ຺ເມ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ມໂນວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິອາທີນິ (ມ. ນິ. ໓.໔໒໑) ວິຍ ເອວໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເອກຕ຺ຕນເຍນ ວາ ປຸຣິມຎ຺ຈ ປຈ຺ຉິມຎ຺ຈ ເອກໍ ກຕ຺ວາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິມິນາ ນເຍນ ອິຕຣສ຺ມິມ຺ປິ ປທທ຺ວເຍ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ.

ປຏິສງ຺ຂານຸປສ຺ສນາຎາຓໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ.

ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຎາຓກຖາ

໗໖໐. ໂສ ເອວໍ ປຏິສງ຺ຂານຸປສ຺ສນາຎາເຓນ ‘‘ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ສຸຎ຺ຎາ’’ຕິ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ສຸຎ຺ຎມິທໍ ອຕ຺ເຕນ ວາ ອຕ຺ຕນິເຍນ ວາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໖໙) ທ຺ວິໂກຏິກໍ ສຸຎ຺ຎຕໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ໂສ ເອວໍ ເນວ ອຕ຺ຕານໍ, ນ ປຣໍ ກິຎ຺ຈິ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິກ຺ຂາຣຠາເວ ຐິຕໍ ທິສ຺ວາ ປຸນ ‘‘ນາຫໍ ກ຺ວຈນິ, ກສ຺ສຈິ ກິຎ຺ຈນຕສ຺ມິໍ, ນ ຈ ມມ ກ຺ວຈນິ, ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ກິຎ຺ຈນຕຕ຺ຖີ’’ຕິ ຍາ ເອຕ຺ຖ ຈຕຸໂກຏິກາ ສຸຎ຺ຎຕາ ກຖິຕາ, ຕໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

ກຖໍ? ອຍຎ຺ຫິ ນາຫໍ ກ຺ວຈນີຕິ ກ຺ວຈິ ອຕ຺ຕານໍ ນ ປສ຺ສຕິ. ກສ຺ສຈິ ກິຎ຺ຈນຕສ຺ມິນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕານໍ ກສ຺ສຈິ ປຣສ຺ສ ກິຎ຺ຈນຠາເວ ອຸປເນຕພ຺ພໍ ນ ປສ຺ສຕິ. ຠາຕິຏ຺ຐາເນວາ ຠາຕຣໍ, ສຫາຍຏ຺ຐາເນ ວາ ສຫາຍໍ, ປຣິກ຺ຂາຣຏ຺ຐາເນ ວາ ປຣິກ຺ຂາຣໍ ມຎ຺ຎິຕ຺ວາ ອຸປເນຕພ຺ພໍ ນ ປສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ຈ ມມ ກ຺ວຈນີຕິ ເອຕ຺ຖ ມມ-ສທ຺ທໍ ຕາວ ຐເປຕ຺ວາ ນ ຈ ກ຺ວຈນີຕິ ປຣສ຺ສ ຈ ອຕ຺ຕານໍ ກ຺ວຈິ ນປສ຺ສຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ. ອິທານິ ມມ-ສທ຺ທໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ມມ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ກິຎ຺ຈນຕຕ຺ຖີຕິ ໂສ ປຣສ຺ສ ອຕ຺ຕາ ມມ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ກິຎ຺ຈນຠາເວ ອຕ຺ຖີຕິ ນ ປສ຺ສຕີຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ຠາຕິຏ຺ຐາເນ ວາ ຠາຕຣໍ, ສຫາຍຏ຺ຐາເນ ວາ ສຫາຍໍ ປຣິກ຺ຂາຣຏ຺ຐາເນ ວາ ປຣິກ຺ຂາຣນ຺ຕິ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ຐາເນ ປຣສ຺ສ ອຕ຺ຕານໍ ອິມິນາ ກິຎ຺ຈນຠາເວນ ອຸປເນຕພ຺ພໍ ນ ປສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວມຍໍ ຍສ຺ມາ ເນວ ກຕ຺ຖຈິ ອຕ຺ຕານໍ ປສ຺ສຕິ, ນ ຕໍ ປຣສ຺ສ ກິຎ຺ຈນຠາເວ ອຸປເນຕພ຺ພໍ ປສ຺ສຕິ, ນ ປຣສ຺ສ ອຕ຺ຕານໍ ປສ຺ສຕິ, ນ ປຣສ຺ສ ອຕ຺ຕານໍ ອຕ຺ຕໂນ ກິຎ຺ຈນຠາເວ ອຸປເນຕພ຺ພໍ ປສ຺ສຕິ. ຕສ຺ມາເນນ ຈຕຸໂກຏິກາ ສຸຎ຺ຎຕາ ປຣິຄ຺ຄຫິຕາ ໂຫຕີຕິ.

໗໖໑. ເອວໍ ຈຕຸໂກຏິກໍ ສຸຎ຺ຎຕໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຸນ ຉຫາກາເຣຫິ ສຸຎ຺ຎຕໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ກຖໍ? ຈກ຺ຂຸ ສຸຎ຺ຎໍ ອຕ຺ເຕນ ວາ ອຕ຺ຕນິເຍນ ວາ ນິຈ຺ເຈນ ວາ ຘຸເວນ ວາ ສສ຺ສເຕນ ວາ ອວິປຣິຓາມຘມ຺ເມນ ວາ…ເປ… ມໂນ ສຸຎ຺ໂຎ. ຣູປາ ສຸຎ຺ຎາ…ເປ… ຘມ຺ມາ ສຸຎ຺ຎາ. ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ…ເປ… ມໂນວິຎ຺ຎາຓໍ. ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ໂສຕິ ເອວໍ ຍາວ ຊຣາມຣຓາ ນໂຍ ເນຕພ຺ໂພ.

໗໖໒. ເອວໍ ຉຫາກາເຣຫິ ສຸຎ຺ຎຕໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຸນ ອຏ຺ຐຫາກາເຣຫິ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ຣູປໍ ອສາຣໍ ນິສ຺ສາຣໍ ສາຣາປຄຕໍ ນິຈ຺ຈສາຣສາເຣນ ວາ ຘຸວສາຣສາເຣນ ວາ ສຸຂສາຣສາເຣນ ວາ ອຕ຺ຕສາຣສາເຣນ ວາ ນິຈ຺ເຈນ ວາ ຘຸເວນ ວາ ສສ຺ສເຕນ ວາ ອວິປຣິຓາມຘມ຺ເມນ ວາ. ເວທນາ… ສຎ຺ຎາ… ສງ຺ຂາຣາ… ວິຎ຺ຎາຓໍ… ຈກ຺ຂຸ…ເປ… ຊຣາມຣຓໍ ອສາຣໍ ນິສ຺ສາຣໍ ສາຣາປຄຕໍ ນິຈ຺ຈສາຣສາເຣນ ວາ ຘຸວສາຣສາເຣນ ວາ ສຸຂສາຣສາເຣນ ວາ ອຕ຺ຕສາຣສາເຣນ ວາ ນິຈ຺ເຈນ ວາ ຘຸເວນ ວາ ສສ຺ສເຕນ ວາ ອວິປຣິຓາມຘມ຺ເມນ ວາ. ຍຖາ ນໂຬ ອສາໂຣ ນິສ຺ສາໂຣ ສາຣາປຄໂຕ. ຍຖາ ເອຣຓ຺ໂຑ… ຍຖາ ອຸທຸມ຺ພໂຣ… ຍຖາ ເສຕວຈ຺ໂຉ… ຍຖາ ປາຬິຠທ຺ທໂກ… ຍຖາ ເຜຓປິຓ຺ໂຑ… ຍຖາ ອຸທກພຸພ຺ພຸຬໍ… ຍຖາ ມຣີຈິ… ຍຖາ ກທລິກ຺ຂນ຺ໂຘ… ຍຖາ ມາຍາ ອສາຣາ ນິສ຺ສາຣາ ສາຣາປຄຕາ, ເອວເມວ ຣູປໍ…ເປ… ຊຣາມຣຓໍ ອສາຣໍ ນິສ຺ສາຣໍ ສາຣາປຄຕໍ ນິຈ຺ຈສາຣສາເຣນ ວາ…ເປ… ອວິປຣິຓາມຘມ຺ເມນ ວາຕິ (ຈູຬນິ. ໂມຆຣາຊມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໘໘).

໗໖໓. ໂສ ເອວໍ ອຏ຺ຐຫາກາເຣຫິ ສຸຎ຺ຎຕໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຸນ ທສຫາກາເຣຫິ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ຣູປໍ ຣິຕ຺ຕໂຕ ປສ຺ສຕິ. ຕຸຈ຺ຉໂຕ… ສຸຎ຺ຎໂຕ… ອນຕ຺ຕໂຕ… ອນິສ຺ສຣິຍໂຕ… ອກາມກາຣິຍໂຕ… ອລພ຺ຠນີຍໂຕ… ອວສວຕ຺ຕກໂຕ… ປຣໂຕ… ວິວິຕ຺ຕໂຕ ປສ຺ສຕິ. ເວທນໍ…ເປ… ວິຎ຺ຎາຓໍ ຣິຕ຺ຕໂຕ…ເປ… ວິວິຕ຺ຕໂຕ ປສ຺ສຕີຕິ.

໗໖໔. ເອວໍ ທສຫາກາເຣຫິ ສຸຎ຺ຎຕໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຸນ ທ຺ວາທສຫາກາເຣຫິ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ຣູປໍ ນ ສຕ຺ໂຕ, ນ ຊີໂວ, ນ ນໂຣ, ນ ມາຓໂວ, ນ ອິຕ຺ຖີ, ນ ປຸຣິໂສ, ນ ອຕ຺ຕາ, ນ ອຕ຺ຕນິຍໍ. ນາຫໍ, ນ ມມ, ນ ອຎ຺ຎສ຺ສ, ນ ກສ຺ສຈິ. ເວທນາ…ເປ… ວິຎ຺ຎາຓໍ ນ ກສ຺ສຈີຕິ (ຈູຬນິ. ໂມຆຣາຊມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໘໘).

໗໖໕. ເອວໍ ທ຺ວາທສຫາກາເຣຫິ ສຸຎ຺ຎຕໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ປຸນ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາວເສນ ທ຺ວາຈຕ຺ຕາລີສາຍ ອາກາເຣຫິ ສຸຎ຺ຎຕໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ຣູປໍ ອນິຈ຺ຈໂຕ… ທຸກ຺ຂໂຕ… ໂຣຄໂຕ… ຄຓ຺ຑໂຕ… ສລ຺ລໂຕ… ອຆໂຕ… ອາພາຘໂຕ… ປຣໂຕ… ປໂລກໂຕ… ອີຕິໂຕ… ອຸປທ຺ທວໂຕ… ຠຍໂຕ… ອຸປສຄ຺ຄໂຕ… ຈລໂຕ… ປຠງ຺ຄຸໂຕ… ອທ຺ຘຸວໂຕ… ອຕາຓໂຕ… ອເລຓໂຕ… ອສຣຓໂຕ… ອສຣຓີຠູຕໂຕ… ຣິຕ຺ຕໂຕ… ຕຸຈ຺ຉໂຕ… ສຸຎ຺ຎໂຕ… ອນຕ຺ຕໂຕ… ອນສ຺ສາທໂຕ… ອາທີນວໂຕ… ວິປຣິຓາມຘມ຺ມໂຕ… ອສ຺ສາຣກໂຕ… ອຆມູລໂຕ… ວຘກໂຕ… ວິຠວໂຕ… ສາສວໂຕ… ສງ຺ຂຕໂຕ… ມາຣາມິສໂຕ… ຊາຕິຘມ຺ມໂຕ… ຊຣາຘມ຺ມໂຕ… ພ຺ຍາຘິຘມ຺ມໂຕ… ມຣຓຘມ຺ມໂຕ… ໂສກປຣິເທວທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສອຸປາຍາສຘມ຺ມໂຕ… ສມຸທຍໂຕ… ອຕ຺ຖງ຺ຄມໂຕ… ອນສ຺ສາທໂຕ … ອາທີນວໂຕ… ນິສ຺ສຣຓໂຕ ປສ຺ສຕິ. ເວທນໍ…ເປ… ວິຎ຺ຎາຓໍ ອນິຈ຺ຈໂຕ…ເປ… ນິສ຺ສຣຓໂຕ ປສ຺ສຕິ.

ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ – ‘‘ຣູປໍ ອນິຈ຺ຈໂຕ…ເປ… ນິສ຺ສຣຓໂຕ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ສຸຎ຺ຎໂຕ ໂລກໍ ອເວກ຺ຂຕິ. ເວທນໍ…ເປ… ວິຎ຺ຎາຓໍ ອນິຈ຺ຈໂຕ…ເປ… ນິສ຺ສຣຓໂຕ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ສຸຎ຺ຎໂຕ ໂລກໍ ອເວກ຺ຂຕິ’’.

‘‘ສຸຎ຺ຎໂຕ ໂລກໍ ອເວກ຺ຂສ຺ສຸ, ໂມຆຣາຊ ສທາ ສໂຕ;

ອຕ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິໍ ອູຫຈ຺ຈ, ເອວໍ ມຈ຺ຈຸຕໂຣ ສິຍາ;

ເອວໍ ໂລກໍ ອເວກ຺ຂນ຺ຕໍ, ມຈ຺ຈຸຣາຊາ ນ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໑໑໒໕; ຈູຬນິ. ໂມຆຣາຊມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໘໘);

໗໖໖. ເອວໍ ສຸຎ຺ຎໂຕ ທິສ຺ວາ ຕິລກ຺ຂຓໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ສງ຺ຂາເຣ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຠຍຎ຺ຈ ນນ຺ທິຎ຺ຈ ວິປ຺ປຫາຍ ສງ຺ຂາເຣສຸ ອຸທາສີໂນ ອໂຫສິ ມຊ຺ຌຕ຺ໂຕ, ອຫນ຺ຕິ ວາ ມມນ຺ຕິ ວາ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ ວິສ຺ສຏ຺ຐຠຣິໂຍ ວິຍ ປຸຣິໂສ.

ຍຖາ ນາມ ປຸຣິສສ຺ສ ຠຣິຍາ ຠເວຍ຺ຍ ອິຏ຺ຐາ ກນ຺ຕາ ມນາປາ, ໂສ ຕາຍ ວິນາ ມຸຫຸຕ຺ຕມ຺ປິ ອຘິວາເສຕຸໍ ນ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍ, ອຕິວິຍ ນໍ ມມາເຍຍ຺ຍ, ໂສ ຕໍ ອິຕ຺ຖິໍ ອຎ຺ເຎນ ປຸຣິເສນ ສທ຺ຘິໍ ຐິຕໍ ວາ ນິສິນ຺ນໍ ວາ ກເຖນ຺ຕິໍ ວາ ຫສນ຺ຕິໍ ວາ ທິສ຺ວາ ກຸປິໂຕ ອສ຺ສ ອນຕ຺ຕມໂນ, ອຘິມຕ຺ຕໍ ໂທມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວເທຍ຺ຍ. ໂສ ອປເຣນ ສມເຍນ ຕສ຺ສາ ອິຕ຺ຖິຍາ ໂທສໍ ທິສ຺ວາ ມຸຎ຺ຈິຕຸກາໂມ ຫຸຕ຺ວາ ຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ນ ນໍ ມມາຕິ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕໍ ເຍນເກນຈິ ສທ຺ຘິໍ ຍໍກິຎ຺ຈິ ກຸຣຸມານໍ ທິສ຺ວາປິ ເນວ ກຸປ຺ເປຍ຺ຍ, ນ ໂທມນສ຺ສໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ອຸທາສີໂນວ ຠເວຍ຺ຍ ມຊ຺ຌຕ຺ໂຕ. ເອວເມວາຍໍ ສພ຺ພສງ຺ຂາເຣຫິ ມຸຎ຺ຈິຕຸກາໂມ ຫຸຕ຺ວາ ປຏິສງ຺ຂານຸປສ຺ສນາຍ ສງ຺ຂາເຣ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ອຫໍ ມມາຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ ອທິສ຺ວາ ຠຍຎ຺ຈ ນນ຺ທິຎ຺ຈ ວິປ຺ປຫາຍ ສພ຺ພສງ຺ຂາເຣສຸ ອຸທາສີໂນ ໂຫຕິ ມຊ຺ຌຕ຺ໂຕ.

ຕສ຺ສ ເອວໍ ຊານໂຕ ເອວໍ ປສ຺ສໂຕ ຕີສຸ ຠເວສຸ ຈຕູສຸ ໂຍນີສຸ ປຎ຺ຈສຸ ຄຕີສຸ ສຕ຺ຕສຸ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕີສຸ ນວສຸ ສຕ຺ຕາວາເສສຸ ຈິຕ຺ຕໍ ປຕິລີຍຕິ ປຕິກຸຏຕິ ປຕິວຕ຺ຕຕິ ນ ສມ຺ປສາຣິຍຕິ, ອຸເປກ຺ຂາ ວາ ປາຏິກຸລ຺ຍຕາ ວາ ສຓ຺ຐາຕິ.

ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ປທຸມປລາເສ ອີສກໂປເຓ ອຸທກຜຸສິຕານິ ປຕິລີຍນ຺ຕິ ປຕິກຸຏນ຺ຕິ ປຕິວຕ຺ຕນ຺ຕິ ນ ສມ຺ປສາຣິຍນ຺ຕິ, ເອວເມວ…ເປ… ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ກຸກ຺ກຸຏປຕ຺ຕໍ ວາ ນຫາຣຸທທ຺ທຸລໍ ວາ ອຄ຺ຄິມ຺ຫິ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ປຕິລີຍຕິ ປຕິກຸຏຕິ ປຕິວຕ຺ຕຕິ ນ ສມ຺ປສາຣິຍຕິ (ອ. ນິ. ໗.໔໙), ເອວເມວ ຕສ຺ສ ຕີສຸ ຠເວສຸ ຈິຕ຺ຕໍ…ເປ… ອຸເປກ຺ຂາ ວາ ປາຏິກຸລ຺ຍຕາ ວາ ສຓ຺ຐາຕິ. ອິຈ຺ຈສ຺ສ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຎາຓໍ ນາມ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ.

໗໖໗. ຕໍ ປເນຕໍ ສເຈ ສນ຺ຕິປທໍ ນິພ຺ພານໍ ສນ຺ຕໂຕ ປສ຺ສຕິ, ສພ຺ພໍ ສງ຺ຂາຣປ຺ປວຕ຺ຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ນິພ຺ພານເມວ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ. ໂນ ເຈ ນິພ຺ພານໍ ສນ຺ຕໂຕ ປສ຺ສຕິ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ສງ຺ຂາຣາຣມ຺ມຓເມວ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕິ ສາມຸທ຺ທິການໍ ທິສາກາໂກ ວິຍ. ສາມຸທ຺ທິກາ ກິຣ ວາຓິຊກາ ນາວໍ ອາໂຣຫນ຺ຕາ ທິສາກາກໍ ນາມ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ເຕ ຍທາ ນາວາ ວາຕກ຺ຂິຕ຺ຕາ ວິເທສໍ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ, ຕີຣໍ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຕທາ ທິສາກາກໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ຕິ. ໂສ ກູປກຍຏ຺ຐິໂຕ ອາກາສໍ ລງ຺ຆິຕ຺ວາ ສພ຺ພາ ທິສາ ຈ ວິທິສາ ຈ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ສເຈ ຕີຣໍ ປສ຺ສຕິ, ຕທຠິມຸໂຂວ ຄຈ຺ຉຕິ. ໂນ ເຈ ປສ຺ສຕິ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ກູປກຍຏ຺ຐິໍເຍວ ອລ຺ລີຍຕິ. ເອວເມວ ສເຈ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຎາຓໍ ສນ຺ຕິປທໍ ນິພ຺ພານໍ ສນ຺ຕໂຕ ປສ຺ສຕິ, ສພ຺ພໍ ສງ຺ຂາຣປ຺ປວຕ຺ຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ນິພ຺ພານເມວ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ. ໂນ ເຈ ປສ຺ສຕິ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ສງ຺ຂາຣາຣມ຺ມຓເມວ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕິ.

ຕທິທໍ ສຸປ຺ປຄ຺ເຄ ປິຏ຺ຐໍ ວຏ຺ຏຍມານໍ ວິຍ. ນິພ຺ພຏ຺ຏິຕກປ຺ປາສໍ ວິຫນມານໍ ວິຍ ນານປ຺ປກາຣໂຕ ສງ຺ຂາເຣ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຠຍຎ຺ຈ ນນ຺ທິຎ຺ຈ ປຫາຍ ສງ຺ຂາຣວິຈິນເນ ມຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ຕິວິຘານຸປສ຺ສນາວເສນ ຕິຏ຺ຐຕິ. ເອວໍ ຕິຏ຺ຐມານໍ ຕິວິຘວິໂມກ຺ຂມຸຂຠາວໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕອຣິຍປຸຄ຺ຄລວິຠາຄາຍ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ.

໗໖໘. ຕຕ຺ຣິທໍ ຕິວິຘານຸປສ຺ສນາວເສນ ປວຕ຺ຕນໂຕ ຕິຓ຺ຓໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ອາຘິປເຕຍ຺ຍວເສນ ຕິວິຘວິໂມກ຺ຂມຸຂຠາວໍ ອາປຊ຺ຊຕິ ນາມ. ຕິສ຺ໂສ ຫິ ອນຸປສ຺ສນາ ຕີຓິ ວິໂມກ຺ຂມຸຂານີຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຍຖາຫ –

‘‘ຕີຓິ ໂຂ ປນິມານິ ວິໂມກ຺ຂມຸຂານິ ໂລກນິຍ຺ຍານາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ສພ຺ພສງ຺ຂາເຣ ປຣິຈ຺ເຉທປຣິວຏຸມໂຕ ສມນຸປສ຺ສນຕາຍ, ອນິມິຕ຺ຕາຍ ຈ ຘາຕຸຍາ ຈິຕ຺ຕສມ຺ປກ຺ຂນ຺ທນຕາຍ, ສພ຺ພສງ຺ຂາເຣສຸ ມໂນສມຸຕ຺ເຕຊນຕາຍ, ອປ຺ປຓິຫິຕາຍ ຈ ຘາຕຸຍາ ຈິຕ຺ຕສມ຺ປກ຺ຂນ຺ທນຕາຍ, ສພ຺ພຘມ຺ເມ ປຣໂຕ ສມນຸປສ຺ສນຕາຍ, ສຸຎ຺ຎຕາຍ ຈ ຘາຕຸຍາ ຈິຕ຺ຕສມ຺ປກ຺ຂນ຺ທນຕາຍ, ອິມານິ ຕີຓິ ວິໂມກ຺ຂມຸຂານິ ໂລກນິຍ຺ຍານາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໒໑໙).

ຕຕ຺ຖ ປຣິຈ຺ເຉທປຣິວຏຸມໂຕຕິ ອຸທຍພ຺ພຍວເສນ ປຣິຈ຺ເຉທໂຕ ເຈວ ປຣິວຏຸມໂຕ ຈ. ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນໍ ຫິ ‘‘ອຸທຍໂຕ ປຸພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ເຕສໍ ຄຕິໍ ສມນ຺ເນສມານໍ ‘‘ວຍໂຕ ປຣໍ ນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເອຕ຺ເຖວ ອນ຺ຕຣຘາຍນ຺ຕີ’’ຕິ ປຣິວຏຸມໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ມໂນສມຸຕ຺ເຕຊນຕາຍາຕິ ຈິຕ຺ຕສໍເວຊນຕາຍ. ທຸກ຺ຂານຸປສ຺ສເນນ ຫິ ສງ຺ຂາເຣສຸ ຈິຕ຺ຕໍ ສໍເວເຊຕິ. ປຣໂຕ ສມນຸປສ຺ສນຕາຍາຕິ ‘‘ນາຫໍ, ນ ມມາ’’ຕິ ເອວໍ ອນຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສນຕາຍ. ອິຕິ ອິມານິ ຕີຓິ ປທານິ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາທີນໍ ວເສນ ວຸຕ຺ຕານີຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ເຕເນວ ຕທນນ຺ຕເຣ ປຎ຺ຫວິສ຺ສຊ຺ຊເນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອນິຈ຺ຈໂຕ ມນສິກໂຣໂຕ ຂຍໂຕ ສງ຺ຂາຣາ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ. ທຸກ຺ຂໂຕ ມນສິກໂຣໂຕ ຠຍໂຕ ສງ຺ຂາຣາ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ. ອນຕ຺ຕໂຕ ມນສິກໂຣໂຕ ສຸຎ຺ຎໂຕ ສງ຺ຂາຣາ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕີ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໒໑໙).

໗໖໙. ກຕເມ ປນ ເຕ ວິໂມກ຺ຂາ, ເຍສໍ ອິມານິ ອນຸປສ຺ສນານິ ມຸຂານີຕິ? ອນິມິຕ຺ໂຕ, ອປ຺ປຓິຫິໂຕ, ສຸຎ຺ຎໂຕຕິ ເອເຕ ຕໂຍ. ວຸຕ຺ຕໍ ເຫຕໍ ‘‘ອນິຈ຺ຈໂຕ ມນສິກໂຣນ຺ໂຕ ອຘິໂມກ຺ຂພຫຸໂລ ອນິມິຕ຺ຕໍ ວິໂມກ຺ຂໍ ປຏິລຠຕິ. ທຸກ຺ຂໂຕ ມນສິກໂຣນ຺ໂຕ ປສ຺ສທ຺ຘິພຫຸໂລ ອປ຺ປຓິຫິຕໍ ວິໂມກ຺ຂໍ ປຏິລຠຕິ. ອນຕ຺ຕໂຕ ມນສິກໂຣນ຺ໂຕ ເວທພຫຸໂລ ສຸຎ຺ຎຕວິໂມກ຺ຂໍ ປຏິລຠຕີ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໒໒໓).

ເອຕ຺ຖ ຈ ອນິມິຕ຺ໂຕ ວິໂມກ຺ໂຂຕິ ອນິມິຕ຺ຕາກາເຣນ ນິພ຺ພານໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ໂຕ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ. ໂສ ຫິ ອນິມິຕ຺ຕາຍ ຘາຕຸຍາ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ອນິມິຕ຺ໂຕ. ກິເລເສຫິ ຈ ວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວິໂມກ຺ໂຂ. ເອເຕເນວ ນເຍນ ອປ຺ປຓິຫິຕາກາເຣນ ນິພ຺ພານໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ໂຕ ອປ຺ປຓິຫິໂຕ. ສຸຎ຺ຎຕາກາເຣນ ນິພ຺ພານໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ໂຕ ສຸຎ຺ຎໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໗໗໐. ຍໍ ປນ ອຠິຘມ຺ເມ ‘‘ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ຌານໍ ຠາເວຕິ ນິຍ຺ຍານິກໍ ອປຈຍຄາມິໍ ທິຏ຺ຐິຄຕານໍ ປຫານາຍ ປຐມາຍ ຠູມິຍາ ປຕ຺ຕິຍາ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ ອປ຺ປຓິຫິຕໍ ສຸຎ຺ຎຕ’’ນ຺ຕິ (ຘ. ສ. ໓໔໓ ອາທໂຍ) ເອວໍ ວິໂມກ຺ຂທ຺ວຍເມວ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ວິປສ຺ສນາຄມນໍ ສນ຺ຘາຍ. ວິປສ຺ສນາຎາຓໍ ຫິ ກິຎ຺ຈາປິ ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ເຄ –

‘‘ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາຎາຓໍ ນິຈ຺ຈໂຕ ອຠິນິເວສໍ ມຸຎ຺ຈຕີຕິ ສຸຎ຺ຎໂຕ ວິໂມກ຺ໂຂ. ທຸກ຺ຂານຸປສ຺ສນາຎາຓໍ ສຸຂໂຕ ອຠິນິເວສໍ. ອນຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາຎາຓໍ ອຕ຺ຕໂຕ ອຠິນິເວສໍ ມຸຎ຺ຈຕີຕິ ສຸຎ຺ຎໂຕ ວິໂມກ຺ໂຂ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໒໒໙) ເອວໍ ອຠິນິເວສໍ ມຸຎ຺ຈນວເສນ ສຸຎ຺ຎໂຕ ວິໂມກ຺ໂຂຕິ ຈ,

‘‘ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາຎາຓໍ ນິຈ຺ຈໂຕ ນິມິຕ຺ຕໍ ມຸຎ຺ຈຕີຕິ ອນິມິຕ຺ໂຕ ວິໂມກ຺ໂຂ. ທຸກ຺ຂານຸປສ຺ສນາຎາຓໍ ສຸຂໂຕ ນິມິຕ຺ຕໍ, ອນຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາຎາຓໍ ອຕ຺ຕໂຕ ນິມິຕ຺ຕໍ ມຸຎ຺ຈຕີຕິ ອນິມິຕ຺ໂຕ ວິໂມກ຺ໂຂ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໒໒໙) ເອວໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ມຸຎ຺ຈນວເສນ ອນິມິຕ຺ໂຕ ວິໂມກ຺ໂຂຕິ ຈ,

‘‘ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາຎາຓໍ ນິຈ຺ຈໂຕ ປຓິຘິໍ ມຸຎ຺ຈຕີຕິ ອປ຺ປຓິຫິໂຕ ວິໂມກ຺ໂຂ. ທຸກ຺ຂານຸປສ຺ສນາຎາຓໍ ສຸຂໂຕ ປຓິຘິໍ. ອນຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາຎາຓໍ ອຕ຺ຕໂຕ ປຓິຘິໍ ມຸຎ຺ຈຕີຕິ ອປ຺ປຓິຫິໂຕ ວິໂມກ຺ໂຂ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໒໒໙) ເອວໍ ປຓິຘິໍ ມຸຎ຺ຈນວເສນ ອປ຺ປຓິຫິໂຕ ວິໂມກ຺ໂຂຕິ ຈ –

ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາປິ ຕໍ ສງ຺ຂາຣນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ອວິຊຫນໂຕ ນ ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ອນິມິຕ຺ຕໍ. ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ປນ ສຸຎ຺ຎຕຎ຺ເຈວ ອປ຺ປຓິຫິຕຎ຺ຈ. ຕສ຺ສ ຈ ອາຄມນວເສນ ອຣິຍມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ວິໂມກ຺ໂຂ ອຸທ຺ຘໂຏ. ຕສ຺ມາ ອປ຺ປຓິຫິຕໍ ສຸຎ຺ຎຕນ຺ຕິ ວິໂມກ຺ຂທ຺ວຍເມວ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຍໍ ຕາເວຕ຺ຖ ວິໂມກ຺ຂກຖາ.

໗໗໑. ຍໍ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຕ຺ຕອຣິຍປຸຄ຺ຄລວິຠາຄາຍ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີ’’ຕິ, ຕຕ຺ຖ ສທ຺ຘານຸສາຣີ, ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕ, ກາຍສກ຺ຂິ, ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ, ຘມ຺ມານຸສາຣີ, ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ໂຕ, ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ອິເມ ຕາວ ສຕ຺ຕ ອຣິຍປຸຄ຺ຄລາ, ເຕສໍ ວິຠາຄາຍ ອິທໍ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຎາຓໍ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ.

໗໗໒. ໂຍ ຫິ ອນິຈ຺ຈໂຕ ມນສິກໂຣນ຺ໂຕ ອຘິໂມກ຺ຂພຫຸໂລ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປຏິລຠຕິ, ໂສ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ສທ຺ຘານຸສາຣີ ໂຫຕິ. ເສເສສຸ ສຕ຺ຕສຸ ຐາເນສຸ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕ.

໗໗໓. ໂຍ ປນ ທຸກ຺ຂໂຕ ມນສິກໂຣນ຺ໂຕ ປສ຺ສທ຺ຘິພຫຸໂລ ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປຏິລຠຕິ, ໂສ ສພ຺ພຕ຺ຖ ກາຍສກ຺ຂິ ນາມ ໂຫຕິ. ອຣູປຊ຺ຌານໍ ປນ ປຕ຺ວາ ອຄ຺ຄຜລປ຺ປຕ຺ໂຕ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ ນາມ ໂຫຕິ.

໗໗໔. ໂຍ ປນ ອນຕ຺ຕໂຕ ມນສິກໂຣນ຺ໂຕ ເວທພຫຸໂລ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປຏິລຠຕິ, ໂສ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ຘມ຺ມານຸສາຣີ ໂຫຕິ. ຉສຸ ຐາເນສຸ ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ໂຕ ອຄ຺ຄຜເລ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ໂຕຕິ.

໗໗໕. ວຸຕ຺ຕໍ ເຫຕໍ –

‘‘ອນິຈ຺ຈໂຕ ມນສິກໂຣໂຕ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຘິມຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອຘິມຕ຺ຕຕ຺ຕາ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄໍ ປຏິລຠຕິ, ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ສທ຺ຘານຸສາຣີ’’ຕິ.

ຕຖາ ‘‘ອນິຈ຺ຈໂຕ ມນສິກໂຣໂຕ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຘິມຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອຘິມຕ຺ຕຕ຺ຕາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ສຈ຺ຉິກຕໍ ໂຫຕິ, ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕ’’ຕິອາທິ (ປຏິ. ມ. ໑.໒໒໑).