໑໔. ຂນ຺ຘນິທ຺ເທໂສ

ປຎ຺ຎາກຖາ

໔໒໑. ອິທານິ ຍສ຺ມາ ເອວໍ ອຠິຎ຺ຎາວເສນ ອຘິຄຕານິສໍສາຍ ຖິຣຕຣາຍ ສມາຘິຠາວນາຍ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສີເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ນໂຣ ສປຎ຺ໂຎ, ຈິຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎຎ຺ຈ ຠາວຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕສີເສນ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ ສມາຘິ ສພ຺ພາກາເຣນ ຠາວິໂຕ ໂຫຕິ.

ຕທນນ຺ຕຣາ ປນ ປຎ຺ຎາ ຠາເວຕພ຺ພາ. ສາ ຈ ອຕິສງ຺ເຂປເທສິຕຕ຺ຕາ ວິຎ຺ຎາຕຸມ຺ປິ ຕາວ ນ ສຸກຣາ, ປເຄວ ຠາເວຕຸໍ. ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສາ ວິຕ຺ຖາຣໍ ຠາວນານຍຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕຸໍ ອິທໍ ປຎ຺ຫາກມ຺ມໍ ໂຫຕິ.

ກາ ປຎ຺ຎາ, ເກນຏ຺ເຐນ ປຎ຺ຎາ, ການສ຺ສາ ລກ຺ຂຓຣສປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານປທຏ຺ຐານານິ, ກຕິວິຘາ ປຎ຺ຎາ, ກຖໍ ຠາເວຕພ຺ພາ, ປຎ຺ຎາຠາວນາຍ ໂກ ອານິສໍໂສຕິ?

໔໒໒. ຕຕ຺ຣິທໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ, ກາ ປຎ຺ຎາຕິ ປຎ຺ຎາ ພຫຸວິຘາ ນານປ຺ປກາຣາ. ຕໍ ສພ຺ພໍ ວິຠາວຍິຕຸໍ ອາຣພ຺ຠມານໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ອຘິປ຺ເປຕຎ຺ເຈວ ອຕ຺ຖໍ ນ ສາເຘຍ຺ຍ, ອຸຕ຺ຕຣິ ຈ ວິກ຺ເຂປາຍ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ຕສ຺ມາ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕເມວ ສນ຺ຘາຍ ວທາມ. ກຸສລຈິຕ຺ຕສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ວິປສ຺ສນາຎາຓໍ ປຎ຺ຎາ.

໔໒໓. ເກນຏ຺ເຐນ ປຎ຺ຎາຕິ ປຊານນຏ຺ເຐນ ປຎ຺ຎາ. ກິມິທໍ ປຊານນໍ ນາມ? ສຎ຺ຊານນວິຊານນາກາຣວິສິຏ຺ຐໍ ນານປ຺ປກາຣໂຕ ຊານນໍ. ສຎ຺ຎາວິຎ຺ຎາຓປຎ຺ຎານໍ ຫິ ສມາເນປິ ຊານນຠາເວ, ສຎ຺ຎາ ‘‘ນີລໍ ປີຕກ’’ນ຺ຕິ ອາຣມ຺ມຓສຎ຺ຊານນມຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ. ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂມນຕ຺ຕາ’’ຕິ ລກ຺ຂຓປຏິເວຘໍ ປາເປຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ວິຎ຺ຎາຓໍ ‘‘ນີລໍ ປີຕກ’’ນ຺ຕິ ອາຣມ຺ມຓຎ຺ຈ ຊານາຕິ, ລກ຺ຂຓປຏິເວຘຎ຺ຈ ປາເປຕິ. ອຸສ຺ສກ຺ກິຕ຺ວາ ປນ ມຄ຺ຄປາຕຸຠາວໍ ປາເປຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ປຎ຺ຎາ ວຸຕ຺ຕນຍວເສນ ອາຣມ຺ມຓຎ຺ຈ ຊານາຕິ, ລກ຺ຂຓປຏິເວຘຎ຺ຈ ປາເປຕິ, ອຸສ຺ສກ຺ກິຕ຺ວາ ມຄ຺ຄປາຕຸຠາວຎ຺ຈ ປາເປຕິ.

ຍຖາ ຫິ ເຫຣຎ຺ຎິກຜລເກ ຐປິຕໍ ກຫາປຓຣາສິໍ ເອໂກ ອຊາຕພຸທ຺ຘິທາຣໂກ, ເອໂກ ຄາມິກປຸຣິໂສ, ເອໂກ ເຫຣຎ຺ຎິໂກຕິ ຕີສຸ ຊເນສຸ ປສ຺ສມາເນສຸ ອຊາຕພຸທ຺ຘິທາຣໂກ ກຫາປຓານໍ ຈິຕ຺ຕວິຈິຕ຺ຕທີຆຈຕຸຣສ຺ສປຣິມຓ຺ຑລຠາວມຕ຺ຕເມວ ຊານາຕິ, ‘‘ອິທໍ ມນຸສ຺ສານໍ ອຸປໂຠຄປຣິໂຠຄໍ ຣຕນສມ຺ມຕ’’ນ຺ຕິ ນ ຊານາຕິ. ຄາມິກປຸຣິໂສ ຈິຕ຺ຕວິຈິຕ຺ຕາທິຠາວໍ ຊານາຕິ, ‘‘ອິທໍ ມນຸສ຺ສານໍ ອຸປໂຠຄປຣິໂຠຄໍ ຣຕນສມ຺ມຕ’’ນ຺ຕິ ຈ. ‘‘ອຍໍ ເຉໂກ, ອຍໍ ກູໂຏ, ອຍໍ ອທ຺ຘສາໂຣ’’ຕິ ອິມໍ ປນ ວິຠາຄໍ ນ ຊານາຕິ. ເຫຣຎ຺ຎິໂກ ສພ຺ເພປິ ເຕ ປກາເຣ ຊານາຕິ, ຊານນ຺ໂຕ ຈ ກຫາປຓໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາປິ ຊານາຕິ, ອາໂກຏິຕສ຺ສ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາປິ, ຄນ຺ຘໍ ຆາຍິຕ຺ວາປິ, ຣສໍ ສາຍິຕ຺ວາປິ, ຫຕ຺ເຖນ ຘາຣຍິຕ຺ວາປິ, ອສຸກສ຺ມິໍ ນາມ ຄາເມ ວາ ນິຄເມ ວາ ນຄເຣ ວາ ປພ຺ພເຕ ວາ ນທີຕີເຣ ວາ ກໂຕຕິປິ, ອສຸກາຈຣິເຍນ ກໂຕຕິປິ ຊານາຕິ, ເອວໍສມ຺ປທມິທໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ສຎ຺ຎາ ຫິ ອຊາຕພຸທ຺ຘິໂນ ທາຣກສ຺ສ ກຫາປຓທສ຺ສນໍ ວິຍ ໂຫຕິ, ນີລາທິວເສນ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐານາກາຣມຕ຺ຕຄຫຓໂຕ. ວິຎ຺ຎາຓໍ ຄາມິກສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ກຫາປຓທສ຺ສນມິວ ໂຫຕິ, ນີລາທິວເສນ ອາຣມ຺ມຓາກາຣຄຫຓໂຕ, ອຸທ຺ຘໍປິ ຈ ລກ຺ຂຓປຏິເວຘສມ຺ປາປນໂຕ. ປຎ຺ຎາ ເຫຣຎ຺ຎິກສ຺ສ ກຫາປຓທສ຺ສນມິວ ໂຫຕິ, ນີລາທິວເສນ ອາຣມ຺ມຓາກາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ, ລກ຺ຂຓປຏິເວຘຎ຺ຈ ປາເປຕ຺ວາ, ຕໂຕ ອຸທ຺ຘມ຺ປິ ມຄ຺ຄປາຕຸຠາວປາປນໂຕ. ຕສ຺ມາ ຍເທຕໍ ສຎ຺ຊານນວິຊານນາກາຣວິສິຏ຺ຐໍ ນານປ຺ປກາຣໂຕ ຊານນໍ. ອິທໍ ປຊານນນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ ສນ຺ຘາຍ ຫິ ເອຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຊານນຏ຺ເຐນ ປຎ຺ຎາ’’ຕິ.

ສາ ປເນສາ ຍຕ຺ຖ ສຎ຺ຎາວິຎ຺ຎາຓານິ, ນ ຕຕ຺ຖ ເອກໍເສນ ໂຫຕິ. ຍທາ ປນ ໂຫຕິ, ຕທາ ອວິນິພ຺ຠຸຕ຺ຕາ ເຕຫິ ຘມ຺ເມຫິ ‘‘ອຍໍ ສຎ຺ຎາ, ອິທໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ອຍໍ ປຎ຺ຎາ’’ຕິ ວິນິພ຺ຠຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອລພ຺ຠເນຍ຺ຍນານຕ຺ຕາ ສຸຂຸມາ ທຸທ຺ທສາ. ເຕນາຫ ອາຍສ຺ມາ ນາຄເສໂນ ‘‘ທຸກ຺ກຣໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ກຕ’’ນ຺ຕິ. ກິໍ, ຠນ຺ເຕ, ນາຄເສນ ຠຄວຕາ ທຸກ຺ກຣໍ ກຕນ຺ຕິ? ‘ທຸກ຺ກຣໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ກຕໍ ຍໍ ອຣູປີນໍ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິການໍ ຘມ຺ມານໍ ເອກາຣມ຺ມເຓ ປວຕ຺ຕມານານໍ ວວຕ຺ຖານໍ ອກ຺ຂາຕໍ ອຍໍ ຜສ຺ໂສ, ອຍໍ ເວທນາ, ອຍໍ ສຎ຺ຎາ, ອຍໍ ເຈຕນາ, ອິທໍ ຈິຕ຺ຕ’’’ນ຺ຕິ (ມິ. ປ. ໒.໗.໑໖).

໔໒໔. ການສ຺ສາ ລກ຺ຂຓຣສປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານປທຏ຺ຐານານີຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ຘມ຺ມສຠາວປຏິເວຘລກ຺ຂຓາ ປຎ຺ຎາ, ຘມ຺ມານໍ ສຠາວປຏິຈ຺ຉາທກໂມຫນ຺ຘກາຣວິທ຺ຘໍສນຣສາ, ອສມ຺ໂມຫປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ. ‘‘ສມາຫິໂຕ ຍຖາຠູຕໍ ຊານາຕິ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑໐.໒) ວຈນໂຕ ປນ ສມາຘິ ຕສ຺ສາ ປທຏ຺ຐານໍ.

ປຎ຺ຎາປເຠທກຖາ

໔໒໕. ກຕິວິຘາ ປຎ຺ຎາຕິ ຘມ຺ມສຠາວປຏິເວຘລກ຺ຂເຓນ ຕາວ ເອກວິຘາ. ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣວເສນ ທຸວິຘາ. ຕຖາ ສາສວານາສວາທິວເສນ, ນາມຣູປວວຕ຺ຖາປນວເສນ, ໂສມນສ຺ສຸເປກ຺ຂາສຫຄຕວເສນ, ທສ຺ສນຠາວນາຠູມິວເສນ ຈ. ຕິວິຘາ ຈິນ຺ຕາສຸຕຠາວນາມຍວເສນ. ຕຖາ ປຣິຕ຺ຕມຫຄ຺ຄຕອປ຺ປມາຓາຣມ຺ມຓວເສນ, ອາຍາປາຍອຸປາຍໂກສລ຺ລວເສນ, ອຊ຺ຌຕ຺ຕາຠິນິເວສາທິວເສນ ຈ. ຈຕຸພ຺ພິຘາ ຈຕູສຸ ສຈ຺ເຈສຸ ຎາຓວເສນ ຈຕຸປຏິສມ຺ຠິທາວເສນ ຈາຕິ.

໔໒໖. ຕຕ຺ຖ ເອກວິຘໂກຏ຺ຐາໂສ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ໂຖເຍວ. ທຸວິຘໂກຏ຺ຐາເສ ໂລກິຍມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ໂລກິຍາ. ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ໂລກຸຕ຺ຕຣາຕິ ເອວໍ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣວເສນ ທຸວິຘາ.

ທຸຕິຍທຸເກ ອາສວານໍ ອາຣມ຺ມຓຠູຕາ ສາສວາ. ເຕສໍ ອນາຣມ຺ມຓາ ອນາສວາ. ອຕ຺ຖໂຕ ປເນສາ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣາວ ໂຫຕິ. ອາສວສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ສາສວາ. ອາສວວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ອນາສວາຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອວໍ ສາສວານາສວາທິວເສນ ທຸວິຘາ.

ຕຕິຍທຸເກ ຍາ ວິປສ຺ສນໍ ອາຣຠິຕຸກາມສ຺ສ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຣູປກ຺ຂນ຺ຘານໍ ວວຕ຺ຖາປເນ ປຎ຺ຎາ, ອຍໍ ນາມວວຕ຺ຖາປນປຎ຺ຎາ. ຍາ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ວວຕ຺ຖາປເນ ປຎ຺ຎາ, ອຍໍ ຣູປວວຕ຺ຖາປນປຎ຺ຎາຕິ ເອວໍ ນາມຣູປວວຕ຺ຖາປນວເສນ ທຸວິຘາ.

ຈຕຸຕ຺ຖທຸເກ ທ຺ວີສຸ ກາມາວຈຣກຸສລຈິຕ຺ເຕສຸ ໂສຬສສຸ ຈ ປຎ຺ຈກນເຍນ ຈຕຸກ຺ກຊ຺ຌານິເກສຸ ມຄ຺ຄຈິຕ຺ເຕສຸ ປຎ຺ຎາ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕາ. ທ຺ວີສຸ ກາມາວຈຣກຸສລຈິຕ຺ເຕສຸ ຈຕູສຸ ຈ ປຎ຺ຈມຊ຺ຌານິເກສຸ ມຄ຺ຄຈິຕ຺ເຕສຸ ປຎ຺ຎາ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕາຕິ ເອວໍ ໂສມນສ຺ສຸເປກ຺ຂາສຫຄຕວເສນ ທຸວິຘາ.

ປຎ຺ຈມທຸເກ ປຐມມຄ຺ຄປຎ຺ຎາ ທສ຺ສນຠູມິ. ອວເສສມຄ຺ຄຕ຺ຕຍປຎ຺ຎາ ຠາວນາຠູມີຕິ ເອວໍ ທສ຺ສນຠາວນາຠູມິວເສນ ທຸວິຘາ.

໔໒໗. ຕິເກສຸ ປຐມຕ຺ຕິເກ ປຣໂຕ ອສ຺ສຸຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘປຎ຺ຎາ ອຕ຺ຕໂນ ຈິນ຺ຕາວເສນ ນິປ຺ຜນ຺ນຕ຺ຕາ ຈິນ຺ຕາມຍາ. ປຣໂຕ ສຸຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘປຎ຺ຎາ ສຸຕວເສນ ນິປ຺ຜນ຺ນຕ຺ຕາ ສຸຕມຍາ. ຍຖາ ຕຖາ ວາ ຠາວນາວເສນ ນິປ຺ຜນ຺ນາ ອປ຺ປນາປ຺ປຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎາ ຠາວນາມຍາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ຈິນ຺ຕາມຍາ ປຎ຺ຎາ? ໂຍຄວິຫິເຕສຸ ວາ ກມ຺ມາຍຕເນສຸ ໂຍຄວິຫິເຕສຸ ວາ ສິປ຺ປາຍຕເນສຸ ໂຍຄວິຫິເຕສຸ ວາ ວິຊ຺ຊາຏ຺ຐາເນສຸ ກມ຺ມສ຺ສກຕໍ ວາ ສຈ຺ຈານຸໂລມິກໍ ວາ ຣູປໍ ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ວາ ເວທນາ…ເປ… ສຎ຺ຎາ… ສງ຺ຂາຣາ… ວິຎ຺ຎາຓໍ ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ວາ, ຍໍ ເອວຣູປິໍ ອນຸໂລມິກໍ ຂນ຺ຕິໍ ທິຏ຺ຐິໍ ຣຸຈິໍ ມຸຕິໍ ເປກ຺ຂໍ ຘມ຺ມນິຊ຺ຌານຂນ຺ຕິໍ ປຣໂຕ ອສ຺ສຸຕ຺ວາ ປຏິລຠຕິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຈິນ຺ຕາມຍາ ປຎ຺ຎາ…ເປ… ສຸຕ຺ວາ ປຏິລຠຕິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ສຸຕມຍາ ປຎ຺ຎາ. ສພ຺ພາປິ ສມາປນ຺ນສ຺ສ ປຎ຺ຎາ ຠາວນາມຍາ ປຎ຺ຎາ’’ຕິ (ວິຠ. ໗໖໘).

ເອວໍ ຈິນ຺ຕາສຸຕຠາວນາມຍວເສນ ຕິວິຘາ.

ທຸຕິຍຕ຺ຕິເກ ກາມາວຈຣຘມ຺ເມ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎາ ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓາ. ຣູປາວຈຣາຣູປາວຈເຣ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕາ ມຫຄ຺ຄຕາຣມ຺ມຓາ. ສາ ໂລກິຍວິປສ຺ສນາ. ນິພ຺ພານໍ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕາ ອປ຺ປມາຓາຣມ຺ມຓາ. ສາ ໂລກຸຕ຺ຕຣວິປສ຺ສນາຕິ ເອວໍ ປຣິຕ຺ຕມຫຄ຺ຄຕາປ຺ປມາຓາຣມ຺ມຓວເສນ ຕິວິຘາ.

ຕຕິຍຕ຺ຕິເກ ອາໂຍ ນາມ ວຸທ຺ຘິ, ສາ ທຸວິຘາ ອນຕ຺ຖຫານິໂຕ ອຕ຺ຖຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ຈ. ຕຕ຺ຖ ໂກສລ຺ລໍ ອາຍໂກສລ຺ລໍ. ຍຖາຫ –

‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ອາຍໂກສລ຺ລໍ? ອິເມ ເມ ຘມ຺ເມ ມນສິກໂຣໂຕ ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ເຈວ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນາ ຈ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ປຫີຍນ຺ຕິ, ອິເມ ວາ ປນິເມ ຘມ຺ເມ ມນສິກໂຣໂຕ ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ເຈວ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອຸປ຺ປນ຺ນາ ຈ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ຠິຍ຺ໂຍຠາວາຍ ເວປຸລ຺ລາຍ ຠາວນາຍ ປາຣິປູຣິຍາ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ, ຍາ ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຎາ ປຊານນາ…ເປ… ອໂມໂຫ ຘມ຺ມວິຈໂຍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ, ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອາຍໂກສລ຺ລ’’ນ຺ຕິ (ວິຠ. ໗໗໑).

ອປາໂຍຕິ ປນ ອວຸທ຺ຘິ, ສາປິ ທຸວິຘາ ອຕ຺ຖຫານິໂຕ ຈ ອນຕ຺ຖຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ຈ. ຕຕ຺ຖ ໂກສລ຺ລໍ ອປາຍໂກສລ຺ລໍ. ຍຖາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ອປາຍໂກສລ຺ລໍ? ອິເມ ຘມ຺ເມ ມນສິກໂຣໂຕ ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ເຈວ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິອາທິ (ວິຠ. ໗໗໑).

ສພ຺ພຕ຺ຖ ປນ ເຕສໍ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ອຸປາເຍສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕິກາຣເຓສຸ ຕໍຂຓປ຺ປວຕ຺ຕໍ ຐານຸປ຺ປຕ຺ຕິກໍ ໂກສລ຺ລໍ ອຸປາຍໂກສລ຺ລໍ ນາມ. ຍຖາຫ – ‘‘ສພ຺ພາປິ ຕຕ຺ຣຸປາຍາ ປຎ຺ຎາ ອຸປາຍໂກສລ຺ລ’’ນ຺ຕິ (ວິຠ. ໗໗໑). ເອວໍ ອາຍາປາຍອຸປາຍໂກສລ຺ລວເສນ ຕິວິຘາ.

ຈຕຸຕ຺ຖຕ຺ຕິເກ ອຕ຺ຕໂນ ຂນ຺ເຘ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຣທ຺ຘາ ວິປສ຺ສນາ ປຎ຺ຎາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕາຠິນິເວສາ. ປຣສ຺ສ ຂນ຺ເຘ ພາຫິຣໍ ວາ ອນິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ຘຣູປໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຣທ຺ຘາ ພຫິທ຺ຘາຠິນິເວສາ. ອຸຠຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຣທ຺ຘາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາຠິນິເວສາຕິ ເອວໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕາຠິນິເວສາທິວເສນ ຕິວິຘາ.

໔໒໘. ຈຕຸກ຺ເກສຸ ປຐມຈຕຸກ຺ເກ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕໍ ຎາຓໍ ທຸກ຺ເຂ ຎາຓໍ. ທຸກ຺ຂສມຸທຍໍ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕໍ ຎາຓໍ ທຸກ຺ຂສມຸທເຍ ຎາຓໍ. ທຸກ຺ຂນິໂຣຘໍ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕໍ ຎາຓໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣເຘ ຎາຓໍ. ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນິໍ ປຏິປທໍ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕໍ ຎາຓໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນິຍາ ປຏິປທາຍ ຎາຓນ຺ຕິ ເອວໍ ຈຕູສຸ ສຈ຺ເຈສຸ ຎາຓວເສນ ຈຕຸພ຺ພິຘາ.

ທຸຕິຍຈຕຸກ຺ເກ ຈຕສ຺ໂສ ປຏິສມ຺ຠິທາ ນາມ ອຕ຺ຖາທີສຸ ປເຠທຄຕານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ຎາຓານິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ອຕ຺ເຖ ຎາຓໍ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາ. ຘມ຺ເມ ຎາຓໍ ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາ. ຕຕ຺ຣຘມ຺ມນິຣຸຕ຺ຕາຠິລາເປ ຎາຓໍ ນິຣຸຕ຺ຕິປຏິສມ຺ຠິທາ. ຎາເຓສຸ ຎາຓໍ ປຏິຠານປຏິສມ຺ຠິທາ’’ຕິ (ວິຠ. ໗໑໘).

ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖຕິ ສງ຺ເຂປໂຕ ເຫຕຸຜລສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ເຫຕຸຜລໍ ຫິ ຍສ຺ມາ ເຫຕຸອນຸສາເຣນ ອຣິຍຕິ ອຘິຄມິຍຕິ ສມ຺ປາປຸຓິຍຕິ, ຕສ຺ມາ ອຕ຺ໂຖຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປເຠທໂຕ ປນ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ປຈ຺ຈຍສມ຺ຠູຕໍ, ນິພ຺ພານໍ, ຠາສິຕຕ຺ໂຖ, ວິປາໂກ, ກິຣິຍາຕິ ອິເມ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ອຕ຺ໂຖຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕໍ ອຕ຺ຖໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ປເຠທຄຕໍ ຎາຓໍ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາ. ຘມ຺ໂມຕິປິ ສງ຺ເຂປໂຕ ປຈ຺ຈຍສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ປຈ຺ຈໂຍ ຫິ ຍສ຺ມາ ຕໍ ຕໍ ທຫຕິ ປວຕ຺ເຕຕິ ວາ ສມ຺ປາປຸຓິຕຸໍ ວາ ເທຕິ, ຕສ຺ມາ ຘມ຺ໂມຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປເຠທໂຕ ປນ ໂຍ ໂກຈິ ຜລນິພ຺ພຕ຺ຕໂກ ເຫຕຸ, ອຣິຍມຄ຺ໂຄ, ຠາສິຕໍ, ກຸສລໍ, ອກຸສລນ຺ຕິ ອິເມ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ຘມ຺ໂມຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕໍ ຘມ຺ມໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ຘມ຺ເມ ປເຠທຄຕໍ ຎາຓໍ ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາ.

ອຍເມວ ຫິ ອຕ຺ໂຖ ອຠິຘມ຺ເມ –

‘‘ທຸກ຺ເຂ ຎາຓໍ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາ. ທຸກ຺ຂສມຸທເຍ ຎາຓໍ ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາ. ເຫຕຸມ຺ຫິ ຎາຓໍ ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາ. ເຫຕຸຜເລ ຎາຓໍ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາ. ເຍ ຘມ຺ມາ ຊາຕາ ຠູຕາ ສຎ຺ຊາຕາ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕາ ປາຕຸຠູຕາ. ອິເມສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຎາຓໍ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາ. ຍມ຺ຫາ ຘມ຺ມາ ເຕ ຘມ຺ມາ ຊາຕາ ຠູຕາ ສຎ຺ຊາຕາ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕາ ປາຕຸຠູຕາ, ເຕສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຎາຓໍ ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາ. ຊຣາມຣເຓ ຎາຓໍ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາ. ຊຣາມຣຓສມຸທເຍ ຎາຓໍ ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາ…ເປ… ສງ຺ຂາຣນິໂຣເຘ ຎາຓໍ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາ. ສງ຺ຂາຣນິໂຣຘຄາມິນິຍາ ປຏິປທາຍ ຎາຓໍ ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາ. ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ຘມ຺ມໍ ຊານາຕິ ສຸຕ຺ຕໍ ເຄຍ຺ຍໍ…ເປ… ເວທລ຺ລໍ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາ. ໂສ ຕສ຺ສ ຕສ຺ເສວ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ຊານາຕິ ‘ອຍໍ ອິມສ຺ສ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ, ອຍໍ ອິມສ຺ສ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ’ຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາ. ກຕເມ ຘມ຺ມາ ກຸສລາ? ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ກາມາວຈຣໍ ກຸສລໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ…ເປ… ອິເມ ຘມ຺ມາ ກຸສລາ. ອິເມສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຎາຓໍ ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາ. ເຕສໍ ວິປາເກ ຎາຓໍ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາ’’ຕິອາທິນາ (ວິຠ. ໗໑໙ ອາທໂຍ) ນເຍນ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ສິໂຕ.

ຕຕ຺ຣຘມ຺ມນິຣຸຕ຺ຕາຠິລາເປ ຎາຓນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ຈ ຘມ຺ເມ ຈ ຍາ ສຠາວນິຣຸຕ຺ຕິ ອພ຺ຍຠິຈາຣີ ໂວຫາໂຣ. ຕທຠິລາເປ ຕສ຺ສ ຠາສເນ ອຸທີຣເຓ ຕໍ ຠາສິຕໍ ລປິຕໍ ອຸທີຣິຕໍ ສຸຕ຺ວາວ ອຍໍ ສຠາວນິຣຸຕ຺ຕິ, ອຍໍ ນ ສຠາວນິຣຸຕ຺ຕີຕິ ເອວໍ ຕສ຺ສາ ຘມ຺ມນິຣຸຕ຺ຕິສຎ຺ຎິຕາຍ ສຠາວນິຣຸຕ຺ຕິຍາ ມາຄຘິກາຍ ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ມູລຠາສາຍ ປເຠທຄຕໍ ຎາຓໍ ນິຣຸຕ຺ຕິປຏິສມ຺ຠິທາ. ນິຣຸຕ຺ຕິປຏິສມ຺ຠິທາປ຺ປຕ຺ໂຕ ຫິ ຜສ຺ໂສ ເວທນາຕິ ເອວມາທິວຈນໍ ສຸຕ຺ວາວ ອຍໍ ສຠາວນິຣຸຕ຺ຕີຕິ ຊານາຕິ. ຜສ຺ສາ ເວທໂນຕິ ເອວມາທິກໍ ປນ ອຍໍ ນ ສຠາວນິຣຸຕ຺ຕີຕິ.

ຎາເຓສຸ ຎາຓນ຺ຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຎາຓມາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ຎາຓາຣມ຺ມຓໍ ຎາຓໍ, ຍຖາວຸຕ຺ເຕສຸ ວາ ເຕສຸ ຎາເຓສຸ ສໂຄຈຣກິຈ຺ຈາທິວເສນ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ຎາຓໍ ປຏິຠານປຏິສມ຺ຠິທາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໔໒໙. ຈຕສ຺ໂສປິ ເຈຕາ ປຏິສມ຺ຠິທາ ທ຺ວີສຸ ຐາເນສຸ ປເຠທໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ເສກ຺ຂຠູມິຍຎ຺ຈ ອເສກ຺ຂຠູມິຍຎ຺ຈ.

ຕຕ຺ຖ ອຄ຺ຄສາວການໍ ມຫາສາວການຎ຺ຈ ອເສກ຺ຂຠູມິຍໍ ປເຠທຄຕາ. ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣຈິຕ຺ຕຄຫປຕິຘມ຺ມິກອຸປາສກອຸປາລິຄຫປຕິຂຸຊ຺ຊຸຕ຺ຕຣາອຸປາສິກາທີນໍ ເສກ຺ຂຠູມິຍໍ. ເອວໍ ທ຺ວີສຸ ຠູມີສຸ ປເຠທໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິໂຍປິ ເຈຕາ ອຘິຄເມນ ປຣິຍຕ຺ຕິຍາ ສວເນນ ປຣິປຸຈ຺ຉາຍ ປຸພ຺ພໂຍເຄນ ຈາຕິ ອິເມຫິ ປຎ຺ຈຫາກາເຣຫິ ວິສທາ ໂຫນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຘິຄໂມ ນາມ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕິ. ປຣິຍຕ຺ຕິ ນາມ ພຸທ຺ຘວຈນສ຺ສ ປຣິຍາປຸຓນໍ. ສວນໍ ນາມ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອຕ຺ຖິໍ ກຕ຺ວາ ຘມ຺ມສ຺ສວນໍ. ປຣິປຸຈ຺ຉາ ນາມ ປາຬິອຏ຺ຐກຖາທີສຸ ຄຓ຺ຐິປທອຕ຺ຖປທວິນິຈ຺ຉຍກຖາ, ປຸພ຺ພໂຍໂຄ ນາມ ປຸພ຺ພພຸທ຺ຘານໍ ສາສເນ ຄຕປຈ຺ຈາຄຕິກຠາເວນ ຍາວ ອນຸໂລມໍ ໂຄຕ຺ຣຠຸສມີປໍ, ຕາວ ວິປສ຺ສນານຸໂຍໂຄ.

ອປເຣ ອາຫຸ –

‘‘ປຸພ຺ພໂຍໂຄ ພາຫຸສຈ຺ຈໍ, ເທສຠາສາ ຈ ອາຄໂມ;

ປຣິປຸຈ຺ຉາ ອຘິຄໂມ, ຄຣຸສນ຺ນິສ຺ສໂຍ ຕຖາ;

ມິຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕິ ເຈວາຕິ, ປຏິສມ຺ຠິທປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ປຸພ຺ພໂຍໂຄ ວຸຕ຺ຕນໂຍວ. ພາຫຸສຈ຺ຈໍ ນາມ ເຕສຸ ເຕສຸ ສຕ຺ເຖສຸ ຈ ສິປ຺ປາຍຕເນສຸ ຈ ກຸສລຕາ. ເທສຠາສາ ນາມ ເອກສຕໂວຫາຣກຸສລຕາ. ວິເສເສນ ປນ ມາຄຘິເກ ໂກສລ຺ລໍ. ອາຄໂມ ນາມ ອນ຺ຕມໂສ ໂອປມ຺ມວຄ຺ຄມຕ຺ຕສ຺ສປິ ພຸທ຺ຘວຈນສ຺ສ ປຣິຍາປຸຓນໍ. ປຣິປຸຈ຺ຉາ ນາມ ເອກຄາຖາຍປິ ອຕ຺ຖວິນິຈ຺ຉຍປຸຈ຺ຉນໍ. ອຘິຄໂມ ນາມ ໂສຕາປນ຺ນຕາ ວາ…ເປ… ອຣຫຕ຺ຕໍ ວາ. ຄຣຸສນ຺ນິສ຺ສໂຍ ນາມ ສຸຕປຏິຠານພຫຸລານໍ ຄຣູນໍ ສນ຺ຕິເກ ວາໂສ. ມິຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕິ ນາມ ຕຖາຣູປານໍເຍວ ມິຕ຺ຕານໍ ປຏິລາໂຠຕິ.

ຕຕ຺ຖ ພຸທ຺ຘາ ຈ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ຈ ປຸພ຺ພໂຍຄຎ຺ເຈວ ອຘິຄມຎ຺ຈ ນິສ຺ສາຍ ປຏິສມ຺ຠິທາ ປາປຸຓນ຺ຕິ. ສາວກາ ສພ຺ພານິປິ ເອຕານິ ກາຣຓານິ. ປຏິສມ຺ຠິທາປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ປາຏິເຍກ຺ໂກ ກມ຺ມຏ຺ຐານຠາວນານຸໂຍໂຄ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ເສກ຺ຂານໍ ປນ ເສກ຺ຂຜລວິໂມກ຺ຂນ຺ຕິກາ. ອເສກ຺ຂານໍ ອເສກ຺ຂຜລວິໂມກ຺ຂນ຺ຕິກາວ ປຏິສມ຺ຠິທາປ຺ປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ. ຕຖາຄຕານໍ ຫິ ທສພລານິ ວິຍ ອຣິຍານໍ ອຣິຍຜເລເນວ ປຏິສມ຺ຠິທາ ອິຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ອິມາ ປຏິສມ຺ຠິທາ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ຈຕຸປຏິສມ຺ຠິທາວເສນ ຈຕຸພ຺ພິຘາຕິ.

ປຎ຺ຎາຠູມິ-ມູລ-ສຣີຣວວຕ຺ຖານໍ

໔໓໐. ກຖໍ ຠາເວຕພ຺ພາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ຍສ຺ມາ ອິມາຍ ປຎ຺ຎາຍ ຂນ຺ຘາຍຕນຘາຕຸອິນ຺ທ຺ຣິຍສຈ຺ຈປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທາທິເຠທາ ຘມ຺ມາ ຠູມິ. ສີລວິສຸທ຺ຘິ ເຈວ ຈິຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘິ ຈາຕິ ອິມາ ທ຺ເວ ວິສຸທ຺ຘິໂຍ ມູລໍ. ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິ, ກງ຺ຂາວິຕຣຓວິສຸທ຺ຘິ, ມຄ຺ຄາມຄ຺ຄຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິ, ປຏິປທາຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິ, ຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘີຕິ ອິມາ ປຎ຺ຈ ວິສຸທ຺ຘິໂຍ ສຣີຣໍ. ຕສ຺ມາ ເຕສຸ ຠູມິຠູເຕສຸ ຘມ຺ເມສຸ ອຸຄ຺ຄຫປຣິປຸຈ຺ຉາວເສນ ຎາຓປຣິຈຍໍ ກຕ຺ວາ ມູລຠູຕາ ທ຺ເວ ວິສຸທ຺ຘິໂຍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ສຣີຣຠູຕາ ປຎ຺ຈ ວິສຸທ຺ຘິໂຍ ສມ຺ປາເທນ຺ເຕນ ຠາເວຕພ຺ພາ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ.

໔໓໑. ອຍໍ ປນ ວິຕ຺ຖາໂຣ, ຍໍ ຕາວ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຂນ຺ຘາຍຕນຘາຕຸອິນ຺ທ຺ຣິຍສຈ຺ຈປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທາທິເຠທາ ຘມ຺ມາ ຠູມີ’’ຕິ, ເອຕ຺ຖ ຂນ຺ຘາຕິ ປຎ຺ຈ ຂນ຺ຘາ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ ສຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ໂຘ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ໂຘ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘຕິ.

ຣູປກ຺ຂນ຺ຘກຖາ

໔໓໒. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສີຕາທີຫິ ຣຸປ຺ປນລກ຺ຂຓໍ ຘມ຺ມຊາຕໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຕເທຕໍ ຣຸປ຺ປນລກ຺ຂເຓນ ເອກວິຘມ຺ປິ ຠູໂຕປາທາຍເຠທໂຕ ທຸວິຘໍ.

ຕຕ຺ຖ ຠູຕຣູປໍ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ – ປຖວີຘາຕຸ ອາໂປຘາຕຸ ເຕໂຊຘາຕຸ ວາໂຍຘາຕູຕິ. ຕາສໍ ລກ຺ຂຓຣສປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານານິ ຈຕຸຘາຕຸວວຕ຺ຖາເນ ວຸຕ຺ຕານິ. ປທຏ຺ຐານໂຕ ປນ ຕາ ສພ຺ພາປິ ອວເສສຘາຕຸຕ຺ຕຍປທຏ຺ຐານາ.

ອຸປາທາຣູປໍ ຈຕຸວີສຕິວິຘໍ – ຈກ຺ຂຸ, ໂສຕໍ, ຆານໍ, ຊິວ຺ຫາ, ກາໂຍ, ຣູປໍ, ສທ຺ໂທ, ຄນ຺ໂຘ, ຣໂສ, ອິຕ຺ຖິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ຫທຍວຕ຺ຖຸ, ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ອາກາສຘາຕຸ, ຣູປສ຺ສ ລຫຸຕາ, ຣູປສ຺ສ ມຸທຸຕາ, ຣູປສ຺ສ ກມ຺ມຎ຺ຎຕາ, ຣູປສ຺ສ ອຸປຈໂຍ, ຣູປສ຺ສ ສນ຺ຕຕິ, ຣູປສ຺ສ ຊຣຕາ, ຣູປສ຺ສ ອນິຈ຺ຈຕາ, ກພຬີກາໂຣ ອາຫາໂຣຕິ.

໔໓໓. ຕຕ຺ຖ ຣູປາຠິຆາຕາຣຫຕປ຺ປສາທລກ຺ຂຓໍ ທຏ຺ຐຸກາມຕານິທານກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານຠູຕປ຺ປສາທລກ຺ຂຓໍ ວາ ຈກ຺ຂຸ, ຣູເປສຸ ອາວິຎ຺ຉນຣສໍ, ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອາຘາຣຠາວປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ, ທຏ຺ຐຸກາມຕານິທານກມ຺ມຊຠູຕປທຏ຺ຐານໍ.

ສທ຺ທາຠິຆາຕາຣຫຠູຕປ຺ປສາທລກ຺ຂຓໍ, ໂສຕຸກາມຕານິທານກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານຠູຕປ຺ປສາທລກ຺ຂຓໍ ວາ ໂສຕໍ, ສທ຺ເທສຸ ອາວິຎ຺ຉນຣສໍ, ໂສຕວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອາຘາຣຠາວປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ, ໂສຕຸກາມຕານິທານກມ຺ມຊຠູຕປທຏ຺ຐານໍ.

ຄນ຺ຘາຠິຆາຕາຣຫຠູຕປ຺ປສາທລກ຺ຂຓໍ, ຆາຍິຕຸກາມຕານິທານກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານຠູຕປ຺ປສາທລກ຺ຂຓໍ ວາ ຆານໍ, ຄນ຺ເຘສຸ ອາວິຎ຺ຉນຣສໍ, ຆານວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອາຘາຣຠາວປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ, ຆາຍິຕຸກາມຕານິທານກມ຺ມຊຠູຕປທຏ຺ຐານໍ.

ຣສາຠິຆາຕາຣຫຠູຕປ຺ປສາທລກ຺ຂຓາ, ສາຍິຕຸກາມຕານິທານກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານຠູຕປ຺ປສາທລກ຺ຂຓາ ວາ ຊິວ຺ຫາ, ຣເສສຸ ອາວິຎ຺ຉນຣສາ, ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອາຘາຣຠາວປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ, ສາຍິຕຸກາມຕານິທານກມ຺ມຊຠູຕປທຏ຺ຐານາ.

ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຠິຆາຕາຣຫຠູຕປ຺ປສາທລກ຺ຂໂຓ, ຜຸສິຕຸກາມຕານິທານກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານຠູຕປ຺ປສາທລກ຺ຂໂຓ ວາ ກາໂຍ, ໂຜຏ຺ຐພ຺ເພສຸ ອາວິຎ຺ຉນຣໂສ, ກາຍວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອາຘາຣຠາວປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ, ຜຸສິຕຸກາມຕານິທານກມ຺ມຊຠູຕປທຏ຺ຐາໂນ.

໔໓໔. ເກຈິ ປນ ‘‘ເຕຊາຘິການໍ ຠູຕານໍ ປສາໂທ ຈກ຺ຂຸ, ວາຍຸປຖວີອາປາຘິການໍ ຠູຕານໍ ປສາທາ ໂສຕຆານຊິວ຺ຫາ, ກາໂຍ ສພ຺ເພສມ຺ປີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອປເຣ ‘‘ເຕຊາຘິການໍ ປສາໂທ ຈກ຺ຂຸ, ວິວຣວາຍຸອາປປຖວາຘິການໍ ໂສຕຆານຊິວ຺ຫາກາຍາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເຕ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ‘‘ສຸຕ຺ຕໍ ອາຫຣຖາ’’ຕິ. ອທ຺ຘາ ສຸຕ຺ຕເມວ ນ ທກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕິ. ເກຈິ ປເນຕ຺ຖ ‘‘ເຕຊາທີນໍ ຄຸເຓຫິ ຣູປາທີຫິ ອນຸຄຍ຺ຫຠາວໂຕ’’ຕິ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສນ຺ຕິ. ເຕ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ‘‘ໂກ ປເນວມາຫຣູປາທໂຍ ເຕຊາທີນໍ ຄຸຓາ’ຕິ. ອວິນິພ຺ໂຠຄວຸຕ຺ຕີສຸ ຫິ ຠູເຕສຸ ອຍໍ ອິມສ຺ສ ຄຸໂຓ ອຍໍ ອິມສ຺ສ ຄຸໂຓຕິ ນ ລພ຺ຠາ ວຕ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິ. ອຖາປິ ວເທຍ຺ຍຸໍ ‘‘ຍຖາ ເຕສຸ ເຕສຸ ສມ຺ຠາເຣສຸ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຠູຕສ຺ສ ອຘິກຕາຍ ປຖວີອາທີນໍ ສນ຺ຘາຣຓາທີນິ ກິຈ຺ຈານິ ອິຈ຺ຉຖ, ເອວໍ ເຕຊາທິອຘິເກສຸ ສມ຺ຠາເຣສຸ ຣູປາທີນໍ ອຘິກຠາວທສ຺ສນໂຕ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພເມຕໍ ຣູປາທໂຍ ເຕສໍ ຄຸຓາ’’ຕິ. ເຕ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ‘‘ອິຈ຺ເຉຍ຺ຍາມ, ຍທິ ອາປາຘິກສ຺ສ ອາສວສ຺ສ ຄນ຺ຘໂຕ ປຖວີອຘິເກ ກປ຺ປາເສ ຄນ຺ໂຘ ອຘິກຕໂຣ ສິຍາ, ເຕຊາຘິກສ຺ສ ຈ ອຸຓ຺ໂຫທກສ຺ສ ວຓ຺ຓໂຕ ສີຕຸທກສ຺ສ ວຓ຺ໂຓ ປຣິຫາເຍຖ’’. ຍສ຺ມາ ປເນຕໍ ອຸຠຍມ຺ປິ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ປຫາເຍຕໍ ເອເຕສໍ ນິສ຺ສຍຠູຕານໍ ວິເສສກປ຺ປນໍ, ‘‘ຍຖາ ອວິເສເສປິ ເອກກລາເປ ຠູຕານໍ ຣູປຣສາທໂຍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິສທິສາ ໂຫນ຺ຕິ, ເອວໍ ຈກ຺ຂຸປສາທາທໂຍ ອວິຊ຺ຊມາເນປິ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ວິເສສກາຣເຓ’’ຕິ ຄເຫຕພ຺ພເມຕໍ.

ກິໍ ປນ ຕໍ ຍໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ອສາຘາຣຓໍ? ກມ຺ມເມວ ເນສໍ ວິເສສກາຣຓໍ. ຕສ຺ມາ ກມ຺ມວິເສສໂຕ ເອເຕສໍ ວິເສໂສ, ນ ຠູຕວິເສສໂຕ. ຠູຕວິເສເສ ຫິ ສຕິ ປສາໂທວ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ສມານານຎ຺ຫິ ປສາໂທ, ນ ວິສມານານນ຺ຕິ ໂປຣາຓາ.

໔໓໕. ເອວໍ ກມ຺ມວິເສສໂຕ ວິເສສວນ຺ເຕສຸ ຈ ເອເຕສຸ ຈກ຺ຂຸໂສຕານິ ອສມ຺ປຕ຺ຕວິສຍຄາຫການິ, ອຕ຺ຕໂນ ນິສ຺ສຍໍ ອນລ຺ລີນນິສ຺ສເຍ ເອວ ວິສເຍ ວິຎ຺ຎາຓເຫຕຸຕ຺ຕາ. ຆານຊິວ຺ຫາກາຍາ ສມ຺ປຕ຺ຕວິສຍຄາຫກາ, ນິສ຺ສຍວເສນ ເຈວ, ສຍຎ຺ຈ, ອຕ຺ຕໂນ ນິສ຺ສຍໍ ອລ຺ລີເນເຍວ ວິສເຍ ວິຎ຺ຎາຓເຫຕຸຕ຺ຕາ.

໔໓໖. ຈກ຺ຂຸ ເຈຕ຺ຖ ຍເທຕໍ ໂລເກ ນີລປຂຸມສມາກິຓ຺ຓກຓ຺ຫສຸກ຺ກມຓ຺ຑລວິຈິຕ຺ຕໍ ນີລຸປ຺ປລທລສນ຺ນິຠໍ ຈກ຺ຂູຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ສ ສສມ຺ຠາຣຈກ຺ຂຸໂນ ເສຕມຓ຺ຑລປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ກຓ຺ຫມຓ຺ຑລສ຺ສ ມຊ຺ເຌ ອຠິມຸເຂ ຐິຕານໍ ສຣີຣສຓ຺ຐານຸປ຺ປຕ຺ຕິປເທເສ ສຕ຺ຕສຸ ປິຈຸປຏເລສຸ ອາສິຕ຺ຕເຕລໍ ປິຈຸປຏລານິ ວິຍ ສຕ຺ຕ ອກ຺ຂິປຏລານິພ຺ຍາເປຕ຺ວາ ຘາຣຓນ຺ຫາປນມຓ຺ຑນພີຊນກິຈ຺ຈາຫິ ຈຕູຫິ ຘາຕີຫິ ຂຕ຺ຕິຍກຸມາໂຣ ວິຍ ສນ຺ຘາຣຓພນ຺ຘນປຣິປາຈນສມຸທີຣຓກິຈ຺ຈາຫິ ຈຕູຫິ ຘາຕູຫິ ກຕູປກາຣໍ ອຸຕຸຈິຕ຺ຕາຫາເຣຫິ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠິຍມານໍ ອາຍຸນາ ອນຸປາລິຍມານໍ ວຓ຺ຓຄນ຺ຘຣສາທີຫິ ປຣິວຸຕໍ ປມາຓໂຕ ອູກາສິຣມຕ຺ຕໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ຍຖາຣຫໍ ວຕ຺ຖຸທ຺ວາຣຠາວໍ ສາຘຍມານໍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ຘມ຺ມເສນາປຕິນາ –

‘‘ເຍນ ຈກ຺ຂຸປສາເທນ, ຣູປານິ ມນຸປສ຺ສຕິ;

ປຣິຕ຺ຕໍ ສຸຂຸມໍ ເອຕໍ, ອູກາສິຣສມູປມ’’ນ຺ຕິ.

ສສມ຺ຠາຣໂສຕພິລສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ຕນຸຕມ຺ພໂລມາຈິເຕ ອງ຺ຄຸລິເວຘກສຓ຺ຐາເນ ປເທເສ ໂສຕໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາຫິ ຘາຕູຫິ ກຕູປກາຣໍ ອຸຕຸຈິຕ຺ຕາຫາເຣຫິ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠິຍມານໍ ອາຍຸນາ ອນຸປາລິຍມານໍ ວຓ຺ຓາທີຫິ ປຣິວຸຕໍ ໂສຕວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ຍຖາຣຫໍ ວຕ຺ຖຸທ຺ວາຣຠາວໍ ສາຘຍມານໍ ຕິຏ຺ຐຕິ.

ສສມ຺ຠາຣຆານພິລສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ອຊປທສຓ຺ຐາເນ ປເທເສ ຆານໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣຸປກາຣຸປຕ຺ຖມ຺ຠນານຸປາລນປຣິວາຣໍ ຆານວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ຍຖາຣຫໍ ວຕ຺ຖຸທ຺ວາຣຠາວໍ ສາຘຍມານໍ ຕິຏ຺ຐຕິ.

ສສມ຺ຠາຣຊິວ຺ຫາມຊ຺ຌສ຺ສ ອຸປຣິ ອຸປ຺ປລທລຄ຺ຄສຓ຺ຐາເນ ປເທເສ ຊິວ຺ຫາ ຍຖາວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣຸປກາຣຸປຕ຺ຖມ຺ຠນານຸປາລນປຣິວາຣາ ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ຍຖາຣຫໍ ວຕ຺ຖຸທ຺ວາຣຠາວໍ ສາຘຍມານາ ຕິຏ຺ຐຕິ.

ຍາວຕາ ປນ ອິມສ຺ມິໍ ກາເຍ ອຸປາທິຓ຺ຓຣູປໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ກາໂຍ ກປ຺ປາສປຏເລ ສ຺ເນໂຫ ວິຍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣຸປກາຣຸປຕ຺ຖມ຺ຠນານຸປາລນປຣິວາໂຣວ ຫຸຕ຺ວາ ກາຍວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ຍຖາຣຫໍ ວຕ຺ຖຸທ຺ວາຣຠາວໍ ສາຘຍມາໂນ ຕິຏ຺ຐຕິ.

ວມ຺ມິກອຸທກາກາສຄາມສິວຖິກສງ຺ຂາຕສໂຄຈຣນິນ຺ນາ ວິຍ ຈ ອຫິສຸສຸມາຣປກ຺ຂີກຸກ຺ກຸຣສິງ຺ຄາລາຣູປາທິສໂຄຈຣນິນ຺ນາວ ເອເຕ ຈກ຺ຂາທໂຍຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

໔໓໗. ຕໂຕ ປເຣສຸ ປນ ຣູປາທີສຸ ຈກ຺ຂຸປຏິຫນນລກ຺ຂຓໍ ຣູປໍ, ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ວິສຍຠາວຣສໍ, ຕສ຺ເສວ ໂຄຈຣປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ, ຈຕຸມຫາຠູຕປທຏ຺ຐານໍ. ຍຖາ ເຈຕໍ ຕຖາ ສພ຺ພານິປິ ອຸປາທາຣູປານິ. ຍຕ຺ຖ ປນ ວິເສໂສ ອຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ວກ຺ຂາມ. ຕຍິທໍ ນີລໍ ປີຕກນ຺ຕິອາທິວເສນ ອເນກວິຘໍ.

ໂສຕປຏິຫນນລກ຺ຂໂຓ ສທ຺ໂທ, ໂສຕວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ວິສຍຠາວຣໂສ, ຕສ຺ເສວ ໂຄຈຣປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ. ເຠຣິສທ຺ໂທ ມຸທິງ຺ຄສທ຺ໂທຕິອາທິນາ ນເຍນ ອເນກວິໂຘ.

ຆານປຏິຫນນລກ຺ຂໂຓ ຄນ຺ໂຘ, ຆານວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ວິສຍຠາວຣໂສ, ຕສ຺ເສວ ໂຄຈຣປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ. ມູລຄນ຺ໂຘ ສາຣຄນ຺ໂຘຕິອາທິນາ ນເຍນ ອເນກວິໂຘ.

ຊິວ຺ຫາປຏິຫນນລກ຺ຂໂຓ ຣໂສ, ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ວິສຍຠາວຣໂສ, ຕສ຺ເສວ ໂຄຈຣປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ. ມູລຣໂສ ຂນ຺ຘຣໂສຕິອາທິນາ ນເຍນ ອເນກວິໂຘ.

໔໓໘. ອິຕ຺ຖິຠາວລກ຺ຂຓໍ ອິຕ຺ຖິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ອິຕ຺ຖີຕິ ປກາສນຣສໍ, ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄນິມິຕ຺ຕກຸຕ຺ຕາກປ຺ປານໍ ກາຣຓຠາວປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ. ປຸຣິສຠາວລກ຺ຂຓໍ ປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ປຸຣິໂສຕິ ປກາສນຣສໍ, ປຸຣິສລິງ຺ຄນິມິຕ຺ຕກຸຕ຺ຕາກປ຺ປານໍ ກາຣຓຠາວປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ. ຕທຸຠຍມ຺ປິ ກາຍປ຺ປສາໂທ ວິຍ ສກລສຣີຣໍ ພ຺ຍາປກເມວ, ນ ຈ ກາຍປສາເທນ ຐິໂຕກາເສ ຐິຕນ຺ຕິ ວາ ອຏ຺ຐິໂຕກາເສ ຐິຕນ຺ຕິ ວາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຣູປຣສາທໂຍ ວິຍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສງ຺ກໂຣ ນຕ຺ຖິ.

໔໓໙. ສຫຊຣູປານຸປາລນລກ຺ຂຓໍ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ເຕສໍ ປວຕ຺ຕນຣສໍ, ເຕສຎ຺ເຎວ ຐປນປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ, ຍາປຍິຕພ຺ພຠູຕປທຏ຺ຐານໍ. ສນ຺ເຕປິ ຈ ອນຸປາລນລກ຺ຂຓາທິມ຺ຫິ ວິຘາເນ ອຕ຺ຖິກ຺ຂເຓເຍວ ຕໍ ສຫຊຣູປານິ ອນຸປາເລຕິ ອຸທກໍ ວິຍ ອຸປ຺ປລາທີນິ. ຍຖາສກໍ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ເນປິ ຈ ຘມ຺ເມ ປາເລຕິ ຘາຕິ ວິຍ ກຸມາຣໍ. ສຍໍ ປວຕ຺ຕິຕຘມ຺ມສມ຺ພນ຺ເຘເນວ ຈ ປວຕ຺ຕຕິ ນິຍາມໂກ ວິຍ. ນ ຠງ຺ຄໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ຈ ປວຕ຺ຕຍິຕພ຺ພານຎ຺ຈ ອຠາວາ. ນ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ຐເປຕິ, ສຍໍ ຠິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ. ຂີຍມາໂນ ວິຍ ວຏ຺ຏິສ຺ເນໂຫ ທີປສິຂໍ. ນ ຈ ອນຸປາລນປວຕ຺ຕນຏ຺ຐປນານຸຠາວວິຣຫິຕໍ, ຍຖາວຸຕ຺ຕກ຺ຂເຓ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ສາຘນໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

໔໔໐. ມໂນຘາຕຸມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕູນໍ ນິສ຺ສຍລກ຺ຂຓໍ ຫທຍວຕ຺ຖຸ, ຕາສຎ຺ເຎວ ຘາຕູນໍ ອາຘາຣຓຣສໍ, ອຸພ຺ພຫນປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ. ຫທຍສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ກາຍຄຕາສຕິກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ໂລຫິຕໍ ນິສ຺ສາຍ ສນ຺ຘາຣຓາທິກິຈ຺ເຈຫິ ຠູເຕຫິ ກຕູປກາຣໍ ອຸຕຸຈິຕ຺ຕາຫາເຣຫິ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠິຍມານໍ ອາຍຸນາ ອນຸປາລິຍມານໍ ມໂນຘາຕຸມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕູນຎ຺ເຈວ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມານຎ຺ຈ ວຕ຺ຖຸຠາວໍ ສາຘຍມານໍ ຕິຏ຺ຐຕິ.

໔໔໑. ອຠິກ຺ກມາທິປວຕ຺ຕກຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານວາໂຍຘາຕຸຍາ ສຫຊຣູປກາຍຖມ຺ຠນສນ຺ຘາຣຓຈລນສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ອາກາຣວິກາໂຣ ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ອຘິປ຺ປາຍປກາສນຣສາ, ກາຍວິປ຺ຜນ຺ທນເຫຕຸຠາວປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ, ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານວາໂຍຘາຕຸປທຏ຺ຐານາ. ສາ ປເນສາ ກາຍວິປ຺ຜນ຺ທເນນ ອຘິປ຺ປາຍວິຎ຺ຎາປນເຫຕຸຕ຺ຕາ, ສຍຎ຺ຈ ເຕນ ກາຍວິປ຺ຜນ຺ທນສງ຺ຂາເຕນ ກາເຍນ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕ຺ຕາ ‘‘ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕາຍ ຈ ປນ ຈລິເຕຫິ ຈິຕ຺ຕຊຣູເປຫິ ອຠິສມ຺ພນ຺ຘານໍ ອຸຕຸຊາທີນມ຺ປິ ຈລນໂຕ ອຠິກ຺ກມາທໂຍ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ວຈີເຠທປວຕ຺ຕກຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານປຖວີຘາຕຸຍາ ອຸປາທິຓ຺ຓຆຏ຺ຏນສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ອາກາຣວິກາໂຣ ວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ອຘິປ຺ປາຍປ຺ປກາສນຣສາ, ວຈີໂຆສເຫຕຸຠາວປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ, ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານປຖວີຘາຕຸປທຏ຺ຐານາ. ສາ ປເນສາ ວຈີໂຆເສນ ອຘິປ຺ປາຍວິຎ຺ຎາປນເຫຕຸຕ຺ຕາ, ສຍຎ຺ຈ ຕາຍ ວຈີໂຆສສງ຺ຂາຕາຍ ວາຈາຍ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕ຺ຕາ ‘‘ວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍຖາ ຫິ ອຣຎ຺ເຎ ອຸສ຺ສາເປຕ຺ວາ ພນ຺ຘໂຄສີສາທິອຸທກນິມິຕ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອຸທກເມຕ຺ຖ ອຕ຺ຖີຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ເອວໍ ກາຍວິປ຺ຜນ຺ທນຎ຺ເຈວ ວຈີໂຆສຎ຺ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ກາຍວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຍປິ ວິຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ.

໔໔໒. ຣູປປຣິຈ຺ເຉທລກ຺ຂຓາ ອາກາສຘາຕຸ, ຣູປປຣິຍນ຺ຕປ຺ປກາສນຣສາ, ຣູປມຣິຍາທາປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ, ອສມ຺ຜຸຏ຺ຐຠາວຈ຺ຉິທ຺ທວິວຣຠາວປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ ວາ, ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຣູປປທຏ຺ຐານາ. ຍາຍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ເນສຸ ຣູເປສຸ ອິທມິໂຕ ອຸທ຺ຘມໂຘ ຕິຣິຍນ຺ຕິ ຈ ໂຫຕິ.

໔໔໓. ອທນ຺ຘຕາລກ຺ຂຓາ ຣູປສ຺ສ ລຫຸຕາ, ຣູປານໍ ຄຣຸຠາວວິໂນທນຣສາ, ລຫຸປຣິວຕ຺ຕິຕາປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ, ລຫຸຣູປປທຏ຺ຐານາ. ອຖທ຺ຘຕາລກ຺ຂຓາ ຣູປສ຺ສ ມຸທຸຕາ, ຣູປານໍ ຖທ຺ຘຠາວວິໂນທນຣສາ, ສພ຺ພກິຣິຍາສຸ ອວິໂຣຘິຕາປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ, ມຸທຸຣູປປທຏ຺ຐານາ. ສຣີຣກິຣິຍານຸກູລກມ຺ມຎ຺ຎຠາວລກ຺ຂຓາ ຣູປສ຺ສ ກມ຺ມຎ຺ຎຕາ, ອກມ຺ມຎ຺ຎຕາວິໂນທນຣສາ, ອທຸພ຺ພລຠາວປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ, ກມ຺ມຎ຺ຎຣູປປທຏ຺ຐານາ.

ເອຕາ ປນ ຕິສ຺ໂສ ນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິຊຫນ຺ຕິ, ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ໂຍ ອໂຣຄິໂນ ວິຍ ຣູປານໍ ລຫຸຠາໂວ ອທນ຺ຘຕາ ລຫຸປຣິວຕ຺ຕິປ຺ປກາໂຣ ຣູປທນ຺ຘຕ຺ຕກຣຘາຕຸກ຺ໂຂຠປຏິປກ຺ຂປຈ຺ຈຍສມຸຏ຺ຐາໂນ, ໂສ ຣູປວິກາໂຣ ຣູປສ຺ສ ລຫຸຕາ. ໂຍ ປນ ສຸປຣິມທ຺ທິຕຈມ຺ມສ຺ເສວ ຣູປານໍ ມຸທຸຠາໂວ ສພ຺ພກິຣິຍາວິເສເສສຸ ວສວຕ຺ຕນຠາວມທ຺ທວປ຺ປກາໂຣ ຣູປຕ຺ຖທ຺ຘຕ຺ຕກຣຘາຕຸກ຺ໂຂຠປຏິປກ຺ຂປຈ຺ຈຍສມຸຏ຺ຐາໂນ, ໂສ ຣູປວິກາໂຣ ຣູປສ຺ສ ມຸທຸຕາ. ໂຍ ປນ ສຸທນ຺ຕສຸວຓ຺ຓສ຺ເສວ ຣູປານໍ ກມ຺ມຎ຺ຎຠາໂວ ສຣີຣກິຣິຍານຸກູລຠາວປ຺ປກາໂຣ ສຣີຣກິຣິຍານໍ ອນນຸກູລກຣຘາຕຸກ຺ໂຂຠປຏິປກ຺ຂປຈ຺ຈຍສມຸຏ຺ຐາໂນ, ໂສ ຣູປວິກາໂຣ ຣູປສ຺ສ ກມ຺ມຎ຺ຎຕາຕິ ເອວເມຕາສໍ ວິເສໂສ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໔໔໔. ອາຈຍລກ຺ຂໂຓ ຣູປສ຺ສ ອຸປຈໂຍ, ປຸພ຺ພນ຺ຕໂຕ ຣູປານໍ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊາປນຣໂສ, ນິຍ຺ຍາຕນປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ, ປຣິປຸຓ຺ຓຠາວປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ ວາ, ອຸປຈິຕຣູປປທຏ຺ຐາໂນ. ປວຕ຺ຕິລກ຺ຂຓາ ຣູປສ຺ສ ສນ຺ຕຕິ, ອນຸປ຺ປພນ຺ຘນຣສາ, ອນຸປຈ຺ເຉທປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ, ອນຸປ຺ປພນ຺ຘກຣູປປທຏ຺ຐານາ. ອຸຠຍມ຺ເປຕໍ ຊາຕິຣູປສ຺ເສວາຘິວຈນໍ, ອາກາຣນານຕ຺ຕໂຕ ປນ ເວເນຍ຺ຍວເສນ ຈ ‘‘ອຸປຈໂຍ ສນ຺ຕຕີ’’ຕິ ອຸທ຺ເທສເທສນາ ກຕາ. ຍສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ຖໂຕ ນານຕ຺ຕໍ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ອິເມສໍ ປທານໍ ນິທ຺ເທເສ ‘‘ໂຍ ອາຍຕນານໍ ອາຈໂຍ, ໂສ ຣູປສ຺ສ ອຸປຈໂຍ. ໂຍ ຣູປສ຺ສ ອຸປຈໂຍ, ສາ ຣູປສ຺ສ ສນ຺ຕຕີ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໖໔໑-໖໔໒) ວຸຕ຺ຕໍ. ອຏ຺ຐກຖາຍມ຺ປິ ‘‘ອາຈໂຍ ນາມ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ອຸປຈໂຍ ນາມ ວຑ຺ຒິ, ສນ຺ຕຕິ ນາມ ປວຕ຺ຕີ’’ຕິ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໖໔໑) ວຕ຺ວາ ‘‘ນທີຕີເຣ ຂຕກູປກມ຺ຫິ ອຸທກຸຄ຺ຄມນກາໂລ ວິຍ ອາຈໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ປຣິປຸຓ຺ຓກາໂລ ວິຍ ອຸປຈໂຍ ວຑ຺ຒິ, ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ຄມນກາໂລ ວິຍ ສນ຺ຕຕິ ປວຕ຺ຕີ’’ຕິ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໖໔໑) ອຸປມາ ກຕາ.

ອຸປມາວສາເນ ຈ ‘‘ເອວໍ ກິໍ ກຖິຕໍ ໂຫຕິ? ອາຍຕເນນ ອາຈໂຍ ກຖິໂຕ, ອາຈເຍນ ອາຍຕນໍ ກຖິຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ຍາ ຣູປານໍ ປຐມາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ສາ ອາຈໂຍ. ຍາ ເຕສໍ ອຸປຣິ ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ນິພ຺ພຕ຺ຕມານານໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ສາ ວຑ຺ຒິອາກາເຣນ ອຸປຏ຺ຐານໂຕ ອຸປຈໂຍ. ຍາ ເຕສມ຺ປິ ອຸປຣິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຎ຺ເຎສໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕມານານໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ສາ ອນຸປພນ຺ຘາກາເຣນ ອຸປຏ຺ຐານໂຕ ສນ຺ຕຕີຕິ ຈ ປວຸຈ຺ຈຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຣູປປຣິປາກລກ຺ຂຓາ ຊຣຕາ, ອຸປນຍນຣສາ, ສຠາວານປຄເມປິ ນວຠາວາປຄມປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ ວີຫິປຸຣາຓຠາໂວ ວິຍ, ປຣິປຈ຺ຈມານຣູປປທຏ຺ຐານາ. ຂຓ຺ຑິຈ຺ຈາທິຠາເວນ ທນ຺ຕາທີສຸ ວິກາຣທສ຺ສນໂຕ ອິທໍ ປາກຏຊຣໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຣູປຘມ຺ມານໍ ປນ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຊຣາ ນາມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສາ ເອສ ວິກາໂຣ ນຕ຺ຖິ, ຍາ ຈ ປຖວີ ອຸທກປພ຺ພຕຈນ຺ທິມສູຣິຍາທີສຸ ອວີຈິຊຣາ ນາມ.

ປຣິເຠທລກ຺ຂຓາ ຣູປສ຺ສ ອນິຈ຺ຈຕາ, ສໍສີທນຣສາ, ຂຍວຍປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ, ປຣິຠິຊ຺ຊມານຣູປປທຏ຺ຐານາ.

໔໔໕. ໂອຊາລກ຺ຂໂຓ ກພຬີກາໂຣ ອາຫາໂຣ, ຣູປາຫຣຓຣໂສ, ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠນປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ, ກພຬໍ ກຕ຺ວາ ອາຫຣິຕພ຺ພວຕ຺ຖຸປທຏ຺ຐາໂນ. ຍາຍ ໂອຊາຍ ສຕ຺ຕາ ຍາເປນ຺ຕິ, ຕສ຺ສາ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ.

໔໔໖. ອິມານິ ຕາວ ປາຬິຍໍ ອາຄຕຣູປາເນວ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ພລຣູປໍ ສມ຺ຠວຣູປໍ ຊາຕິຣູປໍ ໂຣຄຣູປໍ ເອກຈ຺ຈານໍ ມເຕນ ມິທ຺ຘຣູປນ຺ຕິ ເອວໍ ອຎ຺ຎານິປິ ຣູປານິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ອທ຺ຘາ ມຸນີສິ ສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ນຕ຺ຖິ ນີວຣຓາ ຕວາ’’ຕິອາທີນິ (ສຸ. ນິ. ໕໔໖) ວຕ຺ວາ ມິທ຺ຘຣູປໍ ຕາວ ນຕ຺ຖິເຍວາຕິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ. ອິຕເຣສຸ ໂຣຄຣູປໍ ຊຣຕາອນິຈ຺ຈຕາຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິຕເມວ, ຊາຕິຣູປໍ ອຸປຈຍສນ຺ຕຕິຄ຺ຄຫເຓນ, ສມ຺ຠວຣູປໍ ອາໂປຘາຕຸຄ຺ຄຫເຓນ, ພລຣູປໍ ວາໂຍຘາຕຸຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິຕເມວ. ຕສ຺ມາ ເຕສຸ ເອກມ຺ປິ ວິສຸໍ ນຕ຺ຖີຕິ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ກຕໍ.

ອິຕິ ອິທໍ ຈຕຸວີສຕິວິຘໍ ອຸປາທາຣູປໍ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕໍ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ຠູຕຣູປຎ຺ຈາຕິ ອຏ຺ຐວີສຕິວິຘໍ ຣູປໍ ໂຫຕິ ອນູນມນຘິກໍ.

໔໔໗. ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ນ ເຫຕຸ ອເຫຕຸກໍ ເຫຕຸວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ສປ຺ປຈ຺ຈຍໍ ໂລກິຍໍ ສາສວເມວາຕິອາທິນາ ນເຍນ ເອກວິຘໍ.

ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກໍ ພາຫິຣໍ, ໂອຬາຣິກໍ ສຸຂຸມໍ, ທູເຣ ສນ຺ຕິເກ, ນິປ຺ຜນ຺ນໍ ອນິປ຺ຜນ຺ນໍ, ປສາທຣູປໍ ນປສາທຣູປໍ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອນິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ອຸປາທິຓ຺ຓໍ ອນຸປາທິຓ຺ຓນ຺ຕິອາທິວເສນ ທຸວິຘໍ.

ຕຕ຺ຖ ຈກ຺ຂາທິປຎ຺ຈວິຘໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ອຘິກິຈ຺ຈ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກໍ, ເສສໍ ຕໂຕ ພາຫິຣຕ຺ຕາ ພາຫິຣໍ. ຈກ຺ຂາທີນິ ນວ ອາໂປຘາຕຸວຊ຺ຊິຕາ ຕິສ຺ໂສ ຘາຕຸໂຍ ຈາຕິ ທ຺ວາທສວິຘໍ ຆຏ຺ຏນວເສນ ຄເຫຕພ຺ພໂຕ ໂອຬາຣິກໍ, ເສສໍ ຕໂຕ ວິປຣີຕຕ຺ຕາ ສຸຂຸມໍ. ຍໍ ສຸຂຸມໍ ຕເທວ ທຸປ຺ປຏິວິຊ຺ຌສຠາວຕ຺ຕາ ທູເຣ, ອິຕຣໍ ສຸປ຺ປຏິວິຊ຺ຌສຠາວຕ຺ຕາ ສນ຺ຕິເກ. ຈຕສ຺ໂສ ຘາຕຸໂຍ, ຈກ຺ຂາທີນິ ເຕຣສ, ກພຬີກາຣາຫາໂຣ ຈາຕິ ອຏ຺ຐາຣສວິຘໍ ຣູປໍ ປຣິຈ຺ເຉທວິກາຣລກ຺ຂຓຠາວໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ສຠາເວເນວ ປຣິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໂຕ ນິປ຺ຜນ຺ນໍ, ເສສໍ ຕພ຺ພິປຣີຕຕາຍ ອນິປ຺ຜນ຺ນໍ. ຈກ຺ຂາທິປຎ຺ຈວິຘໍ ຣູປາທີນໍ ຄຫຓປຈ຺ຈຍຠາເວນ ອາທາສຕລໍ ວິຍ ວິປ຺ປສນ຺ນຕ຺ຕາ ປສາທຣູປໍ, ອິຕຣໍ ຕໂຕ ວິປຣີຕຕ຺ຕາ ນປສາທຣູປໍ. ປສາທຣູປເມວ ອິຕ຺ຖິນ຺ທ຺ຣິຍາທິຕ຺ຕເຍນ ສທ຺ຘິໍ ອຘິປຕິຍຏ຺ເຐນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ເສສໍ ຕໂຕ ວິປຣີຕຕ຺ຕາ ອນິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ຍໍ ກມ຺ມຊນ຺ຕິ ປຣໂຕ ວກ຺ຂາມ, ຕໍ ກມ຺ເມນ ອຸປາທິຓ຺ຓຕ຺ຕາ ອຸປາທິຓ຺ຓໍ, ເສສໍ ຕໂຕ ວິປຣີຕຕ຺ຕາ ອນຸປາທິຓ຺ຓໍ.

໔໔໘. ປຸນ ສພ຺ພເມວ ຣູປໍ ສນິທສ຺ສນກມ຺ມຊາທີນໍ ຕິການໍ ວເສນ ຕິວິຘໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂອຬາຣິເກ ຣູປໍ ສນິທສ຺ສນສປ຺ປຏິຆໍ, ເສສໍ ອນິທສ຺ສນສປ຺ປຏິຆໍ. ສພ຺ພມ຺ປິ ສຸຂຸມໍ ອນິທສ຺ສນອປ຺ປຏິຆໍ. ເອວໍ ຕາວ ສນິທສ຺ສນຕ຺ຕິກວເສນ ຕິວິຘໍ. ກມ຺ມຊາທິຕ຺ຕິກວເສນ ປນ ກມ຺ມໂຕ ຊາຕໍ ກມ຺ມຊໍ, ຕທຎ຺ຎປຈ຺ຈຍຊາຕໍ ອກມ຺ມຊໍ, ນກຸໂຕຈິຊາຕໍ ເນວ ກມ຺ມຊໍ ນາກມ຺ມຊໍ. ຈິຕ຺ຕໂຕ ຊາຕໍ ຈິຕ຺ຕຊໍ, ຕທຎ຺ຎປຈ຺ຈຍຊາຕໍ ອຈິຕ຺ຕຊໍ, ນກຸໂຕຈິຊາຕໍ ເນວ ຈິຕ຺ຕຊໍ ນາຈິຕ຺ຕຊໍ, ອາຫາຣໂຕ ຊາຕໍ ອາຫາຣຊໍ, ຕທຎ຺ຎປຈ຺ຈຍຊາຕໍ ອນາຫາຣຊໍ, ນກຸໂຕຈິຊາຕໍ ເນວ ອາຫາຣຊໍ ນອນາຫາຣຊໍ. ອຸຕຸໂຕ ຊາຕໍ ອຸຕຸຊໍ, ຕທຎ຺ຎປຈ຺ຈຍຊາຕໍ ອນຸຕຸຊໍ, ນກຸໂຕຈິຊາຕໍ ເນວ ອຸຕຸຊໍ ນອນຸຕຸຊນ຺ຕິ ເອວໍ ກມ຺ມຊາທິຕ຺ຕິກວເສນ ຕິວິຘໍ.

໔໔໙. ປຸນ ທິຏ຺ຐາທິຣູປຣູປາທິວຕ຺ຖາທິຈຕຸກ຺ກວເສນ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ. ຕຕ຺ຖ ຣູປາຍຕນໍ ທິຏ຺ຐໍ ນາມ ທສ຺ສນວິສຍຕ຺ຕາ, ສທ຺ທາຍຕນໍ ສຸຕໍ ນາມ ສວນວິສຍຕ຺ຕາ, ຄນ຺ຘຣສໂຜຏ຺ຐພ຺ພຕ຺ຕຍໍ ມຸຕໍ ນາມ ສມ຺ປຕ຺ຕຄາຫກອິນ຺ທ຺ຣິຍວິສຍຕ຺ຕາ, ເສສໍ ວິຎ຺ຎາຕໍ ນາມ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ເສວ ວິສຍຕ຺ຕາຕິ ເອວໍ ຕາວ ທິຏ຺ຐາທິຈຕຸກ຺ກວເສນ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ.

ນິປ຺ຜນ຺ນຣູປໍ ປເນຕ຺ຖ ຣູປຣູປໍ ນາມ, ອາກາສຘາຕຸ ປຣິຈ຺ເຉທຣູປໍ ນາມ, ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິອາທິ ກມ຺ມຎ຺ຎຕາປຣິຍນ຺ຕໍ ວິກາຣຣູປໍ ນາມ, ຊາຕິຊຣາຠງ຺ຄໍ ລກ຺ຂຓຣູປໍ ນາມາຕິ ເອວໍ ຣູປຣູປາທິຈຕຸກ຺ກວເສນ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ.

ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ຫທຍຣູປໍ ນາມ, ຕໍ ວຕ຺ຖຸ ນ ທ຺ວາຣໍ. ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິທ຺ວຍໍ ທ຺ວາຣໍ ນ ວຕ຺ຖຸ. ປສາທຣູປໍ ວຕ຺ຖຸ ເຈວ ທ຺ວາຣຎ຺ຈ. ເສສໍ ເນວ ວຕ຺ຖຸ ນ ທ຺ວາຣນ຺ຕິ ເອວໍ ວຕ຺ຖາທິຈຕຸກ຺ກວເສນ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ.

໔໕໐. ປຸນ ເອກຊໍ, ທ຺ວິຊໍ, ຕິຊໍ, ຈຕຸຊໍ, ນກຸໂຕຈິຊາຕນ຺ຕິ ອິເມສໍ ວເສນ ປຎ຺ຈວິຘໍ. ຕຕ຺ຖ ກມ຺ມຊເມວ ຈິຕ຺ຕຊເມວ ຈ ເອກຊໍ ນາມ. ເຕສຸ ສທ຺ຘິໍ ຫທຍວຕ຺ຖຸນາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍຣູປໍ ກມ຺ມຊເມວ. ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິທ຺ວຍໍ ຈິຕ຺ຕຊເມວ. ຍໍ ປນ ຈິຕ຺ຕໂຕ ຈ ອຸຕຸໂຕ ຈ ຊາຕໍ, ຕໍ ທ຺ວິຊໍ ນາມ, ຕໍ ສທ຺ທາຍຕນເມວ. ຍໍ ອຸຕຸຈິຕ຺ຕາຫາເຣຫິ ຊາຕໍ, ຕໍ ຕິຊໍ ນາມ, ຕໍ ປນ ລຫຸຕາທິຕ຺ຕຍເມວ. ຍໍ ຈຕູຫິປິ ກມ຺ມາທີຫິ ຊາຕໍ, ຕໍ ຈຕຸຊໍ ນາມ, ຕໍ ລກ຺ຂຓຣູປວຊ຺ຊໍ ອວເສສໍ ໂຫຕິ. ລກ຺ຂຓຣູປໍ ປນ ນກຸໂຕຈິຊາຕໍ. ກສ຺ມາ? ນ ຫິ ອຸປ຺ປາທສ຺ສ ອຸປ຺ປາໂທ ອຕ຺ຖິ, ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຈ ປຣິປາກເຠທມຕ຺ຕໍ ອິຕຣທ຺ວຍໍ. ຍມ຺ປິ ‘‘ຣູປາຍຕນໍ ສທ຺ທາຍຕນໍ ຄນ຺ຘາຍຕນໍ ຣສາຍຕນໍ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຍຕນໍ ອາກາສຘາຕຸ ອາໂປຘາຕຸ ຣູປສ຺ສ ລຫຸຕາ, ຣູປສ຺ສ ມຸທຸຕາ, ຣູປສ຺ສ ກມ຺ມຎ຺ຎຕາ, ຣູປສ຺ສ ອຸປຈໂຍ, ຣູປສ຺ສ ສນ຺ຕຕິ, ກພຬີກາໂຣ ອາຫາໂຣ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານາ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ສ. ໑໒໐໑) ຊາຕິຍາ ກຸໂຕຈິຊາຕຕ຺ຕໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ, ຕໍ ປນ ຣູປຊນກປຈ຺ຈຍານໍ ກິຈ຺ຈານຸຠາວກ຺ຂເຓ ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອິທໍ ຕາວ ຣູປກ຺ຂນ຺ເຘ ວິຕ຺ຖາຣກຖາມຸຂໍ.

ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ຘກຖາ

໔໕໑. ອິຕເຣສຸ ປນ ຍໍກິຎ຺ຈິ ເວທຍິຕລກ຺ຂຓໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ; ຍໍກິຎ຺ຈິ ສຎ຺ຊານນລກ຺ຂຓໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ສຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ໂຘ; ຍໍກິຎ຺ຈິ ອຠິສງ຺ຂຣຓລກ຺ຂຓໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ໂຘ; ຍໍກິຎ຺ຈິ ວິຊານນລກ຺ຂຓໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ເຘ ວິຎ຺ຎາເຕ ອິຕເຣ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ຘໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ວຓ຺ຓນໍ ກຣິສ຺ສາມ.

ຍໍກິຎ຺ຈິ ວິຊານນລກ຺ຂຓໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ຈ ວິຊານນລກ຺ຂຓໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ? ຍຖາຫ ‘‘ວິຊານາຕິ ວິຊານາຕີຕິ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຕສ຺ມາ ວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໔໔໙). ວິຎ຺ຎາຓໍ ຈິຕ຺ຕໍ ມໂນຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກໍ. ຕເທຕໍ ວິຊານນລກ຺ຂເຓນ ສຠາວໂຕ ເອກວິຘມ຺ປິ ຊາຕິວເສນ ຕິວິຘໍ ກຸສລໍ, ອກຸສລໍ, ອພ຺ຍາກຕຎ຺ຈ.

໔໕໒. ຕຕ຺ຖ ກຸສລໍ ຠູມິເຠທໂຕ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ກາມາວຈຣໍ ຣູປາວຈຣໍ ອຣູປາວຈຣໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຖ ກາມາວຈຣໍ ໂສມນສ຺ສຸເປກ຺ຂາຎາຓສງ຺ຂາຣເຠທໂຕ ອຏ຺ຐວິຘໍ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ໂສມນສ຺ສສຫຄຕໍ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ອສງ຺ຂາຣໍ ສສງ຺ຂາຣຎ຺ຈ, ຕຖາ ຎາຓວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ. ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕໍ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ອສງ຺ຂາຣໍ ສສງ຺ຂາຣຎ຺ຈ, ຕຖາ ຎາຓວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ.

ຍທາ ຫິ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມປຏິຄ຺ຄາຫກາທິສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອຎ຺ຎໍ ວາ ໂສມນສ຺ສເຫຕຸໍ ອາຄມ຺ມ ຫຏ຺ຐປຫຏ຺ໂຐ ‘‘ອຕ຺ຖິ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ຕໍ (ມ. ນິ. ໑.໔໔໑) ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໍ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາ ອສໍສີທນ຺ໂຕ ອນຸສ຺ສາຫິໂຕ ປເຣຫິ ທານາທີນິ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣຕິ, ຕທາສ຺ສ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕໍ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອສງ຺ຂາຣໍ ໂຫຕິ. ຍທາ ປນ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ໂຐ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໍ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາ ອມຸຕ຺ຕຈາຄຕາທິວເສນ ສໍສີທມາໂນ ວາ ປເຣຫິ ວາ ອຸສ຺ສາຫິໂຕ ກໂຣຕິ, ຕທາສ຺ສ ຕເທວ ຈິຕ຺ຕໍ ສສງ຺ຂາຣໍ ໂຫຕິ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຫິ ອຕ຺ເຖ ສງ຺ຂາໂຣຕິ ເອຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ວາ ປເຣສໍ ວາ ວເສນ ປວຕ຺ຕສ຺ສ ປຸພ຺ພປໂຍຄສ຺ສາຘິວຈນໍ. ຍທາ ປນ ຎາຕິຊນສ຺ສ ປຏິປຕ຺ຕິທສ຺ສເນນ ຊາຕປຣິຈຍາ ພາລທາຣກາ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາ ໂສມນສ຺ສຊາຕາ ສຫສາ ກິຎ຺ຈິເທວ ຫຕ຺ຖຄຕໍ ທທນ຺ຕິ ວາ ວນ຺ທນ຺ຕິ ວາ, ຕທາ ຕຕິຍໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຍທາ ປນ ‘‘ເທຖ ວນ຺ທຖາຕິ’’ ຎາຕີຫິ ອຸສ຺ສາຫິຕາ ເອວໍ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕທາ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຍທາ ປນ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມປຏິຄ຺ຄາຫກາທີນໍ ອສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອຎ຺ເຎສໍ ວາ ໂສມນສ຺ສເຫຕູນໍ ອຠາວໍ ອາຄມ຺ມ ຈຕູສຸປິ ວິກປ຺ເປສຸ ໂສມນສ຺ສຣຫິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕທາ ເສສານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ. ເອວໍ ໂສມນສ຺ສຸເປກ຺ຂາຎາຓສງ຺ຂາຣເຠທໂຕ ອຏ຺ຐວິຘໍ ກາມາວຈຣກຸສລໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຣູປາວຈຣໍ ປນ ຌານງ຺ຄໂຍຄເຠທໂຕ ປຎ຺ຈວິຘໍ ໂຫຕິ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ, ວິຕກ຺ກວິຈາຣປີຕິສຸຂສມາຘິຍຸຕ຺ຕໍ ປຐມໍ, ອຕິກ຺ກນ຺ຕວິຕກ຺ກໍ ທຸຕິຍໍ, ຕໂຕ ອຕິກ຺ກນ຺ຕວິຈາຣໍ ຕຕິຍໍ, ຕໂຕ ວິຣຕ຺ຕປີຕິກໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ, ອຕ຺ຖງ຺ຄຕສຸຂໍ ອຸເປກ຺ຂາສມາຘິຍຸຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຈມນ຺ຕິ.

ອຣູປາວຈຣໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອາຣຸປ຺ປານໍ ໂຍຄວເສນ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ. ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ ຫິ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນຊ຺ຌາເນນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ປຐມໍ, ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນາທີຫິ ທຸຕິຍຕຕິຍຈຕຸຕ຺ຖານິ. ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ຈຕຸມຄ຺ຄສມ຺ປໂຍຄໂຕ ຈຕຸພ຺ພິຘນ຺ຕິ ເອວໍ ຕາວ ກຸສລວິຎ຺ຎາຓເມວ ເອກວີສຕິວິຘໍ ໂຫຕິ.

໔໕໓. ອກຸສລໍ ປນ ຠູມິໂຕ ເອກວິຘໍ ກາມາວຈຣເມວ, ມູລໂຕ ຕິວິຘໍ ໂລຠມູລໍ ໂທສມູລໍ ໂມຫມູລຎ຺ຈ.

ຕຕ຺ຖ ໂລຠມູລໍ ໂສມນສ຺ສຸເປກ຺ຂາທິຏ຺ຐິຄຕສງ຺ຂາຣເຠທໂຕ ອຏ຺ຐວິຘໍ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ, ໂສມນສ຺ສສຫຄຕໍ ທິຏ຺ຐິຄຕສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ອສງ຺ຂາຣໍ ສສງ຺ຂາຣຎ຺ຈ, ຕຖາ ທິຏ຺ຐິຄຕວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ. ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕໍ ທິຏ຺ຐິຄຕສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ອສງ຺ຂາຣໍ ສສງ຺ຂາຣຎ຺ຈ, ຕຖາ ທິຏ຺ຐິຄຕວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ.

ຍທາ ຫິ ‘‘ນຕ຺ຖິ ກາເມສຸ ອາທີນໂວ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໔໖໙) ອາທິນາ ນເຍນ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໍ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ໂຐ ກາເມ ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ທິຏ຺ຐມງ຺ຄລາທີນິ ວາ ສາຣໂຕ ປຈ຺ເຈຕິ ສຠາວຕິກ຺ເຂເນວ ອນຸສ຺ສາຫິເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ, ຕທາ ປຐມໍ ອກຸສລຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຍທາ ມນ຺ເທນ ສມຸສ຺ສາຫິເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ, ຕທາ ທຸຕິຍໍ. ຍທາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໍ ອປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາ ເກວລໍ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ໂຐ ເມຖຸນໍ ວາ ເສວຕິ, ປຣສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ວາ ອຠິຊ຺ຌາຍຕິ, ປຣຠຓ຺ຑໍ ວາ ຫຣຕິ ສຠາວຕິກ຺ເຂເນວ ອນຸສ຺ສາຫິເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ, ຕທາ ຕຕິຍໍ. ຍທາ ມນ຺ເທນ ສມຸສ຺ສາຫິເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ, ຕທາ ຈຕຸຕ຺ຖໍ. ຍທາ ປນ ກາມານໍ ວາ ອສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອາຄມ຺ມ ອຎ຺ເຎສໍ ວາ ໂສມນສ຺ສເຫຕູນໍ ອຠາເວນ ຈຕູສຸປິ ວິກປ຺ເປສຸ ໂສມນສ຺ສຣຫິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕທາ ເສສານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ເອວໍ ໂສມນສ຺ສຸເປກ຺ຂາທິຏ຺ຐິຄຕສງ຺ຂາຣເຠທໂຕ ອຏ຺ຐວິຘໍ ໂລຠມູລໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ໂທສມູລໍ ປນ ໂທມນສ຺ສສຫຄຕໍ ປຏິຆສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ອສງ຺ຂາຣໍ ສສງ຺ຂາຣນ຺ຕິ ທຸວິຘເມວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ປາຓາຕິປາຕາທີສຸ ຕິກ຺ຂມນ຺ທປ຺ປວຕ຺ຕິກາເລ ປວຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ໂມຫມູລໍ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕໍ ວິຈິກິຈ຺ຉາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຎ຺ຈາຕິ ທຸວິຘໍ. ຕສ຺ສ ສນ຺ນິຏ຺ຐານວິກ຺ເຂປກາເລ ປວຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ເອວໍ ອກຸສລວິຎ຺ຎາຓໍ ທ຺ວາທສວິຘໍ ໂຫຕິ.

໔໕໔. ອພ຺ຍາກຕໍ ຊາຕິເຠທໂຕ ທຸວິຘໍ ວິປາກໍ ກິຣິຍຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຖ ວິປາກໍ ຠູມິໂຕ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ກາມາວຈຣໍ ຣູປາວຈຣໍ ອຣູປາວຈຣໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຖ ກາມາວຈຣໍ ທຸວິຘໍ ກຸສລວິປາກໍ ອກຸສລວິປາກຎ຺ຈ. ກຸສລວິປາກມ຺ປິ ທຸວິຘໍ ອເຫຕຸກໍ ສເຫຕຸກຎ຺ຈ.

ຕຕ຺ຖ ອໂລຠາທິວິປາກເຫຕຸວິຣຫິຕໍ ອເຫຕຸກໍ, ຕໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ, ໂສຕຆານຊິວ຺ຫາກາຍວິຎ຺ຎາຓໍ, ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນກິຈ຺ຈາ ມໂນຘາຕຸ, ສນ຺ຕີຣຓາທິກິຈ຺ຈາ ທ຺ເວ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸໂຍ ຈາຕິ ອຏ຺ຐວິຘໍ.

ຕຕ຺ຖ ຈກ຺ຂຸສນ຺ນິສ຺ສິຕຣູປວິຊານນລກ຺ຂຓໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ, ຣູປມຕ຺ຕາຣມ຺ມຓຣສໍ, ຣູປາຠິມຸຂຠາວປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ, ຣູປາຣມ຺ມຓາຍ ກິຣິຍມໂນຘາຕຸຍາ ອປຄມປທຏ຺ຐານໍ. ໂສຕາທິສນ຺ນິສ຺ສິຕສທ຺ທາທິວິຊານນລກ຺ຂຓານິ ໂສຕຆານຊິວ຺ຫາກາຍວິຎ຺ຎາຓານິ, ສທ຺ທາທິມຕ຺ຕາຣມ຺ມຓຣສານິ, ສທ຺ທາທິອຠິມຸຂຠາວປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານານິ, ສທ຺ທາຣມ຺ມຓາທີນໍ ກິຣິຍມໂນຘາຕູນໍ ອປຄມປທຏ຺ຐານານິ.

ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ອນນ຺ຕຣໍ ຣູປາທິວິຊານນລກ຺ຂຓາ ມໂນຘາຕຸ, ຣູປາທິສມ຺ປຏິຈ຺ຉນຣສາ, ຕຖາຠາວປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ, ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທິອປຄມປທຏ຺ຐານາ.

ອເຫຕຸກວິປາກາ ສຬາຣມ຺ມຓວິຊານນລກ຺ຂຓາ ທຸວິຘາປິ ສນ຺ຕີຣຓາທິກິຈ຺ຈາ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ, ສນ຺ຕີຣຓາທິຣສາ, ຕຖາຠາວປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ, ຫທຍວຕ຺ຖຸປທຏ຺ຐານາ. ໂສມນສ຺ສຸເປກ຺ຂາໂຍຄໂຕ ປນ ທ຺ວິປຎ຺ຈຏ຺ຐານເຠທໂຕ ຈ ຕສ຺ສາ ເຠໂທ. ເອຕາສຸ ຫິ ເອກາ ເອກນ຺ຕມິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓ ປວຕ຺ຕິສພ຺ຠາວໂຕ ໂສມນສ຺ສສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ສນ຺ຕີຣຓຕທາຣມ຺ມຓວເສນ ປຎ຺ຈທ຺ວາເຣ ເຈວ ຊວນາວສາເນ ຈ ປວຕ຺ຕນໂຕ ທ຺ວິຏ຺ຐານາ ໂຫຕິ. ເອກາ ອິຏ຺ຐມຊ຺ຌຕ຺ຕາຣມ຺ມເຓ ປວຕ຺ຕິສພ຺ຠາວໂຕ ອຸເປກ຺ຂາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ສນ຺ຕີຣຓຕທາຣມ຺ມຓປຏິສນ຺ຘິຠວງ຺ຄຈຸຕິວເສນ ປວຕ຺ຕນໂຕ ປຎ຺ຈຏ຺ຐານາ ໂຫຕິ.

ອຏ຺ຐວິຘມ຺ປິ ເຈຕໍ ອເຫຕຸກວິປາກວິຎ຺ຎາຓໍ ນິຍຕານິຍຕາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ ທຸວິຘໍ. ອຸເປກ຺ຂາສຸຂໂສມນສ຺ສເຠທໂຕ ຕິວິຘໍ. ວິຎ຺ຎາຓປຎ຺ຈກໍ ເຫຕ຺ຖ ນິຍຕາຣມ຺ມຓໍ ຍຖາກ຺ກມໍ ຣູປາທີສຸເຍວ ປວຕ຺ຕິໂຕ, ເສສໍ ອນິຍຕາຣມ຺ມຓໍ. ຕຕ຺ຣ ຫິ ມໂນຘາຕຸ ປຎ຺ຈສຸປິ ຣູປາທີສຸ ປວຕ຺ຕຕິ, ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸທ຺ວຍໍ ຉສູຕິ. ກາຍວິຎ຺ຎາຓໍ ປເນຕ຺ຖ ສຸຂຍຸຕ຺ຕໍ, ທ຺ວິຏ຺ຐານາ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ໂສມນສ຺ສຍຸຕ຺ຕາ, ເສສໍ ອຸເປກ຺ຂາຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ເອວໍ ຕາວ ກຸສລວິປາກາເຫຕຸກໍ ອຏ຺ຐວິຘໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອໂລຠາທິວິປາກເຫຕຸສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ປນ ສເຫຕຸກໍ, ຕໍ ກາມາວຈຣກຸສລໍ ວິຍ ໂສມນສ຺ສາທິ ເຠທໂຕ ອຏ຺ຐວິຘໍ. ຍຖາ ປນ ກຸສລໍ ທານາທິວເສນ ຉສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ປວຕ຺ຕຕິ, ນ ອິທໍ ຕຖາ. ອິທຎ຺ຫິ ປຏິສນ຺ຘິຠວງ຺ຄຈຸຕິຕທາຣມ຺ມຓວເສນ ປຣິຕ຺ຕຘມ຺ມປຣິຍາປນ຺ເນສຸເຍວ ຉສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ປວຕ຺ຕຕິ. ສງ຺ຂາຣາສງ຺ຂາຣຠາໂວ ປເນຕ຺ຖ ອາຄມນາທິວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມານຎ຺ຈ ວິເສເສ ອສຕິປິ ອາທາສຕລາທີສຸ ມຸຂນິມິຕ຺ຕໍ ວິຍ ນິຣຸສ຺ສາຫໍ ວິປາກໍ, ມຸຂໍ ວິຍ ສອຸສ຺ສາຫໍ ກຸສລນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ເກວລໍ ຫິ ອກຸສລວິປາກໍ ອເຫຕຸກເມວ, ຕໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ, ໂສຕຆານຊິວ຺ຫາກາຍວິຎ຺ຎາຓໍ, ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນກິຈ຺ຈາ ມໂນຘາຕຸ, ສນ຺ຕີຣຓາທິກິຈ຺ຈາ ປຎ຺ຈຏ຺ຐານາ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕູຕິ ສຕ຺ຕວິຘໍ. ຕໍ ລກ຺ຂຓາທິໂຕ ກຸສລາເຫຕຸກວິປາເກ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ເກວລຎ຺ຫິ ກຸສລວິປາການິ ອິຏ຺ຐອິຏ຺ຐມຊ຺ຌຕ຺ຕາຣມ຺ມຓານິ, ອິມານິ ອນິຏ຺ຐອນິຏ຺ຐມຊ຺ຌຕ຺ຕາຣມ຺ມຓານິ. ຕານິ ຈ ອຸເປກ຺ຂາສຸຂໂສມນສ຺ສເຠທໂຕ ຕິວິຘານິ, ອິມານິ ທຸກ຺ຂອຸເປກ຺ຂາວເສນ ທຸວິຘານິ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ກາຍວິຎ຺ຎາຓໍ ທຸກ຺ຂສຫຄຕເມວ, ເສສານິ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕານິ. ສາ ຈ ເຕສຸ ອຸເປກ຺ຂາ ຫີນາ ທຸກ຺ຂໍ ວິຍ ນາຕິຕິຂິຓາ, ອິຕເຣສຸ ອຸເປກ຺ຂາ ປຓີຕາ ສຸຂໍ ວິຍ ນາຕິຕິຂິຓາ. ອິຕິ ອິເມສໍ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ອກຸສລວິປາການໍ ປຸຣິມານຎ຺ຈ ໂສຬສນ຺ນໍ ກຸສລວິປາການໍ ວເສນ ກາມາວຈຣໍ ວິປາກວິຎ຺ຎາຓໍ ເຕວີສຕິວິຘໍ.

ຣູປາວຈຣໍ ປນ ກຸສລໍ ວິຍ ປຎ຺ຈວິຘໍ. ກຸສລໍ ປນ ສມາປຕ຺ຕິວເສນ ຊວນວີຖິຍໍ ປວຕ຺ຕຕິ. ອິທໍ ອຸປປຕ຺ຕິຍໍ ປຏິສນ຺ຘິຠວງ຺ຄຈຸຕິວເສນ. ຍຖາ ຈ ຣູປາວຈຣໍ, ເອວໍ ອຣູປາວຈຣມ຺ປິ ກຸສລໍ ວິຍ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ. ປວຕ຺ຕິເຠໂທປິສ຺ສ ຣູປາວຈເຣ ວຸຕ຺ຕນໂຍ ເອວ. ໂລກຸຕ຺ຕຣວິປາກໍ ຈຕຸມຄ຺ຄຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຜລຕ຺ຕາ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ, ຕໍ ມຄ຺ຄວີຖິວເສນ ເຈວ ສມາປຕ຺ຕິວເສນ ຈ ທ຺ວິຘາ ປວຕ຺ຕຕິ. ເອວໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ຈຕູສຸ ຠູມີສຸ ຉຕ຺ຕິໍສວິຘໍ ວິປາກວິຎ຺ຎາຓໍ ໂຫຕິ.

ກິຣິຍໍ ປນ ຠູມິເຠທໂຕ ຕິວິຘໍ ກາມາວຈຣໍ ຣູປາວຈຣໍ ອຣູປາວຈຣຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຖ ກາມາວຈຣໍ ທຸວິຘໍ ອເຫຕຸກໍ ສເຫຕຸກຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຖ ອໂລຠາທິກິຣິຍເຫຕຸວິຣຫິຕໍ ອເຫຕຸກໍ, ຕໍ ມໂນຘາຕຸມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸເຠທໂຕ ທຸວິຘໍ.

ຕຕ຺ຖ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທິປຸເຣຈຣຣູປາທິວິຊານນລກ຺ຂຓາ ມໂນຘາຕຸ, ອາວຊ຺ຊນຣສາ, ຣູປາທິອຠິມຸຂຠາວປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ, ຠວງ຺ຄວິຈ຺ເຉທປທຏ຺ຐານາ, ສາ ອຸເປກ຺ຂາຍຸຕ຺ຕາວ ໂຫຕິ.

ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ປນ ທຸວິຘາ ສາຘາຣຓາ ອສາຘາຣຓາ ຈ. ຕຕ຺ຖ ສາຘາຣຓາ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕາເຫຕຸກກິຣິຍາ ສຬາຣມ຺ມຓວິຊານນລກ຺ຂຓາ, ກິຈ຺ຈວເສນ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣມໂນທ຺ວາເຣສຸ ໂວຏ຺ຐພ຺ພນາວຊ຺ຊນຣສາ, ຕຖາຠາວປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ, ອເຫຕຸກວິປາກມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ຠວງ຺ຄານໍ ອຎ຺ຎຕຣາປຄມປທຏ຺ຐານາ.

ອສາຘາຣຓາ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕາເຫຕຸກກິຣິຍາ ສຬາຣມ຺ມຓວິຊານນລກ຺ຂຓາ, ກິຈ຺ຈວເສນ ອຣຫຕໍ ອນຸຬາເຣສຸ ວຕ຺ຖູສຸ ຫສິຕຸປ຺ປາທນຣສາ, ຕຖາຠາວປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ, ເອກນ຺ຕໂຕ ຫທຍວຕ຺ຖຸປທຏ຺ຐານາຕິ. ອິຕິ ກາມາວຈຣກິຣິຍໍ ອເຫຕຸກໍ ຕິວິຘໍ.

ສເຫຕຸກໍ ປນ ໂສມນສ຺ສາທິເຠທໂຕ ກຸສລໍ ວິຍ ອຏ຺ຐວິຘໍ. ເກວລຎ຺ຫິ ກຸສລໍ ເສກ຺ຂປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອິທໍ ອຣຫຕໍເຍວາຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ວິເສໂສ. ເອວໍ ຕາວ ກາມາວຈຣໍ ເອກາທສວິຘໍ.

ຣູປາວຈຣໍ ປນ ອຣູປາວຈຣຎ຺ຈ ກຸສລໍ ວິຍ ປຎ຺ຈວິຘໍ ຈຕຸພ຺ພິຘຎ຺ຈ ໂຫຕິ. ອຣຫຕໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສເນວ ຈສ຺ສ ກຸສລໂຕ ວິເສໂສ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ. ເອວໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ຕີສຸ ຠູມີສຸ ວີສຕິວິຘໍ ກິຣິຍວິຎ຺ຎາຓໍ ໂຫຕິ.

໔໕໕. ອິຕິ ເອກວີສຕິ ກຸສລານິ ທ຺ວາທສາກຸສລານິ ຉຕ຺ຕິໍສ ວິປາການິ ວີສຕິ ກິຣິຍານີຕິ ສພ຺ພານິປິ ເອກູນນວຸຕິ ວິຎ຺ຎາຓານິ ໂຫນ຺ຕິ. ຍານິ ປຏິສນ຺ຘິຠວງ຺ຄາວຊ຺ຊນທສ຺ສນສວນຆາຍນສາຍນຜຸສນສມ຺ປຏິຈ຺ຉນສນ຺ຕີຣຓໂວຏ຺ຐພ຺ພນຊວນຕທາຣມ຺ມຓຈຸຕິວເສນ ຈຸທ຺ທສຫິ ອາກາເຣຫິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ.

ກຖໍ? ຍທາ ຫິ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ກາມາວຈຣກຸສລານໍ ອານຸຠາເວນ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສຕ຺ຕາ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ, ຕທາ ເນສໍ ມຣຓກາເລ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕໍ ກມ຺ມກມ຺ມນິມິຕ຺ຕຄຕິນິມິຕ຺ຕານໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ອຏ຺ຐ ສເຫຕຸກກາມາວຈຣວິປາການິ, ມນຸສ຺ເສສຸ ປຓ຺ຑກາທິຠາວໍ ອາປຊ຺ຊມານານໍ ທຸພ຺ພລທ຺ວິເຫຕຸກກຸສລວິປາກອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕາເຫຕຸກວິປາກມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ຈາຕິ ປຏິສນ຺ຘິວເສນ ນວ ວິປາກຈິຕ຺ຕານິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຍທາ ຣູປາວຈຣາຣູປາວຈຣກຸສລານຸຠາເວນ ຣູປາຣູປຠເວສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ, ຕທາ ເນສໍ ມຣຓກາເລ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕໍ ກມ຺ມນິມິຕ຺ຕເມວ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ນວ ຣູປາຣູປາວຈຣວິປາການິ ປຏິສນ຺ຘິວເສນ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ.

ຍທາ ປນ ອກຸສລານຸຠາເວນ ອປາເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ, ຕທາ ເນສໍ ມຣຓກາເລ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕໍ ກມ຺ມກມ຺ມນິມິຕ຺ຕຄຕິນິມິຕ຺ຕານໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ເອກາ ອກຸສລວິປາກາເຫຕຸກມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ປຏິສນ຺ຘິວເສນ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ເອວໍ ຕາເວຕ຺ຖ ເອກູນວີສຕິຍາ ວິປາກວິຎ຺ຎາຓານໍ ປຏິສນ຺ຘິວເສນ ປວຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ປຏິສນ຺ຘິວິຎ຺ຎາເຓ ປນ ນິຣຸທ຺ເຘ ຕໍ ຕໍ ປຏິສນ຺ຘິວິຎ຺ຎາຓມນຸພນ຺ຘມານໍ ຕສ຺ສ ຕສ຺ເສວ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາກຠູຕໍ ຕສ຺ມິຎ຺ເຎວ ອາຣມ຺ມເຓ ຕາທິສເມວ ຠວງ຺ຄວິຎ຺ຎາຓໍ ນາມ ປວຕ຺ຕຕິ, ປຸນປິ ຕາທິສນ຺ຕິ ເອວໍ ອສຕິ ສນ຺ຕານວິນິວຕ຺ຕເກ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທ ນທີໂສຕໍ ວິຍ ສຸປິນໍ ອປສ຺ສໂຕ ນິທ຺ໂທກ຺ກມນກາລາທີສຸ ອປຣິມາຓສງ຺ຂ຺ຍມ຺ປິ ປວຕ຺ຕຕິເຍວາຕິ ເອວໍ ເຕສຎ຺ເຎວ ວິຎ຺ຎາຓານໍ ຠວງ຺ຄວເສນາປິ ປວຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ເອວໍ ປວຕ຺ເຕ ປນ ຠວງ຺ຄສນ຺ຕາເນ ຍທາ ສຕ຺ຕານໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ອາຣມ຺ມຓຄຫຓກ຺ຂມານິ ໂຫນ຺ຕິ, ຕທາ ຈກ຺ຂຸສ຺ສາປາຖຄເຕ ຣູເປ ຣູປໍ ປຏິຈ຺ຈ ຈກ຺ຂຸປສາທສ຺ສ ຆຏ຺ຏນາ ໂຫຕິ, ຕໂຕ ຆຏ຺ຏນານຸຠາເວນ ຠວງ຺ຄຈລນໍ ໂຫຕິ, ອຖ ນິຣຸທ຺ເຘ ຠວງ຺ເຄ ຕເທວ ຣູປໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ຠວງ຺ຄໍ ວິຈ຺ຉິນ຺ທມານາ ວິຍ ອາວຊ຺ຊນກິຈ຺ຈໍ ສາຘຍມານາ ກິຣິຍມໂນຘາຕຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ໂສຕທ຺ວາຣາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ມໂນທ຺ວາເຣ ປນ ຉພ຺ພິເຘປິ ອາຣມ຺ມເຓ ອາປາຖຄເຕ ຠວງ຺ຄຈລນານນ຺ຕຣໍ ຠວງ຺ຄໍ ວິຈ຺ຉິນ຺ທມານາ ວິຍ ອາວຊ຺ຊນກິຈ຺ຈໍ ສາຘຍມານາ ອເຫຕຸກກິຣິຍມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕາຕິ ເອວໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ກິຣິຍວິຎ຺ຎາຓານໍ ອາວຊ຺ຊນວເສນ ປວຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອາວຊ຺ຊນານນ຺ຕຣໍ ປນ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາເຣ ຕາວ ທສ຺ສນກິຈ຺ຈໍ ສາຘຍມານໍ ຈກ຺ຂຸປສາທວຕ຺ຖຸກໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ, ໂສຕທ຺ວາຣາທີສຸ ສວນາທິກິຈ຺ຈໍ ສາຘຍມານານິ ໂສຕຆານຊິວ຺ຫາກາຍວິຎ຺ຎາຓານິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຕານິ ອິຏ຺ຐອິຏ຺ຐມຊ຺ຌຕ຺ເຕສຸ ວິສເຍສຸ ກຸສລວິປາການິ, ອນິຏ຺ຐອນິຏ຺ຐມຊ຺ຌຕ຺ເຕສຸ ວິສເຍສຸ ອກຸສລວິປາການີຕິ ເອວໍ ທສນ຺ນໍ ວິປາກວິຎ຺ຎາຓານໍ ທສ຺ສນສວນຆາຍນສາຍນຜຸສນວເສນ ປວຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

‘‘ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິຣຸທ຺ຘສມນນ຺ຕຣາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ມໂນ ມານສໍ ຕຊ຺ຊາ ມໂນຘາຕູ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ (ວິຠ. ໑໘໔) ປນ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ອນນ຺ຕຣາ ເຕສຎ຺ເຎວ ວິສຍໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉມານາ ກຸສລວິປາການນ຺ຕຣໍ ກຸສລວິປາກາ, ອກຸສລວິປາການນ຺ຕຣໍ ອກຸສລວິປາກາ ມໂນຘາຕຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ເອວໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ວິປາກວິຎ຺ຎາຓານໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນວເສນ ປວຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

‘‘ມໂນຘາຕຸຍາປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິຣຸທ຺ຘສມນນ຺ຕຣາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ມໂນ ມານສໍ ຕຊ຺ຊາມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕູ’’ຕິ (ວິຠ. ໑໘໔) ວຈນໂຕ ປນ ມໂນຘາຕຸຍາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕເມວ ວິສຍໍ ສນ຺ຕີຣຍມານາ ອກຸສລວິປາກມໂນຘາຕຸຍາ ອນນ຺ຕຣາ ອກຸສລວິປາກາ, ກຸສລວິປາກາຍ ອນນ຺ຕຣາ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕາ, ອິຏ຺ຐມຊ຺ຌຕ຺ເຕ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ວິປາກາເຫຕຸກມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕູຕິ ເອວໍ ຕິຓ຺ຓໍ ວິປາກວິຎ຺ຎາຓານໍ ສນ຺ຕີຣຓວເສນ ປວຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ສນ຺ຕີຣຓານນ຺ຕຣໍ ປນ ຕເມວ ວິສຍໍ ວວຕ຺ຖາປຍມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ກິຣິຍາເຫຕຸກມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕາຕິ ເອວໍ ເອກສ຺ເສວ ກິຣິຍວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ໂວຏ຺ຐພ຺ພນວເສນ ປວຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ໂວຏ຺ຐພ຺ພນານນ຺ຕຣໍ ປນ ສເຈ ມຫນ຺ຕໍ ໂຫຕິ ຣູປາທິອາຣມ຺ມຓໍ, ອຖ ຍຖາວວຕ຺ຖາປິເຕ ວິສເຍ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ວາ ກາມາວຈຣກຸສລານໍ ທ຺ວາທສນ຺ນໍ ວາ ອກຸສລານໍ ນວນ຺ນໍ ວາ ອວເສສກາມາວຈຣກິຣິຍານໍ ອຎ຺ຎຕຣວເສນ ຉ ສຕ຺ຕ ວາ ຊວນານິ ຊວນ຺ຕິ, ເອໂສ ຕາວ ປຎ຺ຈທ຺ວາເຣ ນໂຍ.

ມໂນທ຺ວາເຣ ປນ ມໂນທ຺ວາຣາວຊ຺ຊນານນ຺ຕຣໍ ຕານິເຍວ. ໂຄຕ຺ຣຠຸໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ຣູປາວຈຣໂຕ ປຎ຺ຈ ກຸສລານິ ປຎ຺ຈ ກິຣິຍານິ, ອຣູປາວຈຣໂຕ ຈຕ຺ຕາຣິ ກຸສລານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ກິຣິຍານິ, ໂລກຸຕ຺ຕຣໂຕ ຈຕ຺ຕາຣິ ມຄ຺ຄຈິຕ຺ຕານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ຜລຈິຕ຺ຕານີຕິ ອິເມສຸ ຍໍ ຍໍ ລທ຺ຘປຈ຺ຈຍໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ຕໍ ຊວຕີຕິ ເອວໍ ປຎ຺ຈປຎ຺ຎາສາຍ ກຸສລາກຸສລກິຣິຍວິປາກວິຎ຺ຎາຓານໍ ຊວນວເສນ ປວຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຊວນາວສາເນ ປນ ສເຈ ປຎ຺ຈທ຺ວາເຣ ອຕິມຫນ຺ຕໍ, ມໂນທ຺ວາເຣ ຈ ວິຠູຕມາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ, ອຖ ກາມາວຈຣສຕ຺ຕານໍ ກາມາວຈຣຊວນາວສາເນ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓາທີນໍ ປຸຣິມກມ຺ມຊວນຈິຕ຺ຕາທີນຎ຺ຈ ວເສນ ໂຍ ໂຍ ປຈ຺ຈໂຍ ລທ຺ໂຘ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ວເສນ ອຏ຺ຐສຸ ສເຫຕຸກກາມາວຈຣວິປາເກສຸ ຕີສຸ ວິປາກາເຫຕຸກມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕູສຸ ຈ ອຎ຺ຎຕຣໍ ປຏິໂສຕຄຕໍ ນາວໍ ອນຸພນ຺ຘມານໍ ກິຎ຺ຈິ ອນ຺ຕຣໍ ອຸທກມິວ ຠວງ຺ຄສ຺ສາຣມ຺ມຓໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ອາຣມ຺ມເຓ ຊວິຕໍ ຊວນມນຸພນ຺ຘໍ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສກິໍ ວາ ວິປາກວິຎ຺ຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕເທຕໍ ຊວນາວສາເນ ຠວງ຺ຄສ຺ສ ອາຣມ຺ມເຓ ປວຕ຺ຕນາຣຫໍ ສມານໍ ຕສ຺ສ ຊວນສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕທາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເອວໍ ເອກາທສນ຺ນໍ ວິປາກວິຎ຺ຎາຓານໍ ຕທາຣມ຺ມຓວເສນ ປວຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຕທາຣມ຺ມຓາວສາເນ ປນ ປຸນ ຠວງ຺ຄເມວ ປວຕ຺ຕຕິ, ຠວງ຺ເຄ ວິຈ຺ຉິນ຺ເນ ປຸນ ອາວຊ຺ຊນາທີນີຕິ ເອວໍ ລທ຺ຘປຈ຺ຈຍຈິຕ຺ຕສນ຺ຕານໍ ຠວງ຺ຄານນ຺ຕຣໍ ອາວຊ຺ຊນໍ ອາວຊ຺ຊນານນ຺ຕຣໍ ທສ຺ສນາທີນີຕິ ຈິຕ຺ຕນິຍມວເສເນວ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຕາວ ປວຕ຺ຕຕິ, ຍາວ ເອກສ຺ມິໍ ຠເວ ຠວງ຺ຄສ຺ສ ປຣິກ຺ຂໂຍ. ເອກສ຺ມິໍ ຫິ ຠເວ ຍໍ ສພ຺ພປຈ຺ຉິມໍ ຠວງ຺ຄຈິຕ຺ຕໍ, ຕໍ ຕໂຕ ຈວນຕ຺ຕາ ຈຸຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ມາ ຕມ຺ປິ ເອກູນວີສຕິວິຘເມວ ໂຫຕິ. ເອວໍ ເອກູນວີສຕິຍາ ວິປາກວິຎ຺ຎາຓານໍ ຈຸຕິວເສນ ປວຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຈຸຕິໂຕ ປນ ປຸນ ປຏິສນ຺ຘິ, ປຏິສນ຺ຘິໂຕ ປຸນ ຠວງ຺ຄນ຺ຕິ ເອວໍ ຠວຄຕິຐິຕິນິວາເສສຸ ສໍສຣມານານໍ ສຕ຺ຕານໍ ອວິຈ຺ຉິນ຺ນໍ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕານໍ ປວຕ຺ຕຕິເຍວ. ໂຍ ປເນຕ຺ຖ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓາຕິ, ຕສ຺ສ ຈຸຕິຈິຕ຺ເຕ ນິຣຸທ຺ເຘ ນິຣຸທ຺ຘເມວ ໂຫຕີຕິ.

ອິທໍ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ເຘ ວິຕ຺ຖາຣກຖາມຸຂໍ.

ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘກຖາ

໔໕໖. ອິທານິ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍໍກິຎ຺ຈິ ເວທຍິຕລກ຺ຂຓໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ, ເອຕ຺ຖາປິ ເວທຍິຕລກ຺ຂຓໍ ນາມ ເວທນາວ. ຍຖາຫ – ‘‘ເວທຍຕິ ເວທຍຕີຕິ ໂຂ ອາວຸໂສ, ຕສ຺ມາ ເວທນາຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໔໕໐). ສາ ປນ ເວທຍິຕລກ຺ຂເຓນ ສຠາວໂຕ ເອກວິຘາປິ ຊາຕິວເສນ ຕິວິຘາ ໂຫຕິ ກຸສລາ, ອກຸສລາ, ອພ຺ຍາກຕາ ຈາຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກາມາວຈຣໍ ໂສມນສ຺ສຸເປກ຺ຂາຎາຓສງ຺ຂາຣເຠທໂຕ ອຏ຺ຐວິຘນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວຸຕ຺ເຕນ ກຸສລວິຎ຺ຎາເຓນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ກຸສລາ, ອກຸສເລນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ອກຸສລາ, ອພ຺ຍາກເຕນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ອພ຺ຍາກຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ສາ ສຠາວເຠທໂຕ ປຎ຺ຈວິຘາ ໂຫຕິ – ສຸຂໍ ທຸກ຺ຂໍ ໂສມນສ຺ສໍ ໂທມນສ຺ສໍ ອຸເປກ຺ຂາຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກຸສລວິປາເກນ ກາຍວິຎ຺ຎາເຓນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ສຸຂໍ. ອກຸສລວິປາເກນ ທຸກ຺ຂໍ. ກາມາວຈຣໂຕ ຈຕູຫິ ກຸສເລຫິ, ຈຕູຫິ ສເຫຕຸກວິປາເກຫິ, ເອເກນ ອເຫຕຸກວິປາເກນ, ຈຕູຫິ ສເຫຕຸກກິຣິເຍຫິ, ເອເກນ ອເຫຕຸກກິຣິເຍນ, ຈຕູຫິ ອກຸສເລຫິ, ຣູປາວຈຣໂຕ ຐເປຕ຺ວາ ປຎ຺ຈມຊ຺ຌານວິຎ຺ຎາຓໍ ຈຕູຫິ ກຸສເລຫິ, ຈຕູຫິ ວິປາເກຫິ, ຈຕູຫິ ກິຣິເຍຫິ, ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ປນ ຍສ຺ມາ ອຌານິກໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ອຏ຺ຐ ໂລກຸຕ຺ຕຣານິ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຌານານໍ ວເສນ ຈຕ຺ຕາລີສໍ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕສຸ ຐເປຕ຺ວາ ອຏ຺ຐ ປຎ຺ຈມຊ຺ຌານິການິ ເສເສຫິ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາຍ ກຸສລວິປາເກຫີຕິ ເອວໍ ໂສມນສ຺ສໍ ທ຺ວາສຏ຺ຐິຍາ ວິຎ຺ຎາເຓຫິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ. ໂທມນສ຺ສໍ ທ຺ວີຫິ ອກຸສເລຫິ. ອຸເປກ຺ຂາ ອວເສສປຎ຺ຈປຎ຺ຎາສາຍ ວິຎ຺ຎາເຓຫິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ.

ຕຕ຺ຖ ອິຏ຺ຐໂຜຏ຺ຐພ຺ພານຸຠວນລກ຺ຂຓໍ ສຸຂໍ, ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ອຸປພ຺ຣູຫນຣສໍ, ກາຍິກອສ຺ສາທປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ, ກາຍິນ຺ທ຺ຣິຍປທຏ຺ຐານໍ.

ອນິຏ຺ຐໂຜຏ຺ຐພ຺ພານຸຠວນລກ຺ຂຓໍ ທຸກ຺ຂໍ, ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ມິລາປນຣສໍ, ກາຍິກາພາຘປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ, ກາຍິນ຺ທ຺ຣິຍປທຏ຺ຐານໍ.

ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓານຸຠວນລກ຺ຂຓໍ ໂສມນສ຺ສໍ, ຍຖາ ຕຖາ ວາ ອິຏ຺ຐາກາຣສມ຺ໂຠຄຣສໍ, ເຈຕສິກອສ຺ສາທປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ, ປສ຺ສທ຺ຘິປທຏ຺ຐານໍ.

ອນິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓານຸຠວນລກ຺ຂຓໍ ໂທມນສ຺ສໍ, ຍຖາ ຕຖາ ວາ ອນິຏ຺ຐາກາຣສມ຺ໂຠຄຣສໍ, ເຈຕສິກາພາຘປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ, ເອກນ຺ເຕເນວ ຫທຍວຕ຺ຖຸປທຏ຺ຐານໍ.

ມຊ຺ຌຕ຺ຕເວທຍິຕລກ຺ຂຓາ ອຸເປກ຺ຂາ, ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ນາຕິອຸປພ຺ຣູຫນມິລາປນຣສາ, ສນ຺ຕຠາວປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ, ນິປ຺ປີຕິກຈິຕ຺ຕປທຏ຺ຐານາຕິ.

ອິທໍ ເວທນາກ຺ຂນ຺ເຘ ວິຕ຺ຖາຣກຖາມຸຂໍ.

ສຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ຘກຖາ

໔໕໗. ອິທານິ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍໍກິຎ຺ຈິ ສຎ຺ຊານນລກ຺ຂຓໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ສຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ, ເອຕ຺ຖາປິ ສຎ຺ຊານນລກ຺ຂຓໍ ນາມ ສຎ຺ຎາວ. ຍຖາຫ – ‘‘ສຎ຺ຊານາຕິ ສຎ຺ຊານາຕີຕິ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຕສ຺ມາ ສຎ຺ຎາຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໔໕໐). ສາ ປເນສາ ສຎ຺ຊານນລກ຺ຂເຓນ ສຠາວໂຕ ເອກວິຘາປິ ຊາຕິວເສນ ຕິວິຘາ ໂຫຕິ ກຸສລາ, ອກຸສລາ, ອພ຺ຍາກຕາ ຈ.