໑໙. ກງ຺ຂາວິຕຣຓວິສຸທ຺ຘິນິທ຺ເທໂສ

ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄຫກຖາ

໖໗໘. ເອຕສ຺ເສວ ປນ ນາມຣູປສ຺ສ ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄຫເຓນ ຕີສຸ ອທ຺ຘາສຸ ກງ຺ຂໍ ວິຕຣິຕ຺ວາ ຐິຕໍ ຎາຓໍ ກງ຺ຂາວິຕຣຓວິສຸທ຺ຘິ ນາມ.

ຕໍ ສມ຺ປາເທຕຸກາໂມ ຠິກ຺ຂຸ ຍຖາ ນາມ ກຸສໂລ ຠິສກ຺ໂກ ໂຣຄໍ ທິສ຺ວາ ຕສ຺ສ ສມຸຏ຺ຐານໍ ປຣິເຍສຕິ. ຍຖາ ວາ ປນ ອນຸກມ຺ປໂກ ປຸຣິໂສ ທຫຣໍ ກຸມາຣໍ ມນ຺ທໍ ອຸຕ຺ຕານເສຍ຺ຍກໍ ຣຖິກາຍ ນິປນ຺ນໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກສ຺ສ ນຸ ໂຂ ອຍໍ ປຸຕ຺ຕໂກ’’ຕິ ຕສ຺ສ ມາຕາປິຕໂຣ ອາວຊ຺ຊຕິ, ເອວເມວ ຕສ຺ສ ນາມຣູປສ຺ສ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍປຣິເຍສນໍ ອາປຊ຺ຊຕິ.

ໂສ ອາທິໂຕວ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ ‘‘ນ ຕາວິຘໍ ນາມຣູປໍ ອເຫຕຸກໍ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ສພ຺ພທາ ສພ຺ເພສຎ຺ຈ ເອກສທິສຠາວາປຕ຺ຕິໂຕ, ນ ອິສ຺ສຣາທິເຫຕຸກໍ, ນາມຣູປໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ອິສ຺ສຣາທີນໍ ອຠາວໂຕ. ເຍປິ ນາມຣູປມຕ຺ຕເມວ ອິສ຺ສຣາທໂຍຕິ ວທນ຺ຕິ, ເຕສໍ ອິສ຺ສຣາທິສງ຺ຂາຕນາມຣູປສ຺ສ ອເຫຕຸກຠາວປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ. ຕສ຺ມາ ຠວິຕພ຺ພມສ຺ສ ເຫຕຸປຈ຺ຈເຍຫິ, ເກ ນຸ ໂຂ ເຕ’’ຕິ.

໖໗໙. ໂສ ເອວໍ ນາມຣູປສ຺ສ ເຫຕຸປຈ຺ຈເຍ ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອິມສ຺ສ ຕາວ ຣູປກາຍສ຺ສ ເອວໍ ເຫຕຸປຈ຺ຈເຍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ – ‘‘ອຍໍ ກາໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕມາໂນ ເນວ ອຸປ຺ປລປທຸມປຸຓ຺ຑຣີກໂສຄນ຺ຘິກາທີນໍ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ, ນ ມຓິມຸຕ຺ຕາຫາຣາທີນໍ, ອຖ ໂຂ ອາມາສຍປກ຺ກາສຍານໍ ອນ຺ຕເຣ ອຸທຣປຏລໍ ປຈ຺ຉໂຕ ປິຏ຺ຐິກຓ຺ຏກໍ ປຸຣໂຕ ກຕ຺ວາ ອນ຺ຕອນ຺ຕຄຸຓປຣິວາຣິໂຕ ສຍມ຺ປິ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘເຊຄຸຈ຺ຉປຏິກ຺ກູໂລ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘເຊຄຸຈ຺ຉປຏິກ຺ກູເລ ປຣມສມ຺ພາເຘ ໂອກາເສ ປູຕິມຈ຺ຉປູຕິກຸມ຺ມາສໂອຬິຄລ຺ລຈນ຺ທນິກາທີສຸ ກິມິວ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ. ຕສ຺ເສວໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕມານສ຺ສ ‘ອວິຊ຺ຊາ ຕຓ຺ຫາ ອຸປາທານໍ ກມ຺ມ’ນ຺ຕິ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມາ ນິພ຺ພຕ຺ຕກຕ຺ຕາ ເຫຕຸ, ອາຫາໂຣ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກຕ຺ຕາ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕສຸປິ ອວິຊ຺ຊາທໂຍ ຕໂຍ ອິມສ຺ສ ກາຍສ຺ສ ມາຕາ ວິຍ ທາຣກສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍາ ໂຫນ຺ຕິ. ກມ຺ມໍ ປິຕາ ວິຍ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຊນກໍ. ອາຫາໂຣ ຘາຕິ ວິຍ ທາຣກສ຺ສ ສນ຺ຘາຣໂກ’’ຕິ. ເອວໍ ຣູປກາຍສ຺ສ ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄຫໍ ກຕ຺ວາ, ປຸນ ‘‘ຈກ຺ຂຸຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ຣູເປ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ສໍ. ນິ. ໒.໔໓) ນເຍນ ນາມກາຍສ຺ສ ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄຫໍ ກໂຣຕິ.

ໂສ ເອວໍ ປຈ຺ຈຍໂຕ ນາມຣູປສ຺ສ ປວຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ຍຖາ ອິທໍ ເອຕຣຫິ, ເອວໍ ອຕີເຕປິ ອທ຺ຘາເນ ປຈ຺ຈຍໂຕ ປວຕ຺ຕິຕ຺ຖ, ອນາຄເຕປິ ປຈ຺ຈຍໂຕ ປວຕ຺ຕິສ຺ສຕີຕິ ສມນຸປສ຺ສຕິ.

໖໘໐. ຕສ຺ເສວໍ ສມນຸປສ຺ສໂຕ ຍາ ສາ ປຸພ຺ພນ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ‘‘ອໂຫສິໍ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ອຕີຕມທ຺ຘານໍ, ນ ນຸ ໂຂ ອໂຫສິໍ ອຕີຕມທ຺ຘານໍ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ອໂຫສິໍ ອຕີຕມທ຺ຘານໍ, ກຖໍ ນຸ ໂຂ ອໂຫສິໍ ອຕີຕມທ຺ຘານໍ, ກິໍ ຫຸຕ຺ວາ ກິໍ ອໂຫສິໍ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ອຕີຕມທ຺ຘານ’’ນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໘; ສໍ. ນິ. ໒.໒໐) ປຎ຺ຈວິຘາ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ວຸຕ຺ຕາ, ຍາປິ ອປຣນ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ‘‘ຠວິສ຺ສາມິ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ອນາຄຕມທ຺ຘານໍ, ນ ນຸ ໂຂ ຠວິສ຺ສາມິ ອນາຄຕມທ຺ຘານໍ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ຠວິສ຺ສາມິ ອນາຄຕມທ຺ຘານໍ, ກຖໍ ນຸ ໂຂ ຠວິສ຺ສາມິ ອນາຄຕມທ຺ຘານໍ, ກິໍ ຫຸຕ຺ວາ ກິໍ ຠວິສ຺ສາມິ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ອນາຄຕມທ຺ຘານ’’ນ຺ຕິ ປຎ຺ຈວິຘາ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ວຸຕ຺ຕາ, ຍາປິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ອາຣພ຺ຠ ‘‘ເອຕຣຫິ ວາ ປນ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ອທ຺ຘານໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ກຖໍກຖີ ໂຫຕິ – ອຫໍ ນຸ ໂຂສ຺ມິ, ໂນ ນຸ ໂຂສ຺ມິ, ກິໍ ນຸ ໂຂສ຺ມິ, ກຖໍ ນຸ ໂຂສ຺ມິ, ອຍໍ ນຸ ໂຂ ສຕ຺ໂຕ ກຸໂຕ ອາຄໂຕ, ໂສ ກຸຫິໍ ຄາມີ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໘) ຉພ຺ພິຘາ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ວຸຕ຺ຕາ, ສາ ສພ຺ພາປິ ປຫີຍຕິ.

໖໘໑. ອປໂຣ ສາຘາຣຓາສາຘາຣຓວເສນ ທຸວິຘໍ ນາມສ຺ສ ປຈ຺ຈຍໍ ປສ຺ສຕິ, ກມ຺ມາທິວເສນ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ຣູປສ຺ສ. ທຸວິໂຘ ຫິ ນາມສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ສາຘາຣໂຓ ອສາຘາຣໂຓ ຈ. ຕຕ຺ຖ ຈກ຺ຂາທີນິ ຉ ທ຺ວາຣານິ, ຣູປາທີນິ ຉ ອາຣມ຺ມຓານິ ນາມສ຺ສ ສາຘາຣໂຓ ປຈ຺ຈໂຍ, ກຸສລາທິເຠທໂຕ ສພ຺ພປ຺ປກາຣສ຺ສາປິ ຕໂຕ ປວຕ຺ຕິໂຕ. ມນສິກາຣາທິໂກ ອສາຘາຣໂຓ. ໂຍນິໂສ ມນສິກາຣສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສວນາທິໂກ ຫິ ກຸສລສ຺ເສວ ໂຫຕິ, ວິປຣີໂຕ ອກຸສລສ຺ສ, ກມ຺ມາທິໂກ ວິປາກສ຺ສ, ຠວງ຺ຄາທິໂກ ກິຣິຍສ຺ສາຕິ.

ຣູປສ຺ສ ປນ ກມ຺ມໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸຕຸ ອາຫາໂຣຕິ ອຍໍ ກມ຺ມາທິໂກ ຈຕຸພ຺ພິໂຘ ປຈ຺ຈໂຍ. ຕຕ຺ຖ ກມ຺ມໍ ອຕີຕເມວ ກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານສ຺ສ ຣູປສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ຈິຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ. ອຸຕຸອາຫາຣາ ອຸຕຸອາຫາຣສມຸຏ຺ຐານສ຺ສ ຐິຕິກ຺ຂເຓ ປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ເອວເມເວໂກ ນາມຣູປສ຺ສ ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄຫໍ ກໂຣຕິ.

ໂສ ເອວໍ ປຈ຺ຈຍໂຕ ນາມຣູປສ຺ສ ປວຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ຍຖາ ອິທໍ ເອຕຣຫິ, ເອວໍ ອຕີເຕປິ ອທ຺ຘາເນ ປຈ຺ຈຍໂຕ ປວຕ຺ຕິຕ຺ຖ, ອນາຄເຕປິ ປຈ຺ຈຍໂຕ ປວຕ຺ຕິສ຺ສຕີຕິ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ຕສ຺ເສວໍ ສມນຸປສ຺ສໂຕ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຕີສຸປິ ອທ຺ຘາສຸ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ປຫີຍຕິ.

໖໘໒. ອປໂຣ ເຕສໍເຍວ ນາມຣູປສງ຺ຂາຕານໍ ສງ຺ຂາຣານໍ ຊຣາປຕ຺ຕິໍ ຊິຓ຺ຓານຎ຺ຈ ຠງ຺ຄໍ ທິສ຺ວາ ອິທໍ ສງ຺ຂາຣານໍ ຊຣາມຣຓໍ ນາມ ຊາຕິຍາ ສຕິ ໂຫຕິ, ຊາຕິ ຠເວ ສຕິ, ຠໂວ ອຸປາທາເນ ສຕິ, ອຸປາທານໍ ຕຓ຺ຫາຍ ສຕິ, ຕຓ຺ຫາ ເວທນາຍ ສຕິ, ເວທນາ ຜສ຺ເສ ສຕິ, ຜສ຺ໂສ ສຬາຍຕເນ ສຕິ, ສຬາຍຕນໍ ນາມຣູເປ ສຕິ, ນາມຣູປໍ ວິຎ຺ຎາເຓ ສຕິ, ວິຎ຺ຎາຓໍ ສງ຺ຂາເຣສຸ ສຕິ, ສງ຺ຂາຣາ ອວິຊ຺ຊາຍ ສຕີຕິ ເອວໍ ປຏິໂລມປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທວເສນ ນາມຣູປສ຺ສ ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄຫໍ ກໂຣຕິ. ອຖສ຺ສ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ປຫີຍຕິ.

໖໘໓. ອປໂຣ ‘‘ອິຕິ ໂຂ ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໒) ປຸພ຺ເພ ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ ທສ຺ສິຕອນຸໂລມປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທວເສເນວ ນາມຣູປສ຺ສ ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄຫໍ ກໂຣຕິ. ອຖສ຺ສ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ກງ຺ຂາ ປຫີຍຕິ.

໖໘໔. ອປໂຣ ‘‘ປຸຣິມກມ຺ມຠວສ຺ມິໍ ໂມໂຫ ອວິຊ຺ຊາ, ອາຍູຫນາ ສງ຺ຂາຣາ, ນິກນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາ, ອຸປຄມນໍ ອຸປາທານໍ, ເຈຕນາ ຠໂວຕິ ອິເມ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ປຸຣິມກມ຺ມຠວສ຺ມິໍ ອິຘ ປຏິສນ຺ຘິຍາ ປຈ຺ຈຍາ, ອິຘ ປຏິສນ຺ຘິ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ໂອກ຺ກນ຺ຕິ ນາມຣູປໍ, ປສາໂທ ອາຍຕນໍ, ຜຸຏ຺ໂຐ ຜສ຺ໂສ, ເວທຍິຕໍ ເວທນາຕິ ອິເມ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ອິຘູປປຕ຺ຕິຠວສ຺ມິໍ ປຸເຣກຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ປຈ຺ຈຍາ. ອິຘ ປຣິປກ຺ກຕ຺ຕາ ອາຍຕນານໍ ໂມໂຫ ອວິຊ຺ຊາ…ເປ… ເຈຕນາ ຠໂວຕິ ອິເມ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ອິຘ ກມ຺ມຠວສ຺ມິໍ ອາຍຕິໍ ປຏິສນ຺ຘິຍາ ປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໔໗) ເອວໍ ກມ຺ມວຏ຺ຏວິປາກວຏ຺ຏວເສນ ນາມຣູປສ຺ສ ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄຫໍ ກໂຣຕິ.

໖໘໕. ຕຕ຺ຖ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ກມ຺ມໍ – ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍໍ, ອຸປປຊ຺ຊເວທນີຍໍ, ອປຣາປຣິຍເວທນີຍໍ, ອໂຫສິກມ຺ມນ຺ຕິ. ເຕສຸ ເອກຊວນວີຖິຍໍ ສຕ຺ຕສຸ ຈິຕ຺ເຕສຸ ກຸສລາ ວາ ອກຸສລາ ວາ ປຐມຊວນເຈຕນາ ທິຏ຺ຐິຘມ຺ມເວທນີຍກມ຺ມໍ ນາມ. ຕໍ ອິມສ຺ມິຎ຺ເຎວ ອຕ຺ຕຠາເວ ວິປາກໍ ເທຕິ. ຕຖາ ອສກ຺ໂກນ຺ຕໍ ປນ ‘‘ອໂຫສິກມ຺ມໍ ນາໂຫສິ ກມ຺ມວິປາໂກ, ນ ຠວິສ຺ສຕິ ກມ຺ມວິປາໂກ, ນຕ຺ຖິ ກມ຺ມວິປາໂກ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໒໓໔) ອິມສ຺ສ ຕິກສ຺ສ ວເສນ ອໂຫສິກມ຺ມໍ ນາມ ໂຫຕິ. ອຕ຺ຖສາຘິກາ ປນ ສຕ຺ຕມຊວນເຈຕນາ ອຸປປຊ຺ຊເວທນີຍກມ຺ມໍ ນາມ. ຕໍ ອນນ຺ຕເຣ ອຕ຺ຕຠາເວ ວິປາກໍ ເທຕິ. ຕຖາ ອສກ຺ໂກນ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອໂຫສິກມ຺ມໍ ນາມ ໂຫຕິ. ອຸຠິນ຺ນໍ ອນ຺ຕເຣ ປຎ຺ຈ ຊວນເຈຕນາ ອປຣາປຣິຍເວທນີຍກມ຺ມໍ ນາມ. ຕໍ ອນາຄເຕ ຍທາ ໂອກາສໍ ລຠຕິ, ຕທາ ວິປາກໍ ເທຕິ. ສຕິ ສໍສາຣປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ອໂຫສິກມ຺ມໍ ນາມ ນ ໂຫຕິ.

໖໘໖. ອປຣມ຺ປິ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ກມ຺ມໍ – ຍໍ ຄຣຸກໍ, ຍໍ ພຫຸລໍ, ຍທາສນ຺ນໍ, ກຏຕ຺ຕາ ວາ ປນ ກມ຺ມນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ກຸສລໍ ວາ ໂຫຕຸ ອກຸສລໍ ວາ, ຄຣຸກາຄຣຸເກສຸ ຍໍ ຄຣຸກໍ ມາຕຸຆາຕາທິກມ຺ມໍ ວາ ມຫຄ຺ຄຕກມ຺ມໍ ວາ, ຕເທວ ປຐມໍ ວິປຈ຺ຈຕິ. ຕຖາ ພຫຸລາພຫຸເລສຸປິ ຍໍ ພຫຸລໍ ໂຫຕິ ສຸສີລ຺ຍໍ ວາ ທຸສ຺ສີລ຺ຍໍ ວາ, ຕເທວ ປຐມໍ ວິປຈ຺ຈຕິ. ຍທາສນ຺ນໍ ນາມ ມຣຓກາເລ ອນຸສ຺ສຣິຕກມ຺ມໍ. ຍຎ຺ຫິ ອາສນ຺ນມຣໂຓ ອນຸສ຺ສຣິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ເຕເນວ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ເອເຕຫິ ປນ ຕີຫິ ມຸຕ຺ຕໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ລທ຺ຘາເສວນໍ ກຏຕ຺ຕາ ວາ ປນ ກມ຺ມໍ ນາມ ໂຫຕິ, ເຕສໍ ອຠາເວ ຕໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ອາກຑ຺ຒຕິ.

໖໘໗. ອປຣມ຺ປິ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ກມ຺ມໍ – ຊນກໍ, ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກໍ, ອຸປປີຬກໍ, ອຸປຆາຕກນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຊນກໍ ນາມ ກຸສລມ຺ປິ ໂຫຕິ ອກຸສລມ຺ປິ. ຕໍ ປຏິສນ຺ຘິຍມ຺ປິ ປວຕ຺ເຕປິ ຣູປາຣູປວິປາກກ຺ຂນ຺ເຘ ຊເນຕິ. ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກໍ ປນ ວິປາກໍ ຊເນຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ອຎ຺ເຎນ ກມ຺ເມນ ທິນ຺ນາຍ ປຏິສນ຺ຘິຍາ ຊນິເຕ ວິປາເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານກສຸຂທຸກ຺ຂໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ເຠຕິ, ອທ຺ຘານໍ ປວຕ຺ເຕຕິ. ອຸປປີຬກໍ ອຎ຺ເຎນ ກມ຺ເມນ ທິນ຺ນາຍ ປຏິສນ຺ຘິຍາ ຊນິເຕ ວິປາເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານກສຸຂທຸກ຺ຂໍ ປີເຬຕິ ພາຘຕິ, ອທ຺ຘານໍ ປວຕ຺ຕິຕຸໍ ນ ເທຕິ. ອຸປຆາຕກໍ ປນ ສຍໍ ກຸສລມ຺ປິ ອກຸສລມ຺ປິ ສມານໍ ອຎ຺ຎໍ ທຸພ຺ພລກມ຺ມໍ ຆາເຕຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ວິປາກໍ ປຏິພາຫິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວິປາກສ຺ສ ໂອກາສໍ ກໂຣຕິ. ເອວໍ ປນ ກມ຺ເມນ ກເຕ ໂອກາເສ ຕໍ ວິປາກໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ອິຕິ ອິເມສໍ ທ຺ວາທສນ຺ນໍ ກມ຺ມານໍ ກມ຺ມນ຺ຕຣຎ຺ເຈວ ວິປາກນ຺ຕຣຎ຺ຈ ພຸທ຺ຘານໍ ກມ຺ມວິປາກຎາຓສ຺ເສວ ຍາຖາວສຣສໂຕ ປາກຏໍ ໂຫຕິ, ອສາຘາຣຓໍ ສາວເກຫິ. ວິປສ຺ສເກນ ປນ ກມ຺ມນ຺ຕຣຎ຺ຈ ວິປາກນ຺ຕຣຎ຺ຈ ເອກເທສໂຕ ຊານິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມາ ອຍໍ ມຸຂມຕ຺ຕທສ຺ສເນນ ກມ຺ມວິເສໂສ ປກາສິໂຕຕິ.

໖໘໘. ອິຕິ ອິມໍ ທ຺ວາທສວິຘໍ ກມ຺ມໍ ກມ຺ມວຏ຺ເຏ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເອວໍ ເອໂກ ກມ຺ມວຏ຺ຏວິປາກວຏ຺ຏວເສນ ນາມຣູປສ຺ສ ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄຫໍ ກໂຣຕິ. ໂສ ເອວໍ ກມ຺ມວຏ຺ຏວິປາກວຏ຺ຏວເສນ ປຈ຺ຈຍໂຕ ນາມຣູປສ຺ສ ປວຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຍຖາ ອິທໍ ເອຕຣຫິ, ເອວໍ ອຕີເຕປິ ອທ຺ຘາເນ ກມ຺ມວຏ຺ຏວິປາກວຏ຺ຏວເສນ ປຈ຺ຈຍໂຕ ປວຕ຺ຕິຕ຺ຖ, ອນາຄເຕປິ ກມ຺ມວຏ຺ຏວິປາກວຏ຺ຏວເສເນວ ປຈ຺ຈຍໂຕ ປວຕ຺ຕິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ອິຕິ ກມ຺ມຎ຺ເຈວ ກມ຺ມວິປາໂກ ຈ, ກມ຺ມວຏ຺ຏຎ຺ຈ ວິປາກວຏ຺ຏຎ຺ຈ, ກມ຺ມປວຕ຺ຕຎ຺ຈ ວິປາກປວຕ຺ຕຎ຺ຈ, ກມ຺ມສນ຺ຕຕິ ຈ ວິປາກສນ຺ຕຕິ ຈ, ກິຣິຍາ ຈ ກິຣິຍາຜລຎ຺ຈ.

ກມ຺ມາ ວິປາກາ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ວິປາໂກ ກມ຺ມສມ຺ຠໂວ;

ກມ຺ມາ ປຸນພ຺ຠໂວ ໂຫຕິ, ເອວໍ ໂລໂກ ປວຕ຺ຕຕີຕິ. –

ສມນຸປສ຺ສຕິ. ຕສ຺ເສວໍ ສມນຸປສ຺ສໂຕ ຍາ ສາ ປຸພ຺ພນ຺ຕາທໂຍ ອາຣພ຺ຠ ‘‘ອໂຫສິໍ ນຸ ໂຂ ອຫ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວຸຕ຺ຕາ ໂສຬສວິຘາ ວິຈິກິຈ຺ຉາ, ສາ ສພ຺ພາ ປຫີຍຕິ. ສພ຺ພຠວໂຍນິຄຕິຏ຺ຐິຕິນິວາເສສຸ ເຫຕຸຜລສມ຺ພນ຺ຘວເສນ ປວຕ຺ຕມານໍ ນາມຣູປມຕ຺ຕເມວ ຂາຍຕິ. ໂສ ເນວ ກາຣຓໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ກາຣກໍ ປສ຺ສຕິ, ນ ວິປາກປ຺ປວຕ຺ຕິໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ວິປາກປຏິສໍເວທກໍ. ກາຣເຓ ປນ ສຕິ ‘‘ກາຣໂກ’’ຕິ, ວິປາກປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ສຕິ ‘‘ປຏິສໍເວທໂກ’’ຕິ ສມຎ຺ຎາມຕ຺ເຕນ ປຓ຺ຑິຕາ ໂວຫຣນ຺ຕິຈ຺ເຈວສ຺ສ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ສຸທິຏ຺ຐໍ ໂຫຕິ.

໖໘໙. ເຕນາຫຸ ໂປຣາຓາ –

‘‘ກມ຺ມສ຺ສ ກາຣໂກ ນຕ຺ຖິ, ວິປາກສ຺ສ ຈ ເວທໂກ;

ສຸທ຺ຘຘມ຺ມາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ເອເວຕໍ ສມ຺ມທສ຺ສນໍ.

‘‘ເອວໍ ກມ຺ເມ ວິປາເກ ຈ, ວຕ຺ຕມາເນ ສເຫຕຸເກ;

ພີຊຣຸກ຺ຂາທິການໍວ, ປຸພ຺ພາ ໂກຏິ ນ ນາຍຕິ;

ອນາຄເຕປິ ສໍສາເຣ, ອປ຺ປວຕ຺ຕໍ ນ ທິສ຺ສຕິ.

‘‘ເອຕມຕ຺ຖໍ ອນຎ຺ຎາຍ, ຕິຕ຺ຖິຍາ ອສຍໍວສີ;

ສຕ຺ຕສຎ຺ຎໍ ຄເຫຕ຺ວານ, ສສ຺ສຕຸຈ຺ເຉທທສ຺ສິໂນ;

ທ຺ວາສຏ຺ຐິທິຏ຺ຐິໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎວິໂຣຘິຕາ.

‘‘ທິຏ຺ຐິພນ຺ຘນພທ຺ຘາ ເຕ, ຕຓ຺ຫາໂສເຕນ ວຸຍ຺ຫເຣ;

ຕຓ຺ຫາໂສເຕນ ວຸຍ຺ຫນ຺ຕາ, ນ ເຕ ທຸກ຺ຂາ ປມຸຈ຺ຈເຣ.

‘‘ເອວເມຕໍ ອຠິຎ຺ຎາຍ, ຠິກ຺ຂຸ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາວໂກ;

ຄມ຺ຠີຣໍ ນິປຸຓໍ ສຸຎ຺ຎໍ, ປຈ຺ຈຍໍ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ.

‘‘ກມ຺ມໍ ນຕ຺ຖິ ວິປາກມ຺ຫິ, ປາໂກ ກມ຺ເມ ນ ວິຊ຺ຊຕິ;

ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອຸໂຠ ສຸຎ຺ຎາ, ນ ຈ ກມ຺ມໍ ວິນາ ຜລໍ.

‘‘ຍຖາ ນ ສູຣິເຍ ອຄ຺ຄິ, ນ ມຓິມ຺ຫິ ນ ໂຄມເຍ;

ນ ເຕສໍ ພຫິ ໂສ ອຕ຺ຖິ, ສມ຺ຠາເຣຫິ ຈ ຊາຍຕິ.

‘‘ຕຖາ ນ ອນ຺ໂຕ ກມ຺ມສ຺ສ, ວິປາໂກ ອຸປລພ຺ຠຕິ;

ພຫິທ຺ຘາປິ ນ ກມ຺ມສ຺ສ, ນ ກມ຺ມໍ ຕຕ຺ຖ ວິຊ຺ຊຕິ.

‘‘ຜເລນ ສຸຎ຺ຎໍ ຕໍ ກມ຺ມໍ, ຜລໍ ກມ຺ເມ ນ ວິຊ຺ຊຕິ;

ກມ຺ມຎ຺ຈ ໂຂ ອຸປາທາຍ, ຕໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕເຕ ຜລໍ.

‘‘ນ ເຫຕ຺ຖ ເທໂວ ພ຺ຣຫ຺ມາ ວາ, ສໍສາຣສ຺ສຕ຺ຖິກາຣໂກ;

ສຸທ຺ຘຘມ຺ມາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ເຫຕຸສມ຺ຠາຣປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ.

໖໙໐. ຕສ຺ເສວໍ ກມ຺ມວຏ຺ຏວິປາກວຏ຺ຏວເສນ ນາມຣູປສ຺ສ ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄຫໍ ກຕ຺ວາ ຕີສຸ ອທ຺ຘາສຸ ປຫີນວິຈິກິຈ຺ຉສ຺ສ ສພ຺ເພ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຘມ຺ມາ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິວເສນ ວິທິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ສາສ຺ສ ໂຫຕິ ຎາຕປຣິຎ຺ຎາ.

ໂສ ເອວໍ ປຊານາຕິ – ເຍ ອຕີເຕ ກມ຺ມປຈ຺ຈຍາ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ຂນ຺ຘາ, ເຕ ຕຕ຺ເຖວ ນິຣຸທ຺ຘາ, ອຕີຕກມ຺ມປຈ຺ຈຍາ ປນ ອິມສ຺ມິໍ ຠເວ ອຎ຺ເຎ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ, ອຕີຕຠວໂຕ ອິມໍ ຠວໍ ອາຄໂຕ ເອກຘມ຺ໂມປິ ນຕ຺ຖິ, ອິມສ຺ມິມ຺ປິ ຠເວ ກມ຺ມປຈ຺ຈເຍນ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ຂນ຺ຘາ ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສນ຺ຕິ, ປຸນພ຺ຠເວ ອຎ຺ເຎ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສນ຺ຕິ, ອິມມ຺ຫາ ຠວາ ປຸນພ຺ຠວໍ ເອກຘມ຺ໂມປິ ນ ຄມິສ຺ສຕິ. ອປິຈ ໂຂ ຍຖາ ນ ອາຈຣິຍມຸຂໂຕ ສຊ຺ຌາໂຍ ອນ຺ເຕວາສິກສ຺ສ ມຸຂໍ ປວິສຕິ, ນ ຈ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ຕສ຺ສ ມຸເຂ ສຊ຺ຌາໂຍ ນ ວຕ຺ຕຕິ, ນ ທູເຕນ ມນ຺ໂຕທກໍ ປີຕໍ ໂຣຄິໂນ ອຸທຣໍ ປວິສຕິ, ນ ຈ ຕສ຺ສ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ໂຣໂຄ ນ ວູປສມ຺ມຕິ, ນ ມຸເຂ ມຓ຺ຑນວິຘານໍ ອາທາສຕລາທີສຸ ມຸຂນິມິຕ຺ຕໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ນ ຈ ຕຕ຺ຖ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ມຓ຺ຑນວິຘານໍ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ນ ເອກິສ຺ສາ ວຏ຺ຏິຍາ ທີປສິຂາ ອຎ຺ຎໍ ວຏ຺ຏິໍ ສງ຺ກມຕິ, ນ ຈ ຕຕ຺ຖ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ທີປສິຂາ ນ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ, ເອວເມວ ນ ອຕີຕຠວໂຕ ອິມໍ ຠວໍ, ອິໂຕ ວາ ປຸນພ຺ຠວໍ ໂກຈິ ຘມ຺ໂມ ສງ຺ກມຕິ, ນ ຈ ອຕີຕຠເວ ຂນ຺ຘາຍຕນຘາຕຸປຈ຺ຈຍາ ອິຘ, ອິຘ ວາ ຂນ຺ຘາຍຕນຘາຕຸປຈ຺ຈຍາ ປຸນພ຺ຠເວ ຂນ຺ຘາຍຕນຘາຕຸໂຍ ນ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ.

ຍເຖວ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ, ມໂນຘາຕຸອນນ຺ຕຣໍ;

ນ ເຈວ ອາຄຕໍ ນາປິ, ນ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ອນນ຺ຕຣໍ.

ຕເຖວ ປຏິສນ຺ຘິມ຺ຫິ, ວຕ຺ຕເຕ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕຕິ;

ປຸຣິມໍ ຠິຊ຺ຊເຕ ຈິຕ຺ຕໍ, ປຈ຺ຉິມໍ ຊາຍເຕ ຕໂຕ.

ເຕສໍ ອນ຺ຕຣິກາ ນຕ຺ຖິ, ວີຈິ ເຕສໍ ນ ວິຊ຺ຊຕິ;

ນ ຈິໂຕ ຄຈ຺ຉຕິ ກິຎ຺ຈິ, ປຏິສນ຺ຘິ ຈ ຊາຍຕີຕິ.

໖໙໑. ເອວໍ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິວເສນ ວິທິຕສພ຺ພຘມ຺ມສ຺ສ ສພ຺ພາກາເຣນ ນາມຣູປສ຺ສ ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄຫຎາຓໍ ຖາມຄຕໍ ໂຫຕິ, ໂສຬສວິຘາ ກງ຺ຂາ ສຸຏ຺ຐຸຕຣໍ ປຫີຍຕິ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ສາ ເອວ, ‘‘ສຕ຺ຖຣິ ກງ຺ຂຕີ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໐໐໘) ອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ຕາ ອຏ຺ຐວິຘາປິ ກງ຺ຂາ ປຫີຍຕິເຍວ, ທ຺ວາສຏ຺ຐິ ທິຏ຺ຐິຄຕານິ ວິກ຺ຂມ຺ຠນ຺ຕິ. ເອວໍ ນານານເຍຫິ ນາມຣູປປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄຫເຓນ ຕີສຸ ອທ຺ຘາສຸ ກງ຺ຂໍ ວິຕຣິຕ຺ວາ ຐິຕໍ ຎາຓໍ ກງ຺ຂາວິຕຣຓວິສຸທ຺ຘີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຎາຓນ຺ຕິປິ ຍຖາຠູຕຎາຓນ຺ຕິປິ ສມ຺ມາທສ຺ສນນ຺ຕິປິ ເອຕສ຺ເສວາຘິວຈນໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ອວິຊ຺ຊາ ປຈ຺ຈໂຍ, ສງ຺ຂາຣາ ປຈ຺ຈຍສມຸປ຺ປນ຺ນາ. ອຸໂຠເປເຕ ຘມ຺ມາ ປຈ຺ຈຍສມຸປ຺ປນ຺ນາຕິ ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄເຫ ປຎ຺ຎາ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຎາຓ’’ນ຺ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໔໖).

‘‘ອນິຈ຺ຈໂຕ ມນສິກໂຣນ຺ໂຕ ກຕເມ ຘມ຺ເມ ຍຖາຠູຕໍ ຊານາຕິ ປສ຺ສຕິ, ກຖໍ ສມ຺ມາທສ຺ສນໍ ໂຫຕິ, ກຖໍ ຕທນ຺ວເຍນ ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ອນິຈ຺ຈໂຕ ສຸທິຏ຺ຐາ ໂຫນ຺ຕິ, ກຕ຺ຖ ກງ຺ຂາ ປຫີຍຕິ? ທຸກ຺ຂໂຕ…ເປ… ອນຕ຺ຕໂຕ ມນສິກໂຣນ຺ໂຕ ກຕເມ ຘມ຺ເມ ຍຖາຠູຕໍ ຊານາຕິ ປສ຺ສຕິ…ເປ… ກຕ຺ຖ ກງ຺ຂາ ປຫີຍຕີຕິ?

‘‘ອນິຈ຺ຈໂຕ ມນສິກໂຣນ຺ໂຕ ນິມິຕ຺ຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ຊານາຕິ ປສ຺ສຕິ, ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ສມ຺ມາທສ຺ສນໍ. ເອວໍ ຕທນ຺ວເຍນ ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ອນິຈ຺ຈໂຕ ສຸທິຏ຺ຐາ ໂຫນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ກງ຺ຂາ ປຫີຍຕິ. ທຸກ຺ຂໂຕ ມນສິກໂຣນ຺ໂຕ ປວຕ຺ຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ຊານາຕິ ປສ຺ສຕິ…ເປ… ອນຕ຺ຕໂຕ ມນສິກໂຣນ຺ໂຕ ນິມິຕ຺ຕຎ຺ຈ ປວຕ຺ຕຎ຺ຈ ຍຖາຠູຕໍ ຊານາຕິ ປສ຺ສຕິ, ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ສມ຺ມາທສ຺ສນໍ. ເອວໍ ຕທນ຺ວເຍນ ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ ອນຕ຺ຕໂຕ ສຸທິຏ຺ຐາ ໂຫນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ກງ຺ຂາ ປຫີຍຕິ.

‘‘ຍຎ຺ຈ ຍຖາຠູຕຎາຓໍ ຍຎ຺ຈ ສມ຺ມາທສ຺ສນໍ ຍາ ຈ ກງ຺ຂາວິຕຣຓາ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ນານຕ຺ຖາ ເຈວ ນານາພ຺ຍຎ຺ຊນາ ຈ, ອຸທາຫຸ ເອກຕ຺ຖາ ພ຺ຍຎ຺ຊນເມວ ນານນ຺ຕິ? ຍຎ຺ຈ ຍຖາຠູຕຎາຓໍ ຍຎ຺ຈ ສມ຺ມາທສ຺ສນໍ ຍາ ຈ ກງ຺ຂາວິຕຣຓາ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ເອກຕ຺ຖາ, ພ຺ຍຎ຺ຊນເມວ ນານ’’ນ຺ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໒໒໗).

ອິມິນາ ປນ ຎາເຓນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ວິປສ຺ສໂກ ພຸທ຺ຘສາສເນ ລທ຺ຘສ຺ສາໂສ ລທ຺ຘປຕິຏ຺ໂຐ ນິຍຕຄຕິໂກ ຈູຬໂສຕາປນ຺ໂນ ນາມ ໂຫຕິ.

ຕສ຺ມາ ຠິກ຺ຂຸ ສທາ ສໂຕ, ນາມຣູປສ຺ສ ສພ຺ພໂສ;

ປຈ຺ຈເຍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ, ກງ຺ຂາວິຕຣຓຕ຺ຖິໂກຕິ.

ອິຕິ ສາຘຸຊນປາໂມຊ຺ຊຕ຺ຖາຍ ກເຕ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ

ປຎ຺ຎາຠາວນາຘິກາເຣ

ກງ຺ຂາວິຕຣຓວິສຸທ຺ຘິນິທ຺ເທໂສ ນາມ

ເອກູນວີສຕິໂມ ປຣິຈ຺ເຉໂທ.