໑໘. ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິນິທ຺ເທໂສ

ນາມຣູປປຣິຄ຺ຄຫກຖາ

໖໖໒. ອິທານິ ຍາ ‘‘ອິເມສຸ ຠູມິຠູເຕສຸ ຘມ຺ເມສຸ ອຸຄ຺ຄຫປຣິປຸຈ຺ຉາວເສນ ຎາຓປຣິຈຍໍ ກຕ຺ວາ ‘ສີລວິສຸທ຺ຘິ ເຈວ ຈິຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘິ ຈາ’ຕິ ທ຺ເວ ມູລຠູຕາ ວິສຸທ຺ຘິໂຍ ສມ຺ປາເທຕພ຺ພາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ສີລວິສຸທ຺ຘິ ນາມ ສຸປຣິສຸທ຺ຘໍ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣາທິຈຕຸພ຺ພິຘໍ ສີລໍ, ຕຎ຺ຈ ສີລນິທ຺ເທເສ ວິຕ຺ຖາຣິຕເມວ. ຈິຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘິ ນາມ ສອຸປຈາຣາ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ, ຕາປິ ຈິຕ຺ຕສີເສນ ວຸຕ຺ຕສມາຘິນິທ຺ເທເສ ສພ຺ພາກາເຣນ ວິຕ຺ຖາຣິຕາ ເອວ. ຕສ຺ມາ ຕາ ຕຕ຺ຖ ວິຕ຺ຖາຣິຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຍໍ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິ, ກງ຺ຂາວິຕຣຓວິສຸທ຺ຘິ, ມຄ຺ຄາມຄ຺ຄຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິ, ປຏິປທາຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິ, ຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘີຕິ ອິມາ ປນ ປຎ຺ຈ ວິສຸທ຺ຘິໂຍ ສຣີຣ’’ນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ນາມຣູປານໍ ຍາຖາວທສ຺ສນໍ ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິ ນາມ.

໖໖໓. ຕໍ ສມ຺ປາເທຕຸກາເມນ ສມຖຍານິເກນ ຕາວ ຐເປຕ຺ວາ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ອວເສສຣູປາຣູປາວຈຣຊ຺ຌານານໍ ອຎ຺ຎຕຣໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ວິຕກ຺ກາທີນິ ຌານງ຺ຄານິ, ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຈ ຘມ຺ມາ ລກ຺ຂຓຣສາທິວເສນ ປຣິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພາ. ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສພ຺ພມ຺ເປຕໍ ອາຣມ຺ມຓາຠິມຸຂໍ ນມນໂຕ ນມນຏ຺ເຐນ ນາມນ຺ຕິ ວວຕ຺ຖເປຕພ຺ພໍ.

ຕໂຕ ຍຖາ ນາມ ປຸຣິໂສ ອນ຺ໂຕເຄເຫ ສປ຺ປໍ ທິສ຺ວາ ຕໍ ອນຸພນ຺ຘມາໂນ ຕສ຺ສ ອາສຍໍ ປສ຺ສຕິ, ເອວເມວ ອຍມ຺ປິ ໂຍຄາວຈໂຣ ຕໍ ນາມໍ ອຸປປຣິກ຺ຂນ຺ໂຕ ‘‘ອິທໍ ນາມໍ ກິໍ ນິສ຺ສາຍ ປວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ ປຣິເຍສມາໂນ ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຍໍ ຫທຍຣູປໍ ປສ຺ສຕິ. ຕໂຕ ຫທຍຣູປສ຺ສ ນິສ຺ສຍຠູຕານິ, ຠູຕນິສ຺ສິຕານິ ຈ ເສສຸປາທາຍຣູປານີຕິ ຣູປໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ໂສ ສພ຺ພມ຺ເປຕໍ ຣຸປ຺ປນໂຕ ຣູປນ຺ຕິ ວວຕ຺ຖເປຕິ. ຕໂຕ ນມນລກ຺ຂຓໍ ນາມໍ, ຣຸປ຺ປນລກ຺ຂຓໍ ຣູປນ຺ຕິ ສງ຺ເຂປໂຕ ນາມຣູປໍ ວວຕ຺ຖເປຕິ.

໖໖໔. ສຸທ຺ຘວິປສ຺ສນາຍານິໂກ ປນ ອຍເມວ ວາ ສມຖຍານິໂກ ຈຕຸຘາຕຸວວຕ຺ຖາເນ ວຸຕ຺ຕານໍ ເຕສໍ ເຕສໍ ຘາຕຸປຣິຄ຺ຄຫມຸຂານໍ ອຎ຺ຎຕຣມຸຂວເສນ ສງ຺ເຂປໂຕ ວາ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ວາ ຈຕສ຺ໂສ ຘາຕຸໂຍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອຖສ຺ສ ຍາຖາວສຣສລກ຺ຂຓໂຕ ອາວິຠູຕາສຸ ຘາຕູສຸ ກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານມ຺ຫິ ຕາວ ເກເສ ‘‘ຈຕສ຺ໂສ ຘາຕຸໂຍ, ວຓ຺ໂຓ, ຄນ຺ໂຘ, ຣໂສ, ໂອຊາ, ຊີວິຕໍ, ກາຍປ຺ປສາໂທ’’ຕິ ເອວໍ ກາຍທສກວເສນ ທສ ຣູປານິ, ຕຕ຺ເຖວ ຠາວສ຺ສ ອຕ຺ຖິຕາຍ ຠາວທສກວເສນ ທສ, ຕຕ຺ເຖວ ອາຫາຣສມຸຏ຺ຐານໍ ໂອຊຏ຺ຐມກໍ, ອຸຕຸສມຸຏ຺ຐານໍ, ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອປຣານິປິ ຈຕຸວີສຕີຕິ ເອວໍ ຈຕຸສມຸຏ຺ຐາເນສຸ ຈຕຸວີສຕິໂກຏ຺ຐາເສສຸ ຈຕຸຈຕ຺ຕາລີສ ຈຕຸຈຕ຺ຕາລີສ ຣູປານິ, ເສໂທ, ອສ຺ສຸ, ເຂໂຬ, ສິງ຺ຆາຓິກາຕິ ອິເມສຸ ປນ ຈຕູສຸ ອຸຕຸຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐາເນສຸ ທ຺ວິນ຺ນໍ ໂອຊຏ຺ຐມການໍ ວເສນ ໂສຬສ ໂສຬສ ຣູປານິ, ອຸທຣິຍໍ, ກຣີສໍ, ປຸພ຺ໂພ, ມຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິເມສຸ ຈຕູສຸ ອຸຕຸສມຸຏ຺ຐາເນສຸ ອຸຕຸສມຸຏ຺ຐານສ຺ເສວ ໂອຊຏ຺ຐມກສ຺ສ ວເສນ ອຏ຺ຐ ອຏ຺ຐ ຣູປານິ ປາກຏານິ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ເອສ ຕາວ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາກາເຣ ນໂຍ.

ເຍ ປນ ອິມສ຺ມິໍ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາກາເຣ ອາວິຠູເຕ ອປເຣ ທສ ອາກາຣາ ອາວິຠວນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອສິຕາທິປຣິປາຈເກ ຕາວ ກມ຺ມເຊ ເຕໂຊໂກຏ຺ຐາສມ຺ຫິ ໂອຊຏ຺ຐມກຎ຺ເຈວ ຊີວິຕຎ຺ຈາຕິ ນວ ຣູປານິ, ຕຖາ ຈິຕ຺ຕເຊ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສໂກຏ຺ຐາເສປິ ໂອຊຏ຺ຐມກຎ຺ເຈວ ສທ຺ໂທ ຈາຕິ ນວ, ເສເສສຸ ຈຕຸສມຸຏ຺ຐາເນສຸ ອຏ຺ຐສຸ ຊີວິຕນວກຎ຺ເຈວ ຕີຓິ ຈ ໂອຊຏ຺ຐມການີຕິ ເຕຕ຺ຕິໍສ ຣູປານິ ປາກຏານິ ໂຫນ຺ຕິ.

ຕສ຺ເສວໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ທ຺ວາຈຕ຺ຕາລີສາກາຣວເສນ ອິເມສຸ ຠູຕຸປາທາຍຣູເປສຸ ປາກເຏສຸ ຊາເຕສຸ ວຕ຺ຖຸທ຺ວາຣວເສນ ປຎ຺ຈ ຈກ຺ຂຸທສກາທໂຍ, ຫທຍວຕ຺ຖຸທສກຎ຺ຈາຕິ ອປຣານິປິ ສຏ຺ຐິຣູປານິ ປາກຏານິ ໂຫນ຺ຕິ. ໂສ ສພ຺ພານິປິ ຕານິ ຣຸປ຺ປນລກ຺ຂເຓນ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ‘‘ເອຕໍ ຣູປ’’ນ຺ຕິ ປສ຺ສຕິ.

ຕສ຺ເສວໍ ປຣິຄ຺ຄຫິຕຣູປສ຺ສ ທ຺ວາຣວເສນ ອຣູປຘມ຺ມາ ປາກຏາ ໂຫນ຺ຕິ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ທ຺ເວປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓານິ, ຕິສ຺ໂສ ມໂນຘາຕຸໂຍ, ອຏ຺ຐສຏ຺ຐິ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸໂຍຕິ ເອກາສີຕິ ໂລກິຍຈິຕ຺ຕານິ, ອວິເສເສນ ຈ ເຕຫິ ຈິຕ຺ເຕຫິ ສຫຊາໂຕ ຜສ຺ໂສ, ເວທນາ, ສຎ຺ຎາ, ເຈຕນາ, ຊີວິຕໍ, ຈິຕ຺ຕຏ຺ຐິຕິ, ມນສິກາໂຣຕິ ອິເມ ສຕ຺ຕ ສຕ຺ຕ ເຈຕສິກາຕິ. ໂລກຸຕ຺ຕຣຈິຕ຺ຕານິ ປນ ເນວ ສຸທ຺ຘວິປສ຺ສກສ຺ສ, ນ ສມຖຍານິກສ຺ສ ປຣິຄ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ອນຘິຄຕຕ຺ຕາຕິ. ໂສ ສພ຺ເພປິ ເຕ ອຣູປຘມ຺ເມ ນມນລກ຺ຂເຓນ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ‘‘ເອຕໍ ນາມ’’ນ຺ຕິ ປສ຺ສຕິ. ເອວເມໂກ ຈຕຸຘາຕຸວວຕ຺ຖານມຸເຂນ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ນາມຣູປໍ ວວຕ຺ຖເປຕິ.

໖໖໕. ອປໂຣ ອຏ຺ຐາຣສຘາຕຸວເສນ. ກຖໍ? ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຖິ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ຈກ຺ຂຸຘາຕຸ…ເປ… ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕູຕິ ຘາຕຸໂຍ ອາວຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຍໍ ໂລໂກ ເສຕກຓ຺ຫມຓ຺ຑລວິຈິຕ຺ຕໍ ອາຍຕວິຕ຺ຖຕໍ ອກ຺ຂິກູປເກ ນ຺ຫາຣຸສຸຕ຺ຕເກນ ອາພທ຺ຘໍ ມໍສປິຓ຺ຑໍ ‘‘ຈກ຺ຂູ’’ຕິ ສຎ຺ຊານາຕິ, ຕໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຂນ຺ຘນິທ຺ເທເສ ອຸປາທາຣູເປສຸ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ຈກ຺ຂຸປສາທໍ ‘‘ຈກ຺ຂຸຘາຕູ’’ຕິ ວວຕ຺ຖເປຕິ.

ຍານິ ປນສ຺ສ ນິສ຺ສຍຠູຕາ ຈຕສ຺ໂສ ຘາຕຸໂຍ, ປຣິວາຣການິ ຈຕ຺ຕາຣິ ວຓ຺ຓ-ຄນ຺ຘ-ຣສ-ໂອຊາ-ຣູປານິ, ອນຸປາລກໍ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍນ຺ຕິ ນວ ສຫຊາຕຣູປານິ, ຕຕ຺ເຖວ ຐິຕານິ ກາຍທສກຠາວທສກວເສນ ວີສຕິ ກມ຺ມຊຣູປານິ, ອາຫາຣສມຸຏ຺ຐານາທີນໍ ຕິຓ຺ຓໍ ໂອຊຏ຺ຐມການໍ ວເສນ ຈຕຸວີສຕິ ອນຸປາທິນ຺ນຣູປານີຕິ ເອວໍ ເສສານິ ເຕປຓ຺ຓາສ ຣູປານິ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ຕານິ ຈ ‘‘ຈກ຺ຂຸຘາຕູ’’ຕິ ວວຕ຺ຖເປຕິ. ເອສ ນໂຍ ໂສຕຘາຕຸອາທີສຸປິ. ກາຍຘາຕຸຍໍ ປນ ອວເສສານິ ເຕຈຕ຺ຕາລີສ ຣູປານິ ໂຫນ຺ຕິ. ເກຈິ ປນ ອຸຕຸຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານານິ ສທ຺ເທນ ສຫ ນວ ນວ ກຕ຺ວາ ປຎ຺ຈຈຕ຺ຕາລີສາຕິ ວທນ຺ຕິ.

ອິຕິ ອິເມ ປຎ຺ຈ ປສາທາ, ເຕສຎ຺ຈ ວິສຍາ ຣູປສທ຺ທຄນ຺ຘຣສໂຜຏ຺ຐພ຺ພາ ປຎ຺ຈາຕິ ທສ ຣູປານິ ທສ ຘາຕຸໂຍ ໂຫນ຺ຕິ. ອວເສສຣູປານິ ຘມ຺ມຘາຕຸເຍວ ໂຫນ຺ຕິ. ຈກ຺ຂຸໍ ປນ ນິສ຺ສາຍ ຣູປໍ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ນາມາຕິ ເອວໍ ທ຺ເວປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓານິ ປຎ຺ຈ ວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸໂຍ ໂຫນ຺ຕິ. ຕີຓິ ມໂນຘາຕຸຈິຕ຺ຕານິ ເອກາ ມໂນຘາຕຸ, ອຏ຺ຐສຏ຺ຐິ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຈິຕ຺ຕານິ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕູຕິ ສພ຺ພານິປິ ເອກາສີຕິ ໂລກິຍຈິຕ຺ຕານິ ສຕ຺ຕ ວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸໂຍ. ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຜສ຺ສາທໂຍ ຘມ຺ມຘາຕູຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຑ຺ເຒກາທສ ຘາຕຸໂຍ ຣູປໍ, ອຑ຺ຒຏ຺ຐມາ ຘາຕຸໂຍ ນາມນ຺ຕິ ເອວເມໂກ ອຏ຺ຐາຣສຘາຕຸວເສນ ນາມຣູປໍ ວວຕ຺ຖເປຕິ.

໖໖໖. ອປໂຣ ທ຺ວາທສາຍຕນວເສນ. ກຖໍ? ຈກ຺ຂຸຘາຕຸຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຐເປຕ຺ວາ ເຕປຓ຺ຓາສ ຣູປານິ ຈກ຺ຂຸປສາທມຕ຺ຕໍ ‘‘ຈກ຺ຂາຍຕນ’’ນ຺ຕິ ວວຕ຺ຖເປຕິ. ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຈ ໂສຕຆານຊິວ຺ຫາກາຍຘາຕຸໂຍ ‘‘ໂສຕຆານຊິວ຺ຫາກາຍາຍຕນານີ’’ຕິ, ເຕສໍ ວິສຍຠູເຕ ປຎ຺ຈຘມ຺ເມ ‘‘ຣູປສທ຺ທຄນ຺ຘຣສໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຍຕນານີ’’ຕິ, ໂລກິຍສຕ຺ຕວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸໂຍ ‘‘ມນາຍຕນ’’ນ຺ຕິ, ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຜສ຺ສາທໂຍ ເສສຣູປຎ຺ຈ ‘‘ຘມ຺ມາຍຕນ’’ນ຺ຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຑ຺ເຒກາທສ ອາຍຕນານິ ຣູປໍ, ທິຍຑ຺ຒອາຍຕນານິ ນາມນ຺ຕິ ເອວເມໂກ ທ຺ວາທສາຍຕນວເສນ ນາມຣູປໍ ວວຕ຺ຖເປຕິ.

໖໖໗. ອປໂຣ ຕໂຕ ສໍຂິຕ຺ຕຕຣໍ ຂນ຺ຘວເສນ ວວຕ຺ຖເປຕິ. ກຖໍ? ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ອິມສ຺ມິໍ ສຣີເຣ ຈຕຸສມຸຏ຺ຐານາ ຈຕສ຺ໂສ ຘາຕຸໂຍ, ຕໍນິສ຺ສິໂຕ ວຓ຺ໂຓ, ຄນ຺ໂຘ, ຣໂສ, ໂອຊາ, ຈກ຺ຂຸປສາທາທໂຍ ປຎ຺ຈ ປສາທາ, ວຕ຺ຖຸຣູປໍ, ຠາໂວ, ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ທ຺ວິສມຸຏ຺ຐາໂນ ສທ຺ໂທຕິ ອິມານິ ສຕ຺ຕຣສ ຣູປານິ ສມ຺ມສນຸປຄານິ ນິປ຺ຜນ຺ນານິ ຣູປຣູປານິ. ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ອາກາສຘາຕຸ, ຣູປສ຺ສ ລຫຸຕາ, ມຸທຸຕາ, ກມ຺ມຎ຺ຎຕາ, ອຸປຈໂຍ, ສນ຺ຕຕິ, ຊຣຕາ, ອນິຈ຺ຈຕາຕິ ອິມານິ ປນ ທສ ຣູປານິ ນ ສມ຺ມສນຸປຄານິ, ອາກາຣວິກາຣອນ຺ຕຣປຣິຈ຺ເຉທມຕ຺ຕການິ, ນ ນິປ຺ຜນ຺ນຣູປານິ, ນ ຣູປຣູປານິ. ອປິຈ ໂຂ ຣູປານໍ ອາກາຣວິກາຣອນ຺ຕຣປຣິຈ຺ເຉທມຕ຺ຕໂຕ ຣູປນ຺ຕິ ສງ຺ຂໍ ຄຕານິ. ອິຕິ ສພ຺ພານິ ເປຕານິ ສຕ຺ຕວີສຕິ ຣູປານິ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ, ເອກາສີຕິຍາ ໂລກິຍຈິຕ຺ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ເວທນາ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ, ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ສຎ຺ຎາ ສຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ໂຘ, ສງ຺ຂາຣາ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ໂຘ, ວິຎ຺ຎາຓໍ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘຕິ. ອິຕິ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ຣູປໍ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຣູປິໂນ ຂນ຺ຘາ ນາມນ຺ຕິ ເອວເມໂກ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘວເສນ ນາມຣູປໍ ວວຕ຺ຖເປຕິ.

໖໖໘. ອປໂຣ ‘‘ຍໍກິຎ຺ຈິ ຣູປໍ ສພ຺ພໍ ຣູປໍ ຈຕ຺ຕາຣິ ມຫາຠູຕານິ ຈຕຸນ຺ນຎ຺ຈ ມຫາຠູຕານໍ ອຸປາທາຍຣູປ’’ນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໓໔໗; ອ. ນິ. ໑໑.໑໗) ເອວໍ ສໍຂິຕ຺ເຕເນວ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ຣູປໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ, ຕຖາ ມນາຍຕນຎ຺ເຈວ ຘມ຺ມາຍຕເນກເທສຎ຺ຈ ນາມນ຺ຕິ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອິຕິ ອິທຎ຺ຈ ນາມໍ ອິທຎ຺ຈ ຣູປໍ, ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ນາມຣູປ’’ນ຺ຕິ ສງ຺ເຂປໂຕ ນາມຣູປໍ ວວຕ຺ຖເປຕິ.

໖໖໙. ສເຈ ປນສ຺ສ ເຕນ ເຕນ ມຸເຂນ ຣູປໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອຣູປໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫໂຕ ສຸຂຸມຕ຺ຕາ ອຣູປໍ ນ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ເຕນ ຘຸຣນິກ຺ເຂປໍ ອກຕ຺ວາ ຣູປເມວ ປຸນປ຺ປຸນໍ ສມ຺ມສິຕພ຺ພໍ ມນສິກາຕພ຺ພໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ ວວຕ຺ຖເປຕພ຺ພໍ. ຍຖາ ຍຖາ ຫິສ຺ສ ຣູປໍ ສຸວິກ຺ຂາລິຕໍ ໂຫຕິ ນິຊ຺ຊຏໍ ສຸປຣິສຸທ຺ຘໍ, ຕຖາ ຕຖາ ຕທາຣມ຺ມຓາ ອຣູປຘມ຺ມາ ສຍເມວ ປາກຏາ ໂຫນ຺ຕິ.

ຍຖາ ຫິ ຈກ຺ຂຸມໂຕ ປຸຣິສສ຺ສ ອປຣິສຸທ຺ເຘ ອາທາເສ ມຸຂນິມິຕ຺ຕໍ ໂອໂລເກນ຺ຕສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕໍ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ໂສ ‘‘ນິມິຕ຺ຕໍ ນ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ ນ ອາທາສໍ ຉຑ຺ເຑຕິ, ອຖ ໂຂ ນໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ປຣິມຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ສ ປຣິສຸທ຺ເຘ ອາທາເສ ນິມິຕ຺ຕໍ ສຍເມວ ປາກຏໍ ໂຫຕິ. ຍຖາ ຈ ເຕລຕ຺ຖິໂກ ຕິລປິຏ຺ຐໍ ໂທຓິຍໍ ອາກິຣິຕ຺ວາ ອຸທເກນ ປຣິປ຺ໂຜເສຕ຺ວາ ເອກວາຣໍ ທ຺ເວວາຣໍ ປີຬນມຕ຺ເຕນ ເຕເລ ອນິກ຺ຂມນ຺ເຕ ນ ຕິລປິຏ຺ຐໍ ຉຑ຺ເຑຕິ, ອຖ ໂຂ ນໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸຓ຺ໂຫທເກນ ປຣິປ຺ໂຜເສຕ຺ວາ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ປີເຬຕິ. ຕສ຺ເສວໍ ກໂຣໂຕ ວິປ຺ປສນ຺ນໍ ຕິລເຕລໍ ນິກ຺ຂມຕິ. ຍຖາ ວາ ປນ ອຸທກໍ ປສາເທຕຸກາໂມ ກຕກຏ຺ຐິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕຆເຏ ຫຕ຺ຖໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ເອກທ຺ເວວາເຣ ຆໍສນມຕ຺ເຕນ ອຸທເກ ອວິປ຺ປສີທນ຺ເຕ ນ ກຕກຏ຺ຐິໍ ຉຑ຺ເຑຕິ, ອຖ ໂຂ ນໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຆໍສຕິ. ຕສ຺ເສວໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ກລລກທ຺ທມໍ ສນ຺ນິສີທຕິ. ອຸທກໍ ອຈ຺ຉໍ ໂຫຕິ ວິປ຺ປສນ຺ນໍ, ເອວເມວໍ ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ຘຸຣນິກ຺ເຂປໍ ອກຕ຺ວາ ຣູປເມວ ປຸນປ຺ປຸນໍ ສມ຺ມສິຕພ຺ພໍ ມນສິກາຕພ຺ພໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ ວວຕ຺ຖເປຕພ຺ພໍ.

ຍຖາ ຍຖາ ຫິສ຺ສ ຣູປໍ ສຸວິກ຺ຂາລິຕໍ ໂຫຕິ ນິຊ຺ຊຏໍ ສຸປຣິສຸທ຺ຘໍ, ຕຖາ ຕຖາ ຕປ຺ປຈ຺ຈນີກກິເລສາ ສນ຺ນິສີທນ຺ຕິ, ກທ຺ທມຸປຣິ ອຸທກໍ ວິຍ ຈິຕ຺ຕໍ ປສນ຺ນໍ ໂຫຕິ. ຕທາຣມ຺ມຓາ ອຣູປຘມ຺ມາ ສຍເມວ ປາກຏາ ໂຫນ຺ຕິ. ເອວໍ ອຎ຺ຎາຫິປິ ອຸຈ຺ຉຸໂຈຣໂຄຓທຘິມຈ຺ຉາທີຫິ ອຸປມາຫິ ອຍມຕ຺ໂຖ ປກາເສຕພ຺ໂພ.

ອຣູປຘມ຺ມານໍ ອຸປຏ຺ຐານາກາຣກຖາ

໖໗໐. ເອວໍ ສຸວິສຸທ຺ຘຣູປປຣິຄ຺ຄຫສ຺ສ ປນສ຺ສ ອຣູປຘມ຺ມາ ຕີຫິ ອາກາເຣຫິ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ ຜສ຺ສວເສນ ວາ ເວທນາວເສນ ວາ ວິຎ຺ຎາຓວເສນ ວາ. ກຖໍ? ເອກສ຺ສ ຕາວ ‘‘ປຖວີຘາຕຸ ກກ຺ຂຬລກ຺ຂຓາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ຘາຕຸໂຍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ປຐມາຠິນິປາໂຕ ຜສ຺ໂສ, ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ເວທນາ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ, ສຎ຺ຎາ ສຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ໂຘ, ສທ຺ຘິໍ ຜສ຺ເສນ ເຈຕນາ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ໂຘ, ຈິຕ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘຕິ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ຕຖາ ‘‘ເກເສ ປຖວີຘາຕຸ ກກ຺ຂຬລກ຺ຂຓາ…ເປ… ອສ຺ສາສປສ຺ສາເສ ປຖວີຘາຕຸ ກກ຺ຂຬລກ຺ຂຓາ’’ຕິ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໓໐໗) ປຐມາຠິນິປາໂຕ ຜສ຺ໂສ, ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ເວທນາ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ…ເປ… ຈິຕ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘຕິ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ເອວໍ ອຣູປຘມ຺ມາ ຜສ຺ສວເສນ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ.

ເອກສ຺ສ ‘‘ປຖວີຘາຕຸ ກກ຺ຂຬລກ຺ຂຓາ’’ຕິ ຕທາຣມ຺ມຓຣສານຸຠວນກເວທນາ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ, ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ສຎ຺ຎາ ສຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ໂຘ, ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ຜສ຺ໂສ ຈ ເຈຕນາ ຈ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ໂຘ, ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘຕິ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ຕຖາ ‘‘ເກເສ ປຖວີຘາຕຸ ກກ຺ຂຬລກ຺ຂຓາ …ເປ… ອສ຺ສາສປສ຺ສາເສ ປຖວີຘາຕຸ ກກ຺ຂຬລກ຺ຂຓາ’’ຕິ ຕທາຣມ຺ມຓຣສານຸຠວນກເວທນາ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ…ເປ… ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘຕິ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ເອວໍ ເວທນາວເສນ ອຣູປຘມ຺ມາ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ.

ອປຣສ຺ສ ‘‘ປຖວີຘາຕຸ ກກ຺ຂຬລກ຺ຂຓາ’’ຕິ ອາຣມ຺ມຓປຏິວິຊານນໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘ, ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ເວທນາ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ, ສຎ຺ຎາ ສຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ໂຘ, ຜສ຺ໂສ ຈ ເຈຕນາ ຈ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ໂຘຕິ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ຕຖາ ‘‘ເກເສ ປຖວີຘາຕຸ ກກ຺ຂຬລກ຺ຂຓາ…ເປ… ອສ຺ສາສປສ຺ສາເສ ປຖວີຘາຕຸ ກກ຺ຂຬລກ຺ຂຓາ’’ຕິ ອາຣມ຺ມຓປຏິວິຊານນໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘ, ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ເວທນາ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ, ສຎ຺ຎາ ສຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ໂຘ, ຜສ຺ໂສ ຈ ເຈຕນາ ຈ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ໂຘຕິ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ເອວໍ ວິຎ຺ຎາຓວເສນ ອຣູປຘມ຺ມາ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ.

ເອເຕເນວ ອຸປາເຍນ ‘‘ກມ຺ມສມຸຏ຺ຐາເນ ເກເສ ປຖວີຘາຕຸ ກກ຺ຂຬລກ຺ຂຓາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ທ຺ວາຈຕ຺ຕາລີສາຍ ຘາຕຸໂກຏ຺ຐາເສສຸ ຈຕຸນ຺ນໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ຘາຕູນໍ ວເສນ, ເສເສສຸ ຈ ຈກ຺ຂຸຘາຕຸອາທີສຸ ຣູປປຣິຄ຺ຄຫມຸເຂສຸ ສພ຺ພໍ ນຍເຠທໍ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ.

໖໗໑. ຍສ຺ມາ ຈ ເອວໍ ສຸວິສຸທ຺ຘຣູປປຣິຄ຺ຄຫສ຺ເສວ ຕສ຺ສ ອຣູປຘມ຺ມາ ຕີຫາກາເຣຫິ ປາກຏາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ສຸວິສຸທ຺ຘຣູປປຣິຄ຺ຄເຫເນວ ອຣູປປຣິຄ຺ຄຫາຍ ໂຍໂຄ ກາຕພ຺ໂພ, ນ ອິຕເຣນ. ສເຈ ຫິ ເອກສ຺ມິໍ ວາ ຣູປຘມ຺ເມ ອຸປຏ຺ຐິເຕ ທ຺ວີສຸ ວາ ຣູປໍ ປຫາຍ ອຣູປປຣິຄ຺ຄຫໍ ອາຣຠຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານໂຕ ປຣິຫາຍຕິ, ປຖວີກສິຓຠາວນາຍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາ ປພ຺ພເຕຍ຺ຍາ ຄາວີ ວິຍ. ສຸວິສຸທ຺ຘຣູປປຣິຄ຺ຄຫສ຺ສ ປນ ອຣູປປຣິຄ຺ຄຫາຍ ໂຍຄໍ ກໂຣໂຕ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ວຸທ຺ຘິໍ ວິຣູຬ຺ຫິໍ ເວປຸລ຺ລໍ ປາປຸຓາຕິ.

ໂສ ເອວໍ ຜສ຺ສາທີນໍ ວເສນ ອຸປຏ຺ຐິເຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຣູປິໂນ ຂນ຺ເຘ ນາມນ຺ຕິ, ເຕສໍ ອາຣມ຺ມຓຠູຕານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ມຫາຠູຕານິ, ຈຕຸນ຺ນຎ຺ຈ ມຫາຠູຕານໍ ອຸປາທາຍຣູປໍ ຣູປນ຺ຕິ ວວຕ຺ຖເປຕິ. ອິຕິ ອຏ຺ຐາຣສ ຘາຕຸໂຍ ທ຺ວາທສາຍຕນານິ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາຕິ ສພ຺ເພປິ ເຕຠູມເກ ຘມ຺ເມ ຂຄ຺ເຄນ ສມຸຄ຺ຄໍ ວິວຣມາໂນ ວິຍ ຍມກຕາລກນ຺ທໍ ຜາລຍມາໂນ ວິຍ ຈ ນາມຎ຺ຈ ຣູປຎ຺ຈາຕິ ທ຺ເວຘາ ວວຕ຺ຖເປຕິ. ນາມຣູປມຕ຺ຕໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ອຎ຺ໂຎ ສຕ຺ໂຕ ວາ ປຸຄ຺ຄໂລ ວາ ເທໂວ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມາ ວາ ນຕ຺ຖີຕິ ນິຏ຺ຐໍ ຄຈ຺ຉຕິ.

ສມ຺ພຫຸລສຸຕ຺ຕນ຺ຕສໍສນ຺ທນາ

໖໗໒. ໂສ ເອວໍ ຍາຖາວສຣສໂຕ ນາມຣູປໍ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ສຸຏ຺ຐຸຕຣໍ ‘‘ສຕ຺ໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ’’ຕິ ອິມິສ຺ສາ ໂລກສມຎ຺ຎາຍ ປຫານຕ຺ຖາຍ ສຕ຺ຕສມ຺ໂມຫສ຺ສ ສມຕິກ຺ກມຕ຺ຖາຍ ອສມ຺ໂມຫຠູມິຍໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຐປນຕ຺ຖາຍ ສມ຺ພຫຸລສຸຕ຺ຕນ຺ຕວເສນ ‘‘ນາມຣູປມຕ຺ຕເມວິທໍ, ນ ສຕ຺ໂຕ, ນ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ສໍສນ຺ເທຕ຺ວາ ວວຕ຺ຖເປຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ຍຖາປິ ອງ຺ຄສມ຺ຠາຣາ, ໂຫຕິ ສທ຺ໂທ ຣໂຖ ອິຕິ;

ເອວໍ ຂນ຺ເຘສຸ ສນ຺ເຕສຸ, ໂຫຕິ ສຕ຺ໂຕຕິ ສມ຺ມຸຕີ’’ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໑໗໑);

ອປຣມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອາວຸໂສ, ກຏ຺ຐຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ວລ຺ລິຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ມຕ຺ຕິກຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ຕິຓຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ອາກາໂສ ປຣິວາຣິໂຕ ອຄາຣນ຺ຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ອຏ຺ຐິຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ນ຺ຫາຣຸຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ມໍສຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ຈມ຺ມຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ອາກາໂສ ປຣິວາຣິໂຕ ຣູປນ຺ຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໓໐໖).

ອປຣມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ທຸກ຺ຂເມວ ຫິ ສມ຺ໂຠຕິ, ທຸກ຺ຂໍ ຕິຏ຺ຐຕິ ເວຕິ ຈ;

ນາຎ຺ຎຕ຺ຣ ທຸກ຺ຂາ ສມ຺ໂຠຕິ, ນາຎ຺ຎໍ ທຸກ຺ຂາ ນິຣຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໑໗໑);

ອຸປມາຫິ ນາມຣູປວິຠາວນາ

໖໗໓. ເອວໍ ອເນກສເຕຫິ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕຫິ ນາມຣູປເມວ ທີປິຕໍ, ນ ສຕ຺ໂຕ ນ ປຸຄ຺ຄໂລ. ຕສ຺ມາ ຍຖາ ອກ຺ຂຈກ຺ກປຎ຺ຊຣອີສາທີສຸ ອງ຺ຄສມ຺ຠາເຣສຸ ເອເກນາກາເຣນ ສຓ຺ຐິເຕສຸ ຣໂຖຕິ ໂວຫາຣມຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ປຣມຕ຺ຖໂຕ ເອເກກສ຺ມິໍ ອງ຺ເຄ ອຸປປຣິກ຺ຂິຍມາເນ ຣໂຖ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຍຖາ ຈ ກຏ຺ຐາທີສຸ ເຄຫສມ຺ຠາເຣສຸ ເອເກນາກາເຣນ ອາກາສໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ຐິເຕສຸ ເຄຫນ຺ຕິ ໂວຫາຣມຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ປຣມຕ຺ຖໂຕ ເຄຫໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຍຖາ ຈ ອງ຺ຄຸລິອງ຺ຄຸຏ຺ຐາທີສຸ ເອເກນາກາເຣນ ຐິເຕສຸ ມຸຏ຺ຐີຕິ ໂວຫາຣມຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ໂທຓິຕນ຺ຕິອາທີສຸ ວີຓາຕິ. ຫຕ຺ຖິອສ຺ສາທີສຸ ເສນາຕິ. ປາກາຣເຄຫໂຄປຸຣາທີສຸ ນຄຣນ຺ຕິ. ຂນ຺ຘສາຂາປລາສາທີສຸ ເອເກນາກາເຣນ ຐິເຕສຸ ຣຸກ຺ໂຂຕິ ໂວຫາຣມຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ປຣມຕ຺ຖໂຕ ເອເກກສ຺ມິໍ ອວຍເວ ອຸປປຣິກ຺ຂິຍມາເນ ຣຸກ຺ໂຂ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ເອວເມວໍ ປຎ຺ຈສຸ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ສຕິ ‘‘ສຕ຺ໂຕ, ປຸຄ຺ຄໂລ’’ຕິ ໂວຫາຣມຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ປຣມຕ຺ຖໂຕ ເອເກກສ຺ມິໍ ຘມ຺ເມ ອຸປປຣິກ຺ຂິຍມາເນ ‘‘ອສ຺ມີຕິ ວາ ອຫນ຺ຕິ ວາ’’ຕິ ຄາຫສ຺ສ ວຕ຺ຖຸຠູໂຕ ສຕ຺ໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ປຣມຕ຺ຖໂຕ ປນ ນາມຣູປມຕ຺ຕເມວ ອຕ຺ຖີຕິ. ເອວໍ ປສ຺ສໂຕ ຫິ ທສ຺ສນໍ ຍຖາຠູຕທສ຺ສນໍ ນາມ ໂຫຕິ.

໖໗໔. ໂຍ ປເນຕໍ ຍຖາຠູຕທສ຺ສນໍ ປຫາຍ ‘‘ສຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ. ໂສ ຕສ຺ສ ວິນາສໍ ອນຸຊາເນຍ຺ຍ ອວິນາສໍ ວາ. ອວິນາສໍ ອນຸຊານນ຺ໂຕ ສສ຺ສເຕ ປຕຕິ. ວິນາສໍ ອນຸຊານນ຺ໂຕ ອຸຈ຺ເຉເທ ປຕຕິ. ກສ຺ມາ? ຂີຣນ຺ວຍສ຺ສ ທຘິໂນ ວິຍ ຕທນ຺ວຍສ຺ສ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ໂສ ‘‘ສສ຺ສໂຕ ສຕ຺ໂຕ’’ຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ໂອລີຍຕິ ນາມ. ‘‘ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ອຕິຘາວຕິ ນາມ. ເຕນາຫ ຠຄວາ –

‘‘ທ຺ວີຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທິຏ຺ຐິຄເຕຫິ ປຣິຍຸຏ຺ຐິຕາ ເທວມນຸສ຺ສາ ໂອລີຍນ຺ຕິ ເອເກ, ອຕິຘາວນ຺ຕິ ເອເກ, ຈກ຺ຂຸມນ຺ໂຕ ຈ ປສ຺ສນ຺ຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂອລີຍນ຺ຕິ ເອເກ? ຠວາຣາມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທວມນຸສ຺ສາ ຠວຣຕາ ຠວສມຸທິຕາ. ເຕສໍ ຠວນິໂຣຘາຍ ຘມ຺ເມ ເທສິຍມາເນ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ ນປ຺ປສີທຕິ ນ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ ນາຘິມຸຈ຺ຈຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂອລີຍນ຺ຕິ ເອເກ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕິຘາວນ຺ຕິ ເອເກ? ຠເວເນວ ໂຂ ປເນເກ ອຏ຺ຏີຍມານາ ຫຣາຍມານາ ຊິຄຸຈ຺ຉມານາ ວິຠວໍ ອຠິນນ຺ທນ຺ຕິ, ຍໂຕ ກິຣ ໂຠ ອຍໍ ອຕ຺ຕາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊຕິ ວິນສ຺ສຕິ, ນ ໂຫຕິ ປຣໍມຣຓາ, ເອຕໍ ສນ຺ຕໍ, ເອຕໍ ປຓີຕໍ, ເອຕໍ ຍາຖາວນ຺ຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕິຘາວນ຺ຕິ ເອເກ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈກ຺ຂຸມນ຺ໂຕ ປສ຺ສນ຺ຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຠູຕໍ ຠູຕໂຕ ປສ຺ສຕິ, ຠູຕໍ ຠູຕໂຕ ທິສ຺ວາ ຠູຕສ຺ສ ນິພ຺ພິທາຍ ວິຣາຄາຍ ນິໂຣຘາຍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈກ຺ຂຸມນ຺ໂຕ ປສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ (ອິຕິວຸ. ໔໙).

໖໗໕. ຕສ຺ມາ ຍຖາ ທາຣຸຍນ຺ຕໍ ສຸຎ຺ຎໍ ນິຊ຺ຊີວໍ ນິຣີຫກໍ, ອຖ ຈ ປນ ທາຣຸຣຊ຺ຊຸກສມາໂຍຄວເສນ ຄຈ຺ຉຕິປິ ຕິຏ຺ຐຕິປິ. ສອີຫກໍ ສພ຺ຍາປາຣໍ ວິຍ ຂາຍຕິ, ເອວມິທໍ ນາມຣູປມ຺ປິ ສຸຎ຺ຎໍ ນິຊ຺ຊີວໍ ນິຣີຫກໍ, ອຖ ຈ ປນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສມາໂຍຄວເສນ ຄຈ຺ຉຕິປິ ຕິຏ຺ຐຕິປິ. ສອີຫກໍ ສພ຺ຍາປາຣໍ ວິຍ ຂາຍຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຕນາຫຸ ໂປຣາຓາ –

‘‘ນາມຎ຺ຈ ຣູປຎ຺ຈ ອິຘຕ຺ຖິ ສຈ຺ຈໂຕ,

ນ ເຫຕ຺ຖ ສຕ຺ໂຕ ມນຸໂຊ ຈ ວິຊ຺ຊຕິ;

ສຸຎ຺ຎໍ ອິທໍ ຍນ຺ຕມິວາຠິສງ຺ຂຕໍ,

ທຸກ຺ຂສ຺ສ ປຸຎ຺ໂຊ ຕິຓກຏ຺ຐສາທິໂສ’’ຕິ.

ນ ເກວລຎ຺ເຈຕໍ ທາຣຸຍນ຺ຕຸປມາຍ, ອຎ຺ຎາຫິປິ ນຬກລາປີອາທີຫິ ອຸປມາຫິ ວິຠາເວຕພ຺ພໍ – ຍຖາ ຫິ ທ຺ວີສຸ ນຬກລາປີສຸ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ນິສ຺ສາຍ ຐປິຕາສຸ ເອກາ ເອກິສ຺ສາ ອຸປຕ຺ຖມ຺ໂຠ ໂຫຕິ, ເອກິສ຺ສາ ປຕມານາຍ ອິຕຣາປິ ປຕຕິ, ເອວເມວໍ ປຎ຺ຈໂວກາຣຠເວ ນາມຣູປໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ນິສ຺ສາຍ ປວຕ຺ຕຕິ, ເອກໍ ເອກສ຺ສ ອຸປຕ຺ຖມ຺ໂຠ ໂຫຕິ. ມຣຓວເສນ ເອກສ຺ມິໍ ປຕມາເນ ອິຕຣມ຺ປິ ປຕຕິ. ເຕນາຫຸ ໂປຣາຓາ –

‘‘ຍມກໍ ນາມຣູປຎ຺ຈ, ອຸໂຠ ອຎ຺ໂຎຎ຺ຎນິສ຺ສິຕາ;

ເອກສ຺ມິໍ ຠິຊ຺ຊມານສ຺ມິໍ, ອຸໂຠ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ.

໖໗໖. ຍຖາ ຈ ທຓ຺ຑາຠິຫຕໍ ເຠຣິໍ ນິສ຺ສາຍ ສທ຺ເທ ປວຕ຺ຕມາເນ ອຎ຺ຎາ ເຠຣີ, ອຎ຺ໂຎ ສທ຺ໂທ, ເຠຣິສທ຺ທາ ອສມ຺ມິສ຺ສາ, ເຠຣີ ສທ຺ເທນ ສຸຎ຺ຎາ, ສທ຺ໂທ ເຠຣິຍາ ສຸຎ຺ໂຎ, ເອວເມວໍ ວຕ຺ຖຸທ຺ວາຣາຣມ຺ມຓສງ຺ຂາຕໍ ຣູປໍ ນິສ຺ສາຍ ນາເມ ປວຕ຺ຕມາເນ ອຎ຺ຎໍ ຣູປໍ, ອຎ຺ຎໍ ນາມໍ, ນາມຣູປາ ອສມ຺ມິສ຺ສາ, ນາມໍ ຣູເປນ ສຸຎ຺ຎໍ, ຣູປໍ ນາເມນ ສຸຎ຺ຎໍ, ອປິຈ ໂຂ ເຠຣິໍ ປຏິຈ຺ຈ ສທ຺ໂທ ວິຍ ຣູປໍ ປຏິຈ຺ຈ ນາມໍ ປວຕ຺ຕຕິ. ເຕນາຫຸ ໂປຣາຓາ –

‘‘ນ ຈກ຺ຂຸໂຕ ຊາຍເຣ ຜສ຺ສປຎ຺ຈມາ,

ນ ຣູປໂຕ ໂນ ຈ ອຸຠິນ຺ນມນ຺ຕຣາ;

ເຫຕຸໍ ປຏິຈ຺ຈປ຺ປຠວນ຺ຕິ ສງ຺ຂຕາ,

ຍຖາປິ ສທ຺ໂທ ປຫຏາຍ ເຠຣິຍາ.

‘‘ນ ໂສຕໂຕ ຊາຍເຣ ຜສ຺ສປຎ຺ຈມາ,

ນ ສທ຺ທໂຕ ໂນ ຈ ອຸຠິນ຺ນມນ຺ຕຣາ…ເປ….

‘‘ນ ຆານໂຕ ຊາຍເຣ ຜສ຺ສປຎ຺ຈມາ,

ນ ຄນ຺ຘໂຕ ໂນ ຈ ອຸຠິນ຺ນມນ຺ຕຣາ…ເປ….

‘‘ນ ຊິວ຺ຫາໂຕ ຊາຍເຣ ຜສ຺ສປຎ຺ຈມາ,

ນ ຣສໂຕ ໂນ ຈ ອຸຠິນ຺ນມນ຺ຕຣາ…ເປ….

‘‘ນ ກາຍໂຕ ຊາຍເຣ ຜສ຺ສປຎ຺ຈມາ,

ນ ຜສ຺ສໂຕ ໂນ ຈ ອຸຠິນ຺ນມນ຺ຕຣາ…ເປ….

‘‘ນ ວຕ຺ຖຸຣູປາ ປຠວນ຺ຕິ ສງ຺ຂຕາ,

ນ ຈາປິ ຘມ຺ມາຍຕເນຫິ ນິຄ຺ຄຕາ;

ເຫຕຸໍ ປຏິຈ຺ຈປ຺ປຠວນ຺ຕິ ສງ຺ຂຕາ,

ຍຖາປິ ສທ຺ໂທ ປຫຏາຍ ເຠຣິຍາ’’ຕິ.

໖໗໗. ອປິເຈຕ຺ຖ ນາມໍ ນິຕ຺ເຕຊໍ ນ ສເກນ ເຕເຊນ ປວຕ຺ຕິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ນ ຂາທຕິ, ນ ປິວຕິ, ນ ພ຺ຍາຫຣຕິ, ນ ອິຣິຍາປຖໍ ກປ຺ເປຕິ. ຣູປມ຺ປິ ນິຕ຺ເຕຊໍ ນ ສເກນ ເຕເຊນ ປວຕ຺ຕິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ. ນ ຫິ ຕສ຺ສາ ຂາທິຕຸກາມຕາ, ນາປິ ປິວິຕຸກາມຕາ, ນ ພ຺ຍາຫຣິຕຸກາມຕາ, ນ ອິຣິຍາປຖໍ ກປ຺ເປຕຸກາມຕາ, ອຖ ໂຂ ນາມໍ ນິສ຺ສາຍ ຣູປໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ຣູປໍ ນິສ຺ສາຍ ນາມໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ນາມສ຺ສ ຂາທິຕຸກາມຕາຍ ປິວິຕຸກາມຕາຍ ພ຺ຍາຫຣິຕຸກາມຕາຍ ອິຣິຍາປຖໍ ກປ຺ເປຕຸກາມຕາຍ ສຕິ ຣູປໍ ຂາທຕິ, ປິວຕິ, ພ຺ຍາຫຣຕິ, ອິຣິຍາປຖໍ ກປ຺ເປຕິ.

ອິມສ຺ສ ປນຕ຺ຖສ຺ສ ວິຠາວນຕ຺ຖາຍ ອິມໍ ອຸປມໍ ອຸທາຫຣນ຺ຕິ – ຍຖາ ຊຈ຺ຈນ຺ໂຘ ຈ ປີຐສປ຺ປີ ຈ ທິສາປກ຺ກມິຕຸກາມາ ອສ຺ສຸ, ຊຈ຺ຈນ຺ໂຘ ປີຐສປ຺ປິໍ ເອວມາຫ ‘‘ອຫໍ ໂຂ ຠເຓ, ສກ຺ໂກມິ ປາເທຫິ ປາທກຣຓີຍໍ ກາຕຸໍ, ນຕ຺ຖິ ຈ ເມ ຈກ຺ຂູນິ ເຍຫິ ສມວິສມໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ປີຐສປ຺ປີປິ ຊຈ຺ຈນ຺ຘໍ ເອວມາຫ ‘‘ອຫໍ ໂຂ ຠເຓ, ສກ຺ໂກມິ ຈກ຺ຂຸນາ ຈກ຺ຂຸກຣຓີຍໍ ກາຕຸໍ, ນຕ຺ຖິ ຈ ເມ ປາທານິ ເຍຫິ ອຠິກ຺ກເມຍ຺ຍໍ ວາ ປຏິກ຺ກເມຍ຺ຍໍ ວາ’’ຕິ. ໂສ ຕຸຏ຺ຐຫຏ຺ໂຐ ຊຈ຺ຈນ຺ໂຘ ປີຐສປ຺ປິໍ ອໍສກູຏໍ ອາໂຣເປສິ. ປີຐສປ຺ປີ ຊຈ຺ຈນ຺ຘສ຺ສ ອໍສກູເຏ ນິສີທິຕ຺ວາ ເອວມາຫ ‘‘ວາມໍ ມຸຎ຺ຈ ທກ຺ຂິຓໍ ຄຓ຺ຫ, ທກ຺ຂິຓໍ ມຸຎ຺ຈ ວາມໍ ຄຓ຺ຫາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຊຈ຺ຈນ຺ໂຘປິ ນິຕ຺ເຕໂຊ ທຸພ຺ພໂລ ນ ສເກນ ເຕເຊນ ສເກນ ພເລນ ຄຈ຺ຉຕິ, ປີຐສປ຺ປີປິ ນິຕ຺ເຕໂຊ ທຸພ຺ພໂລ ນ ສເກນ ເຕເຊນ ສເກນ ພເລນ ຄຈ຺ຉຕິ, ນ ຈ ເຕສໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ນິສ຺ສາຍ ຄມນໍ ນປ຺ປວຕ຺ຕຕິ, ເອວເມວໍ ນາມມ຺ປິ ນິຕ຺ເຕຊໍ ນ ສເກນ ເຕເຊນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນ ຕາສຸ ຕາສຸ ກິຣິຍາສຸ ປວຕ຺ຕຕິ. ຣູປມ຺ປິ ນິຕ຺ເຕຊໍ ນ ສເກນ ເຕເຊນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນ ຕາສຸ ຕາສຸ ກິຣິຍາສຸ ປວຕ຺ຕຕິ, ນ ຈ ເຕສໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ວາ ປວຕ຺ຕິ ວາ ນ ໂຫຕິ. ເຕເນຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ –

‘‘ນ ສເກນ ພເລນ ຊາຍເຣ,

ໂນປິ ສເກນ ພເລນ ຕິຏ຺ຐເຣ;

ປຣຘມ຺ມວສານຸວຕ຺ຕິໂນ,

ຊາຍເຣ ສງ຺ຂຕາ ອຕ຺ຕທຸພ຺ພລາ.

‘‘ປຣປຈ຺ຈຍໂຕ ຈ ຊາຍເຣ,

ປຣອາຣມ຺ມຓໂຕ ສມຸຏ຺ຐິຕາ;

ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈເຍຫິ ຈ,

ປຣຘມ຺ເມຫິ ຈິເມ ປຠາວິຕາ.

‘‘ຍຖາປິ ນາວໍ ນິສ຺ສາຍ, ມນຸສ຺ສາ ຍນ຺ຕິ ອຓ຺ຓເວ;

ເອວເມວ ຣູປໍ ນິສ຺ສາຍ, ນາມກາໂຍ ປວຕ຺ຕຕິ.

‘‘ຍຖາ ຈ ມນຸສ຺ເສ ນິສ຺ສາຍ, ນາວາ ຄຈ຺ຉຕິ ອຓ຺ຓເວ;

ເອວເມວ ນາມໍ ນິສ຺ສາຍ, ຣູປກາໂຍ ປວຕ຺ຕຕິ.

‘‘ອຸໂຠ ນິສ຺ສາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ມນຸສ຺ສາ ນາວາ ຈ ອຓ຺ຓເວ;

ເອວໍ ນາມຎ຺ຈ ຣູປຎ຺ຈ, ອຸໂຠ ອຎ຺ໂຎຎ຺ຎນິສ຺ສິຕາ’’ຕິ.

ເອວໍ ນານານເຍຫິ ນາມຣູປໍ ວວຕ຺ຖາປຍໂຕ ສຕ຺ຕສຎ຺ຎໍ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ອສມ຺ໂມຫຠູມິຍໍ ຐິຕໍ ນາມຣູປານໍ ຍາຖາວທສ຺ສນໍ ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ນາມຣູປວວຕ຺ຖານນ຺ຕິປິ ສງ຺ຂາຣປຣິຈ຺ເຉໂທຕິປິ ເອຕສ຺ເສວ ອຘິວຈນໍ.

ອິຕິ ສາຘຸຊນປາໂມຊ຺ຊຕ຺ຖາຍ ກເຕ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ

ປຎ຺ຎາຠາວນາຘິກາເຣ

ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິນິທ຺ເທໂສ ນາມ

ອຏ຺ຐາຣສໂມ ປຣິຈ຺ເຉໂທ.