໑໗. ປຎ຺ຎາຠູມິນິທ຺ເທໂສ

ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທກຖາ

໕໗໐. ອິທານິ ‘‘ຂນ຺ຘາຍຕນຘາຕຸອິນ຺ທ຺ຣິຍສຈ຺ຈປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທາທິເຠທາ ຘມ຺ມາ ຠູມີ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕສຸ ອິມິສ຺ສາ ປຎ຺ຎາຍ ຠູມິຠູເຕສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຍສ຺ມາ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທເຈວ, ອາທິສທ຺ເທນ ສງ຺ຄຫິຕາ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນາ ຘມ຺ມາ ຈ ອວເສສາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ວຓ຺ຓນາກ຺ກໂມ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ.

ຕຕ຺ຖ ອວິຊ຺ຊາທໂຍ ຕາວ ຘມ຺ມາ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ –

‘‘ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ? ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສງ຺ຂາຣາ, ສງ຺ຂາຣປຈ຺ຈຍາ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍາ ນາມຣູປໍ, ນາມຣູປປຈ຺ຈຍາ ສຬາຍຕນໍ, ສຬາຍຕນປຈ຺ຈຍາ ຜສ຺ໂສ, ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ເວທນາ, ເວທນາປຈ຺ຈຍາ ຕຓ຺ຫາ, ຕຓ຺ຫາປຈ຺ຈຍາ ອຸປາທານໍ, ອຸປາທານປຈ຺ຈຍາ ຠໂວ, ຠວປຈ຺ຈຍາ ຊາຕິ, ຊາຕິປຈ຺ຈຍາ ຊຣາມຣຓໍ ໂສກປຣິເທວທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສຸປາຍາສາ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ. ເອວເມຕສ຺ສ ເກວລສ຺ສ ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ສມຸທໂຍ ໂຫຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໑).

ຊຣາມຣຓາທໂຍ ປນ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນາ ຘມ຺ມາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ –

‘‘ກຕເມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນາ ຘມ຺ມາ? ຊຣາມຣຓໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນິຈ຺ຈໍ ສງ຺ຂຕໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນໍ ຂຍຘມ຺ມໍ ວຍຘມ຺ມໍ ວິຣາຄຘມ຺ມໍ ນິໂຣຘຘມ຺ມໍ. ຊາຕິ, ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ຠໂວ… ອຸປາທານໍ… ຕຓ຺ຫາ… ເວທນາ… ຜສ຺ໂສ… ສຬາຍຕນໍ… ນາມຣູປໍ… ວິຎ຺ຎາຓໍ… ສງ຺ຂາຣາ… ອວິຊ຺ຊາ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນິຈ຺ຈາ ສງ຺ຂຕາ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນາ ຂຍຘມ຺ມາ ວຍຘມ຺ມາ ວິຣາຄຘມ຺ມາ ນິໂຣຘຘມ຺ມາ. ອິເມ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໒໐).

໕໗໑. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ. ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທຕິ ປຈ຺ຈຍຘມ຺ມາ ເວທິຕພ຺ພາ. ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນາ ຘມ຺ມາຕິ ເຕຫິ ເຕຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕຘມ຺ມາ. ກຖມິທໍ ຊານິຕພ຺ພນ຺ຕິ ເຈ? ຠຄວໂຕ ວຈເນນ. ຠຄວຕາ ຫິ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນຘມ຺ມເທສນາສຸຕ຺ເຕ –

‘‘ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ? ຊາຕິປຈ຺ຈຍາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຊຣາມຣຓໍ, ອຸປ຺ປາທາ ວາ ຕຖາຄຕານໍ ອນຸປ຺ປາທາ ວາ ຕຖາຄຕານໍ ຐິຕາວ ສາ ຘາຕຸ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕຕາ ຘມ຺ມນິຍາມຕາ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍຕາ. ຕໍ ຕຖາຄໂຕ ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌຕິ ອຠິສເມຕິ, ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອຠິສເມຕ຺ວາ ອາຈິກ຺ຂຕິ ເທເສຕິ ປຎ຺ຎເປຕິ ປຏ຺ຐເປຕິ ວິວຣຕິ ວິຠຊຕິ ອຸຕ຺ຕານີກໂຣຕິ, ປສ຺ສຖາຕິ ຈາຫ. ຊາຕິປຈ຺ຈຍາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຊຣາມຣຓໍ. ຠວປຈ຺ຈຍາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຊາຕິ…ເປ… ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສງ຺ຂາຣາ ອຸປ຺ປາທາ ວາ ຕຖາຄຕານໍ…ເປ… ອຸຕ຺ຕານີກໂຣຕິ ປສ຺ສຖາຕິ ຈາຫ. ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສງ຺ຂາຣາ. ອິຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາ ຕຕ຺ຣ ຕຖຕາ ອວິຕຖຕາ ອນຎ຺ຎຖຕາ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍຕາ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໒໐).

໕໗໒. ເອວໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທໍ ເທເສນ຺ເຕນ ຕຖຕາທີຫິ ເວວຈເນຫິ ປຈ຺ຈຍຘມ຺ມາວ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຕສ຺ມາ ຊຣາມຣຓາທີນໍ ຘມ຺ມານໍ ປຈ຺ຈຍລກ຺ຂໂຓ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ, ທຸກ຺ຂານຸພນ຺ຘນຣໂສ, ກຸມ຺ມຄ຺ຄປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ໂສ ປນາຍໍ ເຕຫິ ເຕຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ອນູນາຘິເກເຫວ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ສມ຺ຠວໂຕ ຕຖຕາຕິ, ສາມຄ຺ຄິໍ ອຸປຄເຕສຸ ປຈ຺ຈເຍສຸ ມຸຫຸຕ຺ຕມ຺ປິ ຕໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ ອສມ຺ຠວາຠາວໂຕ ອວິຕຖຕາຕິ, ອຎ຺ຎຘມ຺ມປຈ຺ຈເຍຫິ ອຎ຺ຎຘມ຺ມານຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ອນຎ຺ຎຖຕາຕິ, ຍຖາວຸຕ຺ຕານໍ ເອເຕສໍ ຊຣາມຣຓາທີນໍ ປຈ຺ຈຍໂຕ ວາ ປຈ຺ຈຍສມູຫໂຕ ວາ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍຕາຕິ ວຸຕ຺ໂຕ.

໕໗໓. ຕຕ຺ຣາຍໍ ວຈນຕ຺ໂຖ, ອິເມສໍ ປຈ຺ຈຍາ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍາ. ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍາ ເອວ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍຕາ. ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍານໍ ວາ ສມູໂຫ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍຕາ. ລກ຺ຂຓໍ ປເນຕ຺ຖ ສທ຺ທສຕ຺ຖໂຕ ປຣິເຍສິຕພ຺ພໍ.

໕໗໔. ເກຈິ ປນ ປຏິຈ຺ຈ ສມ຺ມາ ຈ ຕິຕ຺ຖິຍປຣິກປ຺ປິຕປກຕິປຸຣິສາທິກາຣຓນິຣເປກ຺ໂຂ ອຸປ຺ປາໂທ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທຕິ ເອວໍ ອຸປ຺ປາທມຕ຺ຕໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ກສ຺ມາ? ສຸຕ຺ຕາຠາວໂຕ, ສຸຕ຺ຕວິໂຣຘໂຕ, ຄມ຺ຠີຣນຍາສມ຺ຠວໂຕ, ສທ຺ທເຠທໂຕ ຈ. ‘‘ອຸປ຺ປາທມຕ຺ຕໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ’’ຕິ ຫິ ສຸຕ຺ຕໍ ນຕ຺ຖິ. ຕໍ ‘‘ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ’’ຕິ ຈ ວທນ຺ຕສ຺ສ ປເທສວິຫາຣສຸຕ຺ຕວິໂຣໂຘ ອາປຊ຺ຊຕິ. ກຖໍ? ຠຄວໂຕ ຫິ ‘‘ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຣຕ຺ຕິຍາ ປຐມໍ ຍາມໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທໍ ອນຸໂລມປຏິໂລມໍ ມນສາກາສີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑) ອາທິວຈນໂຕ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທມນສິກາໂຣ ປຐມາຠິສມ຺ພຸທ຺ຘວິຫາໂຣ, ປເທສວິຫາໂຣ ຈ ຕສ຺ເສກເທສວິຫາໂຣ. ຍຖາຫ ‘‘ເຍນ ສ຺ວາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິຫາເຣນ ປຐມາຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວິຫຣາມິ, ຕສ຺ສ ປເທເສນ ວິຫາສິ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໑). ຕຕ຺ຣ ຈ ປຈ຺ຈຍາກາຣທສ຺ສເນນ ວິຫາສິ, ນ ອຸປ຺ປາທມຕ຺ຕທສ຺ສເນນາຕິ. ຍຖາຫ ‘‘ໂສ ເອວໍ ປຊານາມິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິປຈ຺ຈຍາປິ ເວທຍິຕໍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິປຈ຺ຈຍາປິ ເວທຍິຕໍ ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ປປຈ຺ຈຍາປິ ເວທຍິຕ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໑) ສພ຺ພໍ ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ອຸປ຺ປາທມຕ຺ຕໍ ‘‘ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ’’ຕິ ວທນ຺ຕສ຺ສ ປເທສວິຫາຣສຸຕ຺ຕວິໂຣໂຘ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຕຖາ ກຈ຺ຈານສຸຕ຺ຕວິໂຣໂຘ.

ກຈ຺ຈານສຸຕ຺ເຕປິ ຫິ ‘‘ໂລກສມຸທຍໍ ໂຂ, ກຈ຺ຈານ, ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສໂຕ ຍາ ໂລເກ ນຕ຺ຖິຕາ, ສາ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໕) ອນຸໂລມປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ ໂລກປຈ຺ຈຍໂຕ ‘‘ໂລກສມຸທໂຍ’’ຕິ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິສມຸຄ຺ຆາຕຕ຺ຖໍ ປກາສິໂຕ, ນ ອຸປ຺ປາທມຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ອຸປ຺ປາທມຕ຺ຕທສ຺ສເນນ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິຍາ ສມຸຄ຺ຆາໂຕ ໂຫຕິ. ປຈ຺ຈຍານຸປຣມທສ຺ສເນນ ປນ ໂຫຕິ. ປຈ຺ຈຍານຸປຣເມ ຜລານຸປຣມໂຕຕິ. ເອວໍ ອຸປ຺ປາທມຕ຺ຕໍ ‘‘ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ’’ຕິ ວທນ຺ຕສ຺ສ ກຈ຺ຈານສຸຕ຺ຕວິໂຣໂຘປິ ອາປຊ຺ຊຕິ.

ຄມ຺ຠີຣນຍາສມ຺ຠວໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຂ ປເນຕໍ ຠຄວຕາ ‘‘ຄມ຺ຠີໂຣ ຈາຍໍ, ອານນ຺ທ, ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ ຄມ຺ຠີຣາວຠາໂສ ຈາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໙໕; ສໍ. ນິ. ໒.໖໐). ຄມ຺ຠີຣຕ຺ຕຎ຺ຈ ນາມ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ, ຕໍ ປຣໂຕ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສາມ. ຕໍ ອຸປ຺ປາທມຕ຺ເຕ ນຕ຺ຖິ. ຈຕຸພ຺ພິຘນຍປຏິມຓ຺ຑິຕຎ຺ເຈຕໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທໍ ວຓ຺ຓຍນ຺ຕິ, ຕມ຺ປິ ນຍຈຕຸກ຺ກໍ ອຸປ຺ປາທມຕ຺ເຕ ນຕ຺ຖີຕິ ຄມ຺ຠີຣນຍາສມ຺ຠວໂຕປິ ນ ອຸປ຺ປາທມຕ຺ຕໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ.

໕໗໕. ສທ຺ທເຠທໂຕຕິ ປຏິຈ຺ຈສທ຺ໂທ ຈ ປນາຍໍ ສມາເນ ກຕ຺ຕຣິ ປຸພ຺ພກາເລ ປຍຸຊ຺ຊມາໂນ ອຕ຺ຖສິທ຺ຘິກໂຣ ໂຫຕິ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ, ‘‘ຈກ຺ຂຸຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ຣູເປ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໔໓). ອິຘ ປນ ຠາວສາຘເນນ ອຸປ຺ປາທສທ຺ເທນ ສທ຺ຘິໍ ປຍຸຊ຺ຊມາໂນ ສມານສ຺ສ ກຕ຺ຕຸ ອຠາວໂຕ ສທ຺ທເຠທໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ນ ຈ ກິຎ຺ຈິ ອຕ຺ຖໍ ສາເຘຕີຕິ ສທ຺ທເຠທໂຕປິ ນ ອຸປ຺ປາທມຕ຺ຕໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສິຍາ – ‘‘ໂຫຕິ-ສທ຺ເທນ ສທ຺ຘິໍ ໂຍຊຍິສ຺ສາມ ‘ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ ໂຫຕີ’ຕິ’’, ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ. ກສ຺ມາ? ໂຍຄາຠາວໂຕ ເຈວ, ອຸປ຺ປາທສ຺ສ ຈ ອຸປ຺ປາທປຕ຺ຕິໂທສໂຕ. ‘‘ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທໍ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທເສສ຺ສາມິ. ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ…ເປ… ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໑). ອິເມສຸ ຫິ ປເທສຸ ເອເກນປິ ສທ຺ຘິໍ ໂຫຕິ-ສທ຺ໂທ ໂຍຄໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ, ນ ຈ ອຸປ຺ປາໂທ ໂຫຕິ. ສເຈ ຠເວຍ຺ຍ, ອຸປ຺ປາທສ຺ສາປິ ອຸປ຺ປາໂທ ປາປຸເຓຍ຺ຍາຕິ.

໕໗໖. ເຍປິ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ ‘‘ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍານໍ ຠາໂວ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍຕາ, ຠາໂວ ຈ ນາມ ໂຍ ອາກາໂຣ ອວິຊ຺ຊາທີນໍ ສງ຺ຂາຣາທິປາຕຸຠາເວ ເຫຕຸ, ໂສ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ສງ຺ຂາຣວິກາເຣ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທສຎ຺ຎາ’’ຕິ, ເຕສໍ ຕໍ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ກສ຺ມາ? ອວິຊ຺ຊາທີນໍ ເຫຕຸວຈນໂຕ. ຠຄວຕາ ຫິ ‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ, ອານນ຺ທ, ເອເສວ ເຫຕຸ, ເອຕໍ ນິທານໍ, ເອສ ສມຸທໂຍ, ເອສ ປຈ຺ຈໂຍ ຊຣາມຣຓສ຺ສ ຍທິທໍ ຊາຕິ…ເປ… ສງ຺ຂາຣານໍ, ຍທິທໍ ອວິຊ຺ຊາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໙໘ ອາທໂຍ) ເອວໍ ອວິຊ຺ຊາທໂຍວ ເຫຕູຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ເຕສໍ ວິກາໂຣ. ຕສ຺ມາ ‘‘ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທຕິ ປຈ຺ຈຍຘມ຺ມາ ເວທິຕພ຺ພາ’’ຕິ ອິຕິ ຍໍ ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ສມ຺ມາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໕໗໗. ຍາ ປເນຕ຺ຖ ‘‘ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ’’ຕິ ອິມາຍ ພ຺ຍຎ຺ຊນຈ຺ຉາຍາຍ ອຸປ຺ປາໂທເຍວາຍໍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ສຎ຺ຎາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ສາ ອິມສ຺ສ ປທສ຺ສ ເອວມຕ຺ຖໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວູປສເມຕພ຺ພາ. ຠຄວຕາ ຫິ,

ທ຺ເວຘາ ຕໂຕ ປວຕ຺ເຕ, ຘມ຺ມສມູເຫ ຍໂຕ ອິທໍ ວຈນໍ;

ຕປ຺ປຈ຺ຈໂຍ ຕໂຕຍໍ, ຜໂລປຈາເຣນ ອິຕິ ວຸຕ຺ໂຕ.

ໂຍ ຫິ ອຍໍ ປຈ຺ຈຍຕາຍ ປວຕ຺ໂຕ ຘມ຺ມສມູໂຫ, ຕຕ຺ຖ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທຕິ ອິທໍ ວຈນໍ ທ຺ວິຘາ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ໂສ ຫິ ຍສ຺ມາ ປຕີຍມາໂນ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ຈ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ມາ ປຈ຺ເຈຕຸມຣຫນ຺ຕິ ນໍ ປຓ຺ຑິຕາຕິ ປຏິຈ຺ໂຈ. ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ຈ ສຫ ສມ຺ມາ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນ ເອເກກໂຕ, ນາປິ ອເຫຕຸໂຕຕິ ສມຸປ຺ປາໂທ. ເອວໍ ປຏິຈ຺ໂຈ ຈ ໂສ ສມຸປ຺ປາໂທ ຈາຕິ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ. ອປິຈ ສຫ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ສມຸປ຺ປາໂທ, ປຈ຺ຈຍສາມຄ຺ຄິໍ ປນ ປຏິຈ຺ຈ ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຍາຕິ ເອວມ຺ປິ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ. ຕສ຺ສ ຈາຍໍ ເຫຕຸສມູໂຫ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ ອຍມ຺ປິ, ຍຖາ ໂລເກ ເສມ຺ຫສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ຄຸໂຬ ເສມ຺ໂຫ ຄຸໂຬຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຍຖາ ຈ ສາສເນ ສຸຂປ຺ປຈ຺ຈໂຍ ພຸທ຺ຘານໍ ອຸປ຺ປາໂທ ‘‘ສຸໂຂ ພຸທ຺ຘານໍ ອຸປ຺ປາໂທ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕຖາ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ ອິຈ຺ເຈວ ຜລໂວຫາເຣນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໕໗໘. ອຖ ວາ,

ປຏິມຸຂມິໂຕຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ເຫຕຸສມູໂຫ ອຍໍ ປຏິຈ຺ໂຈຕິ;

ສຫິເຕ ອຸປ຺ປາເທຕິ ຈ, ອິຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ໂສ ສມຸປ຺ປາໂທ.

ໂຍ ຫິ ເອສ ສງ຺ຂາຣາທີນໍ ປາຕຸຠາວາຍ ອວິຊ຺ຊາທິເອເກກເຫຕຸສີເສນ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ ເຫຕຸສມູໂຫ, ໂສ ສາຘາຣຓຜລນິປ຺ຜາທກຏ຺ເຐນ ອເວກລ຺ລຏ຺ເຐນ ຈ ສາມຄ຺ຄິອງ຺ຄານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ເຎນ ປຏິມຸຂໍ ອິໂຕ ຄໂຕຕິ ກຕ຺ວາ ປຏິຈ຺ໂຈຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສ຺ວາຍໍ ສຫິເຕເຍວ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອວິນິພ຺ໂຠຄວຸຕ຺ຕິຘມ຺ເມ ອຸປ຺ປາເທຕີຕິ ສມຸປ຺ປາໂທຕິປິ ວຸຕ຺ໂຕ. ເອວມ຺ປິ ປຏິຈ຺ໂຈ ຈ ໂສ ສມຸປ຺ປາໂທ ຈາຕິ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ.

໕໗໙. ອປໂຣ ນໂຍ –

ປຈ຺ຈຍຕາ ອຎ຺ໂຎຎ຺ຎໍ, ປຏິຈ຺ຈ ຍສ຺ມາ ສມໍ ສຫ ຈ ຘມ຺ເມ;

ອຍມຸປ຺ປາເທຕິ ຕໂຕປິ, ເອວມິຘ ຠາສິຕາ ມຸນິນາ.

ອວິຊ຺ຊາທິສີເສນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐປຈ຺ຈເຍສຸ ຫິ ເຍ ປຈ຺ຈຍາ ຍໍ ສງ຺ຂາຣາທິກໍ ຘມ຺ມໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕິ, ນ ເຕ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອປຏິຈ຺ຈ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎເວກລ຺ເລ ສຕິ ອຸປ຺ປາເທຕຸໍ ສມຕ຺ຖາຕິ. ຕສ຺ມາ ປຏິຈ຺ຈ ສມໍ ສຫ ຈ ນ ເອເກກເທສໍ, ນາປິ ປຸພ຺ພາປຣຠາເວນ ອຍໍ ປຈ຺ຈຍຕາ ຘມ຺ເມ ອຸປ຺ປາເທຕີຕິ ອຕ຺ຖານຸສາຣໂວຫາຣກຸສເລນ ມຸນິນາ ເອວມິຘ ຠາສິຕາ, ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທຕ຺ເວວ ຠາສິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໕໘໐. ເອວໍ ຠາສມາເນນ ຈ,

ປຸຣິເມນ ສສ຺ສຕາທີນ, ມຠາໂວ ປຈ຺ຉິເມນ ຈ ປເທນ;

ອຸຈ຺ເຉທາທິວິຆາໂຕ, ທ຺ວເຍນ ປຣິທີປິໂຕ ຎາໂຍ.

ປຸຣິເມນາຕິ ປຈ຺ຈຍສາມຄ຺ຄິປຣິທີປເກນ ປຏິຈ຺ຈປເທນ ປວຕ຺ຕິຘມ຺ມານໍ ປຈ຺ຈຍສາມຄ຺ຄິຍໍ ອາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິຕ຺ຕາ ສສ຺ສຕາເຫຕຸວິສມເຫຕຸວສວຕ຺ຕິວາທປ຺ປເຠທານໍ ສສ຺ສຕາທີນໍ ອຠາໂວ ປຣິທີປິໂຕ ໂຫຕິ? ກິໍ ຫິ ສສ຺ສຕານໍ, ອເຫຕຸອາທິວເສນ ວາ ປວຕ຺ຕານໍ ປຈ຺ຈຍສາມຄ຺ຄິຍາຕິ? ປຈ຺ຉິເມນ ຈ ປເທນາຕິ ຘມ຺ມານໍ ອຸປ຺ປາທປຣິທີປເກນ ສມຸປ຺ປາທປເທນ ປຈ຺ຈຍສາມຄ຺ຄິຍໍ ຘມ຺ມານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ວິຫຕາ ອຸຈ຺ເຉທນຕ຺ຖິກອກິຣິຍວາທາຕິ ອຸຈ຺ເຉທາທິວິຆາໂຕ ປຣິທີປິໂຕ ໂຫຕິ. ປຸຣິມປຸຣິມປຈ຺ຈຍວເສນ ຫິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາເນສຸ ຘມ຺ເມສຸ ກຸໂຕ ອຸຈ຺ເຉໂທ, ນຕ຺ຖິກາກິຣິຍວາທາ ຈາຕິ. ທ຺ວເຍນາຕິ ສກເລນ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທວຈເນນ ຕສ຺ສາ ຕສ຺ສາ ປຈ຺ຈຍສາມຄ຺ຄິຍາ ສນ຺ຕຕິໍ ອວິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ເຕສໍ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ສມ຺ຠວໂຕ ມຊ຺ຌິມາ ປຏິປທາ, ‘‘ໂສ ກໂຣຕິ ໂສ ປຏິສໍເວເທຕິ, ອຎ຺ໂຎ ກໂຣຕິ ອຎ຺ໂຎ ປຏິສໍເວເທຕີ’’ຕິ ວາທປ຺ປຫານໍ, ຊນປທນິຣຸຕ຺ຕິຍາ ອນຠິນິເວໂສ, ສມຎ຺ຎາຍ ອນຕິຘາວນນ຺ຕິ ອຍໍ ຎາໂຍ ປຣິທີປິໂຕ ໂຫຕີຕິ ອຍໍ ຕາວ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທຕິ ວຈນມຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ.

໕໘໑. ຍາ ປນາຍໍ ຠຄວຕາ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທໍ ເທເສນ຺ເຕນ ‘‘ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕາ ຕນ຺ຕິ, ຕສ຺ສາ ອຕ຺ຖສໍວຓ຺ຓນໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ວິຠຊ຺ຊວາທິມຓ຺ຑລໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ອາຈຣິເຍ ອນພ຺ຠາຈິກ຺ຂນ຺ເຕນ ສກສມຍໍ ອໂວກ຺ກມນ຺ເຕນ ປຣສມຍໍ ອນາຍູຫນ຺ເຕນ ສຸຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຏິພາຫນ຺ເຕນ ວິນຍໍ ອນຸໂລເມນ຺ເຕນ ມຫາປເທເສ ໂອໂລເກນ຺ເຕນ ຘມ຺ມໍ ທີເປນ຺ເຕນ ອຕ຺ຖໍ ສງ຺ຄາເຫນ຺ເຕນ ຕເມວຕ຺ຖໍ ປຸນຣາວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອປເຣຫິປິ ປຣິຍາຍນ຺ຕເຣຫິ ນິທ຺ທິສນ຺ເຕນ ຈ ຍສ຺ມາ ອຕ຺ຖສໍວຓ຺ຓນາ ກາຕພ຺ພາ ໂຫຕິ, ປກຕິຍາປິ ຈ ທຸກ຺ກຣາວ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທສ຺ສ ອຕ຺ຖສໍວຓ຺ຓນາ. ຍຖາຫຸ ໂປຣາຓາ –

‘‘ສຈ຺ຈໍ ສຕ຺ໂຕ ປຏິສນ຺ຘິ, ປຈ຺ຈຍາກາຣເມວ ຈ;

ທຸທ຺ທສາ ຈຕຸໂຣ ຘມ຺ມາ, ເທເສຕຸໍ ຈ ສຸທຸກ຺ກຣາ’’ຕິ.

ຕສ຺ມາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອາຄມາຘິຄມປ຺ປຕ຺ເຕຫິ ນ ສຸກຣາ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທສ຺ສຕ຺ຖວຓ຺ຓນາຕິ ປຣິຕຸລຍິຕ຺ວາ,

ວຕ຺ຕຸກາໂມ ອຫໍ ອຊ຺ຊ, ປຈ຺ຈຍາກາຣວຓ຺ຓນໍ;

ປຕິຏ຺ຐໍ ນາຘິຄຈ຺ຉາມິ, ອຊ຺ໂຌຄາຬ຺ໂຫວ ສາຄຣໍ.

ສາສນໍ ປນິທໍ ນານາ, ເທສນານຍມຓ຺ຑິຕໍ;

ປຸພ຺ພາຈຣິຍມຄ຺ໂຄ ຈ, ອພ຺ໂພຈ຺ຉິນ຺ໂນ ປວຕ຺ຕຕິ.

ຍສ຺ມາ ຕສ຺ມາ ຕທຸຠຍໍ, ສນ຺ນິສ຺ສາຍຕ຺ຖວຓ຺ຓນໍ;

ອາຣຠິສ຺ສາມິ ເອຕສ຺ສ, ຕໍ ສຸຓາຖ ສມາຫິຕາ.

ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ປຸພ຺ພາຈຣິເຍຫິ –

‘‘ໂຍ ໂກຈິ ມໍ ອຏ຺ຐິກຕ຺ວາ ສຸເຓຍ຺ຍ,

ລເຠຖ ປຸພ຺ພາປຣິຍໍ ວິເສສໍ;

ລທ຺ຘານ ປຸພ຺ພາປຣິຍໍ ວິເສສໍ,

ອທສ຺ສນໍ ມຈ຺ຈຸຣາຊສ຺ສ ຄຈ຺ເຉ’’ຕິ.

໕໘໒. ອິຕິ ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາຕິອາທີສຸ ຫິ ອາທິໂຕເຍວ ຕາວ,

ເທສນາເຠທໂຕ ອຕ຺ຖ, ລກ຺ຂເຓກວິຘາທິໂຕ. ອງ຺ຄານຎ຺ຈ ວວຕ຺ຖານາ, ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

ຕຕ຺ຖ ເທສນາເຠທໂຕຕິ ຠຄວໂຕ ຫິ ວລ຺ລິຫາຣການໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ປຸຣິສານໍ ວລ຺ລິຄຫຓໍ ວິຍ ອາທິໂຕ ວາ ມຊ຺ຌໂຕ ວາ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ປຣິໂຍສານໍ, ຕຖາ ປຣິໂຍສານໂຕ ວາ ມຊ຺ຌໂຕ ວາ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອາທີຕິ ຈຕຸພ຺ພິຘາ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທເທສນາ.

ຍຖາ ຫິ ວລ຺ລິຫາຣເກສຸ ຈຕູສຸ ປຸຣິເສສຸ ເອໂກ ວລ຺ລິຍາ ມູລເມວ ປຐມໍ ປສ຺ສຕິ, ໂສ ຕໍ ມູເລ ເຉຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ອາກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ອາທາຍ ກມ຺ເມ ອຸປເນຕິ, ເອວໍ ຠຄວາ ‘‘ອິຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາ…ເປ… ຊາຕິປຈ຺ຈຍາ ຊຣາມຣຓ’’ນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໔໐໒; ສໍ. ນິ. ໒.໒) ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ປຣິໂຍສານາປິ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທໍ ເທເສຕິ.

ຍຖາ ປນ ເຕສຸ ປຸຣິເສສຸ ເອໂກ ວລ຺ລິຍາ ມຊ຺ຌໍ ປຐມໍ ປສ຺ສຕິ, ໂສ ມຊ຺ເຌ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸປຣິຠາຄຎ຺ເຎວ ອາກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ອາທາຍ ກມ຺ເມ ອຸປເນຕິ, ເອວໍ ຠຄວາ ‘‘ຕສ຺ສ ຕໍ ເວທນໍ ອຠິນນ຺ທໂຕ ອຠິວທໂຕ ອຊ຺ໂຌສາຍ ຕິຏ຺ຐໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ນນ຺ທີ. ຍາ ເວທນາສຸ ນນ຺ທີ, ຕທຸປາທານໍ. ຕສ຺ສຸປາທານປຈ຺ຈຍາ ຠໂວ, ຠວປຈ຺ຈຍາ ຊາຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໔໐໙; ສໍ. ນິ. ໓.໕) ມຊ຺ຌໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ປຣິໂຍສານາປິ ເທເສຕິ.

ຍຖາ ຈ ເຕສຸ ປຸຣິເສສຸ ເອໂກ ວລ຺ລິຍາ ອຄ຺ຄໍ ປຐມໍ ປສ຺ສຕິ, ໂສ ອຄ຺ເຄ ຄເຫຕ຺ວາ ອຄ຺ຄານຸສາເຣນ ຍາວ ມູລາ ສພ຺ພໍ ອາທາຍ ກມ຺ເມ ອຸປເນຕິ, ເອວໍ ຠຄວາ ‘‘ຊາຕິປຈ຺ຈຍາ ຊຣາມຣຓນ຺ຕິ ອິຕິ ໂຂ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຊາຕິປຈ຺ຈຍາ ນຸ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຊຣາມຣຓໍ ໂນ ວາ ກຖໍ ໂວ ເອຕ຺ຖ ໂຫຕີຕິ? ຊາຕິປຈ຺ຈຍາ, ຠນ຺ເຕ, ຊຣາມຣຓໍ. ເອວໍ ໂນ ເອຕ຺ຖ ໂຫຕິ ຊາຕິປຈ຺ຈຍາ ຊຣາມຣຓນ຺ຕິ. ຠວປຈ຺ຈຍາ ຊາຕິ…ເປ… ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາຕິ ອິຕິ ໂຂ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ນຸ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສງ຺ຂາຣາ ໂນ ວາ ກຖໍ ໂວ ເອຕ຺ຖ ໂຫຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໔໐໓) ປຣິໂຍສານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອາທິໂຕປິ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທໍ ເທເສຕິ.

ຍຖາ ປເນເຕສຸ ປຸຣິເສສຸ ເອໂກ ວລ຺ລິຍາ ມຊ຺ຌເມວ ປຐມໍ ປສ຺ສຕິ, ໂສ ມຊ຺ເຌ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາ ໂອຕຣນ຺ໂຕ ຍາວ ມູລາ ອາທາຍ ກມ຺ເມ ອຸປເນຕິ, ເອວໍ ຠຄວາ ‘‘ອິເມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາຫາຣາ ກິນ຺ນິທານາ, ກິໍສມຸທຍາ, ກິໍຊາຕິກາ, ກິໍປຠວາ? ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາຫາຣາ ຕຓ຺ຫານິທານາ, ຕຓ຺ຫາສມຸທຍາ, ຕຓ຺ຫາຊາຕິກາ, ຕຓ຺ຫາປຠວາ. ຕຓ຺ຫາ ກິນ຺ນິທານາ… ເວທນາ… ຜສ຺ໂສ… ສຬາຍຕນໍ… ນາມຣູປໍ… ວິຎ຺ຎາຓໍ… ສງ຺ຂາຣາ ກິນ຺ນິທານາ…ເປ… ສງ຺ຂາຣາ ອວິຊ຺ຊານິທານາ…ເປ… ອວິຊ຺ຊາປຠວາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໑) ມຊ຺ຌໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອາທິໂຕ ເທເສຕິ.

໕໘໓. ກສ຺ມາ ປເນວໍ ເທເສຕີຕິ? ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທສ຺ສ ສມນ຺ຕຠທ຺ທກຕ຺ຕາ ສຍຎ຺ຈ ເທສນາວິລາສປ຺ປຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ສມນ຺ຕຠທ຺ທໂກ ຫິ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ, ຕໂຕ ຕໂຕ ຎາຍປຏິເວຘາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິເຍວ. ເທສນາວິລາສປ຺ປຕ຺ໂຕ ຈ ຠຄວາ ຈຕຸເວສາຣຊ຺ຊປຏິສມ຺ຠິທາໂຍເຄນ ຈຕຸພ຺ພິຘຄມ຺ຠີຣຠາວປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ. ໂສ ເທສນາວິລາສປ຺ປຕ຺ຕຕ຺ຕາ ນານານເຍເຫວ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ.

ວິເສສໂຕ ປນສ຺ສ ຍາ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອນຸໂລມເທສນາ, ສາ ປວຕ຺ຕິກາຣຓວິຠາຄສໍມູຬ຺ຫໍ ເວເນຍ຺ຍຊນໍ ສມນຸປສ຺ສໂຕ ຍຖາສເກຫິ ກາຣເຓຫິ ປວຕ຺ຕິສນ຺ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກ຺ກມສນ຺ທສ຺ສນຕ຺ຖຎ຺ຈ ປວຕ຺ຕາຕິ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ພາ. ຍາ ປຣິໂຍສານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຏິໂລມເທສນາ, ສາ ‘‘ກິຈ຺ຉໍ ວຕາຍໍ ໂລໂກ ອາປນ຺ໂນ ຊາຍຕິ ຈ ຊີຍຕິ ຈ ມີຍຕິ ຈ ຈວຕິ ຈ ອຸປປຊ຺ຊຕິ ຈາ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໒.໕໗; ສໍ. ນິ. ໒.໔) ນເຍນ ກິຈ຺ຉາປນ຺ນໍ ໂລກໍ ອນຸວິໂລກຍໂຕ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິເວຘານຸສາເຣນ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຊຣາມຣຓາທິກສ຺ສ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອຕ຺ຕນາ ອຘິຄຕກາຣຓສນ຺ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ຍາ ມຊ຺ຌໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອາທິ ປວຕ຺ຕາ, ສາ ອາຫາຣນິທານວວຕ຺ຖາປນານຸສາເຣນ ຍາວ ອຕີຕໍ ອທ຺ຘານໍ ອຕິຫຣິຕ຺ວາ ປຸນ ອຕີຕທ຺ຘໂຕ ປຠຸຕິ ເຫຕຸຜລປຏິປາຏິສນ຺ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ຍາ ປນ ມຊ຺ຌໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ປຣິໂຍສານໍ ປວຕ຺ຕາ, ສາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ອທ຺ຘາເນ ອນາຄຕທ຺ຘເຫຕຸສມຸຏ຺ຐານໂຕ ປຠຸຕິ ອນາຄຕທ຺ຘສນ຺ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ຕາສຸ ຍາ ປວຕ຺ຕິກາຣຓສມ຺ມູຬ຺ຫສ຺ສ ເວເນຍ຺ຍຊນສ຺ສ ຍຖາສເກຫິ ກາຣເຓຫິ ປວຕ຺ຕິສນ຺ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກ຺ກມສນ຺ທສ຺ສນຕ຺ຖຎ຺ຈ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອນຸໂລມເທສນາ ວຸຕ຺ຕາ, ສາ ອິຘ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

໕໘໔. ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ອວິຊ຺ຊາ ອາທິໂຕ ວຸຕ຺ຕາ, ກິໍ ປກຕິວາທີນໍ ປກຕິ ວິຍ ອວິຊ຺ຊາປິ ອກາຣຓໍ ມູລກາຣຓໍ ໂລກສ຺ສາຕິ? ນ ອກາຣຓໍ. ‘‘ອາສວສມຸທຍາ ອວິຊ຺ຊາສມຸທໂຍ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໐໓) ຫິ ອວິຊ຺ຊາຍ ກາຣຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕ຺ຖິ ປນ ປຣິຍາໂຍ ເຍນ ມູລກາຣຓໍ ສິຍາ, ໂກ ປນ ໂສຕິ? ວຏ຺ຏກຖາຍ ສີສຠາໂວ.

ຠຄວາ ຫິ ວຏ຺ຏກຖໍ ກເຖນ຺ໂຕ ທ຺ເວ ຘມ຺ເມ ສີສໍ ກຕ຺ວາ ກເຖຕິ, ອວິຊ຺ຊໍ ວາ. ຍຖາຫ – ‘‘ປຸຣິມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂກຏິ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ ອວິຊ຺ຊາຍ ‘ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ອວິຊ຺ຊາ ນາໂຫສິ, ອຖ ປຈ຺ຉາ ສມຠວີ’ຕິ, ເອວຎ຺ເຈຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ວຸຈ຺ຈຕິ, ອຖ ຈ ປນ ປຎ຺ຎາຍຕິ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍາ ອວິຊ຺ຊາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑໐.໖໑). ຠວຕຓ຺ຫໍ ວາ. ຍຖາຫ – ‘‘ປຸຣິມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂກຏິ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ ຠວຕຓ຺ຫາຍ ‘ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ຠວຕຓ຺ຫາ ນາໂຫສິ, ອຖ ປຈ຺ຉາ ສມຠວີ’ຕິ, ເອວຎ຺ເຈຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ວຸຈ຺ຈຕິ, ອຖ ຈ ປນ ປຎ຺ຎາຍຕິ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍາ ຠວຕຓ຺ຫາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑໐.໖໒).

໕໘໕. ກສ຺ມາ ປນ ຠຄວາ ວຏ຺ຏກຖໍ ກເຖນ຺ໂຕ ອິເມ ທ຺ເວ ຘມ຺ເມ ສີສໍ ກຕ຺ວາ ກເຖຕີຕິ? ສຸຄຕິທຸຄ຺ຄຕິຄາມິໂນ ກມ຺ມສ຺ສ ວິເສສເຫຕຸຠູຕຕ຺ຕາ. ທຸຄ຺ຄຕິຄາມິໂນ ຫິ ກມ຺ມສ຺ສ ວິເສສເຫຕຸ ອວິຊ຺ຊາ. ກສ຺ມາ? ຍສ຺ມາ ອວິຊ຺ຊາຠິຠູໂຕ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ອຄ຺ຄິສນ຺ຕາປລຄຸຬາຠິຆາຕປຣິສ຺ສມາຠິຠູຕາ ວຊ຺ຌຄາວີ ຕາຍ ປຣິສ຺ສມາຕຸຣຕາຍ ນິຣສ຺ສາທມ຺ປິ ອຕ຺ຕໂນ ອນຕ຺ຖາວຫມ຺ປິ ຈ ອຸຓ຺ໂຫທກປານໍ ວິຍ ກິເລສສນ຺ຕາປໂຕ ນິຣສ຺ສາທມ຺ປິ ທຸຄ຺ຄຕິນິປາຕນໂຕ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ອນຕ຺ຖາວຫມ຺ປິ ປາຓາຕິປາຕາທິໍ ອເນກປ຺ປກາຣໍ ທຸຄ຺ຄຕິຄາມິກມ຺ມໍ ອາຣຠຕິ. ສຸຄຕິຄາມິໂນ ປນ ກມ຺ມສ຺ສ ວິເສສເຫຕຸ ຠວຕຓ຺ຫາ. ກສ຺ມາ? ຍສ຺ມາ ຠວຕຓ຺ຫາຠິຠູໂຕ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ສາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາ ຄາວີ ສີຕູທກຕຓ຺ຫາຍ ສອສ຺ສາທໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິສ຺ສມວິໂນທນຎ຺ຈ ສີຕູທກປານໍ ວິຍ ກິເລສສນ຺ຕາປວິຣຫໂຕ ສອສ຺ສາທໍ ສຸຄຕິສມ຺ປາປເນນ ອຕ຺ຕໂນ ທຸຄ຺ຄຕິທຸກ຺ຂປຣິສ຺ສມວິໂນທນຎ຺ຈ ປາຓາຕິປາຕາ ເວຣມຓິອາທິໍ ອເນກປ຺ປກາຣໍ ສຸຄຕິຄາມິກມ຺ມໍ ອາຣຠຕິ.

໕໘໖. ເອເຕສຸ ປນ ວຏ຺ຏກຖາຍ ສີສຠູເຕສຸ ຘມ຺ເມສຸ ກຕ຺ຖຈິ ຠຄວາ ເອກຘມ຺ມມູລິກໍ ເທສນໍ ເທເສຕິ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ, ‘‘ອິຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອວິຊ຺ຊູປນິສາ ສງ຺ຂາຣາ, ສງ຺ຂາຣູປນິສໍ ວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິອາທິ (ສໍ. ນິ. ໒.໒໓). ຕຖາ ‘‘ອຸປາທານິເຍສຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມສຸ ອສ຺ສາທານຸປສ຺ສິໂນ ວິຫຣໂຕ ຕຓ຺ຫາ ປວຑ຺ຒຕິ, ຕຓ຺ຫາປຈ຺ຈຍາ ອຸປາທານ’’ນ຺ຕິອາທິ (ສໍ. ນິ. ໒.໕໒). ກຕ຺ຖຈິ ອຸຠຍມູລິກມ຺ປິ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ, ‘‘ອວິຊ຺ຊານີວຣຓສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ພາລສ຺ສ ຕຓ຺ຫາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ເອວມຍໍ ກາໂຍ ສມຸທາຄໂຕ. ອິຕິ ອຍຎ຺ເຈວ ກາໂຍ ພຫິທ຺ຘາ ຈ ນາມຣູປໍ ອິຕ຺ເຖຕໍ ທ຺ວຍໍ. ທ຺ວຍໍ ປຏິຈ຺ຈ ຜສ຺ໂສ ສເຬວາຍຕນານິ, ເຍຫິ ຜຸຏ຺ໂຐ ພາໂລ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ປຏິສໍເວເທຕີ’’ຕິອາທິ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໙). ຕາສຸ ເທສນາສຸ ‘‘ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິ ອຍມິຘ ອວິຊ຺ຊາວເສນ ເອກຘມ຺ມມູລິກາ ເທສນາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອວໍ ຕາເວຕ຺ຖ ເທສນາເຠທໂຕ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

໕໘໗. ອຕ຺ຖໂຕຕິ ອວິຊ຺ຊາທີນໍ ປທານໍ ອຕ຺ຖໂຕ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ, ປູເຣຕຸໍ ອຍຸຕ຺ຕຏ຺ເຐນ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທິ ອວິນ຺ທິຍໍ ນາມ, ອລທ຺ຘພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໍ ອວິນ຺ທິຍໍ ວິນ຺ທຕີຕິ ອວິຊ຺ຊາ. ຕພ຺ພິປຣີຕໂຕ ກາຍສຸຈຣິຕາທິ ວິນ຺ທິຍໍ ນາມ, ຕໍ ວິນ຺ທິຍໍ ນ ວິນ຺ທຕີຕິ ອວິຊ຺ຊາ. ຂນ຺ຘານໍ ຣາສຏ຺ຐໍ, ອາຍຕນານໍ ອາຍຕນຏ຺ຐໍ, ຘາຕູນໍ ສຸຎ຺ຎຏ຺ຐໍ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ອຘິປຕິຍຏ຺ຐໍ, ສຈ຺ຈານໍ ຕຖຏ຺ຐໍ ອວິທິຕໍ ກໂຣຕີຕິປິ ອວິຊ຺ຊາ. ທຸກ຺ຂາທີນໍ ປີຬນາທິວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ອຕ຺ຖໍ ອວິທິຕໍ ກໂຣຕີຕິປິ ອວິຊ຺ຊາ. ອນ຺ຕວິຣຫິເຕ ສໍສາເຣ ສພ຺ພໂຍນິຄຕິຠວວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິສຕ຺ຕາວາເສສຸ ສຕ຺ເຕ ຊວາເປຕີຕິ ອວິຊ຺ຊາ. ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອວິຊ຺ຊມາເນສຸ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສາທີສຸ ຊວຕິ, ວິຊ຺ຊມາເນສຸປິ ຂນ຺ຘາທີສຸ ນ ຊວຕີຕິ ອວິຊ຺ຊາ. ອປິຈ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ວຕ຺ຖາຣມ຺ມຓານໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນານຎ຺ຈ ຘມ຺ມານໍ ຉາທນໂຕປິ ອວິຊ຺ຊາ.

ຍໍ ປຏິຈ຺ຈ ຜລເມຕິ, ໂສ ປຈ຺ຈໂຍ. ປຏິຈ຺ຈາຕິ ນ ວິນາ ອປຈ຺ຈກ຺ຂຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕີຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເຈວ ປວຕ຺ຕຕິ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປິຈ ອຸປກາຣກຏ຺ໂຐ ປຈ຺ຈຍຏ຺ໂຐ. ອວິຊ຺ຊາ ຈ ສາ ປຈ຺ຈໂຍ ຈາຕິ ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈໂຍ. ຕສ຺ມາ ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ.

ສງ຺ຂຕມຠິສງ຺ຂໂຣນ຺ຕີຕິ ສງ຺ຂາຣາ. ອປິຈ ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາ, ສງ຺ຂາຣສທ຺ເທນ ອາຄຕສງ຺ຂາຣາຕິ ທຸວິຘາ ສງ຺ຂາຣາ. ຕຕ຺ຖ ປຸຎ຺ຎາປຸຎ຺ຎາເນຎ຺ຊາຠິສງ຺ຂາຣາ ຕໂຍ, ກາຍວຈີຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາຣາ ຕໂຍຕິ ອິເມ ຉ ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາ. ເຕ ສພ຺ເພປິ ໂລກິຍກຸສລາກຸສລເຈຕນາມຕ຺ຕເມວ ໂຫນ຺ຕິ.

ສງ຺ຂຕສງ຺ຂາໂຣ, ອຠິສງ຺ຂຕສງ຺ຂາໂຣ, ອຠິສງ຺ຂຣຓກສງ຺ຂາໂຣ, ປໂຍຄາຠິສງ຺ຂາໂຣຕິ ອິເມ ປນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສງ຺ຂາຣ-ສທ຺ເທນ ອາຄຕສງ຺ຂາຣາ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອນິຈ຺ຈາ ວຕ ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໒.໒໒໑, ໒໗໒; ສໍ. ນິ. ໑.໑໘໖) ວຸຕ຺ຕາ ສພ຺ເພປິ ສປ຺ປຈ຺ຈຍາ ຘມ຺ມາ ສງ຺ຂຕສງ຺ຂາຣາ ນາມ. ກມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ຕາ ເຕຠູມກາ ຣູປາຣູປຘມ຺ມາ ອຠິສງ຺ຂຕສງ຺ຂາຣາຕິ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ວຸຕ຺ຕາ, ເຕປິ ‘‘ອນິຈ຺ຈາ ວຕ ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໒໒໑; ໒໗໒; ສໍ. ນິ. ໑.໑໘໖) ເອຕ຺ເຖວ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ວິສຸໍ ປນ ເນສໍ ອາຄຕຏ຺ຐານໍ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ເຕຠູມິກກຸສລາກຸສລເຈຕນາ ປນ ອຠິສງ຺ຂຣຓກສງ຺ຂາໂຣຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ສ ‘‘ອວິຊ຺ຊາຄໂຕຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ປຸຎ຺ຎຎ຺ເຈວ ສງ຺ຂາຣໍ ອຠິສງ຺ຂໂຣຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໒.໕໑) ອາຄຕຏ຺ຐານໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ກາຍິກເຈຕສິກໍ ປນ ວີຣິຍໍ ປໂຍຄາຠິສງ຺ຂາໂຣຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ໂສ ‘‘ຍາວຕິກາ ອຠິສງ຺ຂາຣສ຺ສ ຄຕິ, ຕາວຕິກາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອກ຺ຂາຫຕໍ ມຎ຺ເຎ ອຏ຺ຐາສີ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໓.໑໕) ອາຄໂຕ.

ນ ເກວລຎ຺ຈ ເອເຕເຍວ, ອຎ຺ເຎປິ ‘‘ສຎ຺ຎາເວທຍິຕນິໂຣຘໍ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ໂຂ, ອາວຸໂສ ວິສາຂ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຐມໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ ວຈີສງ຺ຂາໂຣ, ຕໂຕ ກາຍສງ຺ຂາໂຣ, ຕໂຕ ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາໂຣ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໔໖໔) ນເຍນ ສງ຺ຂາຣ-ສທ຺ເທນ ອາຄຕາ ອເນເກ ສງ຺ຂາຣາ. ເຕສຸ ນຕ຺ຖິ ໂສ ສງ຺ຂາໂຣ, ໂຍ ສງ຺ຂຕສງ຺ຂາເຣຫິ ສງ຺ຄຫໍ ນ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ອິໂຕ ປຣໍ ສງ຺ຂາຣປຈ຺ຈຍາ ວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິອາທີສຸ ວຸຕ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອວຸຕ຺ເຕ ປນ ວິຊານາຕີຕິ ວິຎ຺ຎາຓໍ. ນມຕີຕິ ນາມໍ. ຣຸປ຺ປຕີຕິ ຣູປໍ. ອາເຍ ຕໂນຕິ ອາຍຕຎ຺ຈ ນຍຕີຕິ ອາຍຕນໍ. ຜຸສຕີຕິ ຜສ຺ໂສ. ເວທຍຕີຕິ ເວທນາ. ປຣິຕສ຺ສຕີຕິ ຕຓ຺ຫາ. ອຸປາທິຍຕີຕິ ອຸປາທານໍ. ຠວຕິ ຠາວຍຕິ ຈາຕິ ຠໂວ. ຊນນໍ ຊາຕິ. ຊິຣຓໍ ຊຣາ. ມຣນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ມຣຓໍ. ໂສຈນໍ ໂສໂກ. ປຣິເທວນໍ ປຣິເທໂວ. ທຸກ຺ຂຍຕີຕິ ທຸກ຺ຂໍ. ອຸປ຺ປາທຏ຺ຐິຕິວເສນ ວາ ທ຺ວິຘາ ຂຓຕີຕິປິ ທຸກ຺ຂໍ. ທຸມ຺ມນຠາໂວ ໂທມນສ຺ສໍ. ຠຸໂສ ອາຍາໂສ ອຸປາຍາໂສ.

ສມ຺ຠວນ຺ຕີຕິ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ໂສກາທີເຫວ, ອຖ ໂຂ ສພ຺ພປເທຫິ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ-ສທ຺ທສ຺ສ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ. ອິຕຣຖາ ຫິ ‘‘ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ກິໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ນ ປຎ຺ຎາເຍຍ຺ຍ, ສມ຺ຠວນ຺ຕີຕິ ປນ ໂຍຊນາຍ ສຕິ ອວິຊ຺ຊາ ຈ ສາ ປຈ຺ຈໂຍ ຈາຕິ ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈໂຍ. ຕສ຺ມາ ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາ ສມ຺ຠວນ຺ຕີຕິ ປຈ຺ຈຍປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນວວຕ຺ຖານໍ ກຕໍ ໂຫຕິ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ.

ເອວນ຺ຕິ ນິທ຺ທິຏ຺ຐນຍນິທສ຺ສນໍ. ເຕນ ອວິຊ຺ຊາທີເຫວ ກາຣເຓຫິ, ນ ອິສ຺ສຣນິມ຺ມານາທີຫີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເອຕສ຺ສາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ. ເກວລສ຺ສາຕິ ອສມ຺ມິສ຺ສສ຺ສ, ສກລສ຺ສ ວາ. ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສາຕິ ທຸກ຺ຂສມູຫສ຺ສ, ນ ສຕ຺ຕສ຺ສ, ນ ສຸຂສຸຠາທີນໍ. ສມຸທໂຍຕິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ໂຫຕີຕິ ສມ຺ຠວຕິ. ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ຖໂຕ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

໕໘໘. ລກ຺ຂຓາທິໂຕຕິ ອວິຊ຺ຊາທີນໍ ລກ຺ຂຓາທິໂຕ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ອຎ຺ຎາຓລກ຺ຂຓາ ອວິຊ຺ຊາ, ສມ຺ໂມຫນຣສາ, ຉາທນປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ, ອາສວປທຏ຺ຐານາ. ອຠິສງ຺ຂຣຓລກ຺ຂຓາ ສງ຺ຂາຣາ, ອາຍູຫນຣສາ, ເຈຕນາປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ, ອວິຊ຺ຊາປທຏ຺ຐານາ. ວິຊານນລກ຺ຂຓໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ປຸພ຺ພງ຺ຄມຣສໍ, ປຏິສນ຺ຘິປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ, ສງ຺ຂາຣປທຏ຺ຐານໍ, ວຕ຺ຖາຣມ຺ມຓປທຏ຺ຐານໍ ວາ. ນມນລກ຺ຂຓໍ ນາມໍ, ສມ຺ປໂຍຄຣສໍ, ອວິນິພ຺ໂຠຄປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ, ວິຎ຺ຎາຓປທຏ຺ຐານໍ. ຣຸປ຺ປນລກ຺ຂຓໍ ຣູປໍ, ວິກິຣຓຣສໍ, ອພ຺ຍາກຕປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ, ວິຎ຺ຎາຓປທຏ຺ຐານໍ. ອາຍຕນລກ຺ຂຓໍ ສຬາຍຕນໍ, ທສ຺ສນາທິຣສໍ, ວຕ຺ຖຸທ຺ວາຣຠາວປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ, ນາມຣູປປທຏ຺ຐານໍ. ຜຸສນລກ຺ຂໂຓ ຜສ຺ໂສ, ສງ຺ຆຏ຺ຏນຣໂສ, ສງ຺ຄຕິປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ, ສຬາຍຕນປທຏ຺ຐາໂນ. ອນຸຠວນລກ຺ຂຓາ ເວທນາ, ວິສຍຣສສມ຺ໂຠຄຣສາ, ສຸຂທຸກ຺ຂປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ, ຜສ຺ສປທຏ຺ຐານາ. ເຫຕຸລກ຺ຂຓາ ຕຓ຺ຫາ, ອຠິນນ຺ທນຣສາ, ອຕິຕ຺ຕຠາວປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ, ເວທນາປທຏ຺ຐານາ. ຄຫຓລກ຺ຂຓໍ ອຸປາທານໍ, ອມຸຎ຺ຈນຣສໍ, ຕຓ຺ຫາທຬ຺ຫຕ຺ຕທິຏ຺ຐິປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ, ຕຓ຺ຫາປທຏ຺ຐານໍ. ກມ຺ມກມ຺ມຜລລກ຺ຂໂຓ ຠໂວ, ຠາວນຠວນຣໂສ, ກຸສລາກຸສລາພ຺ຍາກຕປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ, ອຸປາທານປທຏ຺ຐາໂນ. ຊາຕິອາທີນໍ ລກ຺ຂຓາທີນິ ສຈ຺ຈນິທ຺ເທເສ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພານິ. ເອວເມຕ຺ຖ ລກ຺ຂຓາທິໂຕປິ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

໕໘໙. ເອກວິຘາທິໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ອວິຊ຺ຊາ ອຎ຺ຎາຓາທສ຺ສນໂມຫາທິຠາວໂຕ ເອກວິຘາ. ອປ຺ປຏິປຕ຺ຕິມິຈ຺ຉາປຏິປຕ຺ຕິໂຕ ທຸວິຘາ. ຕຖາ ສສງ຺ຂາຣາສງ຺ຂາຣໂຕ. ເວທນຕ຺ຕຍສມ຺ປໂຍຄໂຕ ຕິວິຘາ. ຈຕຸສຈ຺ຈປຏິເວຘໂຕ ຈຕຸພ຺ພິຘາ. ຄຕິປຎ຺ຈກາທີນວຈ຺ຉາທນໂຕ ປຎ຺ຈວິຘາ. ທ຺ວາຣາຣມ຺ມຓໂຕ ປນ ສພ຺ເພສຸປິ ອຣູປຘມ຺ເມສຸ ຉພ຺ພິຘຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ສງ຺ຂາຣາ ສາສວວິປາກຘມ຺ມຘມ຺ມາທິຠາວໂຕ ເອກວິຘາ. ກຸສລາກຸສລໂຕ ທຸວິຘາ. ຕຖາ ປຣິຕ຺ຕມຫຄ຺ຄຕຫີນມຊ຺ຌິມມິຈ຺ຉຕ຺ຕນິຍຕານິຍຕໂຕ. ຕິວິຘາ ປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາຣາທິຠາວໂຕ. ຈຕຸພ຺ພິຘາ ຈຕຸໂຍນິສໍວຕ຺ຕນໂຕ. ປຎ຺ຈວິຘາ ປຎ຺ຈຄຕິຄາມິໂຕ.

ວິຎ຺ຎາຓໍ ໂລກິຍວິປາກາທິຠາວໂຕ ເອກວິຘໍ. ສເຫຕຸກາເຫຕຸກາທິໂຕ ທຸວິຘໍ. ຠວຕ຺ຕຍປຣິຍາປນ຺ນໂຕ, ເວທນຕ຺ຕຍສມ຺ປໂຍຄໂຕ, ອເຫຕຸກທ຺ວິເຫຕຸກຕິເຫຕຸກໂຕ ຈ ຕິວິຘໍ. ໂຍນິຄຕິວເສນ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ, ປຎ຺ຈວິຘຎ຺ຈ.

ນາມຣູປໍ ວິຎ຺ຎາຓສນ຺ນິສ຺ສຍໂຕ ກມ຺ມປຈ຺ຈຍໂຕ ຈ ເອກວິຘໍ. ສາຣມ຺ມຓນາຣມ຺ມຓໂຕ ທຸວິຘໍ. ອຕີຕາທິໂຕ ຕິວິຘໍ. ໂຍນິຄຕິວເສນ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ, ປຎ຺ຈວິຘຎ຺ຈ.

ສຬາຍຕນໍ ສຎ຺ຊາຕິສໂມສຣຓຏ຺ຐານໂຕ ເອກວິຘໍ. ຠູຕປ຺ປສາທວິຎ຺ຎາຓາທິໂຕ ທຸວິຘໍ. ສມ຺ປຕ຺ຕາສມ຺ປຕ຺ຕໂນຠຍໂຄຈຣໂຕ ຕິວິຘໍ. ໂຍນິຄຕິປຣິຍາປນ຺ນໂຕ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ປຎ຺ຈວິຘຎ຺ຈາຕິ ອິມິນາ ນເຍນ ຜສ຺ສາທີນມ຺ປິ ເອກວິຘາທິຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ເອກວິຘາທິໂຕປິ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

໕໙໐. ອງ຺ຄານຎ຺ຈ ວວຕ຺ຖານາຕິ ໂສກາທໂຍ ເຈຕ຺ຖ ຠວຈກ຺ກສ຺ສ ອວິຈ຺ເຉທທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕາ. ຊຣາມຣຓພ຺ຠາຫຕສ຺ສ ຫິ ພາລສ຺ສ ເຕ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ. ຍຖາຫ – ‘‘ອສ຺ສຸຕວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ສາຣີຣິກາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ເວທນາຍ ຜຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ໂສຈຕິ ກິລມຕິ ປຣິເທວຕິ ອຸຣຕ຺ຕາຬິໍ ກນ຺ທຕິ ສມ຺ໂມຫມາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໒໕໒). ຍາວ ຈ ເຕສໍ ປວຕ຺ຕິ, ຕາວ ອວິຊ຺ຊາຍາຕິ ປຸນປິ ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາຕິ ສມ຺ພນ຺ຘເມວ ໂຫຕິ ຠວຈກ຺ກໍ. ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ຊຣາມຣເຓເນວ ເອກສງ຺ເຂປໍ ກຕ຺ວາ ທ຺ວາທເສວ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທງ຺ຄານີຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ເອວເມຕ຺ຖ ອງ຺ຄານໍ ວວຕ຺ຖານໂຕປິ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

ອຍໍ ຕາເວຕ຺ຖ ສງ຺ເຂປກຖາ.

ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາສງ຺ຂາຣປທກຖາ

໕໖໑. ອຍໍ ປນ ວິຕ຺ຖາຣນໂຍ – ອວິຊ຺ຊາຕິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິຍາເຍນ ທຸກ຺ຂາທີສຸ ຈຕູສຸ ຐາເນສຸ ອຎ຺ຎາຓໍ, ອຠິຘມ຺ມປຣິຍາເຍນ ປຸພ຺ພນ຺ຕາທີຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຏ຺ຐສຸ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ອວິຊ຺ຊາ, ທຸກ຺ເຂ ອຎ຺ຎາຓໍ…ເປ… ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນິຍາ ປຏິປທາຍ ອຎ຺ຎາຓໍ, ປຸພ຺ພນ຺ເຕ ອຎ຺ຎາຓໍ, ອປຣນ຺ເຕ, ປຸພ຺ພນ຺ຕາປຣນ຺ເຕ, ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍຕາປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ຘມ຺ເມສຸ ອຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ (ຘ. ສ. ໑໑໐໖). ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ຐເປຕ຺ວາ ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ສຈ຺ຈທ຺ວຍໍ ເສສຏ຺ຐາເນສຸ ອາຣມ຺ມຓວເສນ ອວິຊ຺ຊາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ປຏິຈ຺ຉາທນວເສເນວ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕາ. ສາ ຫິ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຍາຖາວສຣສລກ຺ຂຓໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ ນ ເທຕິ, ຕຖາ ສມຸທຍໍ, ນິໂຣຘໍ, ມຄ຺ຄໍ, ປຸພ຺ພນ຺ຕສງ຺ຂາຕໍ ອຕີຕໍ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ, ອປຣນ຺ຕສງ຺ຂາຕໍ ອນາຄຕໍ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ, ປຸພ຺ພນ຺ຕາປຣນ຺ຕສງ຺ຂາຕໍ ຕທຸຠຍໍ, ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍຕາປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນຘມ຺ມສງ຺ຂາຕໍ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍຕຎ຺ເຈວ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນຘມ຺ເມ ຈ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ. ‘‘ອຍໍ ອວິຊ຺ຊາ, ອິເມ ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິ ເອວໍ ຍາຖາວສຣສລກ຺ຂຓເມຕ຺ຖ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ ນ ເທຕິ. ຕສ຺ມາ ທຸກ຺ເຂ ອຎ຺ຎາຓໍ…ເປ… ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍຕາປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ຘມ຺ເມສຸ ອຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

໕໙໒. ສງ຺ຂາຣາຕິ ປຸຎ຺ຎາທໂຍ ຕໂຍ ກາຍສງ຺ຂາຣາທໂຍ ຕໂຍຕິ ເອວໍ ປຸພ຺ເພ ສງ຺ເຂປໂຕ ວຸຕ຺ຕາ ຉ, ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປເນຕ຺ຖ ປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາໂຣ ທານສີລາທິວເສນ ປວຕ຺ຕາ ອຏ຺ຐ ກາມາວຈຣກຸສລເຈຕນາ ເຈວ ຠາວນາວເສນ ປວຕ຺ຕາ ປຎ຺ຈ ຣູປາວຈຣກຸສລເຈຕນາ ຈາຕິ ເຕຣສ ເຈຕນາ ໂຫນ຺ຕິ. ອປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາໂຣ ປາຓາຕິປາຕາທິວເສນ ປວຕ຺ຕາ ທ຺ວາທສ ອກຸສລເຈຕນາ. ອາເນຎ຺ຊາຠິສງ຺ຂາໂຣ ຠາວນາວເສເນວ ປວຕ຺ຕາ ຈຕສ຺ໂສ ອຣູປາວຈຣກຸສລເຈຕນາ ຈາຕິ ຕໂຍປິ ສງ຺ຂາຣາ ເອກູນຕິໍສ ເຈຕນາ ໂຫນ຺ຕິ.

ອິຕເຣສຸ ປນ ຕີສຸ ກາຍສຎ຺ເຈຕນາ ກາຍສງ຺ຂາໂຣ, ວຈີສຎ຺ເຈຕນາ ວຈີສງ຺ຂາໂຣ, ມໂນສຎ຺ເຈຕນາ ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາໂຣ. ອຍໍ ຕິໂກ ກມ຺ມາຍູຫນກ຺ຂເຓ ປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາຣາທີນໍ ທ຺ວາຣໂຕ ປວຕ຺ຕິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ໂຕ. ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຫິ ກາຍທ຺ວາຣໂຕ ປວຕ຺ຕາ ອຏ຺ຐ ກາມາວຈຣກຸສລເຈຕນາ, ທ຺ວາທສ ອກຸສລເຈຕນາຕິ ສມວີສຕິ ເຈຕນາ ກາຍສງ຺ຂາໂຣ ນາມ. ຕາ ເອວ ວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ວຈີທ຺ວາຣໂຕ ປວຕ຺ຕາ ວຈີສງ຺ຂາໂຣ ນາມ. ອຠິຎ຺ຎາເຈຕນາ ປເນຕ຺ຖ ປຣໂຕ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ນ ໂຫຕີຕິ ນ ຄຫິຕາ. ຍຖາ ຈ ອຠິຎ຺ຎາເຈຕນາ, ເອວໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈເຈຕນາປິ ນ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ສາປິ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາເວ ອປເນຕພ຺ພາ, ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ປນ ສພ຺ພາເປຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ອຸໂຠປິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຍ ອສມຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ມໂນທ຺ວາເຣ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ປນ ສພ຺ພາປິ ເອກູນຕິໍສຕິ ເຈຕນາ ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາໂຣຕິ. ອິຕິ ອຍໍ ຕິໂກ ປຸຣິມຕ຺ຕິກເມວ ປວິສຕີຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາຣາທີນໍເຍວ ວເສນ ອວິຊ຺ຊາຍ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໕໙໓. ຕຕ຺ຖ ສິຍາ – ກຖໍ ປເນຕໍ ຊານິຕພ຺ພໍ ‘‘ອິເມ ສງ຺ຂາຣາ ອວິຊ຺ຊາ ປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ? ອວິຊ຺ຊາຠາເວ ຠາວໂຕ. ຍສ຺ສ ຫິ ທຸກ຺ຂາທີສຸ ອວິຊ຺ຊາສງ຺ຂາຕໍ ອຎ຺ຎາຓໍ ອປ຺ປຫີນໍ ໂຫຕິ, ໂສ ທຸກ຺ເຂ ຕາວ ປຸພ຺ພນ຺ຕາທີສຸ ຈ ອຎ຺ຎາເຓນ ສໍສາຣທຸກ຺ຂໍ ສຸຂສຎ຺ຎາຍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕສ຺ເສວ ເຫຕຸຠູເຕ ຕິວິເຘປິ ສງ຺ຂາເຣ ອາຣຠຕິ. ສມຸທເຍ ອຎ຺ຎາເຓນ ທຸກ຺ຂເຫຕຸຠູເຕປິ ຕຓ຺ຫາປຣິກ຺ຂາເຣ ສງ຺ຂາເຣ ສຸຂເຫຕຸໂຕ ມຎ຺ຎມາໂນ ອາຣຠຕິ. ນິໂຣເຘ ປນ ມຄ຺ເຄ ຈ ອຎ຺ຎາເຓນ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອນິໂຣຘຠູເຕປິ ຄຕິວິເສເສ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘສຎ຺ຎີ ຫຸຕ຺ວາ ນິໂຣຘສ຺ສ ຈ ອມຄ຺ຄຠູເຕສຸປິ ຍຎ຺ຎາມຣຕປາທີສຸ ນິໂຣຘມຄ຺ຄສຎ຺ຎີ ຫຸຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘໍ ປຕ຺ຖຍມາໂນ ຍຎ຺ຎາມຣຕປາທິມຸເຂນ ຕິວິເຘປິ ສງ຺ຂາເຣ ອາຣຠຕິ.

ອປິຈ ໂສ ຕາຍ ຈຕູສຸ ສຈ຺ເຈສຸ ອປ຺ປຫີນາວິຊ຺ຊຕາຍ ວິເສສໂຕ ຊາຕິຊຣາໂຣຄມຣຓາທິອເນກາທີນວໂວກິຓ຺ຓມ຺ປິ ປຸຎ຺ຎຜລສງ຺ຂາຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ທຸກ຺ຂໂຕ ອຊານນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ອຘິຄມາຍ ກາຍວຈີຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາຣເຠທໍ ປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາຣໍ ອາຣຠຕິ ເທວຈ຺ຉຣກາມໂກ ວິຍ ມຣຸປ຺ປປາຕໍ. ສຸຂສມ຺ມຕສ຺ສາປິ ຈ ຕສ຺ສ ປຸຎ຺ຎຜລສ຺ສ ອນ຺ເຕ ມຫາປຣິຬາຫຊນິກໍ ວິປຣິຓາມທຸກ຺ຂຕໍ ອປ຺ປສ຺ສາທຕຎ຺ຈ ອປສ຺ສນ຺ໂຕປິ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣເມວ ປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາຣໍ ອາຣຠຕິ ສລໂຠ ວິຍ ທີປສິຂາຠິນິປາຕໍ, ມຘຸພິນ຺ທຸຄິທ຺ໂຘ ວິຍ ຈ ມຘຸລິຕ຺ຕສຕ຺ຖຘາຣາເລຫນໍ. ກາມຸປເສວນາທີສຸ ຈ ສວິປາເກສຸ ອາທີນວໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ສຸຂສຎ຺ຎາຍ ເຈວ ກິເລສາຠິຠູຕຕາຍ ຈ ທ຺ວາຣຕ຺ຕຍປ຺ປວຕ຺ຕມ຺ປິ ອປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາຣໍ ອາຣຠຕິ, ພາໂລ ວິຍ ຄູຖກີຬນໍ, ມຣິຕຸກາໂມ ວິຍ ຈ ວິສຂາທນໍ. ອາຣຸປ຺ປວິປາເກສຸ ຈາປິ ສງ຺ຂາຣວິປຣິຓາມທຸກ຺ຂຕໍ ອນວພຸຊ຺ຌມາໂນ ສສ຺ສຕາທິວິປລ຺ລາເສນ ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາຣຠູຕໍ ອາເນຎ຺ຊາຠິສງ຺ຂາຣໍ ອາຣຠຕິ, ທິສາມູຬ຺ໂຫ ວິຍ ປິສາຈນຄຣາຠິມຸຂມຄ຺ຄຄມນໍ.

ເອວໍ ຍສ຺ມາ ອວິຊ຺ຊາຠາວໂຕວ ສງ຺ຂາຣຠາໂວ, ນ ອຠາວໂຕ. ຕສ຺ມາ ຊານິຕພ຺ພເມຕໍ ‘‘ອິເມ ສງ຺ຂາຣາ ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ‘‘ອວິທ຺ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ອວິຊ຺ຊາຄໂຕ ປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາຣມ຺ປິ ອຠິສງ຺ຂໂຣຕິ, ອປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາຣມ຺ປິ ອຠິສງ຺ຂໂຣຕິ, ອາເນຎ຺ຊາຠິສງ຺ຂາຣມ຺ປິ ອຠິສງ຺ຂໂຣຕິ. ຍໂຕ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອວິຊ຺ຊາ ປຫີນາ, ວິຊ຺ຊາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ; ໂສ ອວິຊ຺ຊາວິຣາຄາ ວິຊ຺ຊຸປ຺ປາທາ ເນວ ປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາຣໍ ອຠິສງ຺ຂໂຣຕີ’’ຕິ.

ປຏ຺ຐານປຈ຺ຈຍກຖາ

໕໙໔. ເອຕ຺ຖາຫ – ຄຓ຺ຫາມ ຕາວ ເອຕໍ ອວິຊ຺ຊາ ສງ຺ຂາຣານໍ ປຈ຺ຈໂຍຕິ, ອິທໍ ປນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ກຕເມສໍ ສງ຺ຂາຣານໍ ກຖໍ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ? ຕຕ຺ຣິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠຄວຕາ ຫິ ‘‘ເຫຕຸປຈ຺ຈໂຍ, ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈໂຍ, ອຘິປຕິປຈ຺ຈໂຍ, ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈໂຍ, ສມນນ຺ຕຣປຈ຺ຈໂຍ, ສຫຊາຕປຈ຺ຈໂຍ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈໂຍ, ນິສ຺ສຍປຈ຺ຈໂຍ, ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈໂຍ, ປຸເຣຊາຕປຈ຺ຈໂຍ, ປຈ຺ຉາຊາຕປຈ຺ຈໂຍ, ອາເສວນປຈ຺ຈໂຍ, ກມ຺ມປຈ຺ຈໂຍ, ວິປາກປຈ຺ຈໂຍ, ອາຫາຣປຈ຺ຈໂຍ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຈ຺ຈໂຍ, ຌານປຈ຺ຈໂຍ, ມຄ຺ຄປຈ຺ຈໂຍ, ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈໂຍ, ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈໂຍ, ອຕ຺ຖິປຈ຺ຈໂຍ, ນຕ຺ຖິປຈ຺ຈໂຍ, ວິຄຕປຈ຺ຈໂຍ, ອວິຄຕປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.ປຈ຺ຈຍຸທ຺ເທສ) ຈຕຸວີສຕິ ປຈ຺ຈຍາ ວຸຕ຺ຕາ.

ຕຕ຺ຖ ເຫຕຸ ຈ ໂສ ປຈ຺ຈໂຍ ຈາຕິ ເຫຕຸປຈ຺ຈໂຍ, ເຫຕຸ ຫຸຕ຺ວາ ປຈ຺ຈໂຍ, ເຫຕຸຠາເວນ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

໕໙໕. ຕຕ຺ຖ ເຫຕູຕິ ວຈນາວຍວກາຣຓມູລານເມຕໍ ອຘິວຈນໍ. ‘‘ປຏິຎ຺ຎາ, ເຫຕູ’’ຕິອາທີສຸ ຫິ ໂລເກ ວຈນາວຍໂວ ເຫຕູຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສາສເນ ປນ ‘‘ເຍ ຘມ຺ມາ ເຫຕຸປ຺ປຠວາ’’ຕິອາທີສຸ (ມຫາວ. ໖໐) ກາຣຓໍ. ‘‘ຕໂຍ ກຸສລເຫຕູ, ຕໂຍ ອກຸສລເຫຕູ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ສ. ໑໐໕໙) ມູລໍ ເຫຕູຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ປຈ຺ຈໂຍຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ອຍໍ ວຈນຕ຺ໂຖ, ປຏິຈ຺ຈ ເອຕສ຺ມາ ເອຕີຕິ ປຈ຺ຈໂຍ. ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ນໍ ວຕ຺ຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂຍ ຫິ ຘມ຺ໂມ ຍໍ ຘມ຺ມໍ ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ວາ, ໂສ ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ລກ຺ຂຓໂຕ ປນ ອຸປກາຣກລກ຺ຂໂຓ ປຈ຺ຈໂຍ. ໂຍ ຫິ ຘມ຺ໂມ ຍສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ຐິຕິຍາ ວາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວາ ອຸປກາຣໂກ ໂຫຕິ, ໂສ ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຈ຺ຈໂຍ, ເຫຕຸ, ກາຣຓໍ, ນິທານໍ, ສມ຺ຠໂວ, ປຠໂວຕິອາທິ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກໍ, ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ນານໍ. ອິຕິ ມູລຏ຺ເຐນ ເຫຕຸ, ອຸປກາຣກຏ຺ເຐນ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ສງ຺ເຂປໂຕ ມູລຏ຺ເຐນ ອຸປກາຣໂກ ຘມ຺ໂມ ເຫຕຸປຈ຺ຈໂຍ.

ໂສ ສາລິອາທີນໍ ສາລິພີຊາທີນິ ວິຍ, ມຓິປຠາທີນໍ ວິຍ ຈ ມຓິວຓ຺ຓາທໂຍ ກຸສລາທີນໍ ກຸສລາທິຠາວສາຘໂກຕິ ອາຈຣິຍານໍ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ປນ ຕໍສມຸຏ຺ຐານຣູເປສຸ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍຕາ ນ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ. ນ ຫິ ໂສ ເຕສໍ ກຸສລາທິຠາວໍ ສາເຘຕິ, ນ ຈ ປຈ຺ຈໂຍ ນ ໂຫຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ເຫຕູ ເຫຕຸສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການໍ ຘມ຺ມານໍ ຕໍສມຸຏ຺ຐານານຎ຺ຈ ຣູປານໍ ເຫຕຸປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໑). ອເຫຕຸກຈິຕ຺ຕານຎ຺ຈ ວິນາ ເອເຕນ ອພ຺ຍາກຕຠາໂວ ສິທ຺ໂຘ, ສເຫຕຸການມ຺ປິ ຈ ໂຍນິໂສມນສິກາຣາທິປຏິພທ຺ໂຘ ກຸສລາທິຠາໂວ, ນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕເຫຕຸປຏິພທ຺ໂຘ. ຍທິ ຈ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕເຫຕູສຸ ສຠາວໂຕວ ກຸສລາທິຠາໂວ ສິຍາ, ສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕສຸ ເຫຕຸປຏິພທ຺ໂຘ ອໂລໂຠ ກຸສໂລ ວາ ສິຍາ ອພ຺ຍາກໂຕ ວາ. ຍສ຺ມາ ປນ ອຸຠຍຖາປິ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຍຖາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕສຸ, ເອວໍ ເຫຕູສຸປິ ກຸສລາທິຕາ ປຣິເຍສິຕພ຺ພາ.

ກຸສລາທິຠາວສາຘນວເສນ ປນ ເຫຕູນໍ ມູລຏ຺ຐໍ ອຄເຫຕ຺ວາ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕຠາວສາຘນວເສນ ຄຍ຺ຫມາເນ ນ ກິຎ຺ຈິ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ. ລທ຺ຘເຫຕຸປຈ຺ຈຍາ ຫິ ຘມ຺ມາ ວິຣູຬ຺ຫມູລາ ວິຍ ປາທປາ ຖິຣາ ໂຫນ຺ຕິ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕາ, ອເຫຕຸກາ ຕິລພີຊກາທິເສວາລາ ວິຍ ນ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕາ. ອິຕິ ມູລຏ຺ເຐນ ອຸປກາຣໂກຕິ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕຠາວສາຘເນນ ອຸປກາຣໂກ ຘມ຺ໂມ ເຫຕຸປຈ຺ຈໂຍຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໕໙໖. ຕໂຕ ປເຣສຸ ອາຣມ຺ມຓຠາເວນ ອຸປກາຣໂກ ຘມ຺ໂມ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈໂຍ. ໂສ ‘‘ຣູປາຍຕນໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຍາ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໒) ອາຣຠິຕ຺ວາປິ ‘‘ຍໍ ຍໍ ຘມ຺ມໍ ອາຣພ຺ຠ ເຍ ເຍ ຘມ຺ມາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກາ ຘມ຺ມາ, ເຕ ເຕ ຘມ຺ມາ ເຕສໍ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໒) ໂອສາປິຕຕ຺ຕາ ນ ໂກຈິ ຘມ຺ໂມ ນ ໂຫຕິ. ຍຖາ ຫິ ທຸພ຺ພໂລ ປຸຣິໂສ ທຓ຺ຑໍ ວາ ຣຊ຺ຊຸໍ ວາ ອາລມ຺ພິຕ຺ວາວ ອຸຏ຺ຐຫຕິ ເຈວ ຕິຏ຺ຐຕິ ຈ, ເອວໍ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກາ ຘມ຺ມາ ຣູປາທິອາຣມ຺ມຓໍ ອາຣພ຺ເຠວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ເຈວ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ ຈ. ຕສ຺ມາ ສພ຺ເພປິ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິການໍ ອາຣມ຺ມຓຠູຕາ ຘມ຺ມາ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈໂຍຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

໕໙໗. ເຊຏ຺ຐກຏ຺ເຐນ ອຸປກາຣໂກ ຘມ຺ໂມ ອຘິປຕິປຈ຺ຈໂຍ, ໂສ ສຫຊາຕາຣມ຺ມຓວເສນ ທຸວິໂຘ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຉນ຺ທາຘິປຕິ ຉນ຺ທສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການໍ ຘມ຺ມານໍ ຕໍສມຸຏ຺ຐານານຎ຺ຈ ຣູປານໍ ອຘິປຕິປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໓.໓) ຉນ຺ທວີຣິຍຈິຕ຺ຕວີມໍສາສງ຺ຂາຕາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມາ ອຘິປຕິປຈ຺ຈໂຍຕິ ເວທິຕພ຺ພາ, ໂນ ຈ ໂຂ ເອກໂຕ. ຍທາ ຫິ ຉນ຺ທໍ ຘຸຣໍ ຉນ຺ທໍ ເຊຏ຺ຐກໍ ກຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕທາ ຉນ຺ໂທວ ອຘິປຕິ, ນ ອິຕເຣ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ.

ຍໍ ປນ ຘມ຺ມໍ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອຣູປຘມ຺ມາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ໂສ ເນສໍ ອາຣມ຺ມຓາຘິປຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍໍ ຍໍ ຘມ຺ມໍ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ເຍ ເຍ ຘມ຺ມາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກາ ຘມ຺ມາ, ເຕ ເຕ ຘມ຺ມາ ເຕສໍ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ອຘິປຕິປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໓).

໕໙໘. ອນນ຺ຕຣຠາເວນ ອຸປກາຣໂກ ຘມ຺ໂມ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈໂຍ. ສມນນ຺ຕຣຠາເວນ ອຸປກາຣໂກ ຘມ຺ໂມ ສມນນ຺ຕຣປຈ຺ຈໂຍ. ອິທຎ຺ຈ ປຈ຺ຈຍທ຺ວຍໍ ພຫຸຘາ ປປຎ຺ຈຍນ຺ຕິ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ສາໂຣ, ໂຍ ຫິ ເອສ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓານນ຺ຕຣາ ມໂນຘາຕຸ, ມໂນຘາຕຸອນນ຺ຕຣາ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕູຕິອາທິ ຈິຕ຺ຕນິຍໂມ, ໂສ ຍສ຺ມາ ປຸຣິມປຸຣິມຈິຕ຺ຕວເສເນວ ອິຊ຺ຌຕິ, ນ ອຎ຺ຎຖາ, ຕສ຺ມາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ອນນ຺ຕຣໍ ອນຸຣູປສ຺ສ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທສ຺ສ ອຸປ຺ປາທນສມຕ຺ໂຖ ຘມ຺ໂມ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈໂຍ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈໂຍຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕກາ ຈ ຘມ຺ມາ ມໂນຘາຕຸຍາ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການຎ຺ຈ ຘມ຺ມານໍ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິອາທິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໔). ໂຍ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈໂຍ, ສ຺ເວວ ສມນນ຺ຕຣປຈ຺ຈໂຍ. ພ຺ຍຎ຺ຊນມຕ຺ຕເມວ ເຫຕ຺ຖ ນານໍ, ອຸປຈຍສນ຺ຕຕີສຸ ວິຍ ອຘິວຈນນິຣຸຕ຺ຕິທຸກາທີສຸ ວິຍ ຈ. ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ນານໍ ນຕ຺ຖິ.

ຍມ຺ປິ ‘‘ອຕ຺ຖານນ຺ຕຣຕາຍ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈໂຍ, ກາລານນ຺ຕຣຕາຍ ສມນນ຺ຕຣປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ອາຈຣິຍານໍ ມຕໍ, ຕໍ ‘‘ນິໂຣຘາ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ຕສ຺ສ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນກຸສລໍ ຜລສມາປຕ຺ຕິຍາ ສມນນ຺ຕຣປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິອາທີຫິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໔໑໘) ວິຣຸຊ຺ຌຕິ. ຍມ຺ປິ ຕຕ຺ຖ ວທນ຺ຕິ ‘‘ຘມ຺ມານໍ ສມຸຏ຺ຐາປນສມຕ຺ຖຕາ ນ ປຣິຫາຍຕິ, ຠາວນາພເລນ ປນ ວາຣິຕຕ຺ຕາ ຘມ຺ມາ ສມນນ຺ຕຣາ ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ, ຕມ຺ປິ ກາລານນ຺ຕຣຕາຍ ອຠາວເມວ ສາເຘຕິ. ຠາວນາພເລນ ຫິ ຕຕ຺ຖ ກາລານນ຺ຕຣຕາ ນຕ຺ຖີຕິ, ມຍມ຺ປິ ເອຕເທວ ວທາມ. ຍສ຺ມາ ຈ ກາລານນ຺ຕຣຕາ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ສມນນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍຕາ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ກາລານນ຺ຕຣຕາຍ ຫິ ເຕສໍ ສມນນ຺ຕຣປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ລທ຺ຘິ. ຕສ຺ມາ ອຠິນິເວສໍ ອກຕ຺ວາ ພ຺ຍຎ຺ຊນມຕ຺ຕໂຕເວຕ຺ຖ ນານາກຣຓໍ ປຈ຺ເຈຕພ຺ພໍ, ນ ອຕ຺ຖໂຕ. ກຖໍ? ນຕ຺ຖິ ເອເຕສໍ ອນ຺ຕຣນ຺ຕິ ຫິ ອນນ຺ຕຣາ. ສຓ຺ຐານາຠາວໂຕ ສຸຏ຺ຐຸ ອນນ຺ຕຣາຕິ ສມນນ຺ຕຣາ.

໕໙໙. ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນວ ສຫ ອຸປ຺ປາທນຠາເວນ ອຸປກາຣໂກ ຘມ຺ໂມ ສຫຊາຕປຈ຺ຈໂຍ ປກາສສ຺ສ ປທີໂປ ວິຍ. ໂສ ອຣູປກ຺ຂນ຺ຘາທິວເສນ ຉພ຺ພິໂຘ ໂຫຕິ. ຍຖາຫ – ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ຂນ຺ຘາ ອຣູປິໂນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສຫຊາຕປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາຠູຕາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ, ໂອກ຺ກນ຺ຕິກ຺ຂເຓ ນາມຣູປໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ, ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກາ ຘມ຺ມາ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານານໍ ຣູປານໍ, ມຫາຠູຕາ ອຸປາທາຣູປານໍ, ຣູປິໂນ ຘມ຺ມາ ອຣູປີນໍ ຘມ຺ມານໍ ກິຎ຺ຈິກາເລ ສຫຊາຕປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ, ກິຎ຺ຈິກາເລ ນ ສຫຊາຕປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໖). ອິທໍ ຫທຍວຕ຺ຖຸເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

໖໐໐. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອຸປ຺ປາທນຸປຕ຺ຖມ຺ຠນຠາເວນ ອຸປກາຣໂກ ຘມ຺ໂມ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈໂຍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎູປຕ຺ຖມ຺ຠກໍ ຕິທຓ຺ຑກໍ ວິຍ. ໂສ ອຣູປກ຺ຂນ຺ຘາທິວເສນ ຕິວິໂຘ ໂຫຕິ. ຍຖາຫ – ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ຂນ຺ຘາ ອຣູປິໂນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາຠູຕາ ໂອກ຺ກນ຺ຕິກ຺ຂເຓ ນາມຣູປໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໗).

໖໐໑. ອຘິຏ຺ຐານາກາເຣນ ນິສ຺ສຍາກາເຣນ ຈ ອຸປກາຣໂກ ຘມ຺ໂມ ນິສ຺ສຍປຈ຺ຈໂຍ ຕຣຸຈິຕ຺ຕກມ຺ມາທີນໍ ປຖວີປຏາທໂຍ ວິຍ. ໂສ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ຂນ຺ຘາ ອຣູປິໂນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ນິສ຺ສຍປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ເອວໍ ສຫຊາເຕ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຉຏ຺ໂຐ ປເນຕ຺ຖ ໂກຏ຺ຐາໂສ ‘‘ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຍາ…ເປ… ໂສຕ… ຆານ… ຊິວ຺ຫາ… ກາຍາຍຕນໍ ກາຍວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຍາ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການຎ຺ຈ ຘມ຺ມານໍ ນິສ຺ສຍປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ. ຍໍ ຣູປໍ ນິສ຺ສາຍ ມໂນຘາຕຸ ຈ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ຈ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ຕໍ ຣູປໍ ມໂນຘາຕຸຍາ ຈ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຍາ ຈ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການຎ຺ຈ ຘມ຺ມານໍ ນິສ຺ສຍປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໘) ເອວໍ ວິຠຕ຺ໂຕ.

໖໐໒. ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈໂຍຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ອຍໍ ຕາວ ວຈນຕ຺ໂຖ, ຕທຘີນວຸຕ຺ຕິຕາຍ ອຕ຺ຕໂນ ຜເລນ ນິສ຺ສິໂຕ ນ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕຕິ ນິສ຺ສໂຍ. ຍຖາ ປນ ຠຸໂສ ອາຍາໂສ ອຸປາຍາໂສ, ເອວໍ ຠຸໂສ ນິສ຺ສໂຍ ອຸປນິສ຺ສໂຍ, ພລວກາຣຓສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຕສ຺ມາ ພລວກາຣຓຠາເວນ ອຸປກາຣໂກ ຘມ຺ໂມ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈໂຍຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ໂສ ອາຣມ຺ມຓູປນິສ຺ສໂຍ ອນນ຺ຕຣູປນິສ຺ສໂຍ ປກຕູປນິສ຺ສໂຍຕິ ຕິວິໂຘ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ທານໍ ທຕ຺ວາ ສີລໍ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ຄຣຸໍກຕ຺ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຕິ, ປຸພ຺ເພ ສຸຈິຓ຺ຓານິ ຄຣຸໍກຕ຺ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຕິ, ຌານາ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຌານໍ ຄຣຸໍກຕ຺ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຕິ, ເສກ຺ຂາ ໂຄຕ຺ຣຠຸໍ ຄຣຸໍກຕ຺ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕິ, ໂວທານໍ ຄຣຸໍກຕ຺ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕິ. ເສກ຺ຂາ ມຄ຺ຄາ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ມຄ຺ຄໍ ຄຣຸໍກຕ຺ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕີ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໔໒໓) ເອວມາທິນາ ນເຍນ ອາຣມ຺ມຓູປນິສ຺ສໂຍ ຕາວ ອາຣມ຺ມຓາຘິປຕິນາ ສທ຺ຘິໍ ນານຕ຺ຕໍ ອກຕ຺ວາວ ວິຠຕ຺ໂຕ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ຄຣຸໍກຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕໍ ນິຍມໂຕ ເຕສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ພລວາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ. ອິຕິ ຄຣຸກຕ຺ຕພ຺ພມຕ຺ຕຏ຺ເຐນ ອາຣມ຺ມຓາຘິປຕິ, ພລວກາຣຓຏ຺ເຐນ ອາຣມ຺ມຓູປນິສ຺ສໂຍຕິ ເອວເມເຕສໍ ນານຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອນນ຺ຕຣູປນິສ຺ສໂຍປິ ‘‘ປຸຣິມາ ປຸຣິມາ ກຸສລາ ຂນ຺ຘາ ປຈ຺ຉິມານໍ ປຈ຺ຉິມານໍ ກຸສລານໍ ຂນ຺ຘານໍ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິອາທິນາ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໙) ນເຍນ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈເຍນ ສທ຺ຘິໍ ນານຕ຺ຕໍ ອກຕ຺ວາວ ວິຠຕ຺ໂຕ. ມາຕິການິກ຺ເຂເປ ປນ ເນສໍ ‘‘ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕກາ ຈ ຘມ຺ມາ ມໂນຘາຕຸຍາ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການຎ຺ຈ ຘມ຺ມານໍ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິອາທິນາ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໔) ນເຍນ ອນນ຺ຕຣສ຺ສ, ‘‘ປຸຣິມາ ປຸຣິມາ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ປຈ຺ຉິມານໍ ປຈ຺ຉິມານໍ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິອາທິນາ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໙) ນເຍນ ອຸປນິສ຺ສຍສ຺ສ ອາຄຕຕ຺ຕາ ນິກ຺ເຂເປ ວິເສໂສ ອຕ຺ຖິ. ໂສປິ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກີຠາວເມວ ຄຈ຺ຉຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ອນນ຺ຕຣາ ອນຸຣູປສ຺ສ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທສ຺ສ ປວຕ຺ຕນສມຕ຺ຖຕາຍ ອນນ຺ຕຣຕາ, ປຸຣິມຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຉິມຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທເນ ພລວຕາຍ ອນນ຺ຕຣູປນິສ຺ສຍຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຍຖາ ຫິ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍາທີສຸ ກິຎ຺ຈິ ຘມ຺ມໍ ວິນາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນ ເອວໍ ອນນ຺ຕຣຈິຕ຺ຕໍ ວິນາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ນາມ ອຕ຺ຖິ. ຕສ຺ມາ ພລວປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ອິຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ອນນ຺ຕຣາ ອນຸຣູປຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທນວເສນ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈໂຍ, ພລວກາຣຓວເສນ ອນນ຺ຕຣູປນິສ຺ສໂຍຕິ ເອວເມເຕສໍ ນານຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ປກຕູປນິສ຺ສໂຍ ປນ ປກໂຕ ອຸປນິສ຺ສໂຍ ປກຕູປນິສ຺ສໂຍ. ປກໂຕ ນາມ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ ນິປ຺ຜາທິໂຕ ວາ ສທ຺ຘາສີລາທິ ອຸປເສວິໂຕ ວາ ອຸຕຸໂຠຊນາທິ. ປກຕິຍາ ເອວ ວາ ອຸປນິສ຺ສໂຍ ປກຕູປນິສ຺ສໂຍ, ອາຣມ຺ມຓານນ຺ຕເຣຫິ ອສມ຺ມິສ຺ໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ສ ປກຕູປນິສ຺ສໂຍ ‘‘ສທ຺ຘໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ທານໍ ເທຕິ, ສີລໍ ສມາທິຍຕິ, ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ຌານໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ວິປສ຺ສນໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ມຄ຺ຄໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ອຠິຎ຺ຎໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ສມາປຕ຺ຕິໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ. ສີລໍ, ສຸຕໍ, ຈາຄໍ, ປຎ຺ຎໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ທານໍ ເທຕິ…ເປ… ສມາປຕ຺ຕິໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ. ສທ຺ຘາ, ສີລໍ, ສຸຕໍ, ຈາໂຄ, ປຎ຺ຎາ ສທ຺ຘາຍ, ສີລສ຺ສ, ສຸຕສ຺ສ, ຈາຄສ຺ສ, ປຎ຺ຎາຍ, ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິອາທິນາ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໔໒໓) ນເຍນ ອເນກປ຺ປກາຣໂຕ ປເຠໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິຕິ ອິເມ ສທ຺ຘາທໂຍ ປກຕາ ເຈວ ພລວກາຣຓຏ຺ເຐນ ອຸປນິສ຺ສຍາ ຈາຕິ ປກຕູປນິສ຺ສໂຍຕິ.

໖໐໓. ປຐມຕຣໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຕ຺ຕມານຠາເວນ ອຸປກາຣໂກ ຘມ຺ໂມ ປຸເຣຊາຕປຈ຺ຈໂຍ. ໂສ ປຎ຺ຈທ຺ວາເຣ ວຕ຺ຖາຣມ຺ມຓຫທຍວຕ຺ຖຸວເສນ ເອກາທສວິໂຘ ໂຫຕິ. ຍຖາຫ – ‘‘ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຍາ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການຎ຺ຈ ຘມ຺ມານໍ ປຸເຣຊາຕປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ. ໂສຕ…ເປ… ຆານ, ຊິວ຺ຫາ, ກາຍາຍຕນໍ, ຣູປ, ສທ຺ທ, ຄນ຺ຘ, ຣສ, ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຍຕນໍ ກາຍວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຍາ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການຎ຺ຈ ຘມ຺ມານໍ ປຸເຣຊາຕປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ. ຣູປ, ສທ຺ທ, ຄນ຺ຘ, ຣສ, ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຍຕນໍ ມໂນຘາຕຸຍາ. ຍໍ ຣູປໍ ນິສ຺ສາຍ ມໂນຘາຕຸ ຈ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ຈ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ຕໍ ຣູປໍ ມໂນຘາຕຸຍາ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການຎ຺ຈ ຘມ຺ມານໍ ປຸເຣຊາຕປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ. ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຍາ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການຎ຺ຈ ຘມ຺ມານໍ ກິຎ຺ຈິກາເລ ປຸເຣຊາຕປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ. ກິຎ຺ຈິກາເລ ນ ປຸເຣຊາຕປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໑໐).

໖໐໔. ປຸເຣຊາຕານໍ ຣູປຘມ຺ມານໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກຕ຺ເຕນ ອຸປກາຣໂກ ອຣູປຘມ຺ໂມ ປຈ຺ຉາຊາຕປຈ຺ຈໂຍ ຄິຊ຺ຌໂປຕກສຣີຣານໍ ອາຫາຣາສາເຈຕນາ ວິຍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຈ຺ຉາຊາຕາ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກາ ຘມ຺ມາ ປຸເຣຊາຕສ຺ສ ອິມສ຺ສ ກາຍສ຺ສ ປຈ຺ຉາຊາຕປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໑໑).

໖໐໕. ອາເສວນຏ຺ເຐນ ອນນ຺ຕຣານໍ ປຄຸຓພລວຠາວາຍ ອຸປກາຣໂກ ຘມ຺ໂມ ອາເສວນປຈ຺ຈໂຍ ຄນ຺ຖາທີສຸ ປຸຣິມປຸຣິມາຠິໂຍໂຄ ວິຍ. ໂສ ກຸສລາກຸສລກິຣິຍຊວນວເສນ ຕິວິໂຘ ໂຫຕິ. ຍຖາຫ – ‘‘ປຸຣິມາ ປຸຣິມາ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ປຈ຺ຉິມານໍ ປຈ຺ຉິມານໍ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອາເສວນປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ. ປຸຣິມາ ປຸຣິມາ ອກຸສລາ…ເປ… ກິຣິຍາພ຺ຍາກຕາ ຘມ຺ມາ ປຈ຺ຉິມານໍ ປຈ຺ຉິມານໍ ກິຣິຍາພ຺ຍາກຕານໍ ຘມ຺ມານໍ ອາເສວນປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໑໒).

໖໐໖. ຈິຕ຺ຕປໂຍຄສງ຺ຂາເຕນ ກິຣິຍຠາເວນ ອຸປກາຣໂກ ຘມ຺ໂມ ກມ຺ມປຈ຺ຈໂຍ. ໂສ ນານກ຺ຂຓິກາຍ ເຈວ ກຸສລາກຸສລເຈຕນາຍ ສຫຊາຕາຍ ຈ ສພ຺ພາຍປິ ເຈຕນາຍ ວເສນ ທຸວິໂຘ ໂຫຕິ. ຍຖາຫ – ‘‘ກຸສລາກຸສລໍ ກມ຺ມໍ ວິປາການໍ ຂນ຺ຘານໍ ກຏຕ຺ຕາ ຈ ຣູປານໍ ກມ຺ມປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ. ເຈຕນາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການໍ ຘມ຺ມານໍ ຕໍສມຸຏ຺ຐານານຎ຺ຈ ຣູປານໍ ກມ຺ມປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໑໓).

໖໐໗. ນິຣຸສ຺ສາຫສນ຺ຕຠາເວນ ນິຣຸສ຺ສາຫສນ຺ຕຠາວາຍ ອຸປກາຣໂກ ວິປາກຘມ຺ໂມ ວິປາກປຈ຺ຈໂຍ. ໂສ ປວຕ຺ເຕ ຕໍສມຸຏ຺ຐານານໍ, ປຏິສນ຺ຘິຍໍ ກຏຕ຺ຕາ ຈ ຣູປານໍ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ຈ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ຍຖາຫ –‘‘ວິປາກາພ຺ຍາກໂຕ ເອໂກ ຂນ຺ໂຘ ຕິຓ຺ຓນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານໍ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານານຎ຺ຈ ຣູປານໍ ວິປາກປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ…ເປ… ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ວິປາກາພ຺ຍາກໂຕ ເອໂກ ຂນ຺ໂຘ ຕິຓ຺ຓນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານໍ ກຏຕ຺ຕາ ຈ ຣູປານໍ. ຕໂຍ ຂນ຺ຘາ ເອກສ຺ສ ຂນ຺ຘສ຺ສ. ທ຺ເວ ຂນ຺ຘາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານໍ ກຏຕ຺ຕາ ຈ ຣູປານໍ ວິປາກປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ. ຂນ຺ຘາ ວຕ຺ຖຸສ຺ສ ວິປາກປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ.

໖໐໘. ຣູປາຣູປານໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກຏ຺ເຐນ ອຸປກາຣກາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາຫາຣາ ອາຫາຣປຈ຺ຈໂຍ. ຍຖາຫ –‘‘ກພຬີກາໂຣ ອາຫາໂຣ ອິມສ຺ສ ກາຍສ຺ສ ອາຫາຣປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ. ອຣູປິໂນ ອາຫາຣາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການໍ ຘມ຺ມານໍ ຕໍສມຸຏ຺ຐານານຎ຺ຈ ຣູປານໍ ອາຫາຣປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໑໕). ປຎ຺ຫາວາເຣ ປນ ‘‘ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ວິປາກາພ຺ຍາກຕາ ອາຫາຣາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການໍ ຂນ຺ຘານໍ ກຏຕ຺ຕາ ຈ ຣູປານໍ ອາຫາຣປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິປິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໔໒໙) ວຸຕ຺ຕໍ.

໖໐໙. ອຘິປຕິຍຏ຺ເຐນ ອຸປກາຣກາ ອິຕ຺ຖິນ຺ທ຺ຣິຍປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິຍວຊ຺ຊາ ວີສຕິນ຺ທ຺ຣິຍາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຈ຺ຈໂຍ. ຕຕ຺ຖ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍາທໂຍ ອຣູປຘມ຺ມານໍເຍວ, ເສສາ ຣູປາຣູປານໍ ປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ. ຍຖາຫ – ‘‘ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຍາ…ເປ… ໂສຕ… ຆານ… ຊິວ຺ຫາ… ກາຍິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ກາຍວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຍາ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການຎ຺ຈ ຘມ຺ມານໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ. ຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ກຏຕ຺ຕາຣູປານໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ. ອຣູປິໂນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການໍ ຘມ຺ມານໍ ຕໍສມຸຏ຺ຐານານຎ຺ຈ ຣູປານໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໑໖). ປຎ຺ຫາວາເຣ ປນ ‘‘ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ວິປາກາພ຺ຍາກຕາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການໍ ຂນ຺ຘານໍ ກຏຕ຺ຕາ ຈ ຣູປານໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິປິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໔໓໐) ວຸຕ຺ຕໍ.

໖໑໐. ອຸປນິຊ຺ຌາຍນຏ຺ເຐນ ອຸປກາຣການິ ຐເປຕ຺ວາ ທ຺ວິປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາເຓ ສຸຂທຸກ຺ຂເວທນາທ຺ວຍໍ ສພ຺ພານິປິ ກຸສລາທິເຠທານິ ສຕ຺ຕ ຌານງ຺ຄານິ ຌານປຈ຺ຈໂຍ. ຍຖາຫ –‘‘ຌານງ຺ຄານິ ຌານສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການໍ ຘມ຺ມານໍ ຕໍສມຸຏ຺ຐານານຎ຺ຈ ຣູປານໍ ຌານປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໑໗). ປຎ຺ຫາວາເຣ ປນ ‘‘ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ວິປາກາພ຺ຍາກຕານິ ຌານງ຺ຄານິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການໍ ຂນ຺ຘານໍ ກຏຕ຺ຕາ ຈ ຣູປານໍ ຌານປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິປິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໔໓໑) ວຸຕ຺ຕໍ.

໖໑໑. ຍໂຕ ຕໂຕ ວາ ນິຍ຺ຍານຏ຺ເຐນ ອຸປກາຣການິ ກຸສລາທິເຠທານິ ທ຺ວາທສ ມຄ຺ຄງ຺ຄານິ ມຄ຺ຄປຈ຺ຈໂຍ. ຍຖາຫ – ‘‘ມຄ຺ຄງ຺ຄານິ ມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການໍ ຘມ຺ມານໍ ຕໍສມຸຏ຺ຐານານຎ຺ຈ ຣູປານໍ ມຄ຺ຄປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໑໘). ປຎ຺ຫາວາເຣ ປນ ‘‘ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ວິປາກາພ຺ຍາກຕານິ ມຄ຺ຄງ຺ຄານິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການໍ ຂນ຺ຘານໍ ກຏຕ຺ຕາ ຈ ຣູປານໍ ມຄ຺ຄປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິປິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໔໓໒) ວຸຕ຺ຕໍ. ເອເຕ ປນ ທ຺ເວປິ ຌານມຄ຺ຄປຈ຺ຈຍາ ທ຺ວິປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓາເຫຕຸກຈິຕ຺ເຕສຸ ນ ລພ຺ຠນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

໖໑໒. ເອກວຕ຺ຖຸກເອກາຣມ຺ມຓເອກຸປ຺ປາເທກນິໂຣຘສງ຺ຂາເຕນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຠາເວນ ອຸປກາຣກາ ອຣູປຘມ຺ມາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈໂຍ. ຍຖາຫ – ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ຂນ຺ຘາ ອຣູປິໂນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໑໙).

໖໑໓. ເອກວຕ຺ຖຸກາທິຠາວານຸປຄເມນ ອຸປກາຣກາ ຣູປິໂນ ຘມ຺ມາ ອຣູປີນໍ ຘມ຺ມານໍ, ອຣູປິໂນປິ ຣູປີນໍ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈໂຍ. ໂສ ສຫຊາຕປຈ຺ຉາຊາຕປຸເຣຊາຕວເສນ ຕິວິໂຘ ໂຫຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ສຫຊາຕາ ກຸສລາ ຂນ຺ຘາ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານານໍ ຣູປານໍ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ. ປຈ຺ຉາຊາຕາ ກຸສລາ ຂນ຺ຘາ ປຸເຣຊາຕສ຺ສ ອິມສ຺ສ ກາຍສ຺ສ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໔໓໔). ອພ຺ຍາກຕປທສ຺ສ ປນ ສຫຊາຕວິຠງ຺ເຄ ‘‘ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ວິປາກາພ຺ຍາກຕາ ຂນ຺ຘາ ກຏຕ຺ຕາຣູປານໍ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ. ຂນ຺ຘາ ວຕ຺ຖຸສ຺ສ. ວຕ຺ຖຸ ຂນ຺ຘານໍ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິປິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໔໓໔) ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸເຣຊາຕໍ ປນ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍາທິວຕ຺ຖຸວເສເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍຖາຫ – ‘‘ປຸເຣຊາຕໍ ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ…ເປ… ກາຍາຍຕນໍ ກາຍວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ. ວຕ຺ຖຸ ວິປາກາພ຺ຍາກຕານໍ ກິຣິຍາພ຺ຍາກຕານໍ ຂນ຺ຘານໍ…ເປ… ວຕ຺ຖຸ ກຸສລານໍ ຂນ຺ຘານໍ…ເປ… ວຕ຺ຖຸ ອກຸສລານໍ ຂນ຺ຘານໍ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໔໓໔).

໖໑໔. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນລກ຺ຂເຓນ ອຕ຺ຖິຠາເວນ ຕາທິສສ຺ເສວ ຘມ຺ມສ຺ສ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກຕ຺ເຕນ ອຸປກາຣໂກ ຘມ຺ໂມ ອຕ຺ຖິປຈ຺ຈໂຍ. ຕສ຺ສ ອຣູປກ຺ຂນ຺ຘມຫາຠູຕນາມຣູປຈິຕ຺ຕເຈຕສິກມຫາຠູຕອາຍຕນວຕ຺ຖຸວເສນ ສຕ຺ຕຘາ ມາຕິກາ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕາ. ຍຖາຫ –‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ຂນ຺ຘາ ອຣູປິໂນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອຕ຺ຖິປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາຠູຕາ, ໂອກ຺ກນ຺ຕິກ຺ຂເຓ ນາມຣູປໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ. ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກາ ຘມ຺ມາ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານານໍ ຣູປານໍ. ມຫາຠູຕາ ອຸປາທາຣູປານໍ. ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຍາ…ເປ… ກາຍາຍຕນໍ…ເປ… ຣູປາຍຕນໍ…ເປ… ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຍຕນໍ ກາຍວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຍາ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການຎ຺ຈ ຘມ຺ມານໍ ອຕ຺ຖິປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ. ຣູປາຍຕນໍ…ເປ… ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຍຕນໍ ມໂນຘາຕຸຍາ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການຎ຺ຈ ຘມ຺ມານໍ. ຍໍ ຣູປໍ ນິສ຺ສາຍ ມໂນຘາຕຸ ຈ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ຈ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ຕໍ ຣູປໍ ມໂນຘາຕຸຍາ ຈ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຍາ ຈ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການຎ຺ຈ ຘມ຺ມານໍ ອຕ຺ຖິປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໒໑).

ປຎ຺ຫາວາເຣ ປນ ສຫຊາຕໍ ປຸເຣຊາຕໍ ປຈ຺ຉາຊາຕໍ ອາຫາຣໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍນ຺ຕິປິ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສຫຊາເຕ ຕາວ ‘‘ເອໂກ ຂນ຺ໂຘ ຕິຓ຺ຓນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານໍ ຕໍສມຸຏ຺ຐານານຎ຺ຈ ຣູປານໍ ອຕ຺ຖິປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິອາທິນາ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໔໓໕) ນເຍນ ນິທ຺ເທໂສ ກໂຕ, ປຸເຣຊາເຕ ປຸເຣຊາຕານໍ ຈກ຺ຂາທີນໍ ວເສນ ນິທ຺ເທໂສ ກໂຕ. ປຈ຺ຉາຊາເຕ ປຸເຣຊາຕສ຺ສ ອິມສ຺ສ ກາຍສ຺ສ ປຈ຺ຉາຊາຕານໍ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິການໍ ປຈ຺ຈຍວເສນ ນິທ຺ເທໂສ ກໂຕ. ອາຫາຣິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ‘‘ກພຬີກາໂຣ ອາຫາໂຣ ອິມສ຺ສ ກາຍສ຺ສ ອຕ຺ຖິປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ. ຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ກຏຕ຺ຕາຣູປານໍ ອຕ຺ຖິປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໔໓໕) ເອວໍ ນິທ຺ເທໂສ ກໂຕຕິ.

໖໑໕. ອຕ຺ຕໂນ ອນນ຺ຕຣາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານານໍ ອຣູປຘມ຺ມານໍ ປວຕ຺ຕິໂອກາສທາເນນ ອຸປກາຣກາ ສມນນ຺ຕຣນິຣຸທ຺ຘາ ອຣູປຘມ຺ມາ ນຕ຺ຖິປຈ຺ຈໂຍ. ຍຖາຫ –‘‘ສມນນ຺ຕຣນິຣຸທ຺ຘາ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກາ ຘມ຺ມາ ປຏຸປ຺ປນ຺ນານໍ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິການໍ ຘມ຺ມານໍ ນຕ຺ຖິປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ.

ເຕ ເອວ ວິຄຕຠາເວນ ອຸປກາຣກຕ຺ຕາ ວິຄຕປຈ຺ຈໂຍ. ຍຖາຫ – ‘‘ສມນນ຺ຕຣວິຄຕາ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກາ ຘມ຺ມາ ປຏຸປ຺ປນ຺ນານໍ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິການໍ ຘມ຺ມານໍ ວິຄຕປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ.

ອຕ຺ຖິ ປຈ຺ຈຍຘມ຺ມາ ເອວ ຈ ອວິຄຕຠາເວນ ອຸປກາຣກຕ຺ຕາ ອວິຄຕປຈ຺ຈໂຍຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເທສນາວິລາເສນ ປນ ຕຖາ ວິເນຕພ຺ພເວເນຍ຺ຍວເສນ ວາ ອຍໍ ທຸໂກ ວຸຕ຺ໂຕ, ອເຫຕຸກທຸກໍ ວຕ຺ວາປິ ເຫຕຸວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕທຸໂກ ວິຍາຕິ.

ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາສງ຺ຂາຣປທວິຕ຺ຖາຣກຖາ

໖໑໖. ເອວມິເມສຸ ຈຕຸວີສຕິຍາ ປຈ຺ຈເຍສຸ ອຍໍ ອວິຊ຺ຊາ,

ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ ປຸຎ຺ຎານໍ, ທຸວິຘາເນກຘາ ປນ;

ປເຣສໍ ປຈ຺ຉິມານໍ ສາ, ເອກຘາ ປຈ຺ຈໂຍ ມຕາຕິ.

ຕຕ຺ຖ ປຸຎ຺ຎານໍ ທຸວິຘາຕິ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈເຍນ ຈ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈເຍນ ຈາຕິ ທ຺ເວຘາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ສາ ຫິ ອວິຊ຺ຊໍ ຂຍໂຕ ວຍໂຕ ສມ຺ມສນກາເລ ກາມາວຈຣານໍ ປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາຣານໍ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ອຠິຎ຺ຎາຈິຕ຺ເຕນ ສໂມຫຈິຕ຺ຕໍ ຊານນກາເລ ຣູປາວຈຣານໍ. ອວິຊ຺ຊາສມຕິກ຺ກມຕ຺ຖາຍ ປນ ທານາທີນິ ເຈວ ກາມາວຈຣປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖູນິ ປູເຣນ຺ຕສ຺ສ, ຣູປາວຈຣຊ຺ຌານານິ ຈ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕສ຺ສ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ເຕສໍ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ຕຖາ ອວິຊ຺ຊາສມ຺ມູຬ຺ຫຕ຺ຕາ ກາມຠວຣູປຠວສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ປຕ຺ເຖຕ຺ວາ ຕາເນວ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ.

ອເນກຘາ ປນ ປເຣສນ຺ຕິ ອປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາຣານໍ ອເນກຘາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ກຖໍ? ເອສາ ຫິ ອວິຊ຺ຊໍ ອາຣພ຺ຠ ຣາຄາທີນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກາເລ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈເຍນ, ຄຣຸໍກຕ຺ວາ ອສ຺ສາທນກາເລ ອາຣມ຺ມຓາຘິປຕິອາຣມ຺ມຓູປນິສ຺ສເຍຫິ, ອວິຊ຺ຊາສມ຺ມູຬ຺ຫສ຺ສ ອນາທີນວທສ຺ສາວິໂນ ປາຓາຕິປາຕາທີນິ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈເຍນ, ທຸຕິຍຊວນາທີນໍ ອນນ຺ຕຣສມນນ຺ຕຣອນນ຺ຕຣູປນິສ຺ສຍາເສວນນຕ຺ຖິວິຄຕປຈ຺ຈເຍຫິ, ຍໍກິຎ຺ຈິ ອກຸສລໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ເຫຕຸ ສຫຊາຕ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎ ນິສ຺ສຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕ ອຕ຺ຖິ ອວິຄຕປຈ຺ຈເຍຫີຕິ ອເນກຘາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ.

ປຈ຺ຉິມານໍ ສາ ເອກຘາ ປຈ຺ຈໂຍ ມຕາຕິ ອາເນຎ຺ຊາຠິສງ຺ຂາຣານໍ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈເຍເນວ ເອກຘາ ປຈ຺ຈໂຍ ມຕາ. ໂສ ປນສ຺ສາ ອຸປນິສ຺ສຍຠາໂວ ປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາເຣ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ.

໖໑໗. ເອຕ຺ຖາຫ – ກິໍ ປນາຍເມກາວ ອວິຊ຺ຊາ ສງ຺ຂາຣານໍ ປຈ຺ຈໂຍ, ອຸທາຫຸ ອຎ຺ເຎປິ ປຈ຺ຈຍາ ສນ຺ຕີຕິ? ກິໍ ປເນຕ຺ຖ, ຍທິ ຕາວ ເອກາວ, ເອກກາຣຓວາໂທ ອາປຊ຺ຊຕິ. ອຖຎ຺ເຎປິ ສນ຺ຕິ, ‘‘ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິ ເອກກາຣຓນິທ຺ເທໂສ ນຸປປຊ຺ຊຕີຕິ? ນ ນຸປປຊ຺ຊຕິ. ກສ຺ມາ? ຍສ຺ມາ –

ເອກໍ ນ ເອກໂຕ ອິຘ, ນາເນກມເນກໂຕປິ ໂນ ເອກໍ;

ຜລມຕ຺ຖິ ອຕ຺ຖິ ປນ ເອກ-ເຫຕຸຜລທີປເນ ອຕ຺ໂຖ.

ເອກໂຕ ຫິ ກາຣຓໂຕ ນ ອິຘ ກິຎ຺ຈິ ເອກໍ ຜລມຕ຺ຖິ, ນ ອເນກໍ. ນາປິ ອເນເກຫິ ກາຣເຓຫິ ເອກໍ. ອເນເກຫິ ປນ ກາຣເຓຫິ ອເນກເມວ ໂຫຕິ. ຕຖາ ຫິ ອເນເກຫິ ອຸຕຸປຖວີພີຊສລິລສງ຺ຂາເຕຫິ ກາຣເຓຫິ ອເນກເມວ ຣູປຄນ຺ຘຣສາທິກໍ ອງ຺ກຸຣສງ຺ຂາຕໍ ຜລໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ທິສ຺ສຕິ. ຍໍ ປເນຕໍ ‘‘ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາ, ສງ຺ຂາຣປຈ຺ຈຍາ ວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ເອເກກເຫຕຸຜລທີປນໍ ກຕໍ, ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ອຕ຺ຖິ, ປໂຍຊນໍ ວິຊ຺ຊຕິ.

ຠຄວາ ຫິ ກຕ຺ຖຈິ ປຘານຕ຺ຕາ, ກຕ຺ຖຈິ ປາກຏຕ຺ຕາ, ກຕ຺ຖຈິ ອສາຘາຣຓຕ຺ຕາ ເທສນາວິລາສສ຺ສ ຈ ເວເນຍ຺ຍານຎ຺ຈ ອນຸຣູປໂຕ ເອກເມວ ເຫຕຸໍ ວາ ຜລໍ ວາ ທີເປຕິ. ‘‘ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ເວທນາ’’ຕິ ຫິ ປຘານຕ຺ຕາ ເອກເມວ ເຫຕຸຜລມາຫ. ຜສ຺ໂສ ຫິ ເວທນາຍ ປຘານເຫຕຸ ຍຖາຜສ຺ສໍ ເວທນາ ວວຕ຺ຖານໂຕ. ເວທນາ ຈ ຜສ຺ສສ຺ສ ປຘານຜລໍ ຍຖາເວທນໍ ຜສ຺ສວວຕ຺ຖານໂຕ. ‘‘ເສມ຺ຫສມຸຏ຺ຐານາ ອາພາຘາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑໐.໖໐) ປາກຏຕ຺ຕາ ເອກໍ ເຫຕຸມາຫ. ປາກໂຏ ຫິ ເອຕ຺ຖ ເສມ຺ໂຫ, ນ ກມ຺ມາທໂຍ. ‘‘ເຍ ເກຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ, ສພ຺ເພ ເຕ ອໂຍນິໂສມນສິກາຣມູລກາ’’ຕິ ອສາຘາຣຓຕ຺ຕາ ເອກໍ ເຫຕຸມາຫ. ອສາຘາຣໂຓ ຫິ ອໂຍນິໂສມນສິກາໂຣ ອກຸສລານໍ, ສາຘາຣຓານິ ວຕ຺ຖາຣມ຺ມຓາທີນີຕິ. ຕສ຺ມາ ອຍມິຘ ອວິຊ຺ຊາ ວິຊ຺ຊມາເນສຸປິ ອຎ຺ເຎສຸ ວຕ຺ຖາຣມ຺ມຓສຫຊາຕຘມ຺ມາທີສຸ ສງ຺ຂາຣກາຣເຓສຸ ‘‘ອສ຺ສາທານຸປສ຺ສິໂນ ຕຓ຺ຫາ ປວຑ຺ຒຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໕໒) ຈ ‘‘ອວິຊ຺ຊາສມຸທຍາ ອາສວສມຸທໂຍ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໐໔) ຈ ວຈນໂຕ ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ຕຓ຺ຫາທີນໍ ສງ຺ຂາຣເຫຕູນໍ ເຫຕູຕິ ປຘານຕ຺ຕາ, ‘‘ອວິທ຺ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ອວິຊ຺ຊາຄໂຕ ປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາຣມ຺ປິ ອຠິສງ຺ຂໂຣຕີ’’ຕິ ປາກຏຕ຺ຕາ, ອສາຘາຣຓຕ຺ຕາ ຈ ສງ຺ຂາຣານໍ ເຫຕຸຠາເວນ ທີປິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອເຕເນວ ຈ ເອເກກເຫຕຸຜລທີປນປຣິຫາຣວຈເນນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ເອເກກເຫຕຸຜລທີປເນ ປໂຍຊນໍ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ.

໖໑໘. ເອຕ຺ຖາຫ – ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ເອກນ຺ຕານິຏ຺ຐຜລາຍ ສາວຊ຺ຊາຍ ອວິຊ຺ຊາຍ ກຖໍ ປຸຎ຺ຎາເນຎ຺ຊາຠິສງ຺ຂາຣປຈ຺ຈຍຕ຺ຕໍ ຍຸຊ຺ຊຕິ? ນ ຫິ ນິມ຺ພພີຊໂຕ ອຸຈ຺ຉຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ. ກຖໍ ນ ຍຸຊ຺ຊິສ຺ສຕິ? ໂລກສ຺ມິຎ຺ຫິ –

ວິຣຸທ຺ໂຘ ຈາວິຣຸທ຺ໂຘ ຈ, ສທິສາສທິໂສ ຕຖາ;

ຘມ຺ມານໍ ປຈ຺ຈໂຍ ສິທ຺ໂຘ, ວິປາກາ ເອວ ເຕ ຈ ນ.

ຘມ຺ມານໍ ຫິ ຐານສຠາວກິຈ຺ຈາທິວິຣຸທ຺ໂຘ ຈາວິຣຸທ຺ໂຘ ຈ ປຈ຺ຈໂຍ ໂລເກ ສິທ຺ໂຘ. ປຸຣິມຈິຕ຺ຕໍ ຫິ ອປຣຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຐານວິຣຸທ຺ໂຘ ປຈ຺ຈໂຍ, ປຸຣິມສິປ຺ປາທິສິກ຺ຂາ ຈ ປຈ຺ຉາ ປວຕ຺ຕມານານໍ ສິປ຺ປາທິກິຣິຍານໍ. ກມ຺ມໍ ຣູປສ຺ສ ສຠາວວິຣຸທ຺ໂຘ ປຈ຺ຈໂຍ, ຂີຣາທີນິ ຈ ທຘິອາທີນໍ. ອາໂລໂກ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ກິຈ຺ຈວິຣຸທ຺ໂຘ, ຄຸຬາທໂຍ ຈ ອາສວາທີນໍ. ຈກ຺ຂຸຣູປາທໂຍ ປນ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ຐານາວິຣຸທ຺ຘາ ປຈ຺ຈຍາ. ປຸຣິມຊວນາທໂຍ ປຈ຺ຉິມຊວນາທີນໍ ສຠາວາວິຣຸທ຺ຘາ ກິຈ຺ຈາວິຣຸທ຺ຘາ ຈ.

ຍຖາ ຈ ວິຣຸທ຺ຘາວິຣຸທ຺ຘາ ປຈ຺ຈຍາ ສິທ຺ຘາ, ເອວໍ ສທິສາສທິສາປິ. ສທິສເມວ ຫິ ອຸຕຸອາຫາຣສງ຺ຂາຕໍ ຣູປໍ ຣູປສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ, ສາລິພີຊາທີນິ ຈ ສາລິຜລາທີນໍ. ອສທິສມ຺ປິ ຣູປໍ ອຣູປສ຺ສ, ອຣູປຎ຺ຈ ຣູປສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ໂຄໂລມາວິໂລມ-ວິສາຓ-ທຘິຕິລປິຏ຺ຐາທີນິ ຈ ທຸພ຺ພາ-ສຣຠູຕິຓກາທີນໍ. ເຍສຎ຺ຈ ຘມ຺ມານໍ ເຕ ວິຣຸທ຺ຘາວິຣຸທ຺ຘສທິສາສທິສປຈ຺ຈຍາ, ນ ເຕ ຘມ຺ມາ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ວິປາກາ ເອວ.

ອິຕິ ອຍໍ ອວິຊ຺ຊາ ວິປາກວເສນ ເອກນ຺ຕານິຏ຺ຐຜລາ, ສຠາວວເສນ ຈ ສາວຊ຺ຊາປິ ສມານາ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ເອເຕສໍ ປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາຣາທີນໍ ຍຖານຸຣູປໍ ຐານກິຈ຺ຈສຠາວວິຣຸທ຺ຘາວິຣຸທ຺ຘປຈ຺ຈຍວເສນ, ສທິສາສທິສປຈ຺ຈຍວເສນ ຈ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ໂສ ຈສ຺ສາ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ‘‘ຍສ຺ສ ຫິ ທຸກ຺ຂາທີສຸ ອວິຊ຺ຊາສງ຺ຂາຕໍ ອຎ຺ຎາຓໍ ອປ຺ປຫີນໍ ໂຫຕິ, ໂສ ທຸກ຺ເຂ ຕາວ ປຸພ຺ພນ຺ຕາທີສຸ ຈ ອຎ຺ຎາເຓນ ສໍສາຣທຸກ຺ຂໍ ສຸຂສຎ຺ຎາຍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ເຫຕຸຠູເຕ ຕິວິເຘປິ ສງ຺ຂາເຣ ອາຣຠຕີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວຸຕ຺ໂຕ ເອວ.

໖໑໙. ອປິຈ ອຍໍ ອຎ຺ໂຎປິ ປຣິຍາໂຍ –

ຈຸຕູປປາເຕ ສໍສາເຣ, ສງ຺ຂາຣານຎ຺ຈ ລກ຺ຂເຓ;

ໂຍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນ-ຘມ຺ເມສຸ ຈ ວິມຸຍ຺ຫຕິ.

ອຠິສງ຺ຂໂຣຕິ ໂສ ເອເຕ, ສງ຺ຂາເຣ ຕິວິເຘ ຍໂຕ;

ອວິຊ຺ຊາ ປຈ຺ຈໂຍ ເຕສໍ, ຕິວິຘານມ຺ປຍໍ ຕໂຕຕິ.

ກຖໍ ປນ ໂຍ ເອເຕສຸ ວິມຸຍ຺ຫຕິ, ໂສ ຕິວິເຘເປເຕ ສງ຺ຂາເຣ ກໂຣຕີຕິ ເຈ. ຈຸຕິຍາ ຕາວ ວິມູຬ຺ໂຫ ‘‘ສພ຺ພຕ຺ຖ ຂນ຺ຘານໍ ເຠໂທ ມຣຓ’’ນ຺ຕິ ຈຸຕິໍ ອຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ‘‘ສຕ຺ໂຕ ມຣຕິ, ສຕ຺ຕສ຺ສ ເທຫນ຺ຕຣສງ຺ກມນ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ວິກປ຺ເປຕິ.

ອຸປປາເຕ ວິມູຬ຺ໂຫ ‘‘ສພ຺ພຕ຺ຖ ຂນ຺ຘານໍ ປາຕຸຠາໂວ ຊາຕີ’’ຕິ ອຸປປາຕໍ ອຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ‘‘ສຕ຺ໂຕ ອຸປປຊ຺ຊຕິ, ສຕ຺ຕສ຺ສ ນວສຣີຣປາຕຸຠາໂວ’’ຕິອາທີນິ ວິກປ຺ເປຕິ.

ສໍສາເຣ ວິມູຬ຺ໂຫ ໂຍ ເອສ,

‘‘ຂນ຺ຘານຎ຺ຈ ປຏິປາຏິ, ຘາຕຸອາຍຕນານ ຈ;

ອພ຺ໂພຈ຺ຉິນ຺ນໍ ວຕ຺ຕມານາ, ສໍສາໂຣຕິ ປວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. –

ເອວໍ ວຓ຺ຓິໂຕ ສໍສາໂຣ, ຕໍ ເອວໍ ອຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ‘‘ອຍໍ ສຕ຺ໂຕ ອສ຺ມາ ໂລກາ ປຣໍ ໂລກໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ປຣສ຺ມາ ໂລກາ ອິມໍ ໂລກໍ ອາຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິອາທີນິ ວິກປ຺ເປຕິ.

ສງ຺ຂາຣານໍ ລກ຺ຂເຓ ວິມູຬ຺ໂຫ ສງ຺ຂາຣານໍ ສຠາວລກ຺ຂຓໍ ສາມຎ຺ຎລກ຺ຂຓຎ຺ຈ ອຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ສງ຺ຂາເຣ ອຕ຺ຕໂຕ ອຕ຺ຕນິຍໂຕ ຘຸວໂຕ ສຸຂໂຕ ສຸຠໂຕ ວິກປ຺ເປຕິ.

ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນຘມ຺ເມສຸ ວິມູຬ຺ໂຫ ອວິຊ຺ຊາທີຫິ ສງ຺ຂາຣາທີນໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ‘‘ອຕ຺ຕາ ຊານາຕິ ວາ ນ ຊານາຕິ ວາ, ໂສ ເອວ ກໂຣຕິ ຈ ກາເຣຕິ ຈ. ໂສ ປຏິສນ຺ຘິຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ອຓຸອິສ຺ສຣາທໂຍ ກລລາທິຠາເວນ ສຣີຣໍ ສຓ຺ຐເປນ຺ໂຕ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ສມ຺ປາເທນ຺ຕິ. ໂສ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສມ຺ປນ຺ໂນ ຜຸສຕິ, ເວທິຍຕິ, ຕຓ຺ຫີຍຕິ, ອຸປາທິຍຕິ, ຆຏິຍຕິ. ໂສ ປຸນ ຠວນ຺ຕເຣ ຠວຕີ’’ຕິ ວາ, ‘‘ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ ນິຍຕິສງ຺ຄຕິຠາວປຣິຓຕາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໑໖໘) ວາ ວິກປ຺ເປຕິ.