໑໓. ອຠິຎ຺ຎານິທ຺ເທໂສ

ທິພ຺ພໂສຕຘາຕຸກຖາ

໔໐໐. ອິທານິ ທິພ຺ພໂສຕຘາຕຸຍາ ນິທ຺ເທສກ຺ກໂມ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ. ຕຕ຺ຖ ຕໂຕ ປຣາສຸ ຈ ຕີສຸ ອຠິຎ຺ຎາສຸ ໂສ ເອວໍ ສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕຕິອາທີນໍ (ທີ. ນິ. ໑.໒໔໐ ອາທໂຍ) ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ປນ ວິເສສມຕ຺ຕເມວ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສາມ. ຕຕ຺ຣ ທິພ຺ພາຍ ໂສຕຘາຕຸຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ທິພ຺ພສທິສຕ຺ຕາ ທິພ຺ພາ. ເທວານໍ ຫິ ສຸຈຣິຕກມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ຕາ ປິຕ຺ຕເສມ຺ຫຣຸຫິຣາທີຫິ ອປລິພຸທ຺ຘາ ອຸປກ຺ກິເລສວິມຸຕ຺ຕຕາຍ ທູເຣປິ ອາຣມ຺ມຓໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນສມຕ຺ຖາ ທິພ຺ພປສາທໂສຕຘາຕຸ ໂຫຕິ. ອຍຎ຺ຈາປິ ອິມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ວີຣິຍຠາວນາພລນິພ຺ພຕ຺ຕາ ຎາຓໂສຕຘາຕຸ ຕາທິສາເຍວາຕິ ທິພ຺ພສທິສຕ຺ຕາ ທິພ຺ພາ. ອປິຈ ທິພ຺ພວິຫາຣວເສນ ປຏິລທ຺ຘຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕນາ ຈ ທິພ຺ພວິຫາຣສນ຺ນິສ຺ສິຕຕ຺ຕາປິ ທິພ຺ພາ. ສວນຏ຺ເຐນ ນິຊ຺ຊີວຏ຺ເຐນ ຈ ໂສຕຘາຕຸ. ໂສຕຘາຕຸກິຈ຺ຈກຣເຓນ ຈ ໂສຕຘາຕຸ ວິຍາຕິປິ ໂສຕຘາຕຸ. ຕາຍ ທິພ຺ພາຍ ໂສຕຘາຕຸຍາ.

ວິສຸທ຺ຘາຍາຕິ ປຣິສຸທ຺ຘາຍ ນິຣຸປກ຺ກິເລສາຍ. ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສິກາຍາຕິ ມນຸສ຺ສູປຈາຣໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ສທ຺ທສວເນນ ມານຸສິກໍ ມໍສໂສຕຘາຕຸໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາຍ ວີຕິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຐິຕາຍ. ອຸໂຠ ສທ຺ເທ ສຸຓາຕີຕິ ທ຺ເວ ສທ຺ເທ ສຸຓາຕິ. ກຕເມ ທ຺ເວ? ທິພ຺ເພ ຈ ມານຸເສ ຈ, ເທວານຎ຺ຈ ມນຸສ຺ສານຎ຺ຈ ສທ຺ເທຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອເຕນ ປເທສປຣິຍາທານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຍ ທູເຣ ສນ຺ຕິເກ ຈາຕິ ເຍ ສທ຺ທາ ທູເຣ ປຣຈກ຺ກວາເຬປິ ເຍ ຈ ສນ຺ຕິເກ ອນ຺ຕມໂສ ສເທຫສນ຺ນິສ຺ສິຕປາຓກສທ຺ທາປິ, ເຕ ສຸຓາຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອເຕນ ນິປ຺ປເທສປຣິຍາທານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ກຖໍ ປນາຍໍ ອຸປ຺ປາເທຕພ຺ພາຕິ? ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອຠິຎ຺ຎາປາທກຊ຺ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຍ ປຣິກມ຺ມສມາຘິຈິຕ຺ເຕນ ປຐມຕຣໍ ປກຕິໂສຕປເຖ ທູເຣ ໂອຬາຣິໂກ ອຣຎ຺ເຎ ສີຫາທີນໍ ສທ຺ໂທ ອາວຊ຺ຊິຕພ຺ໂພ. ວິຫາເຣ ຆຓ຺ຑິສທ຺ໂທ, ເຠຣິສທ຺ໂທ, ສງ຺ຂສທ຺ໂທ, ສາມເຓຣທຫຣຠິກ຺ຂູນໍ ສພ຺ພຖາເມນ ສຊ຺ຌາຍນ຺ຕານໍ ສຊ຺ຌາຍນສທ຺ໂທ, ປກຕິກຖໍ ກເຖນ຺ຕານໍ ‘‘ກິໍ ຠນ຺ເຕ, ກິມາວຸໂສ’’ຕິອາທິສທ຺ໂທ, ສກຸຓສທ຺ໂທ, ວາຕສທ຺ໂທ, ປທສທ຺ໂທ, ປກ຺ກຸຖິຕອຸທກສ຺ສ ຈິຈ຺ຈິຏາຍນສທ຺ໂທ, ອາຕເປ ສຸສ຺ສມານຕາລປຓ຺ຓສທ຺ໂທ, ກຸນ຺ຖກິປິລ຺ລິກາທິສທ຺ໂທຕິ ເອວໍ ສພ຺ໂພຬາຣິກໂຕ ປຠຸຕິ ຍຖາກ຺ກເມນ ສຸຂຸມສທ຺ທາ ອາວຊ຺ຊິຕພ຺ພາ. ເຕນ ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ທິສາຍ ສທ຺ທານໍ ສທ຺ທນິມິຕ຺ຕໍ ມນສິກາຕພ຺ພໍ. ປຈ຺ຉິມາຍ, ອຸຕ຺ຕຣາຍ, ທກ຺ຂິຓາຍ, ເຫຏ຺ຐິມາຍ, ອຸປຣິມາຍ ທິສາຍ, ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ອນຸທິສາຍ, ປຈ຺ຉິມາຍ, ອຸຕ຺ຕຣາຍ, ທກ຺ຂິຓາຍ ອນຸທິສາຍ ສທ຺ທານໍ ສທ຺ທນິມິຕ຺ຕໍ ມນສິກາຕພ຺ພໍ. ໂອຬາຣິການມ຺ປິ ສຸຂຸມານມ຺ປິ ສທ຺ທານໍ ສທ຺ທນິມິຕ຺ຕໍ ມນສິກາຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ສ ເຕ ສທ຺ທາ ປາກຕິກຈິຕ຺ຕສ຺ສາປິ ປາກຏາ ໂຫນ຺ຕິ. ປຣິກມ຺ມສມາຘິຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປນ ອຕິວິຍ ປາກຏາ.

ຕສ຺ເສວໍ ສທ຺ທນິມິຕ຺ຕໍ ມນສິກໂຣໂຕ ອິທານິ ທິພ຺ພໂສຕຘາຕຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ ເຕສຸ ສທ຺ເທສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ມໂນທ຺ວາຣາວຊ຺ຊນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ມິໍ ນິຣຸທ຺ເຘ ຈຕ຺ຕາຣິ ປຎ຺ຈ ວາ ຊວນານິ ຊວນ຺ຕິ, ເຍສໍ ປຸຣິມານິ ຕີຓິ ຈຕ຺ຕາຣິ ວາ ປຣິກມ຺ມອຸປຈາຣານຸໂລມໂຄຕ຺ຣຠຸນາມການິ ກາມາວຈຣານິ, ຈຕຸຕ຺ຖໍ ປຎ຺ຈມໍ ວາ ອປ຺ປນາຈິຕ຺ຕໍ ຣູປາວຈຣໍ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານິກໍ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ເຕນ ອປ຺ປນາຈິຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຎາຓໍ, ອຍໍ ທິພ຺ພໂສຕຘາຕູຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕໂຕ ປຣໍ ຕສ຺ມິໍ ໂສເຕ ປຕິໂຕ ໂຫຕິ. ຕໍ ຖາມຊາຕໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ‘‘ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ສທ຺ທໍ ສຸຓາມີ’’ຕິ ເອກງ຺ຄຸລມຕ຺ຕໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ວຑ຺ເຒຕພ຺ພໍ. ຕໂຕ ທ຺ວງ຺ຄຸລຈຕຸຣງ຺ຄຸລອຏ຺ຐງ຺ຄຸລວິທຕ຺ຖິຣຕນອນ຺ໂຕຄພ຺ຠປມຸຂປາສາທປຣິເວຓສງ຺ຆາຣາມໂຄຈຣຄາມຊນປທາທິວເສນ ຍາວ ຈກ຺ກວາຬໍ ຕໂຕ ວາ ຠິຍ຺ໂຍປິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ວຑ຺ເຒຕພ຺ພໍ.

ເອວໍ ອຘິຄຕາຠິຎ຺ໂຎ ເອສ ປາທກຊ຺ຌານາຣມ຺ມເຓນ ຜຸຏ຺ໂຐກາສພ຺ຠນ຺ຕຣຄເຕປິ ສທ຺ເທ ປຸນ ປາທກຊ຺ຌານໍ ອສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາປິ ອຠິຎ຺ຎາຎາເຓນ ສຸຓາຕິເຍວ. ເອວໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ຈ ສເຈປິ ຍາວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາ ສງ຺ຂເຠຣິປຓວາທິສທ຺ເທຫິ ເອກໂກລາຫລໍ ໂຫຕິ, ປາຏິເຍກ຺ກໍ ວວຕ຺ຖເປຕຸກາມຕາຍ ສຕິ ອຍໍ ສງ຺ຂສທ຺ໂທ ອຍໍ ເຠຣິສທ຺ໂທຕິ ວວຕ຺ຖເປຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິເຍວາຕິ.

ທິພ຺ພໂສຕຘາຕຸກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ເຈໂຕປຣິຍຎາຓກຖາ

໔໐໑. ເຈໂຕປຣິຍຎາຓກຖາຍ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ປຣິຍາຕີຕິ ປຣິຍໍ, ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຈຕໂສ ປຣິຍໍ ເຈໂຕປຣິຍໍ. ເຈໂຕປຣິຍຎ຺ຈ ຕໍ ຎາຓຎ຺ຈາຕິ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓໍ. ຕທຕ຺ຖາຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປຣສຕ຺ຕານນ຺ຕິ ອຕ຺ຕານໍ ຐເປຕ຺ວາ ເສສສຕ຺ຕານໍ. ປຣປຸຄ຺ຄລານນ຺ຕິ ອິທມ຺ປິ ອິມິນາ ເອກຕ຺ຖເມວ. ເວເນຍ຺ຍວເສນ ປນ ເທສນາວິລາເສນ ຈ ພ຺ຍຎ຺ຊນນານຕ຺ຕໍ ກຕໍ. ເຈຕສາ ເຈໂຕຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ເຕນ ເຕສໍ ຈິຕ຺ຕໍ. ປຣິຈ຺ຈ ປຊານາຕີຕິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ສຣາຄາທິວເສນ ນານປ຺ປກາຣໂຕ ຊານາຕິ.

ກຖໍ ປເນຕໍ ຎາຓໍ ອຸປ຺ປາເທຕພ຺ພນ຺ຕິ? ເອຕຎ຺ຫິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸວເສນ ອິຊ຺ຌຕິ, ຕໍ ເອຕສ຺ສ ປຣິກມ຺ມໍ. ຕສ຺ມາ ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອາໂລກໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ປຣສ຺ສ ຫທຍຣູປໍ ນິສ຺ສາຍ ວຕ຺ຕມານສ຺ສ ໂລຫິຕສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິເຍສິຕພ຺ພໍ. ຍທາ ຫິ ໂສມນສ຺ສຈິຕ຺ຕໍ ວຕ຺ຕຕິ, ຕທາ ຣຕ຺ຕໍ ນິຄ຺ໂຣຘປກ຺ກສທິສໍ ໂຫຕິ. ຍທາ ໂທມນສ຺ສຈິຕ຺ຕໍ ວຕ຺ຕຕິ, ຕທາ ກາຬກໍ ຊມ຺ພຸປກ຺ກສທິສໍ. ຍທາ ອຸເປກ຺ຂາຈິຕ຺ຕໍ ວຕ຺ຕຕິ, ຕທາ ປສນ຺ນຕິລເຕລສທິສໍ. ຕສ຺ມາ ເຕນ ‘‘ອິທໍ ຣູປໍ ໂສມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍສມຸຏ຺ຐານໍ, ອິທໍ ໂທມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍສມຸຏ຺ຐານໍ, ອິທໍ ອຸເປກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິຍສມຸຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ປຣສ຺ສ ຫທຍໂລຫິຕວຓ຺ຓໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິເຍສນ຺ເຕນ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓໍ ຖາມຄຕໍ ກາຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ຖາມຄເຕ ຫິ ຕສ຺ມິໍ ອນຸກ຺ກເມນ ສພ຺ພມ຺ປິ ກາມາວຈຣຈິຕ຺ຕໍ ຣູປາວຈຣາຣູປາວຈຣຈິຕ຺ຕຎ຺ຈ ປຊານາຕິ ຈິຕ຺ຕາ ຈິຕ຺ຕເມວ ສງ຺ກມນ຺ໂຕ ວິນາປິ ຫທຍຣູປທສ຺ສເນນ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ອາຣຸປ຺ເປ ປຣສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ຊານິຕຸກາໂມ ກສ຺ສ ຫທຍຣູປໍ ປສ຺ສຕິ, ກສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍວິກາຣໍ ໂອໂລເກຕີຕິ? ນ ກສ຺ສຈິ. ອິທ຺ຘິມໂຕ ວິສໂຍ ເອສ ຍທິທໍ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຈິຕ຺ຕໍ ອາວຊ຺ຊນ຺ໂຕ ໂສຬສປ຺ປເຠທໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຊານາຕິ. ອກຕາຠິນິເວສສ຺ສ ປນ ວເສນ ອຍໍ ກຖາ’’ຕິ.

ສຣາຄໍ ວາ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິອາທີສຸ ປນ ອຏ຺ຐວິຘໍ ໂລຠສຫຄຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ສຣາຄໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອວເສສໍ ຈຕຸຠູມກໍ ກຸສລາພ຺ຍາກຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ວີຕຣາຄໍ. ທ຺ເວ ໂທມນສ຺ສຈິຕ຺ຕານິ ທ຺ເວ ວິຈິກິຈ຺ຉຸທ຺ຘຈ຺ຈຈິຕ຺ຕານີຕິ ອິມານິ ປນ ຈຕ຺ຕາຣິ ຈິຕ຺ຕານິ ອິມສ຺ມິໍ ທຸເກ ສງ຺ຄຫໍ ນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເກຈິ ປນ ເຖຣາ ຕານິປິ ສງ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ທຸວິຘໍ ປນ ໂທມນສ຺ສຈິຕ຺ຕໍ ສໂທສໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນາມ. ສພ຺ພມ຺ປິ ຈຕຸຠູມກໍ ກຸສລາພ຺ຍາກຕໍ ວີຕໂທສໍ. ເສສານິ ທສາກຸສລຈິຕ຺ຕານິ ອິມສ຺ມິໍ ທຸເກ ສງ຺ຄຫໍ ນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເກຈິ ປນ ເຖຣາ ຕານິປິ ສງ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ.

ສໂມຫໍ ວີຕໂມຫນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ປາຏິປຸຄ຺ຄລິກນເຍນ ວິຈິກິຈ຺ຉຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄຕທ຺ວຍເມວ ສໂມຫໍ, ໂມຫສ຺ສ ປນ ສພ຺ພາກຸສເລສຸ ສມ຺ຠວໂຕ ທ຺ວາທສວິຘມ຺ປິ ອກຸສລຈິຕ຺ຕໍ ສໂມຫໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອວເສສໍ ວີຕໂມຫໍ. ຖິນມິທ຺ຘານຸຄຕໍ ປນ ສໍຂິຕ຺ຕໍ. ອຸທ຺ຘຈ຺ຈານຸຄຕໍ ວິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ. ຣູປາວຈຣາຣູປາວຈຣໍ ມຫຄ຺ຄຕໍ. ອວເສສໍ ອມຫຄ຺ຄຕໍ. ສພ຺ພມ຺ປິ ເຕຠູມກໍ ສອຸຕ຺ຕຣໍ. ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ. ອຸປຈາຣປ຺ປຕ຺ຕໍ ອປ຺ປນາປ຺ປຕ຺ຕຎ຺ຈ ສມາຫິຕໍ. ອຸຠຍມປ຺ປຕ຺ຕໍ ອສມາຫິຕໍ. ຕທງ຺ຄວິກ຺ຂມ຺ຠນສມຸຈ຺ເຉທປຏິປສ຺ສທ຺ຘິນິສ຺ສຣຓວິມຸຕ຺ຕິປ຺ປຕ຺ຕໍ ວິມຸຕ຺ຕໍ. ປຎ຺ຈວິຘມ຺ປິ ເອຕໍ ວິມຸຕ຺ຕິມປ຺ປຕ຺ຕໍ ອວິມຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິຕິ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓລາຠີ ຠິກ຺ຂຸ ສພ຺ພປ຺ປກາຣມ຺ປິ ອິທໍ ສຣາຄໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ…ເປ… ອວິມຸຕ຺ຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ອວິມຸຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊານາຕີຕິ.

ເຈໂຕປຣິຍຎາຓກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓກຖາ

໔໐໒. ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓກຖາຍໍ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓາຍາຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໒໔໔) ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິມ຺ຫິ ຍໍ ຎາຓໍ, ຕທຕ຺ຖາຍ. ປຸພ຺ເພນິວາໂສຕິ ປຸພ຺ເພ ອຕີຕຊາຕີສຸ ນິວຸຕ຺ຖກ຺ຂນ຺ຘາ. ນິວຸຕ຺ຖາຕິ ອຊ຺ຌາວຸຕ຺ຖາ ອນຸຠູຕາ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິຣຸທ຺ຘາ. ນິວຸຕ຺ຖຘມ຺ມາ ວາ. ນິວຸຕ຺ຖາຕິ ໂຄຈຣນິວາເສນ ນິວຸຕ຺ຖາ ອຕ຺ຕໂນ ວິຎ຺ຎາເຓນ ວິຎ຺ຎາຕາ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາ, ປຣວິຎ຺ຎາຓວິຎ຺ຎາຕາປິ ວາ ຉິນ຺ນວຏຸມການຸສ຺ສຣຓາທີສຸ, ເຕ ພຸທ຺ຘານໍເຍວ ລພ຺ຠນ຺ຕິ. ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕີຕິ ຍາຍ ສຕິຍາ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ, ສາ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິ. ຎາຓນ຺ຕິ ຕາຍ ສຕິຍາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຎາຓໍ. ເອວມິມສ຺ສ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓາຍ ເອຕສ຺ສ ຎາຓສ຺ສ ອຘິຄມາຍ ປຕ຺ຕິຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ອເນກວິຫິຕນ຺ຕິ ອເນກວິຘໍ, ອເນເກຫິ ວາ ປກາເຣຫິ ປວຕ຺ຕິຕໍ, ສໍວຓ຺ຓິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸພ຺ເພນິວາສນ຺ຕິ ສມນນ຺ຕຣາຕີຕຠວໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ນິວຸຕ຺ຖສນ຺ຕານໍ. ອນຸສ຺ສຣຕີຕິ ຂນ຺ຘປຏິປາຏິວເສນ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິວເສນ ວາ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ສຣຕິ. ອິມຎ຺ຫິ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ຉ ຊນາ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕິ – ຕິຕ຺ຖິຍາ, ປກຕິສາວກາ, ມຫາສາວກາ, ອຄ຺ຄສາວກາ, ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ, ພຸທ຺ຘາຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຕິຕ຺ຖິຍາ ຈຕ຺ຕາລີສໍເຍວ ກປ຺ເປ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕິ, ນ ຕໂຕ ປຣໍ. ກສ຺ມາ, ທຸພ຺ພລປຎ຺ຎຕ຺ຕາ. ເຕສຎ຺ຫິ ນາມຣູປປຣິຈ຺ເຉທວິຣຫິຕຕ຺ຕາ ທຸພ຺ພລາ ປຎ຺ຎາ ໂຫຕິ. ປກຕິສາວກາ ກປ຺ປສຕມ຺ປິ ກປ຺ປສຫສ຺ສມ຺ປິ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕິເຍວ, ພລວປຎ຺ຎຕ຺ຕາ. ອສີຕິມຫາສາວກາ ສຕສຫສ຺ສກປ຺ເປ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕິ. ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວກາ ເອກໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍໍ ສຕສຫສ຺ສຎ຺ຈ. ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ທ຺ເວ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ສຕສຫສ຺ສຎ຺ຈ. ເອຕ຺ຕໂກ ຫິ ເອເຕສໍ ອຠິນີຫາໂຣ. ພຸທ຺ຘານໍ ປນ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ນາມ ນຕ຺ຖິ.

ຕິຕ຺ຖິຍາ ຈ ຂນ຺ຘປຏິປາຏິເມວ ສຣນ຺ຕິ, ປຏິປາຏິໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິວເສນ ສຣິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ເຕສຎ຺ຫິ ອນ຺ຘານໍ ວິຍ ອິຈ຺ຉິຕປເທໂສກ຺ກມນໍ ນຕ຺ຖິ. ຍຖາ ປນ ອນ຺ຘາ ຍຏ຺ຐິໍ ອມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາວ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເອວໍ ເຕ ຂນ຺ຘານໍ ປຏິປາຏິໍ ອມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາວ ສຣນ຺ຕິ. ປກຕິສາວກາ ຂນ຺ຘປຏິປາຏິຍາປິ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕິ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິວເສນປິ ສງ຺ກມນ຺ຕິ. ຕຖາ ອສີຕິມຫາສາວກາ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ປນ ອຄ຺ຄສາວການໍ ຂນ຺ຘປຏິປາຏິກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ. ເອກສ຺ສ ອຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ຈຸຕິໍ ທິສ຺ວາ ປຏິສນ຺ຘິໍ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ປຸນ ອປຣສ຺ສ ຈຸຕິໍ ທິສ຺ວາ ປຏິສນ຺ຘິນ຺ຕິ ເອວໍ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິວເສເນວ ສງ຺ກມນ຺ຕາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕຖາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ.

ພຸທ຺ຘານໍ ປນ ເນວ ຂນ຺ຘປຏິປາຏິກິຈ຺ຈໍ, ນ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິວເສນ ສງ຺ກມນກິຈ຺ຈໍ ອຕ຺ຖິ. ເຕສຎ຺ຫິ ອເນກາສຸ ກປ຺ປໂກຏີສຸ ເຫຏ຺ຐາ ວາ ອຸປຣິ ວາ ຍໍ ຍໍ ຐານໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕໍ ຕໍ ປາກຏເມວ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ອເນກາປິ ກປ຺ປໂກຏິໂຍ ເປຍ຺ຍາລປາຬິໍ ວິຍ ສໍຂິປິຕ຺ວາ ຍໍ ຍໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ເຣວ ໂອກ຺ກມນ຺ຕາ ສີໂຫກ຺ກນ຺ຕວເສນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເອວໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕານຎ຺ຈ ເນສໍ ຎາຓໍ ຍຖາ ນາມ ກຕວາລເວຘປຣິຈຍສ຺ສ ສຣຠງ຺ຄສທິສສ຺ສ ຘນຸຄ຺ຄຫສ຺ສ ຂິຕ຺ໂຕ ສໂຣ ອນ຺ຕຣາ ຣຸກ຺ຂລຕາທີສຸ ອສຊ຺ຊມາໂນ ລກ຺ເຂເຍວ ປຕຕິ, ນ ສຊ຺ຊຕິ, ນ ວິຣຊ຺ຌຕິ, ເອວໍ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາສຸ ຊາຕີສຸ ນ ສຊ຺ຊຕິ, ນ ວິຣຊ຺ຌຕິ, ອສຊ຺ຊມານໍ ອວິຣຊ຺ຌມານໍ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕຏ຺ຐານໍເຍວ ຄຓ຺ຫາຕິ.

ອິເມສຸ ຈ ປນ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣຓສຕ຺ເຕສຸ ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ປຸພ຺ເພນິວາສທສ຺ສນໍ ຂຊ຺ຊຸປນກປຠາສທິສໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ປກຕິສາວການໍ ທີປປ຺ປຠາສທິສໍ. ມຫາສາວການໍ ອຸກ຺ກາປຠາສທິສໍ. ອຄ຺ຄສາວການໍ ໂອສຘິຕາຣກປ຺ປຠາສທິສໍ. ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານໍ ຈນ຺ທປ຺ປຠາສທິສໍ. ພຸທ຺ຘານໍ ຣສ຺ມິສຫສ຺ສປຏິມຓ຺ຑິຕສຣທສູຣິຍມຓ຺ຑລສທິສໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາຕິ.

ຕິຕ຺ຖິຍານຎ຺ຈ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຣຓໍ ອນ຺ຘານໍ ຍຏ຺ຐິໂກຏິຄມນໍ ວິຍ ໂຫຕິ. ປກຕິສາວການໍ ທຓ຺ຑກເສຕຸຄມນໍ ວິຍ. ມຫາສາວການໍ ຊງ຺ຆເສຕຸຄມນໍ ວິຍ. ອຄ຺ຄສາວການໍ ສກຏເສຕຸຄມນໍ ວິຍ. ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານໍ ມຫາຊງ຺ຆມຄ຺ຄຄມນໍ ວິຍ. ພຸທ຺ຘານໍ ມຫາສກຏມຄ຺ຄຄມນໍ ວິຍ.

ອິມສ຺ມິໍ ປນ ອຘິກາເຣ ສາວການໍ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຣຓໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອນຸສ຺ສຣຕີຕິ ຂນ຺ຘປຏິປາຏິວເສນ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິວເສນ ວາ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ສຣຕີ’’ຕິ.

໔໐໓. ຕສ຺ມາ ເອວມນຸສ຺ສຣິຕຸກາເມນ ອາທິກມ຺ມິເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ເຕນ ຣໂຫຄເຕນ ປຏິສລ຺ລິເນນ ປຏິປາຏິຍາ ຈຕ຺ຕາຣິ ຌານານິ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຠິຎ຺ຎາປາທກຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ສພ຺ພປຈ຺ຉິມາ ນິສຊ຺ຊາ ອາວຊ຺ຊິຕພ຺ພາ. ຕໂຕ ອາສນປຎ຺ຎາປນໍ, ເສນາສນປ຺ປເວສນໍ, ປຕ຺ຕຈີວຣປຏິສາມນໍ, ໂຠຊນກາໂລ, ຄາມໂຕ ອາຄມນກາໂລ, ຄາເມ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕກາໂລ, ຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິຏ຺ຐກາໂລ, ວິຫາຣໂຕ ນິກ຺ຂມນກາໂລ, ເຈຕິຍງ຺ຄຓໂພຘິຍງ຺ຄຓວນ຺ທນກາໂລ, ປຕ຺ຕໂຘວນກາໂລ, ປຕ຺ຕປຏິຄ຺ຄຫຓກາໂລ, ປຕ຺ຕປຏິຄ຺ຄຫຓໂຕ ຍາວ ມຸຂໂຘວນາ ກຕກິຈ຺ຈໍ, ປຈ຺ຈູສກາເລ ກຕກິຈ຺ຈໍ, ມຊ຺ຌິມຍາເມ ກຕກິຈ຺ຈໍ, ປຐມຍາເມ ກຕກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ເອວໍ ປຏິໂລມກ຺ກເມນ ສກລໍ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວໍ ກຕກິຈ຺ຈໍ ອາວຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຕກໍ ປນ ປກຕິຈິຕ຺ຕສ຺ສປິ ປາກຏໍ ໂຫຕິ. ປຣິກມ຺ມສມາຘິຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປນ ອຕິປາກຏເມວ.

ສເຈ ປເນຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈິ ນ ປາກຏໍ ໂຫຕິ, ປຸນ ປາທກຊ຺ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຍ ອາວຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຕເກນ ທີເປ ຊລິເຕ ວິຍ ປາກຏໍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ປຏິໂລມກ຺ກເມເນວ ທຸຕິຍທິວເສປິ ຕຕິຍຈຕຸຕ຺ຖປຎ຺ຈມທິວເສປິ ທສາເຫປິ ອຑ຺ຒມາເສປິ ມາເສປິ ຍາວ ສໍວຈ຺ຉຣາປິ ກຕກິຈ຺ຈໍ ອາວຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ເອເຕເນວ ອຸປາເຍນ ທສວສ຺ສານິ ວີສຕິວສ຺ສານີຕິ ຍາວ ອິມສ຺ມິໍ ຠເວ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິສນ຺ຘິ, ຕາວ ອາວຊ຺ຊນ຺ເຕນ ປຸຣິມຠເວ ຈຸຕິກ຺ຂເຓ ປວຕ຺ຕິຕນາມຣູປໍ ອາວຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ປໂຫຕິ ຫິ ປຓ຺ຑິໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ປຐມວາເຣເນວ ປຏິສນ຺ຘິໍ ອຸຄ຺ຆາເຏຕ຺ວາ ຈຸຕິກ຺ຂເຓ ນາມຣູປມາຣມ຺ມຓໍ ກາຕຸໍ.

ຍສ຺ມາ ປນ ປຸຣິມຠເວ ນາມຣູປໍ ອເສສໍ ນິຣຸທ຺ຘໍ ອຎ຺ຎໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ຐານໍ ອາຫຸນ຺ທຣິກໍ ອນ຺ຘຕມມິວ ໂຫຕິ ທຸທ຺ທສໍ ທຸປ຺ປຎ຺ເຎນ. ເຕນາປິ ‘‘ນ ສກ຺ໂກມຫໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ອຸຄ຺ຆາເຏຕ຺ວາ ຈຸຕິກ຺ຂເຓ ປວຕ຺ຕິຕນາມຣູປມາຣມ຺ມຓໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ ຘຸຣນິກ຺ເຂໂປ ນ ກາຕພ຺ໂພ. ຕເທວ ປນ ປາທກຊ຺ຌານໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ສມາປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ຕໂຕ ຈ ວຸຏ຺ຐາຍ ວຸຏ຺ຐາຍ ຕໍ ຐານໍ ອາວຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ.

ເອວໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຫິ ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ພລວາ ປຸຣິໂສ ກູຏາຄາຣກຓ຺ຓິກຕ຺ຖາຍ ມຫາຣຸກ຺ຂໍ ຉິນ຺ທນ຺ໂຕ ສາຂາປລາສຈ຺ເຉທນມຕ຺ເຕເນວ ຜຣສຸຘາຣາຍ ວິປນ຺ນາຍ ມຫາຣຸກ຺ຂໍ ຉິນ຺ທິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕປິ ຘຸຣນິກ຺ເຂປໍ ອກຕ຺ວາວ ກມ຺ມາຣສາລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕິຂິຓໍ ຜຣສຸໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ປຸນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍ, ປຸນ ວິປນ຺ນາຍ ຈ ປຸນປິ ຕເຖວ ກາເຣຕ຺ວາ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍ. ໂສ ເອວໍ ຉິນ຺ທນ຺ໂຕ ຉິນ຺ນສ຺ສ ຉິນ຺ນສ຺ສ ປຸນ ເຉຕພ຺ພາຠາວໂຕ ອຈ຺ຉິນ຺ນສ຺ສ ຈ ເຉທນໂຕ ນຈິຣສ຺ເສວ ມຫາຣຸກ຺ຂໍ ປາເຕຍ຺ຍ, ເອວເມວໍ ປາທກຊ຺ຌານາ ວຸຏ຺ຐາຍ ປຸພ຺ເພ ອາວຊ຺ຊິຕໍ ອນາວຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຏິສນ຺ຘິເມວ ອາວຊ຺ຊນ຺ໂຕ ນຈິຣສ຺ເສວ ປຏິສນ຺ຘິໍ ອຸຄ຺ຆາເຏຕ຺ວາ ຈຸຕິກ຺ຂເຓ ປວຕ຺ຕິຕນາມຣູປໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກເຣຍ຺ຍາຕິ. ກຏ຺ຐຜາລກເກໂສຫາຣກາທີຫິປິ ອຍມຕ຺ໂຖ ທີເປຕພ຺ໂພ.

ຕຕ຺ຖ ປຈ຺ຉິມນິສຊ຺ຊໂຕ ປຠຸຕິ ຍາວ ປຏິສນ຺ຘິໂຕ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕໍ ຎາຓໍ ປຸພ຺ເພນິວາສຎາຓໍ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ຕໍ ປນ ປຣິກມ຺ມສມາຘິຎາຓໍ ນາມ ໂຫຕິ. ອຕີຕໍສຎາຓນ຺ຕິປິ ເອເກ ວທນ຺ຕິ. ຕໍ ຣູປາວຈຣໍ ສນ຺ຘາຍ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ຍທາ ປນສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຏິສນ຺ຘິໍ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ຈຸຕິກ຺ຂເຓ ປວຕ຺ຕິຕນາມຣູປໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ມໂນທ຺ວາຣາວຊ຺ຊນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ນິຣຸທ຺ເຘ ຕເທວາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາຣິ ປຎ຺ຈ ວາ ຊວນານິ ຊວນ຺ຕິ. ເສສໍ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປຸຣິມານິ ປຣິກມ຺ມາທິນາມການິ ກາມາວຈຣານິ ໂຫນ຺ຕິ. ປຈ຺ຉິມໍ ຣູປາວຈຣໍ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານິກໍ ອປ຺ປນາຈິຕ຺ຕໍ. ຕທາສ຺ສ ຍໍ ເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ສຫ ຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອິທໍ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓໍ ນາມ. ເຕນ ຎາເຓນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາຍ ສຕິຍາ ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ, ເອກມ຺ປິ ຊາຕິໍ ທ຺ເວປິ ຊາຕິໂຍ…ເປ… ອິຕິ ສາກາຣໍ ສອຸທ຺ເທສໍ ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣຕີຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໒໔໔).

໔໐໔. ຕຕ຺ຖ ເອກມ຺ປິ ຊາຕິນ຺ຕິ ເອກມ຺ປິ ປຏິສນ຺ຘິມູລໍ ຈຸຕິປຣິໂຍສານໍ ເອກຠວປຣິຍາປນ຺ນໍ ຂນ຺ຘສນ຺ຕານໍ. ເອສ ນໂຍ ທ຺ເວປິ ຊາຕິໂຍຕິອາທີສຸປິ. ອເນເກປິ ສໍວຏ຺ຏກປ຺ເປຕິອາທີສຸ ປນ ປຣິຫາຍມາໂນ ກປ຺ໂປ ສໍວຏ຺ຏກປ຺ໂປ, ວຑ຺ຒມາໂນ ວິວຏ຺ຏກປ຺ໂປຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ສໍວຏ຺ເຏນ ສໍວຏ຺ຏຏ຺ຐາຍີ ຄຫິໂຕ ໂຫຕິ, ຕໍມູລກຕ຺ຕາ. ວິວຏ຺ເຏນ ຈ ວິວຏ຺ຏຏ຺ຐາຍີ, ເອວຎ຺ຫິ ສຕິ ຍານິ ຕານິ ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກປ຺ປສ຺ສ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ. ກຕມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ? ສໍວຏ຺ໂຏ, ສໍວຏ຺ຏຏ຺ຐາຍີ, ວິວຏ຺ໂຏ, ວິວຏ຺ຏຏ຺ຐາຍີຕິ (ອ. ນິ. ໔.໑໕໖ ໂຖກໍ ວິສທິສໍ) ວຸຕ຺ຕານິ, ຕານິ ປຣິຄ຺ຄຫິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຕໂຍ ສໍວຏ຺ຏາ – ອາໂປສໍວຏ຺ໂຏ, ເຕໂຊສໍວຏ຺ໂຏ, ວາໂຍສໍວຏ຺ໂຏຕິ. ຕິສ຺ໂສ ສໍວຏ຺ຏສີມາ – ອາຠສ຺ສຣາ, ສຸຠກິຓ຺ຫາ, ເວຫປ຺ຜລາຕິ.

ຍທາ ກປ຺ໂປ ເຕເຊນ ສໍວຏ຺ຏຕິ, ອາຠສ຺ສຣໂຕ ເຫຏ຺ຐາ ອຄ຺ຄິນາ ຑຍ຺ຫຕິ. ຍທາ ອາເປນ ສໍວຏ຺ຏຕິ, ສຸຠກິຓ຺ຫໂຕ ເຫຏ຺ຐາ ອຸທເກນ ວິລີຍຕິ. ຍທາ ວາຍຸນາ ສໍວຏ຺ຏຕິ, ເວຫປ຺ຜລໂຕ ເຫຏ຺ຐາ ວາເຕນ ວິທ຺ຘໍສຕິ. ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປນ ສທາປິ ເອກໍ ພຸທ຺ຘເຂຕ຺ຕໍ ວິນສ຺ສຕິ.

ພຸທ຺ຘເຂຕ຺ຕໍ ນາມ ຕິວິຘໍ ໂຫຕິ – ຊາຕິເຂຕ຺ຕໍ, ອາຓາເຂຕ຺ຕໍ, ວິສຍເຂຕ຺ຕຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຖ ຊາຕິເຂຕ຺ຕໍ ທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາຬປຣິຍນ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຍໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຏິສນ຺ຘິຄຫຓາທີສຸ ກມ຺ປຕິ. ອາຓາເຂຕ຺ຕໍ ໂກຏິສຕສຫສ຺ສຈກ຺ກວາຬປຣິຍນ຺ຕໍ, ຍຕ຺ຖ ຣຕນສຸຕ຺ຕໍ (ຂຸ. ປາ. ໖.໑ ອາທໂຍ) ຂນ຺ຘປຣິຕ຺ຕໍ (ຈູຬວ. ໒໕໑; ອ. ນິ. ໔.໖໗) ຘຊຄ຺ຄປຣິຕ຺ຕໍ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໔໙) ອາຏານາຏິຍປຣິຕ຺ຕໍ (ທີ. ນິ. ໓.໒໗໕ ອາທໂຍ) ໂມຣປຣິຕ຺ຕນ຺ຕິ (ຊາ. ໑.໒.໑໗-໑໘) ອິເມສໍ ປຣິຕ຺ຕານໍ ອານຸຠາໂວ ວຕ຺ຕຕິ. ວິສຍເຂຕ຺ຕໍ ອນນ຺ຕມປຣິມາຓໍ. ຍໍ ‘‘ຍາວຕາ ວາ ປນ ອາກງ຺ເຂຍ຺ຍາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໓.໘໑) ວຸຕ຺ຕໍ, ຍຕ຺ຖ ຍໍ ຍໍ ຕຖາຄໂຕ ອາກງ຺ຂຕິ, ຕໍ ຕໍ ຊານາຕິ. ເອວເມເຕສຸ ຕີສຸ ພຸທ຺ຘເຂຕ຺ເຕສຸ ເອກໍ ອາຓາເຂຕ຺ຕໍ ວິນສ຺ສຕິ. ຕສ຺ມິໍ ປນ ວິນສ຺ສນ຺ເຕ ຊາຕິເຂຕ຺ຕມ຺ປິ ວິນຏ຺ຐເມວ ໂຫຕິ. ວິນສ຺ສນ຺ຕຎ຺ຈ ເອກໂຕວ ວິນສ຺ສຕິ, ສຓ຺ຐຫນ຺ຕມ຺ປິ ເອກໂຕ ສຓ຺ຐຫຕິ. ຕສ຺ເສວໍ ວິນາໂສ ຈ ສຓ຺ຐຫນຎ຺ຈ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໔໐໕. ຍສ຺ມິໍ ຫິ ສມເຍ ກປ຺ໂປ ອຄ຺ຄິນາ ນສ຺ສຕິ, ອາທິໂຕວ ກປ຺ປວິນາສກມຫາເມໂຆ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ໂກຏິສຕສຫສ຺ສຈກ຺ກວາເຬ ເອກໍ ມຫາວສ຺ສໍ ວສ຺ສຕິ. ມນຸສ຺ສາ ຕຸຏ຺ຐຫຏ຺ຐາ ສພ຺ພພີຊານິ ນີຫຣິຕ຺ວາ ວປນ຺ຕິ. ສສ຺ເສສຸ ປນ ໂຄຂາຍິຕກມຕ຺ເຕສຸ ຊາເຕສຸ ຄທ຺ຣຠຣວໍ ຣວນ຺ໂຕ ເອກພິນ຺ທຸມ຺ປິ ນ ວສ຺ສຕິ, ຕທາ ປຈ຺ຉິນ຺ນໍ ປຈ຺ຉິນ຺ນເມວ ວສ຺ສໍ ໂຫຕິ. ອິທໍ ສນ຺ຘາຍ ຫິ ຠຄວຕາ ‘‘ໂຫຕິ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມໂຍ ຍໍ ພຫູນິ ວສ຺ສານິ ພຫູນິ ວສ຺ສສຕານິ ພຫູນິ ວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ພຫູນິ ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສານິ ເທໂວ ນ ວສ຺ສຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໗.໖໖) ວຸຕ຺ຕໍ. ວສ຺ສູປຊີວິໂນ ສຕ຺ຕາ ກາລງ຺ກຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ, ປຸປ຺ຜຜລູປຊີວິນິໂຍ ຈ ເທວຕາ. ເອວໍ ທີເຆ ອທ຺ຘາເນ ວີຕິວຕ຺ເຕ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອຸທກໍ ປຣິກ຺ຂຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ອຖານຸປຸພ຺ເພນ ມຈ຺ຉກຈ຺ຉປາປິ ກາລງ຺ກຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ, ເນຣຍິກສຕ຺ຕາປິ. ຕຕ຺ຖ ເນຣຍິກາ ສຕ຺ຕມສູຣິຍປາຕຸຠາເວ ວິນສ຺ສນ຺ຕີຕິ ເອເກ.

ຌານໍ ວິນາ ນຕ຺ຖິ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ເອເຕສຎ຺ຈ ເກຈິ ທຸພ຺ຠິກ຺ຂປີຬິຕາ ເກຈິ ອຠພ຺ພາ ຌານາຘິຄມາຍ, ເຕ ກຖໍ ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ. ເທວໂລເກ ປຏິລທ຺ຘຊ຺ຌານວເສນ. ຕທາ ຫິ ‘‘ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສສ຺ສຈ຺ຈເຍນ ກປ຺ປຸຏ຺ຐານໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ໂລກພ຺ຍູຫາ ນາມ ກາມາວຈຣເທວາ ມຸຕ຺ຕສິຣາ ວິກິຓ຺ຓເກສາ ຣຸທມຸຂາ ອສ຺ສູນິ ຫຕ຺ເຖຫິ ປຸຎ຺ຉມານາ ຣຕ຺ຕວຕ຺ຖນິວຕ຺ຖາ ອຕິວິຍ ວິຣູປເວສຘາຣິໂນ ຫຸຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສປເຖ ວິຈຣນ຺ຕາ ເອວໍ ອາໂຣເຈນ຺ຕິ ‘‘ມາຣິສາ ອິໂຕ ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສສ຺ສຈ຺ຈເຍນ ກປ຺ປວຸຏ຺ຐານໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ອຍໍ ໂລໂກ ວິນສ຺ສິສ຺ສຕິ, ມຫາສມຸທ຺ໂທປິ ອຸສ຺ສຸສ຺ສິສ຺ສຕິ, ອຍຎ຺ຈ ມຫາປຖວີ ສິເນຣຸ ຈ ປພ຺ພຕຣາຊາ ອຸທ຺ທຍ຺ຫິສ຺ສນ຺ຕິ ວິນສ຺ສິສ຺ສນ຺ຕິ. ຍາວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາ ໂລກວິນາໂສ ຠວິສ຺ສຕິ. ເມຕ຺ຕໍ ມາຣິສາ ຠາເວຖ, ກຣຸຓໍ, ມຸທິຕໍ, ອຸເປກ຺ຂໍ ມາຣິສາ ຠາເວຖ, ມາຕຣໍ ອຸປຏ຺ຐຫຖ, ປິຕຣໍ ອຸປຏ຺ຐຫຖ, ກຸເລ ເຊຏ຺ຐາປຈາຍິໂນ ໂຫຖາ’’ຕິ.

ເຕສໍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ມນຸສ຺ສາ ຈ ຠຸມ຺ມເທວຕາ ຈ ສໍເວຄຊາຕາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ມຸທຸຈິຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ເມຕ຺ຕາທີນິ ປຸຎ຺ຎານິ ກຣິຕ຺ວາ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ທິພ຺ພສຸຘາໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ວາໂຍກສິເຓ ປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຌານໍ ປຏິລຠນ຺ຕິ. ຕທຎ຺ເຎ ປນ ອປຣາປຣິຍເວທນີເຍນ ກມ຺ເມນ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ. ອປຣາປຣິຍເວທນີຍກມ຺ມຣຫິໂຕ ຫິ ສໍສາເຣ ສໍສຣມາໂນ ສຕ຺ໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ເຕປິ ຕຕ຺ຖ ຕເຖວ ຌານໍ ປຏິລຠນ຺ຕິ. ເອວໍ ເທວໂລເກ ປຏິລທ຺ຘຊ຺ຌານວເສນ ສພ຺ເພປິ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ.

ວສ຺ສູປຈ຺ເຉທໂຕ ປນ ອຸທ຺ຘໍ ທີຆສ຺ສ ອທ຺ຘຸໂນ ອຈ຺ຈເຍນ ທຸຕິໂຍ ສູຣິໂຍ ປາຕຸຠວຕິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ຠຄວຕາ ‘‘ໂຫຕິ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມໂຍ’’ຕິ ສຕ຺ຕສູຣິຍໍ (ອ. ນິ. ໗.໖໖) ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພໍ. ປາຕຸຠູເຕ ຈ ປນ ຕສ຺ມິໍ ເນວ ຣຕ຺ຕິປຣິຈ຺ເຉໂທ, ນ ທິວາປຣິຈ຺ເຉໂທ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ເອໂກ ສູຣິໂຍ ອຸຏ຺ເຐຕິ, ເອໂກ ອຕ຺ຖໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ອວິຈ຺ຉິນ຺ນສູຣິຍສນ຺ຕາໂປວ ໂລໂກ ໂຫຕິ. ຍຖາ ຈ ປກຕິສູຣິເຍ ສູຣິຍເທວປຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ເອວໍ ກປ຺ປວິນາສກສູຣິເຍ ນຕ຺ຖິ. ຕຕ຺ຖ ປກຕິສູຣິເຍ ວຕ຺ຕມາເນ ອາກາເສ ວລາຫກາປິ ຘູມສິຂາປິ ຈຣນ຺ຕິ. ກປ຺ປວິນາສກສູຣິເຍ ວຕ຺ຕມາເນ ວິຄຕຘູມວລາຫກໍ ອາທາສມຓ຺ຑລໍ ວິຍ ນິມ຺ມລໍ ນຠໍ ໂຫຕິ. ຐເປຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ມຫານທິໂຍ ເສສກຸນ຺ນທີອາທີສຸ ອຸທກໍ ສຸສ຺ສຕິ.

ຕໂຕປິ ທີຆສ຺ສ ອທ຺ຘຸໂນ ອຈ຺ຈເຍນ ຕຕິໂຍ ສູຣິໂຍ ປາຕຸຠວຕິ. ຍສ຺ສ ປາຕຸຠາວາ ມຫານທິໂຍປິ ສຸສ຺ສນ຺ຕິ.

ຕໂຕປິ ທີຆສ຺ສ ອທ຺ຘຸໂນ ອຈ຺ຈເຍນ ຈຕຸຕ຺ໂຖ ສູຣິໂຍ ປາຕຸຠວຕິ. ຍສ຺ສ ປາຕຸຠາວາ ຫິມວຕິ ມຫານທີນໍ ປຠວາ ‘‘ສີຫປປາໂຕ ຫໍສປາຕໂນ ກຓ຺ຓມຸຓ຺ຑໂກ ຣຖກາຣທໂຫ ອໂນຕຕ຺ຕທໂຫ ຉທ຺ທນ຺ຕທໂຫ ກຸຓາລທໂຫ’’ຕິ ອິເມ ສຕ຺ຕ ມຫາສຣາ ສຸສ຺ສນ຺ຕິ.

ຕໂຕປິ ທີຆສ຺ສ ອທ຺ຘຸໂນ ອຈ຺ຈເຍນ ປຎ຺ຈໂມ ສູຣິໂຍ ປາຕຸຠວຕິ. ຍສ຺ສ ປາຕຸຠາວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ມຫາສມຸທ຺ເທ ອງ຺ຄຸລິປພ຺ພເຕມນມຕ຺ຕມ຺ປິ ອຸທກໍ ນ ສຓ຺ຐາຕິ.

ຕໂຕປິ ທີຆສ຺ສ ອທ຺ຘຸໂນ ອຈ຺ຈເຍນ ຉຏ຺ໂຐ ສູຣິໂຍ ປາຕຸຠວຕິ. ຍສ຺ສ ປາຕຸຠາວາ ສກລຈກ຺ກວາຬໍ ເອກຘູມໍ ໂຫຕິ. ປຣິຍາທິຓ຺ຓສິເນຫໍ ຘູເມນ. ຍຖາ ຈິທໍ, ເອວໍ ໂກຏິສຕສຫສ຺ສຈກ຺ກວາຬານິປິ.

ຕໂຕປິ ທີຆສ຺ສ ອທ຺ຘຸໂນ ອຈ຺ຈເຍນ ສຕ຺ຕໂມ ສູຣິໂຍ ປາຕຸຠວຕິ. ຍສ຺ສ ປາຕຸຠາວາ ສກລຈກ຺ກວາຬໍ ເອກຊາລໍ ໂຫຕິ ສທ຺ຘິໍ ໂກຏິສຕສຫສ຺ສຈກ຺ກວາເຬຫິ. ໂຍຊນສຕິກາທິເຠທານິ ສິເນຣຸກູຏານິປິ ປລຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອາກາເສເຍວ ອນ຺ຕຣຘາຍນ຺ຕິ. ສາ ອຄ຺ຄິຊາລາ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຈາຕຸມຫາຣາຊິເກ ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕຕ຺ຖ ກນກວິມານຣຕນວິມານມຓິວິມານານິ ຌາເປຕ຺ວາ ຕາວຕິໍສຠວນໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ເອເຕເນວ ອຸປາເຍນ ຍາວ ປຐມຊ຺ຌານຠູມິໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕໂຍປິ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ຌາເປຕ຺ວາ ອາຠສ຺ສເຣ ອາຫຈ຺ຈ ຕິຏ຺ຐຕິ. ສາ ຍາວ ອຓຸມຕ຺ຕມ຺ປິ ສງ຺ຂາຣຄຕໍ ອຕ຺ຖິ, ຕາວ ນ ນິພ຺ພາຍຕິ. ສພ຺ພສງ຺ຂາຣປຣິກ຺ຂຍາ ປນ ສປ຺ປິເຕລຌາປນຄ຺ຄິສິຂາ ວິຍ ຉາຣິກມ຺ປິ ອນວເສເສຕ຺ວາ ນິພ຺ພາຍຕິ. ເຫຏ຺ຐາອາກາເສນ ສຫ ອຸປຣິອາກາໂສ ເອໂກ ໂຫຕິ ມຫນ຺ຘກາໂຣ.

໔໐໖. ອຖ ທີຆສ຺ສ ອທ຺ຘຸໂນ ອຈ຺ຈເຍນ ມຫາເມໂຆ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປຐມໍ ສຸຂຸມໍ ສຸຂຸມໍ ວສ຺ສຕິ. ອນຸປຸພ຺ເພນ ກຸມຸທນາຬຍຏ຺ຐິມຸສລຕາລກ຺ຂນ຺ຘາທິປ຺ປມາຓາຫິ ຘາຣາຫິ ວສ຺ສນ຺ໂຕ ໂກຏິສຕສຫສ຺ສຈກ຺ກວາເຬສຸ ສພ຺ພໍ ທຑ຺ຒຏ຺ຐານໍ ປູເຣຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ. ຕໍ ອຸທກໍ ເຫຏ຺ຐາ ຈ ຕິຣິຍຎ຺ຈ ວາໂຕ ສມຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຆນໍ ກໂຣຕິ ປຣິວຏຸມໍ ປທຸມິນິປຕ຺ເຕ ອຸທກພິນ຺ທຸສທິສໍ. ກຖໍ ຕາວ ມຫນ຺ຕໍ ອຸທກຣາສິໍ ຆນໍ ກໂຣຕີຕິ ເຈ? ວິວຣສມ຺ປທານໂຕ. ຕຎ຺ຫິສ຺ສ ຕມ຺ຫິ ຕມ຺ຫິ ວິວຣໍ ເທຕິ. ຕໍ ເອວໍ ວາເຕນ ສມ຺ປິຓ຺ຑິຍມານໍ ຆນໍ ກຣິຍມານໍ ປຣິກ຺ຂຍມານໍ ອນຸປຸພ຺ເພນ ເຫຏ຺ຐາ ໂອຕຣຕິ. ໂອຕິຓ຺ເຓ ໂອຕິຓ຺ເຓ ອຸທເກ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກຏ຺ຐາເນ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາ, ອຸປຣິ ຈຕຸກາມາວຈຣເທວໂລກຏ຺ຐາເນ ຈ ເທວໂລກາ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ.

ປຸຣິມປຖວິຏ຺ຐານໍ ໂອຕິຓ຺ເຓ ປນ ພລວວາຕາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ເຕ ຕໍ ປິຫິຕທ຺ວາເຣ ຘມກຣເຓ ຐິຕອຸທກມິວ ນິຣສ຺ສາສໍ ກຕ຺ວາ ຣຸນ຺ຘນ຺ຕິ. ມຘຸໂຣທກໍ ປຣິກ຺ຂຍໍ ຄຈ຺ຉມານໍ ອຸປຣິ ຣສປຖວິໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ. ສາ ວຓ຺ຓສມ຺ປນ຺ນາ ເຈວ ໂຫຕິ ຄນ຺ຘຣສສມ຺ປນ຺ນາ ຈ ນິຣຸທກປາຍາສສ຺ສ ອຸປຣິ ປຏລໍ ວິຍ.

ຕທາ ຈ ອາຠສ຺ສຣພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ປຐມຕຣາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕາ ສຕ຺ຕາ ອາຍຸກ຺ຂຍາ ວາ ປຸຎ຺ຎກ຺ຂຍາ ວາ ຕໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ອິຘູປປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ເຕ ໂຫນ຺ຕິ ສຍໍປຠາ ອນ຺ຕລິກ຺ຂຈຣາ. ເຕ ອຄ຺ຄຎ຺ຎສຸຕ຺ເຕ (ທີ. ນິ. ໓.໑໑໙) ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຕໍ ຣສປຖວິໍ ສາຍິຕ຺ວາ ຕຓ຺ຫາຠິຠູຕາ ອາລຸປ຺ປກາຣກໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ອຸປກ຺ກມນ຺ຕິ. ອຖ ເນສໍ ສຍໍປຠາ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ, ອນ຺ຘກາໂຣ ໂຫຕິ. ເຕ ອນ຺ຘກາຣໍ ທິສ຺ວາ ຠາຍນ຺ຕິ.

ຕໂຕ ເນສໍ ຠຍໍ ນາເສຕ຺ວາ ສູຣຠາວໍ ຊນຍນ຺ຕໍ ປຣິປຸຓ຺ຓປຓ຺ຓາສໂຍຊນໍ ສູຣິຍມຓ຺ຑລໍ ປາຕຸຠວຕິ, ເຕ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອາໂລກໍ ປຏິລຠິມ຺ຫາ’’ຕິ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ຐາ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ຠີຕານໍ ຠຍໍ ນາເສຕ຺ວາ ສູຣຠາວໍ ຊນຍນ຺ໂຕ ອຸຏ຺ຐິໂຕ, ຕສ຺ມາ ‘‘ສູຣິໂຍ ໂຫຕູ’’ຕິ ສູຣິໂຍຕ຺ເວວສ຺ສ ນາມໍ ກໂຣນ຺ຕິ.

ອຖ ສູຣິເຍ ທິວສໍ ອາໂລກໍ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຖງ຺ຄເຕ ຍມ຺ປິ ອາໂລກໍ ລຠິມ຺ຫາ, ໂສປິ ໂນ ນຏ຺ໂຐຕິ ປຸນ ຠີຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕສໍ ເອວໍ ໂຫຕິ ‘‘ສາຘຸ ວຕສ຺ສ ສເຈ ອຎ຺ຎໍ ອາໂລກໍ ລເຠຍ຺ຍາມາ’’ຕິ. ເຕສໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຎຕ຺ວາ ວິຍ ເອກູນປຓ຺ຓາສໂຍຊນໍ ຈນ຺ທມຓ຺ຑລໍ ປາຕຸຠວຕິ. ເຕ ຕໍ ທິສ຺ວາ ຠິຍ຺ໂຍໂສ ມຕ຺ຕາຍ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ຐາ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ຉນ຺ທໍ ຎຕ຺ວາ ວິຍ ອຸຏ຺ຐິໂຕ, ຕສ຺ມາ ຈນ຺ໂທ ໂຫຕູ’’ຕິ ຈນ຺ໂທຕ຺ເວວສ຺ສ ນາມໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ເອວໍ ຈນ຺ທິມສູຣິເຍສຸ ປາຕຸຠູເຕສຸ ນກ຺ຂຕ຺ຕານິ ຕາຣກຣູປານິ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ.

ຕໂຕ ປຠຸຕິ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວາ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ, ອນຸກ຺ກເມນ ຈ ມາສທ຺ຘມາສອຸຕຸສໍວຈ຺ຉຣາ. ຈນ຺ທິມສູຣິຍານໍ ປນ ປາຕຸຠູຕທິວເສເຍວ ສິເນຣຸຈກ຺ກວາຬຫິມວນ຺ຕປພ຺ພຕາ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ. ເຕ ຈ ໂຂ ອປຸພ຺ພໍ ອຈຣິມໍ ຜຄ຺ຄຸຓປຸຓ຺ຓມທິວເສເຍວ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ. ກຖໍ? ຍຖາ ນາມ ກງ຺ຄຸຠຕ຺ເຕ ປຈ຺ຈມາເນ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ປຸປ຺ຜຸຬການິ ອຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ. ເອເກ ປເທສາ ຖູປຖູປາ ໂຫນ຺ຕິ, ເອເກ ນິນ຺ນນິນ຺ນາ, ເອເກ ສມສມາ. ເອວເມວໍ ຖູປຖູປຏ຺ຐາເນ ປພ຺ພຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ນິນ຺ນນິນ຺ນຏ຺ຐາເນ ສມຸທ຺ທາ, ສມສມຏ຺ຐາເນ ທີປາຕິ.

ອຖ ເຕສໍ ສຕ຺ຕານໍ ຣສປຖວິໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕານໍ ກເມນ ເອກຈ຺ເຈ ວຓ຺ຓວນ຺ໂຕ, ເອກຈ຺ເຈ ທຸພ຺ພຓ຺ຓາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ວຓ຺ຓວນ຺ໂຕ ທຸພ຺ພຓ຺ເຓ ອຕິມຎ຺ຎນ຺ຕິ. ເຕສໍ ອຕິມານປຈ຺ຈຍາ ສາປິ ຣສປຖວີ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ. ຠູມິປປ຺ປຏໂກ ປາຕຸຠວຕິ. ອຖ ເນສໍ ເຕເນວ ນເຍນ ໂສປິ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ. ປທາລຕາ ປາຕຸຠວຕິ. ເຕເນວ ນເຍນ ສາປິ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ. ອກຏ຺ຐປາໂກ ສາລິ ປາຕຸຠວຕິ ອກໂຓ ອຖຸໂສ ສຸທ຺ໂຘ ສຸຄນ຺ໂຘ ຕຓ຺ຑຸລປ຺ຜໂລ.

ຕໂຕ ເນສໍ ຠາຊນານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ເຕ ສາລິໍ ຠາຊເນ ຐເປຕ຺ວາ ປາສາຓປິຏ຺ຐິຍາ ຐເປນ຺ຕິ, ສຍເມວ ຊາລສິຂາ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຕໍ ປຈຕິ. ໂສ ໂຫຕິ ໂອທໂນ ສຸມນຊາຕິປຸປ຺ຜສທິໂສ, ນ ຕສ຺ສ ສູເປນ ວາ ພ຺ຍຎ຺ຊເນນ ວາ ກຣຓີຍໍ ອຕ຺ຖິ. ຍໍ ຍໍ ຣສໍ ຠຸຎ຺ຊິຕຸກາມາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕໍ ຕໍ ຣໂສວ ໂຫຕິ. ເຕສໍ ຕໍ ໂອຬາຣິກໍ ອາຫາຣໍ ອາຫຣຍຕໍ ຕໂຕ ປຠຸຕິ ມຸຕ຺ຕກຣີສໍ ສຎ຺ຊາຍຕິ. ອຖ ເນສໍ ຕສ຺ສ ນິກ຺ຂມນຕ຺ຖາຍ ວຓມຸຂານິ ປຠິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ປຸຣິສສ຺ສ ປຸຣິສຠາໂວ, ອິຕ຺ຖິຍາປິ ອິຕ຺ຖິຠາໂວ ປາຕຸຠວຕິ.

ຕຕ຺ຣ ສຸທໍ ອິຕ຺ຖີ ປຸຣິສໍ, ປຸຣິໂສ ຈ ອິຕ຺ຖິໍ ອຕິເວລໍ ອຸປນິຊ຺ຌາຍຕິ. ເຕສໍ ອຕິເວລໍ ອຸປນິຊ຺ຌາຍນປຈ຺ຈຍາ ກາມປຣິຬາໂຫ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕໂຕ ເມຖຸນຘມ຺ມໍ ປຏິເສວນ຺ຕິ. ເຕ ອສທ຺ຘມ຺ມປຏິເສວນປຈ຺ຈຍາ ວິຎ຺ຎູຫິ ຄຣຫິຍມານາ ວິເຫຐິຍມານາ ຕສ຺ສ ອສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ປຏິຈ຺ຉາທນເຫຕຸ ອຄາຣານິ ກໂຣນ຺ຕິ. ເຕ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສມານາ ອນຸກ຺ກເມນ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ອລສຊາຕິກສ຺ສ ສຕ຺ຕສ຺ສ ທິຏ຺ຐານຸຄຕິໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕາ ສນ຺ນິຘິໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ຕໂຕ ປຠຸຕິ ກໂຓປິ ຖຸໂສປິ ຕຓ຺ຑຸລໍ ປຣິໂຍນນ຺ຘຕິ, ລາຍິຕຏ຺ຐານມ຺ປິ ນ ປຏິວິຣູຫຕິ.

ເຕ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ອນຸຕ຺ຖຸນນ຺ຕິ ‘‘ປາປກາ ວຕ ໂຠ ຘມ຺ມາ ສຕ຺ເຕສຸ ປາຕຸຠູຕາ, ມຍໍ ຫິ ປຸພ຺ເພ ມໂນມຍາ ອຫຸມ຺ຫາ’’ຕິ ອຄ຺ຄຎ຺ຎສຸຕ຺ເຕ (ທີ. ນິ. ໓.໑໒໘) ວຸຕ຺ຕນເຍນ ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພໍ. ຕໂຕ ມຣິຍາທໍ ຐເປນ຺ຕິ. ອຖ ອຎ຺ຎຕໂຣ ສຕ຺ໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຠາຄໍ ອທິນ຺ນໍ ອາທິຍຕິ. ຕໍ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປຣິຠາເສຕ຺ວາ ຕຕິຍວາເຣ ປາຓິເລຏ຺ຏຸທຓ຺ເຑຫິ ປຫຣນ຺ຕິ. ເຕ ເອວໍ ອທິນ຺ນາທານຄຣຫມຸສາວາທທຓ຺ຑາທາເນສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ຈິນ຺ຕຍນ຺ຕິ ‘‘ຍໍນູນ ມຍໍ ເອກໍ ສຕ຺ຕໍ ສມ຺ມນ຺ເນຍ຺ຍາມ, ໂຍ ໂນ ສມ຺ມາ ຂີຍິຕພ຺ພໍ ຂີເຍຍ຺ຍ, ຄຣຫິຕພ຺ພໍ ຄຣເຫຍ຺ຍ, ປພ຺ພາເຊຕພ຺ພໍ ປພ຺ພາເຊຍ຺ຍ, ມຍໍ ປນສ຺ສ ສາລີນໍ ຠາຄໍ ອນຸປ຺ປທສ຺ສາມາ’’ຕິ.

ເອວໍ ກຕສນ຺ນິຏ຺ຐາເນສຸ ປນ ສຕ຺ເຕສຸ ອິມສ຺ມິໍ ຕາວ ກປ຺ເປ ອຍເມວ ຠຄວາ ໂພຘິສຕ຺ຕຠູໂຕ ເຕນ ສມເຍນ ເຕສຸ ສຕ຺ເຕສຸ ອຠິຣູປຕໂຣ ຈ ທສ຺ສນີຍຕໂຣ ຈ ມເຫສກ຺ຂຕໂຣ ຈ ພຸທ຺ຘິສມ຺ປນ຺ໂນ ປຏິພໂລ ນິຄ຺ຄຫປຄ຺ຄຫໍ ກາຕຸໍ. ເຕ ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຍາຈິຕ຺ວາ ສມ຺ມນ຺ນິໍສຸ. ໂສ ເຕນ ມຫາຊເນນ ສມ຺ມໂຕຕິ ມຫາສມ຺ມໂຕ, ເຂຕ຺ຕານໍ ອຘິປຕີຕິ ຂຕ຺ຕິໂຍ, ຘມ຺ເມນ ສເມນ ປເຣ ຣຎ຺ເຊຕີຕິ ຣາຊາຕິ ຕີຫິ ນາເມຫິ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ. ຍຎ຺ຫິ ໂລເກ ອຈ຺ຉຣິຍຏ຺ຐານໍ, ໂພຘິສຕ຺ໂຕວ ຕຕ຺ຖ ອາທິປຸຣິໂສຕິ ເອວໍ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ຂຕ຺ຕິຍມຓ຺ຑເລ ສຓ຺ຐິເຕ ອນຸປຸພ຺ເພນ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາທໂຍປິ ວຓ຺ຓາ ສຓ຺ຐຫິໍສຸ.

ຕຕ຺ຖ ກປ຺ປວິນາສກມຫາເມຆໂຕ ຍາວ ຊາລຸປຈ຺ເຉໂທ, ອິທເມກໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍໍ ສໍວຏ຺ໂຏຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ກປ຺ປວິນາສກຊາລຸປຈ຺ເຉທໂຕ ຍາວ ໂກຏິສຕສຫສ຺ສຈກ຺ກວາຬປຣິປູຣໂກ ສມ຺ປຕ຺ຕິມຫາເມໂຆ, ອິທໍ ທຸຕິຍໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍໍ ສໍວຏ຺ຏຏ຺ຐາຍີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ສມ຺ປຕ຺ຕິມຫາເມຆໂຕ ຍາວ ຈນ຺ທິມສູຣິຍປາຕຸຠາໂວ, ອິທໍ ຕຕິຍໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍໍ ວິວຏ຺ໂຏຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ຈນ຺ທິມສູຣິຍປາຕຸຠາວໂຕ ຍາວ ປຸນ ກປ຺ປວິນາສກມຫາເມໂຆ, ອິທໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍໍ ວິວຏ຺ຏຏ຺ຐາຍີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ເອໂກ ມຫາກປ຺ໂປ ໂຫຕິ. ເອວໍ ຕາວ ອຄ຺ຄິນາ ວິນາໂສ ຈ ສຓ຺ຐຫນຎ຺ຈ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໔໐໗. ຍສ຺ມິໍ ປນ ສມເຍ ກປ຺ໂປ ອຸທເກນ ນສ຺ສຕິ, ອາທິໂຕວ ກປ຺ປວິນາສກມຫາເມໂຆ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາຕິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພໍ. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ, ຍຖາ ຕຕ຺ຖ ທຸຕິຍສູຣິໂຍ, ເອວມິຘ ກປ຺ປວິນາສໂກ ຂາຣຸທກມຫາເມໂຆ ວຸຏ຺ຐາຕິ. ໂສ ອາທິໂຕ ສຸຂຸມໍ ສຸຂຸມໍ ວສ຺ສນ຺ໂຕ ອນຸກ຺ກເມນ ມຫາຘາຣາຫິ ໂກຏິສຕສຫສ຺ສຈກ຺ກວາຬານໍ ປູເຣນ຺ໂຕ ວສ຺ສຕິ. ຂາຣຸທເກນ ຜຸຏ຺ຐຜຸຏ຺ຐາ ປຖວີປພ຺ພຕາທໂຍ ວິລີຍນ຺ຕິ, ອຸທກໍ ສມນ຺ຕໂຕ ວາເຕຫິ ຘາຣິຍຕິ. ປຖວິໂຕ ຍາວ ທຸຕິຍຊ຺ຌານຠູມິໍ ອຸທກໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕໂຍປິ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ວິລີຍາເປຕ຺ວາ ສຸຠກິຓ຺ເຫ ອາຫຈ຺ຈ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຕໍ ຍາວ ອຓຸມຕ຺ຕມ຺ປິ ສງ຺ຂາຣຄຕໍ ອຕ຺ຖິ, ຕາວ ນ ວູປສມ຺ມຕິ. ອຸທການຸຄຕໍ ປນ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣຄຕໍ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ສຫສາ ວູປສມ຺ມຕິ ອນ຺ຕຣຘານໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ເຫຏ຺ຐາອາກາເສນ ສຫ ອຸປຣິອາກາໂສ ເອໂກ ໂຫຕິ ມຫນ຺ຘກາໂຣຕິ ສພ຺ພໍ ວຸຕ຺ຕສທິສໍ. ເກວລໍ ປນິຘ ອາຠສ຺ສຣພ຺ຣຫ຺ມໂລກໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ໂລໂກ ປາຕຸຠວຕິ. ສຸຠກິຓ຺ຫໂຕ ຈ ຈວິຕ຺ວາ ອາຠສ຺ສຣຏ຺ຐານາທີສຸ ສຕ຺ຕາ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກປ຺ປວິນາສກມຫາເມຆໂຕ ຍາວ ກປ຺ປວິນາສກຸທກູປຈ຺ເຉໂທ, ອິທເມກໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍໍ. ອຸທກູປຈ຺ເຉທໂຕ ຍາວ ສມ຺ປຕ຺ຕິມຫາເມໂຆ, ອິທໍ ທຸຕິຍໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍໍ. ສມ຺ປຕ຺ຕິມຫາເມຆໂຕ…ເປ… ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ເອໂກ ມຫາກປ຺ໂປ ໂຫຕິ. ເອວໍ ອຸທເກນ ວິນາໂສ ຈ ສຓ຺ຐຫນຎ຺ຈ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໔໐໘. ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ກປ຺ໂປ ວາເຕນ ວິນສ຺ສຕິ, ອາທິໂຕວ ກປ຺ປວິນາສກມຫາເມໂຆ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາຕິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພໍ. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ, ຍຖາ ຕຕ຺ຖ ທຸຕິຍສູຣິໂຍ, ເອວມິຘ ກປ຺ປວິນາສນຕ຺ຖໍ ວາໂຕ ສມຸຏ຺ຐາຕິ. ໂສ ປຐມໍ ຖູລຣຊໍ ອຸຏ຺ຐາເປຕິ. ຕໂຕ ສຓ຺ຫຣຊໍ ສຸຂຸມວາລິກໍ ຖູລວາລິກໍ ສກ຺ຂຣປາສາຓາທໂຍຕິ ຍາວ ກູຏາຄາຣມຕ຺ເຕ ປາສາເຓ ວິສມຏ຺ຐາເນ ຐິຕມຫາຣຸກ຺ເຂ ຈ ອຸຏ຺ຐາເປຕິ. ເຕ ປຖວິໂຕ ນຠມຸຄ຺ຄຕາ ນ ຈ ປຸນ ປຕນ຺ຕິ. ຕຕ຺ເຖວ ຈຸຓ຺ຓວິຈຸຓ຺ຓາ ຫຸຕ຺ວາ ອຠາວໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ.

ອຖານຸກ຺ກເມນ ເຫຏ຺ຐາ ມຫາປຖວິຍາ ວາໂຕ ສມຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປຖວິໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘໍມູລໍ ກຕ຺ວາ ອາກາເສ ຂິປຕິ. ໂຍຊນສຕປ຺ປມາຓາປິ ປຖວິປ຺ປເທສາ ທ຺ວິໂຍຊນຕິໂຍຊນຈຕຸໂຍຊນປຎ຺ຈໂຍຊນສຕປ຺ປມາຓາປິ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວາຕເວເຄນ ຂິຕ຺ຕາ ອາກາເສເຍວ ຈຸຓ຺ຓວິຈຸຓ຺ຓາ ຫຸຕ຺ວາ ອຠາວໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຈກ຺ກວາຬປພ຺ພຕມ຺ປິ ສິເນຣຸປພ຺ພຕມ຺ປິ ວາໂຕ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອາກາເສ ຂິປຕິ. ເຕ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອຠິຫນ຺ຕ຺ວາ ຈຸຓ຺ຓວິຈຸຓ຺ຓາ ຫຸຕ຺ວາ ວິນສ຺ສນ຺ຕິ. ເອເຕເນວ ອຸປາເຍນ ຠຸມ຺ມຏ຺ຐກວິມານານິ ຈ ອາກາສຏ຺ຐກວິມານານິ ຈ ວິນາເສນ຺ໂຕ ຉກາມາວຈຣເທວໂລເກ ວິນາເສຕ຺ວາ ໂກຏິສຕສຫສ຺ສຈກ຺ກວາຬານິ ວິນາເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ຈກ຺ກວາຬາ ຈກ຺ກວາເຬຫິ ຫິມວນ຺ຕາ ຫິມວນ຺ເຕຫິ ສິເນຣູ ສິເນຣູຫິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສມາຄນ຺ຕ຺ວາ ຈຸຓ຺ຓວິຈຸຓ຺ຓາ ຫຸຕ຺ວາ ວິນສ຺ສນ຺ຕິ. ປຖວິໂຕ ຍາວ ຕຕິຍຊ຺ຌານຠູມິໍ ວາໂຕ ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕໂຍປິ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ວິນາເສຕ຺ວາ ເວຫປ຺ຜລໍ ອາຫຈ຺ຈ ຕິຏ຺ຐຕິ. ເອວໍ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣຄຕໍ ວິນາເສຕ຺ວາ ສຍມ຺ປິ ວິນສ຺ສຕິ. ເຫຏ຺ຐາອາກາເສນ ສຫ ອຸປຣິອາກາໂສ ເອໂກ ໂຫຕິ ມຫນ຺ຘກາໂຣຕິ ສພ຺ພໍ ວຸຕ຺ຕສທິສໍ. ອິຘ ປນ ສຸຠກິຓ຺ຫພ຺ຣຫ຺ມໂລກໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ໂລໂກ ປາຕຸຠວຕິ. ເວຫປ຺ຜລໂຕ ຈ ຈວິຕ຺ວາ ສຸຠກິຓ຺ຫຏ຺ຐານາທີສຸ ສຕ຺ຕາ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກປ຺ປວິນາສກມຫາເມຆໂຕ ຍາວ ກປ຺ປວິນາສກວາຕູປຈ຺ເຉໂທ, ອິທເມກໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍໍ. ວາຕູປຈ຺ເຉທໂຕ ຍາວ ສມ຺ປຕ຺ຕິມຫາເມໂຆ, ອິທໍ ທຸຕິຍໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍໍ…ເປ… ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ເອໂກ ມຫາກປ຺ໂປ ໂຫຕິ. ເອວໍ ວາເຕນ ວິນາໂສ ຈ ສຓ຺ຐຫນຎ຺ຈ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໔໐໙. ກິໍກາຣຓາ ເອວໍ ໂລໂກ ວິນສ຺ສຕິ? ອກຸສລມູລກາຣຓາ. ອກຸສລມູເລສຸ ຫິ ອຸສ຺ສນ຺ເນສຸ ເອວໍ ໂລໂກ ວິນສ຺ສຕິ. ໂສ ຈ ໂຂ ຣາເຄ ອຸສ຺ສນ຺ນຕເຣ ອຄ຺ຄິນາ ວິນສ຺ສຕິ. ໂທເສ ອຸສ຺ສນ຺ນຕເຣ ອຸທເກນ ວິນສ຺ສຕິ. ເກຈິ ປນ ໂທເສ ອຸສ຺ສນ຺ນຕເຣ ອຄ຺ຄິນາ. ຣາເຄ ອຸສ຺ສນ຺ນຕເຣ ອຸທເກນາຕິ ວທນ຺ຕິ. ໂມເຫ ອຸສ຺ສນ຺ນຕເຣ ວາເຕນ ວິນສ຺ສຕິ. ເອວໍ ວິນສ຺ສນ຺ໂຕປິ ຈ ນິຣນ຺ຕຣເມວ ສຕ຺ຕວາເຣ ອຄ຺ຄິນາ ວິນສ຺ສຕິ. ອຏ຺ຐເມ ວາເຣ ອຸທເກນ. ປຸນ ສຕ຺ຕວາເຣ ອຄ຺ຄິນາ. ອຏ຺ຐເມ ວາເຣ ອຸທເກນາຕິ ເອວໍ ອຏ຺ຐເມ ອຏ຺ຐເມ ວາເຣ ວິນສ຺ສນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອຸທເກນ ວິນສ຺ສິຕ຺ວາ ປຸນ ສຕ຺ຕວາເຣ ອຄ຺ຄິນາ ນສ຺ສຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ເຕສຏ຺ຐິ ກປ຺ປາ ອຕີຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ອຸທເກນ ນສ຺ສນວາຣໍ ສມ຺ປຕ຺ຕມ຺ປິ ປຏິພາຫິຕ຺ວາ ລທ຺ໂຘກາໂສ ວາໂຕ ປຣິປຸຓ຺ຓຈຕຸສຏ຺ຐິກປ຺ປາຍຸເກ ສຸຠກິຓ຺ເຫ ວິທ຺ຘໍເສນ຺ໂຕ ໂລກໍ ວິນາເສຕິ.

໔໑໐. ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕປິ ຈ ກປ຺ປານຸສ຺ສຣຓໂກ ຠິກ຺ຂຸ ເອເຕສຸ ກປ຺ເປສຸ ອເນເກປິ ສໍວຏ຺ຏກປ຺ເປ ອເນເກປິ ວິວຏ຺ຏກປ຺ເປ ອເນເກປິ ສໍວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏກປ຺ເປ ອນຸສ຺ສຣຕິ. ກຖໍ? ‘‘ອມຸຕ຺ຣາສິ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໑.໒໔໔) ນເຍນ.

ຕຕ຺ຖ ອມຸຕ຺ຣາສິນ຺ຕິ ອມຸມ຺ຫິ ສໍວຏ຺ຏກປ຺ເປ ອຫໍ ອມຸມ຺ຫິ ຠເວ ວາ ໂຍນິຍາ ວາ ຄຕິຍາ ວາ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິຍາ ວາ ສຕ຺ຕາວາເສ ວາ ສຕ຺ຕນິກາເຍ ວາ ອາສິໍ. ເອວໍນາໂມຕິ ຕິສ຺ໂສ ວາ ຜຸສ຺ໂສ ວາ. ເອວໍໂຄຕ຺ໂຕຕິ ກຈ຺ຈາໂນ ວາ ກສ຺ສໂປ ວາ. ອິທມສ຺ສ ອຕີຕຠເວ ອຕ຺ຕໂນ ນາມໂຄຕ຺ຕານຸສ຺ສຣຓວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ສເຈ ປນ ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ອຕ຺ຕໂນ ວຓ຺ຓສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ວາ ລູຂປຓີຕຊີວິກຠາວໍ ວາ ສຸຂທຸກ຺ຂພຫຸລຕໍ ວາ ອປ຺ປາຍຸກທີຆາຍຸກຠາວໍ ວາ ອນຸສ຺ສຣິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ຕມ຺ປິ ອນຸສ຺ສຣຕິເຍວ. ເຕນາຫ ‘‘ເອວໍວຓ຺ໂຓ…ເປ… ເອວມາຍຸປຣິຍນ຺ໂຕ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເອວໍວຓ຺ໂຓຕິ ໂອທາໂຕ ວາ ສາໂມ ວາ. ເອວມາຫາໂຣຕິ ສາລິມໍໂສທນາຫາໂຣ ວາ ປວຕ຺ຕຜລໂຠຊໂນ ວາ. ເອວໍ ສຸຂທຸກ຺ຂປຏິສໍເວທີຕິ ອເນກປ຺ປກາເຣນ ກາຍິກເຈຕສິການໍ ສາມິສນິຣາມິສາທິປ຺ປເຠທານໍ ວາ ສຸຂທຸກ຺ຂານໍ ປຏິສໍເວທີ. ເອວມາຍຸປຣິຍນ຺ໂຕຕິ ເອວໍ ວສ຺ສສຕປຣິມາຓາຍຸປຣິຍນ຺ໂຕ ວາ ຈຕຸຣາສີຕິກປ຺ປສຕສຫສ຺ສາຍຸປຣິຍນ຺ໂຕ ວາ. ໂສ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ອມຸຕ຺ຣ ອຸທປາທິນ຺ຕິ ໂສຫໍ ຕໂຕ ຠວໂຕ ໂຍນິໂຕ ຄຕິໂຕ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິໂຕ ສຕ຺ຕາວາສໂຕ ສຕ຺ຕນິກາຍໂຕ ວາ ຈຸໂຕ ປຸນ ອມຸກສ຺ມິໍ ນາມ ຠເວ ໂຍນິຍາ ຄຕິຍາ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິຍາ ສຕ຺ຕາວາເສ ສຕ຺ຕນິກາເຍ ວາ ອຸທປາທິໍ. ຕຕ຺ຣາປາສິນ຺ຕິ ອຖ ຕຕ຺ຣາປິ ຠເວ ໂຍນິຍາ ຄຕິຍາ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິຍາ ສຕ຺ຕາວາເສ ສຕ຺ຕນິກາເຍ ວາ ປຸນ ອໂຫສິໍ. ເອວໍນາໂມຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ອປິຈ ຍສ຺ມາ ອມຸຕ຺ຣາສິນ຺ຕິ ອິທໍ ອນຸປຸພ຺ເພນ ອາໂຣຫນ຺ຕສ຺ສ ຍາວທິຈ຺ຉກໍ ອນຸສ຺ສຣຓໍ. ໂສ ຕໂຕ ຈຸໂຕຕິ ປຏິນິວຕ຺ຕນ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອິຘູປປນ຺ໂນ’’ຕິ ອິມິສ຺ສາ ອິຘູປປຕ຺ຕິຍາ ອນນ຺ຕຣເມວສ຺ສ ອຸປປຕ຺ຕິຏ຺ຐານໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອມຸຕ຺ຣ ອຸທປາທິ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຣາປາສິນ຺ຕິ ເອວມາທິ ປນສ຺ສ ຕຕ຺ຣ ອິມິສ຺ສາ ອຸປປຕ຺ຕິຍາ ອນນ຺ຕເຣ ອຸປປຕ຺ຕິຏ຺ຐາເນ ນາມໂຄຕ຺ຕາທີນໍ ອນຸສ຺ສຣຓທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂສ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ອິຘູປປນ຺ໂນຕິ ສ຺ວາຫໍ ຕໂຕ ອນນ຺ຕຣູປປຕ຺ຕິຏ຺ຐານໂຕ ຈຸໂຕ ອິຘ ອສຸກສ຺ມິໍ ນາມ ຂຕ຺ຕິຍກຸເລ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ວາ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕຕິ. ອິຕີຕິ ເອວໍ. ສາກາຣໍ ສອຸທ຺ເທສນ຺ຕິ ນາມໂຄຕ຺ຕວເສນ ສອຸທ຺ເທສໍ, ວຓ຺ຓາທິວເສນ ສາກາຣໍ. ນາມໂຄຕ຺ເຕນ ຫິ ສຕ຺ໂຕ ຕິສ຺ໂສ ກສ຺ສໂປຕິ ອຸທ຺ທິສີຍຕິ. ວຓ຺ຓາທີຫິ ສາໂມ ໂອທາໂຕຕິ ນານຕ຺ຕໂຕ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ຕສ຺ມາ ນາມໂຄຕ຺ຕໍ ອຸທ຺ເທໂສ, ອິຕເຣ ອາກາຣາ. ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສມນຸສ຺ສຣຕີຕິ ອິທໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວາຕິ.

ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຈຸຕູປປາຕຎາຓກຖາ

໔໑໑. ສຕ຺ຕານໍ ຈຸຕູປປາຕຎາຓກຖາຍ ຈຸຕູປປາຕຎາຓາຍາຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໒໔໗) ຈຸຕິຍາ ຈ ອຸປປາເຕ ຈ ຎາຓາຍ. ເຍນ ຎາເຓນ ສຕ຺ຕານໍ ຈຸຕິ ຈ ອຸປປາໂຕ ຈ ຎາຍຕິ, ຕທຕ຺ຖໍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓຕ຺ຖນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນີຫຣຕິ ອຠິນິນ຺ນາເມຕີຕິ ປຣິກມ຺ມຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນີຫຣຕິ ເຈວ ອຠິນິນ຺ນາເມຕິ ຈ. ໂສຕິ ໂສ ກຕຈິຕ຺ຕາຠິນີຫາໂຣ ຠິກ຺ຂຸ. ທິພ຺ເພນາຕິອາທີສຸ ປນ ທິພ຺ພສທິສຕ຺ຕາ ທິພ຺ພໍ. ເທວຕານຎ຺ຫິ ສຸຈຣິຕກມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ປິຕ຺ຕເສມ຺ຫຣຸຫິຣາທີຫິ ອປລິພຸທ຺ຘໍ ອຸປກ຺ກິເລສວິມຸຕ຺ຕຕາຍ ທູເຣປິ ອາຣມ຺ມຓໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນສມຕ຺ຖໍ ທິພ຺ພໍ ປສາທຈກ຺ຂຸ ໂຫຕິ. ອິທຎ຺ຈາປິ ວີຣິຍຠາວນາພລນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ຎາຓຈກ຺ຂຸ ຕາທິສເມວາຕິ ທິພ຺ພສທິສຕ຺ຕາ ທິພ຺ພໍ. ທິພ຺ພວິຫາຣວເສນ ປຏິລທ຺ຘຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕນາ ຈ ທິພ຺ພວິຫາຣສນ຺ນິສ຺ສິຕຕ຺ຕາປິ ທິພ຺ພໍ. ອາໂລກປຣິຄ຺ຄເຫນ ມຫາຊຸຕິກຕ຺ຕາປິ ທິພ຺ພໍ. ຕິໂຣກຸຏ຺ຏາທິຄຕຣູປທສ຺ສເນນ ມຫາຄຕິກຕ຺ຕາປິ ທິພ຺ພໍ. ຕໍ ສພ຺ພໍ ສທ຺ທສຕ຺ຖານຸສາເຣເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ທສ຺ສນຏ຺ເຐນ ຈກ຺ຂຸ. ຈກ຺ຂຸກິຈ຺ຈກຣເຓນ ຈກ຺ຂຸມິວາຕິປິ ຈກ຺ຂຸ. ຈຸຕູປປາຕທສ຺ສເນນ ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິເຫຕຸຕ຺ຕາ ວິສຸທ຺ຘໍ. ໂຍ ຫິ ຈຸຕິມຕ຺ຕເມວ ປສ຺ສຕິ, ນ ອຸປປາຕໍ. ໂສ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ໂຍ ອຸປປາຕມຕ຺ຕເມວ ປສ຺ສຕິ, ນ ຈຸຕິໍ, ໂສ ນວສຕ຺ຕປາຕຸຠາວທິຏ຺ຐິໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ໂຍ ປນ ຕທຸຠຍໍ ປສ຺ສຕິ, ໂສ ຍສ຺ມາ ທຸວິຘມ຺ປິ ຕໍ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ອຕິວຕ຺ຕຕິ. ຕສ຺ມາສ຺ສ ຕໍທສ຺ສນໍ ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິເຫຕຸ ໂຫຕິ. ອຸຠຍມ຺ປິ ເຈຕໍ ພຸທ຺ຘປຸຕ຺ຕາ ປສ຺ສນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຈຸຕູປປາຕທສ຺ສເນນ ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິເຫຕຸຕ຺ຕາ ວິສຸທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ.

ມນຸສ຺ສູປຈາຣໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຣູປທສ຺ສເນນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສກໍ, ມານຸສກໍ ວາ ມໍສຈກ຺ຂຸໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕຕ຺ຕາ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສກນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຕນ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ. ສຕ຺ເຕ ປສ຺ສຕີຕິ ມນຸສ຺ສານໍ ມໍສຈກ຺ຂຸນາ ວິຍ ສຕ຺ເຕ ໂອໂລເກຕິ.

ຈວມາເນ ອຸປປຊ຺ຊມາເນຕິ ເອຕ຺ຖ ຈຸຕິກ຺ຂເຓ ອຸປປຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ວາ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາ ທຏ຺ຐຸໍ ນ ສກ຺ກາ. ເຍ ປນ ອາສນ຺ນຈຸຕິກາ ອິທານິ ຈວິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕ ຈວມານາ. ເຍ ຈ ຄຫິຕປຏິສນ຺ຘິກາ ສມ຺ປຕິນິພ຺ພຕ຺ຕາວ, ເຕ ອຸປປຊ຺ຊມານາຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ. ເຕ ເອວຣູເປ ຈວມາເນ ຈ ອຸປປຊ຺ຊມາເນ ຈ ປສ຺ສຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ຫີເນຕິ ໂມຫນິສ຺ສນ຺ທຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຫີນານໍ ຊາຕິກຸລໂຠຄາທີນໍ ວເສນ ຫີຬິເຕ ໂອຫີຬິເຕ ໂອຎ຺ຎາເຕ ອວຎ຺ຎາເຕ. ປຓີເຕຕິ ອໂມຫນິສ຺ສນ຺ທຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕພ຺ພິປຣີເຕ. ສຸວຓ຺ເຓຕິ ອໂທສນິສ຺ສນ຺ທຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອິຏ຺ຐກນ຺ຕມນາປວຓ຺ຓຍຸຕ຺ເຕ. ທຸພ຺ພຓ຺ເຓຕິ ໂທສນິສ຺ສນ຺ທຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອນິຏ຺ຐາກນ຺ຕອມນາປວຓ຺ຓຍຸຕ຺ເຕ. ອນຠິຣູເປ ວິຣູເປຕິປິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸຄເຕຕິ ສຸຄຕິຄເຕ. ອໂລຠນິສ຺ສນ຺ທຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວາ ອຑ຺ເຒ ມຫທ຺ຘເນ. ທຸຄ຺ຄເຕຕິ ທຸຄ຺ຄຕິຄເຕ. ໂລຠນິສ຺ສນ຺ທຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວາ ທລິທ຺ເທ ອປ຺ປນ຺ນປາເນ.

ຍຖາກມ຺ມຸປເຄຕິ ຍໍ ຍໍ ກມ຺ມໍ ອຸປຈິຕໍ, ເຕນ ເຕນ ອຸປຄເຕ. ຕຕ຺ຖ ປຸຣິເມຫິ ຈວມາເນຕິອາທີຫິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸກິຈ຺ຈໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິມິນາ ປນ ປເທນ ຍຖາກມ຺ມຸປຄຎາຓກິຈ຺ຈໍ. ຕສ຺ສ ຈ ຎາຓສ຺ສ ອຍມຸປ຺ປຕ຺ຕິກ຺ກໂມ, ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ເຫຏ຺ຐາ ນິຣຍາຠິມຸຂໍ ອາໂລກໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ເນຣຍິເກ ສຕ຺ເຕ ປສ຺ສຕິ ມຫາທຸກ຺ຂມນຸຠວມາເນ. ຕໍ ທສ຺ສນໍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸກິຈ຺ຈເມວ. ໂສ ເອວໍ ມນສິກໂຣຕິ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອິເມ ສຕ຺ຕາ ເອຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຸຠວນ຺ຕີ’’ຕິ. ອຖສ຺ສ ອິທໍ ນາມ ກຕ຺ວາຕິ ຕໍກມ຺ມາຣມ຺ມຓໍ ຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕຖາ ອຸປຣິເທວໂລກາຠິມຸຂໍ ອາໂລກໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ນນ຺ທນວນມິສ຺ສກວນຜາຣຸສກວນາທີສຸ ສຕ຺ເຕ ປສ຺ສຕິ ມຫາສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວມາເນ. ຕມ຺ປິ ທສ຺ສນໍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸກິຈ຺ຈເມວ. ໂສ ເອວໍ ມນສິກໂຣຕິ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອິເມ ສຕ຺ຕາ ເອຕໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວນ຺ຕີ’’ຕິ. ອຖສ຺ສ ອິທໍ ນາມ ກຕ຺ວາຕິ ຕໍກມ຺ມາຣມ຺ມຓໍ ຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອິທໍ ຍຖາກມ຺ມຸປຄຎາຓໍ ນາມ. ອິມສ຺ສ ວິສຸໍ ປຣິກມ຺ມໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຍຖາ ຈິມສ຺ສ, ເອວໍ ອນາຄຕໍສຎາຓສ຺ສາປິ. ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸປາທກາເນວ ຫິ ອິມານິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາ ສເຫວ ອິຊ຺ຌນ຺ຕິ.

ກາຍທຸຈ຺ຈຣິເຕນາຕິອາທີສຸ ທຸຏ຺ຐຸ ຈຣິຕໍ, ທຸຏ຺ຐໍ ວາ ຈຣິຕໍ ກິເລສປູຕິກຕ຺ຕາຕິ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ. ກາເຍນ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ, ກາຍໂຕ ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ທຸຈ຺ຈຣິຕນ຺ຕິ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ, ອິຕເຣສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສມນ຺ນາຄຕາຕິ ສມງ຺ຄີຠູຕາ. ອຣິຍານໍ ອຸປວາທກາຕິ ພຸທ຺ຘປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສາວການໍ ອຣິຍານໍ ອນ຺ຕມໂສ ຄິຫິໂສຕາປນ຺ນານມ຺ປິ ອນຕ຺ຖກາມາ ຫຸຕ຺ວາ ອນ຺ຕິມວຕ຺ຖຸນາ ວາ ຄຸຓປຣິຘໍສເນນ ວາ ອຸປວາທກາ ອກ຺ໂກສກາ ຄຣຫກາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ນຕ຺ຖິ ອິເມສໍ ສມຓຘມ຺ໂມ, ອສ຺ສມຓາ ເອເຕຕິ ວທນ຺ໂຕ ອນ຺ຕິມວຕ຺ຖຸນາ ອຸປວທຕິ. ນຕ຺ຖິ ອິເມສໍ ຌານໍ ວາ ວິໂມກ຺ໂຂ ວາ ມຄ຺ໂຄ ວາ ຜລໍ ວາຕິອາທີນິ ວທນ຺ໂຕ ຄຸຓປຣິຘໍສນວເສນ ອຸປວທຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂສ ຈ ຊານໍ ວາ ອຸປວເທຍ຺ຍ ອຊານໍ ວາ, ອຸຠຍຖາປິ ອຣິຍູປວາໂທວ ໂຫຕິ. ຠາຣິຍໍ ກມ຺ມໍ ອານນ຺ຕຣິຍສທິສໍ ສຄ຺ຄາວຣຓຎ຺ຈ ມຄ຺ຄາວຣຓຎ຺ຈ, ສເຕກິຈ຺ຉໍ ປນ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ອາວິຠາວຕ຺ຖໍ ອິທໍ ວຕ຺ຖຸ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ກິຣ ຄາເມ ເອໂກ ເຖໂຣ ຈ ທຫຣຠິກ຺ຂຸ ຈ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ຕິ. ເຕ ປຐມຆເຣເຍວ ອຸຬຸງ຺ກມຕ຺ຕໍ ອຸຓ຺ຫຍາຄຸໍ ລຠິໍສຸ. ເຖຣສ຺ສ ຈ ກຸຈ຺ຉິວາໂຕ ຣຸຊ຺ຌຕິ. ໂສ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອຍໍ ຍາຄຸ ມຍ຺ຫໍ ສປ຺ປາຍາ, ຍາວ ນ ສີຕລາ ໂຫຕິ, ຕາວ ນໍ ປິວາມີ’’ຕິ. ໂສ ມນຸສ຺ເສຫິ ອຸມ຺ມາຣຕ຺ຖາຍ ອາຫເຏ ທາຣຸຂຓ຺ເຑ ນິສີທິຕ຺ວາ ປິວິ. ອິຕໂຣ ຕໍ ຊິຄຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ‘‘ອຕິຂຸທ຺ທາຠິຠູໂຕ ມຫລ຺ລໂກ, ອມ຺ຫາກໍ ລຊ຺ຊິຕພ຺ພກໍ ອກາສີ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ຄາເມ ຈຣິຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທຫຣຠິກ຺ຂຸໍ ອາຫ ‘‘ອຕ຺ຖິ ເຕ, ອາວຸໂສ, ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ປຕິຏ຺ຐາ’’ຕິ? ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ໂສຕາປນ຺ໂນ ອຫນ຺ຕິ. ເຕນ ຫາວຸໂສ, ອຸປຣິມຄ຺ຄຕ຺ຖາຍ ວາຍາມໍ ມາ ອກາສິ. ຂີຓາສໂວ ຕຍາ ອຸປວທິໂຕຕິ. ໂສ ຕໍ ຂມາເປສິ. ເຕນສ຺ສ ຕໍ ກມ຺ມໍ ປາກຕິກໍ ອໂຫສິ.

ຕສ຺ມາ ໂຍ ອຎ຺ໂຎປິ ອຣິຍໍ ອຸປວທຕິ, ເຕນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສເຈ ອຕ຺ຕນາ ວຸຑ຺ຒຕໂຣ ໂຫຕິ, ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ອວຈໍ, ຕໍ ເມ ຂມາຫີ’’ຕິ ຂມາເປຕພ຺ໂພ. ສເຈ ນວກຕໂຣ ໂຫຕິ, ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫ ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ອວຈໍ, ຕໍ ເມ ຂມຖາ’’ຕິ ຂມາເປຕພ຺ໂພ. ສເຈ ທິສາປກ຺ກນ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ສຍໍ ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກາທິເກ ວາ ເປເສຕ຺ວາ ຂມາເປຕພ຺ໂພ.

ສເຈ ຈ ນາປິ ຄນ຺ຕຸໍ, ນ ເປເສຕຸໍ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ, ເຍ ຕສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ຠິກ຺ຂູ ວສນ຺ຕິ, ເຕສໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສເຈ ນວກຕຣາ ໂຫນ຺ຕິ, ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທິຕ຺ວາ, ສເຈ ວຸຑ຺ຒຕຣາ, ວຸຑ຺ເຒ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປຏິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອສຸກໍ ນາມ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ອວຈໍ, ຂມຕຸ ເມ ໂສ ອາຍສ຺ມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຂມາເປຕພ຺ພໍ. ສມ຺ມຸຂາ ອຂມນ຺ເຕປິ ເອຕເທວ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ.

ສເຈ ເອກຈາຣິກຠິກ຺ຂຸ ໂຫຕິ, ເນວສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານໍ, ນ ຄຕຏ຺ຐານໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ເອກສ຺ສ ປຓ຺ຑິຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອສຸກໍ ນາມ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ອວຈໍ, ຕໍ ເມ ອນຸສ຺ສຣໂຕ ວິປ຺ປຏິສາໂຣ ໂຫຕິ, ກິໍ ກໂຣມີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ໂສ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ມາ ຈິນ຺ຕຍິຕ຺ຖ, ເຖໂຣ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຂມຕິ, ຈິຕ຺ຕໍ ວູປສເມຖາ’’ຕິ. ເຕນາປິ ອຣິຍສ຺ສ ຄຕທິສາຠິມຸເຂນ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຂມຕູຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ສເຈ ໂສ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ ໂຫຕິ, ປຣິນິພ຺ພຸຕມຎ຺ຈຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຍາວສິວຖິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາປິ ຂມາເປຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ກເຕ ເນວ ສຄ຺ຄາວຣຓໍ, ນ ມຄ຺ຄາວຣຓໍ ໂຫຕິ, ປາກຕິກເມວ ໂຫຕີຕິ.

ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກາຕິ ວິປຣີຕທສ຺ສນາ. ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກມ຺ມສມາທານາຕິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິວເສນ ສມາທິນ຺ນນານາວິຘກມ຺ມາ, ເຍ ຈ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິມູລເກສຸ ກາຍກມ຺ມາທີສຸ ອຎ຺ເຎປິ ສມາທເປນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕຄ຺ຄຫເຓເນວ ອຣິຍູປວາເທ ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕຄ຺ຄຫເຓນ ຈ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາ ສງ຺ຄຫິຕາຍປິ ອິເມສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປຸນ ວຈນໍ ມຫາສາວຊ຺ຊຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ມຫາສາວຊ຺ໂຊ ຫິ ອຣິຍູປວາໂທ, ອານນ຺ຕຣິຍສທິສຕ຺ຕາ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂຸ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ ສມາຘິສມ຺ປນ຺ໂນ ປຎ຺ຎາສມ຺ປນ຺ໂນ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ອຎ຺ຎໍ ອາຣາເຘຍ຺ຍ, ເອວໍສມ຺ປທມິທໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ວທາມິ ຕໍ ວາຈໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ທິຏ຺ຐິໍ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຍຖາຠຕໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ, ເອວໍ ນິຣເຍ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໔໙). ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂຕ ຈ ມຫາສາວຊ຺ຊຕຣໍ ນາມ ອຎ຺ຎໍ ນຕ຺ຖິ. ຍຖາຫ ‘‘ນາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ຎໍ ເອກຘມ຺ມມ຺ປິ ສມນຸປສ຺ສາມິ, ຍໍ ເອວໍ ມຫາສາວຊ຺ຊໍ, ຍຖຍິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ. ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິປຣມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ວຊ຺ຊານີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໓໑໐).

ກາຍສ຺ສ ເຠທາຕິ ອຸປາທິຓ຺ຓກ຺ຂນ຺ຘປຣິຈ຺ຈາຄາ. ປຣມ຺ມຣຓາຕິ ຕທນນ຺ຕຣໍ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘຄ຺ຄຫເຓ. ອຖ ວາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາຕິ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອຸປຈ຺ເຉທາ. ປຣມ຺ມຣຓາຕິ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕໂຕ ອຸທ຺ຘໍ. ອປາຍນ຺ຕິ ເອວມາທິ ສພ຺ພໍ ນິຣຍເວວຈນເມວ.

ນິຣໂຍ ຫິ ສຄ຺ຄໂມກ຺ຂເຫຕຸຠູຕາ ປຸຎ຺ຎສມ຺ມຕາ ອຍາ ອເປຕຕ຺ຕາ, ສຸຂານໍ ວາ ອາຍສ຺ສ ອຠາວາ ອປາໂຍ. ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຄຕິ ປຏິສຣຓນ຺ຕິ ທຸຄ຺ຄຕິ, ໂທສພຫຸລຕາຍ ວາ ທຸຏ຺ເຐນ ກມ຺ມຸນາ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ຄຕີຕິ ທຸຄ຺ຄຕິ. ວິວສາ ນິປຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ທຸກ຺ກຏກາຣິໂນຕິ ວິນິປາໂຕ. ວິນສ຺ສນ຺ຕາ ວາ ເອຕ຺ຖ ປຕນ຺ຕິ ສໍຠິຊ຺ຊມານງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄາຕິປິ ວິນິປາໂຕ. ນຕ຺ຖິ ເອຕ຺ຖ ອສ຺ສາທສຎ຺ຎິໂຕ ອໂຍຕິ ນິຣໂຍ.

ອຖ ວາ ອປາຍຄ຺ຄຫເຓນ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິໍ ທີເປຕິ. ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິ ຫິ ອປາໂຍ ສຸຄຕິໂຕ ອເປຕຕ຺ຕາ, ນ ທຸຄ຺ຄຕິ ມເຫສກ຺ຂານໍ ນາຄຣາຊາທີນໍ ສມ຺ຠວໂຕ. ທຸຄ຺ຄຕິຄ຺ຄຫເຓນ ເປຕ຺ຕິວິສຍໍ. ໂສ ຫິ ອປາໂຍ ເຈວ ທຸຄ຺ຄຕິ ຈ, ສຸຄຕິໂຕ ອເປຕຕ຺ຕາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ຄຕິຠູຕຕ຺ຕາ. ນ ຕຸ ວິນິປາໂຕ ອສຸຣສທິສໍ ອວິນິປຕິຕຕ຺ຕາ. ວິນິປາຕຄ຺ຄຫເຓນ ອສຸຣກາຍໍ. ໂສ ຫິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ອຕ຺ເຖນ ອປາໂຍ ເຈວ ທຸຄ຺ຄຕິ ຈ ສພ຺ພສມຸສ຺ສເຍຫິ ຈ ວິນິປຕິຕຕ຺ຕາ ວິນິປາໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ນິຣຍຄ຺ຄຫເຓນ ອວີຈິອາທິອເນກປ຺ປກາຣໍ ນິຣຍເມວາຕິ. ອຸປປນ຺ນາຕິ ອຸປຄຕາ, ຕຕ຺ຖ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນ ສຸກ຺ກປກ຺ໂຂ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ, ຕຕ຺ຖ ສຸຄຕິຄ຺ຄຫເຓນ ມນຸສ຺ສຄຕິປິ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕິ. ສຄ຺ຄຄ຺ຄຫເຓນ ເທວຄຕິເຍວ. ຕຕ຺ຖ ສຸນ຺ທຣາ ຄຕີຕິ ສຸຄຕິ. ຣູປາທີຫິ ວິສເຍຫິ ສຸຏ຺ຐຸ ອຄ຺ໂຄຕິ ສຄ຺ໂຄ. ໂສ ສພ຺ໂພປິ ລຸຊ຺ຊນປລຸຊ຺ຊນຏ຺ເຐນ ໂລໂກຕິ ອຍໍ ວຈນຕ຺ໂຖ.

‘‘ອິຕິ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ’’ຕິອາທິ ສພ຺ພໍ ນິຄມນວຈນໍ. ເອວໍ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ…ເປ… ປສ຺ສຕີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ.

໔໑໒. ເອວໍ ປສ຺ສິຕຸກາເມນ ປນ ອາທິກມ຺ມິເກນ ກຸລປຸຕ຺ເຕນ ກສິຓາຣມ຺ມຓໍ ອຠິຎ຺ຎາປາທກຊ຺ຌານໍ ສພ຺ພາກາເຣນ ອຠິນີຫາຣກ຺ຂມໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ເຕໂຊກສິຓໍ, ໂອທາຕກສິຓໍ, ອາໂລກກສິຓ’’ນ຺ຕິ ອິເມສຸ ຕີສຸ ກສິເຓສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ອາສນ຺ນໍ ກາຕພ຺ພໍ. ອຸປຈາຣຊ຺ຌານໂຄຈຣໍ ກຕ຺ວາ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ຐເປຕພ຺ພໍ. ນ ຕຕ຺ຖ ອປ຺ປນາ ອຸປ຺ປາເທຕພ຺ພາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສເຈ ຫິ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ປາທກຊ຺ຌານນິສ຺ສຍໍ ໂຫຕິ, ນ ປຣິກມ຺ມນິສ຺ສຍໍ. ອິເມສຸ ຈ ປນ ຕີສຸ ອາໂລກກສິຓໍເຍວ ເສຏ຺ຐຕຣໍ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ວາ ອິຕເຣສໍ ວາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ກສິຓນິທ຺ເທເສ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ອຸປຈາຣຠູມິຍໍເຍວ ຐຕ຺ວາ ວຑ຺ເຒຕພ຺ພໍ. ວຑ຺ຒນານໂຍປິ ຈສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ວຑ຺ຒິຕຏ຺ຐານສ຺ສ ອນ຺ໂຕເຍວ ຣູປຄຕໍ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ. ຣູປຄຕໍ ປສ຺ສໂຕ ປນສ຺ສ ປຣິກມ຺ມສ຺ສ ວາໂຣ ອຕິກ຺ກມຕິ. ຕໂຕ ອາໂລໂກ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ. ຕສ຺ມິໍ ອນ຺ຕຣຫິເຕ ຣູປຄຕມ຺ປິ ນ ທິສ຺ສຕິ. ອຖາເນນ ປຸນປ຺ປຸນໍ ປາທກຊ຺ຌານເມວ ປວິສິຕ຺ວາ ຕໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ອາໂລໂກ ຜຣິຕພ຺ໂພ. ເອວໍ ອນຸກ຺ກເມນ ອາໂລໂກ ຖາມຄໂຕ ໂຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອາໂລໂກ ໂຫຕູຕິ ຍຕ຺ຕກໍ ຐານໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທຕິ, ຕຕ຺ຖ ອາໂລໂກ ຕິຏ຺ຐຕິເຍວ. ທິວສມ຺ປິ ນິສີທິຕ຺ວາ ປສ຺ສໂຕ ຣູປທສ຺ສນໍ ໂຫຕິ. ຣຕ຺ຕິໍ ຕິຓຸກ຺ກາຍ ມຄ຺ຄປຏິປນ຺ໂນ ເຈຕ຺ຖ ປຸຣິໂສ ໂອປມ຺ມໍ.

ເອໂກ ກິຣ ຣຕ຺ຕິໍ ຕິຓຸກ຺ກາຍ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊິ. ຕສ຺ສ ສາ ຕິຓຸກ຺ກາ ວິຊ຺ຌາຍິ. ອຖສ຺ສ ສມວິສມານິ ນ ປຎ຺ຎາຍິໍສຸ. ໂສ ຕໍ ຕິຓຸກ຺ກໍ ຠູມິຍໍ ຆໍສິຕ຺ວາ ຕິຓຸກ຺ກາ ປຸນ ອຸຊ຺ຊາເລສິ. ສາ ປຊ຺ຊລິຕ຺ວາ ປຸຣິມາໂລກໂຕ ມຫນ຺ຕຕຣໍ ອາໂລກໍ ອກາສິ. ເອວໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ວິຊ຺ຌາຕໍ ອຸຊ຺ຊາລຍໂຕ ກເມນ ສູຣິໂຍ ອຸຏ຺ຐາສິ. ສູຣິເຍ ອຸຏ຺ຐິເຕ ອຸກ຺ກາຍ ກມ຺ມໍ ນຕ຺ຖີຕິ ຕໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ທິວສມ຺ປິ ອຄມາສິ. ຕຕ຺ຖ ອຸກ຺ກາໂລໂກ ວິຍ ປຣິກມ຺ມກາເລ ກສິຓາໂລໂກ. ອຸກ຺ກາຍ ວິຊ຺ຌາຕາຍ ສມວິສມານໍ ອທສ຺ສນໍ ວິຍ ຣູປຄຕໍ ປສ຺ສໂຕ ປຣິກມ຺ມສ຺ສ ວາຣາຕິກ຺ກເມນ ອາໂລເກ ອນ຺ຕຣຫິເຕ ຣູປຄຕານໍ ອທສ຺ສນໍ. ອຸກ຺ກາຍ ຆໍສນໍ ວິຍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ປເວສນໍ. ອຸກ຺ກາຍ ປຸຣິມາໂລກໂຕ ມຫນ຺ຕຕຣາໂລກກຣຓໍ ວິຍ ປຸນ ປຣິກມ຺ມໍ ກໂຣໂຕ ພລວຕຣາໂລກຜຣຓໍ. ສູຣິຍຸຏ຺ຐານໍ ວິຍ ຖາມຄຕາໂລກສ຺ສ ຍຖາປຣິຈ຺ເຉເທນ ຐານໍ. ຕິຓຸກ຺ກໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ທິວສມ຺ປິ ຄມນໍ ວິຍ ປຣິຕ຺ຕາໂລກໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ຖາມຄເຕນາໂລເກນ ທິວສມ຺ປິ ຣູປທສ຺ສນໍ.

ຕຕ຺ຖ ຍທາ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ມໍສຈກ຺ຂຸສ຺ສ ອນາປາຖຄຕໍ ອນ຺ໂຕກຸຈ຺ຉິຄຕໍ ຫທຍວຕ຺ຖຸນິສ຺ສິຕໍ ເຫຏ຺ຐາປຖວີຕລນິສ຺ສິຕໍ ຕິໂຣກຸຏ຺ຏປພ຺ພຕປາກາຣຄຕໍ ປຣຈກ຺ກວາຬຄຕນ຺ຕິ ອິທໍ ຣູປໍ ຎາຓຈກ຺ຂຸສ຺ສ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ມໍສຈກ຺ຂຸນາ ທິສ຺ສມານໍ ວິຍ ໂຫຕິ, ຕທາ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕເທວ ເຈຕ຺ຖ ຣູປທສ຺ສນສມຕ຺ຖໍ, ນ ປຸພ຺ພຠາຄຈິຕ຺ຕານິ.

ຕໍ ປເນຕໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ປຣິພນ຺ໂຘ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ? ໂສ ຫິ ຍສ຺ມາ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ອາໂລໂກ ໂຫຕູຕິ ອຘິຏ຺ຐາຕິ, ຕໍ ຕໍ ປຖວີສມຸທ຺ທປພ຺ພເຕ ວິນິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາປິ ເອກາໂລກໍ ໂຫຕິ, ອຖສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ຠຍານການິ ຍກ຺ຂຣກ຺ຂສາທິຣູປານິ ປສ຺ສໂຕ ຠຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ເຍນ ຈິຕ຺ຕວິກ຺ເຂປໍ ປຕ຺ວາ ຌານວິພ຺ຠນ຺ຕໂກ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຣູປທສ຺ສເນ ອປ຺ປມຕ຺ເຕນ ຠວິຕພ຺ພໍ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸໂນ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກ຺ກໂມ. ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣເມຕໍ ຣູປມາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ມໂນທ຺ວາຣາວຊ຺ຊເນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິຣຸທ຺ເຘ ຕເທວ ຣູປໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາຣິ ປຎ຺ຈ ວາ ຊວນານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ສພ຺ພໍ ປຸຣິມນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິຘາປິ ປຸພ຺ພຠາຄຈິຕ຺ຕານິ ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣານິ ກາມາວຈຣານິ. ປຣິໂຍສາເນ ອຕ຺ຖສາຘກຈິຕ຺ຕໍ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານິກໍ ຣູປາວຈຣໍ. ເຕນ ສຫຊາຕໍ ຎາຓໍ ສຕ຺ຕານໍ ຈຸຕູປປາເຕ ຎາຓນ຺ຕິປິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓນ຺ຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ.

ຈຸຕູປປາຕຎາຓກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປກິຓ຺ຓກກຖາ

໔໑໓. ອິຕິ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘວິທູ, ປຎ຺ຈ ອຠິຎ຺ຎາ ອໂວຈ ຍາ ນາໂຖ;

ຕາ ຎຕ຺ວາ ຕາສຸ ອຍໍ, ປກິຓ຺ຓກກຖາປິ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ.

ເອຕາສຸ ຫິ ຍເທຕໍ ຈຸຕູປປາຕຎາຓສງ຺ຂາຕໍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸ, ຕສ຺ສ ອນາຄຕໍສຎາຓຎ຺ຈ ຍຖາກມ຺ມຸປຄຎາຓຎ຺ຈາຕິ ທ຺ເວປິ ປຣິຠຓ຺ຑຎາຓານິ ໂຫນ຺ຕິ. ອິຕິ ອິມານິ ຈ ທ຺ເວ ອິທ຺ຘິວິຘາທີນິ ຈ ປຎ຺ຈາຕິ ສຕ຺ຕ ອຠິຎ຺ຎາຎາຓານິ ອິຘາຄຕານິ. ອິທານິ ເຕສໍ ອາຣມ຺ມຓວິຠາເຄ ອສມ຺ໂມຫຕ຺ຖໍ –

ອາຣມ຺ມຓຕ຺ຕິກາ ວຸຕ຺ຕາ, ເຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມເຫສິນາ;

ສຕ຺ຕນ຺ນມປິ ຎາຓານໍ, ປວຕ຺ຕິໍ ເຕສຸ ທີປເຍ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ທີປນາ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ຫິ ອາຣມ຺ມຓຕ຺ຕິກາ ມເຫສິນາ ວຸຕ຺ຕາ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓຕ຺ຕິໂກ, ມຄ຺ຄາຣມ຺ມຓຕ຺ຕິໂກ, ອຕີຕາຣມ຺ມຓຕ຺ຕິໂກ, ອຊ຺ຌຕ຺ຕາຣມ຺ມຓຕ຺ຕິໂກຕິ (ຘ. ສ. ຕິກມາຕິກາ ໑໓, ໑໖, ໑໙, ໒໑).

໔໑໔. ຕຕ຺ຖ ອິທ຺ຘິວິຘຎາຓໍ ປຣິຕ຺ຕມຫຄ຺ຄຕອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາຣມ຺ມຓວເສນ ສຕ຺ຕສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ປວຕ຺ຕຕິ. ກຖໍ? ຕຎ຺ຫິ ຍທາ ກາຍໍ ຈິຕ຺ຕສນ຺ນິສ຺ສິຕໍ ກຕ຺ວາ ອທິສ຺ສມາເນນ ກາເຍນ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ຈິຕ຺ຕວເສນ ກາຍໍ ປຣິຓາເມຕິ, ມຫຄ຺ຄຕຈິຕ຺ເຕ ສໂມທຫຕິ ສມາໂຣເປຕິ, ຕທາ ອຸປໂຍຄລທ຺ຘໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕີຕິ ກຕ຺ວາ ຣູປກາຍາຣມ຺ມຓໂຕ ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ. ຍທາ ຈິຕ຺ຕໍ ກາຍສນ຺ນິສ຺ສິຕໍ ກຕ຺ວາ ທິສ຺ສມາເນນ ກາເຍນ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ກາຍວເສນ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຓາເມຕິ, ປາທກຊ຺ຌານຈິຕ຺ຕໍ ຣູປກາເຍ ສໂມທຫຕິ ສມາໂຣເປຕິ, ຕທາ ອຸປໂຍຄລທ຺ຘໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕີຕິ ກຕ຺ວາ ມຫຄ຺ຄຕຈິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓໂຕ ມຫຄ຺ຄຕາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ.

ຍສ຺ມາ ປນ ຕເທວ ຈິຕ຺ຕໍ ອຕີຕໍ ນິຣຸທ຺ຘໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ມາ ອຕີຕາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ. ມຫາຘາຕຸນິຘາເນ ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖຣາທີນໍ ວິຍ ອນາຄຕໍ ອຘິຏ຺ຐຫນ຺ຕານໍ ອນາຄຕາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ. ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖໂຣ ກິຣ ມຫາຘາຕຸນິຘານໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ອນາຄເຕ ອຏ຺ຐາຣສວສ຺ສາຘິການິ ທ຺ເວວສ຺ສສຕານິ ອິເມ ຄນ຺ຘາ ມາ ສຸສ຺ສິໍສຸ, ປຸປ຺ຜານິ ມາ ມິລາຍິໍສຸ, ທີປາ ມາ ນິພ຺ພາຍິໍສູ’’ຕິ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໑໔໓໔) ອຘິຏ຺ຐຫິ. ສພ຺ພໍ ຕເຖວ ອໂຫສິ. ອສ຺ສຄຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ວຕ຺ຕນິຍເສນາສເນ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ສຸກ຺ຂຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊມານໍ ທິສ຺ວາ ອຸທກໂສຓ຺ຑິໍ ທິວເສ ທິວເສ ປຸເຣຠຕ຺ເຕ ທຘິຣສໍ ໂຫຕູຕິ ອຘິຏ຺ຐາສິ. ປຸເຣຠຕ຺ເຕ ຄຫິຕໍ ທຘິຣສໍ ໂຫຕິ. ປຈ຺ຉາຠຕ຺ເຕ ປາກຕິກອຸທກເມວ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໑໔໓໔). ກາຍໍ ປນ ຈິຕ຺ຕສນ຺ນິສ຺ສິຕໍ ກຕ຺ວາ ອທິສ຺ສມາເນນ ກາເຍນ ຄມນກາເລ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ.

ກາຍວເສນ ຈິຕ຺ຕໍ, ຈິຕ຺ຕວເສນ ວາ ກາຍໍ ປຣິຓາມນກາເລ ອຕ຺ຕໂນ ກຸມາຣກວຓ຺ຓາທິນິມ຺ມານກາເລ ຈ ສກາຍຈິຕ຺ຕານໍ ອາຣມ຺ມຓກຣຓໂຕ ອຊ຺ຌຕ຺ຕາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ. ພຫິທ຺ຘາ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສາທິທສ຺ສນກາເລ ປນ ພຫິທ຺ຘາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ເອວໍ ຕາວ ອິທ຺ຘິວິຘຎາຓສ຺ສ ສຕ຺ຕສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ປວຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

໔໑໕. ທິພ຺ພໂສຕຘາຕຸຎາຓໍ ປຣິຕ຺ຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາຣມ຺ມຓວເສນ ຈຕູສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ປວຕ຺ຕຕິ. ກຖໍ? ຕຎ຺ຫິ ຍສ຺ມາ ສທ຺ທໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກໂຣຕິ, ສທ຺ໂທ ຈ ປຣິຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ. ວິຊ຺ຊມານໍເຍວ ປນ ສທ຺ທໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕນໂຕ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ. ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ກຸຈ຺ຉິສທ຺ທສວນກາເລ ອຊ຺ຌຕ຺ຕາຣມ຺ມຓໍ. ປເຣສໍ ສທ຺ທສວນກາເລ ພຫິທ຺ຘາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ເອວໍ ທິພ຺ພໂສຕຘາຕຸຎາຓສ຺ສ ຈຕູສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ປວຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

໔໑໖. ເຈໂຕປຣິຍຎາຓໍ ປຣິຕ຺ຕມຫຄ຺ຄຕອປ຺ປມາຓມຄ຺ຄອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນພຫິທ຺ຘາຣມ຺ມຓວເສນ ອຏ຺ຐສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ປວຕ຺ຕຕິ. ກຖໍ? ຕຎ຺ຫິ ປເຣສໍ ກາມາວຈຣຈິຕ຺ຕຊານນກາເລ ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ. ຣູປາວຈຣອຣູປາວຈຣຈິຕ຺ຕຊານນກາເລ ມຫຄ຺ຄຕາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ. ມຄ຺ຄຜລຊານນກາເລ ອປ຺ປມາຓາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ໂສຕາປນ຺ນສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ຊານາຕິ. ໂສຕາປນ຺ໂນ ວາ ສກທາຄາມິສ຺ສາຕິ ເອວໍ ຍາວ ອຣຫໂຕ ເນຕພ຺ພໍ. ອຣຫາ ປນ ສພ຺ເພສໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຊານາຕິ. ອຎ຺ໂຎປິ ຈ ອຸປຣິໂມ ເຫຏ຺ຐິມສ຺ສາຕິ ອຍໍ ວິເສໂສ ເວທິຕພ຺ໂພ. ມຄ຺ຄຈິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓກາເລ ມຄ຺ຄາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ. ຍທາ ປນ ອຕີເຕ ສຕ຺ຕທິວສພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຈ ອນາຄເຕ ສຕ຺ຕທິວສພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຈ ປເຣສໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຊານາຕິ, ຕທາ ອຕີຕາຣມ຺ມຓໍ ອນາຄຕາຣມ຺ມຓຎ຺ຈ ໂຫຕິ.

ກຖໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມ ຕິວິຘໍ – ຂຓປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ, ສນ຺ຕຕິປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ, ອທ຺ຘາປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປາທຏ຺ຐິຕິຠງ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕໍ ຂຓປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ. ເອກທ຺ເວສນ຺ຕຕິວາຣປຣິຍາປນ຺ນໍ ສນ຺ຕຕິປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ. ຕຕ຺ຖ ອນ຺ຘກາເຣ ນິສີທິຕ຺ວາ ອາໂລກຏ຺ຐານໍ ຄຕສ຺ສ ນ ຕາວ ອາຣມ຺ມຓໍ ປາກຏໍ ໂຫຕິ, ຍາວ ປນ ຕໍ ປາກຏໍ ໂຫຕິ, ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ເອກທ຺ເວສນ຺ຕຕິວາຣາ ເວທິຕພ຺ພາ. ອາໂລກຏ຺ຐາເນ ວິຈຣິຕ຺ວາ ໂອວຣກໍ ປວິຏ຺ຐສ຺ສາປິ ນ ຕາວ ສຫສາ ຣູປໍ ປາກຏໍ ໂຫຕິ, ຍາວ ປນ ຕໍ ປາກຏໍ ໂຫຕິ, ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ເອກທ຺ເວສນ຺ຕຕິວາຣາ ເວທິຕພ຺ພາ. ທູເຣ ຐຕ຺ວາ ປນ ຣຊການໍ ຫຕ຺ຖວິກາຣໍ, ຆຓ຺ຑິເຠຣີອາໂກຏນວິກາຣຎ຺ຈ ທິສ຺ວາປິ ນ ຕາວ ສທ຺ທໍ ສຸຓາຕິ, ຍາວ ປນ ຕໍ ສຸຓາຕິ, ເອຕສ຺ມິມ຺ປິ ອນ຺ຕເຣ ເອກທ຺ເວສນ຺ຕຕິວາຣາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອວໍ ຕາວ ມຊ຺ຌິມຠາຓກາ.

ສໍຍຸຕ຺ຕຠາຓກາ ປນ ຣູປສນ຺ຕຕິ ອຣູປສນ຺ຕຕີຕິ ທ຺ເວ ສນ຺ຕຕິໂຍ ວຕ຺ວາ ອຸທກໍ ອກ຺ກມິຕ຺ວາ ຄຕສ຺ສ ຍາວ ຕີເຣ ອກ຺ກນ຺ຕອຸທກເລຂາ ນ ວິປ຺ປສີທຕິ, ອທ຺ຘານໂຕ ອາຄຕສ຺ສ ຍາວ ກາເຍ ອຸສຸມຠາໂວ ນ ວູປສມ຺ມຕິ, ອາຕປາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຄພ຺ຠໍ ປວິຏ຺ຐສ຺ສ ຍາວ ອນ຺ຘກາຣຠາໂວ ນ ວິຄຈ຺ຉຕິ, ອນ຺ໂຕຄພ຺ເຠ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ມນສິ ກຣິຕ຺ວາ ທິວາ ວາຕປານໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ໂອໂລເກນ຺ຕສ຺ສ ຍາວ ອກ຺ຂີນໍ ຜນ຺ທນຠາໂວ ນ ວູປສມ຺ມຕິ, ອຍໍ ຣູປສນ຺ຕຕິ ນາມ. ທ຺ເວ ຕໂຍ ຊວນວາຣາ ອຣູປສນ຺ຕຕິ ນາມາຕິ ວຕ຺ວາ ຕທຸຠຍມ຺ປິ ສນ຺ຕຕິປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມາຕິ ວທນ຺ຕິ.

ເອກຠວປຣິຈ຺ຉິນ຺ນໍ ປນ ອທ຺ຘາປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ຠທ຺ເທກຣຕ຺ຕສຸຕ຺ເຕ ‘‘ໂຍ ຈາວຸໂສ, ມໂນ ເຍ ຈ ຘມ຺ມາ ອຸຠຍເມຕໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ, ຕສ຺ມິໍ ເຈ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ຉນ຺ທຣາຄປ຺ປຏິພທ຺ຘໍ ໂຫຕິ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ຉນ຺ທຣາຄປ຺ປຏິພທ຺ຘຕ຺ຕາ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ຕທຠິນນ຺ທຕິ, ຕທຠິນນ຺ທນ຺ໂຕ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ຘມ຺ເມສຸ ສໍຫີຣຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໒໘໔) ວຸຕ຺ຕໍ. ສນ຺ຕຕິປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຎ຺ເຈຕ຺ຖ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ອາຄຕໍ. ອທ຺ຘາປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ສຸຕ຺ເຕ.

ຕຕ຺ຖ ເກຈິ ຂຓປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ຈິຕ຺ຕໍ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕີຕິ ວທນ຺ຕິ. ກິໍ ກາຣຓາ? ຍສ຺ມາ ອິທ຺ຘິມໂຕ ຈ ປຣສ຺ສ ຈ ເອກກ຺ຂເຓ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ. ອິທຎ຺ຈ ເນສໍ ໂອປມ຺ມໍ, ຍຖາ ອາກາເສ ຂິຕ຺ເຕ ປຸປ຺ຜມຸຏ຺ຐິມ຺ຫິ ອວສ຺ສໍ ເອກໍ ປຸປ຺ຜໍ ເອກສ຺ສ ວຓ຺ເຏນ ວຓ຺ຏໍ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ, ເອວໍ ປຣສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ຊານິສ຺ສາມີຕິ ຣາສິວເສນ ມຫາຊນສ຺ສ ຈິຕ຺ເຕ ອາວຊ຺ຊິເຕ ອວສ຺ສໍ ເອກສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ເອເກນ ຈິຕ຺ເຕນ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ວາ ຐິຕິກ຺ຂເຓ ວາ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ວາ ປຏິວິຊ຺ຌຕີຕິ. ຕໍ ປນ ວສ຺ສສຕມ຺ປິ ວສ຺ສສຫສ຺ສມ຺ປິ ອາວຊ຺ຊນ຺ໂຕ ເຍນ ຈ ຈິຕ຺ເຕນ ອາວຊ຺ຊຕິ, ເຍນ ຈ ຊານາຕິ. ເຕສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ສຫຐານາຠາວໂຕ ອາວຊ຺ຊນຊວນານຎ຺ຈ ອນິຏ຺ຐຏ຺ຐາເນ ນານາຣມ຺ມຓຠາວປ຺ປຕ຺ຕິໂທສໂຕ ອຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ.

ສນ຺ຕຕິປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ປນ ອທ຺ຘາປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຎ຺ຈ ອາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ວຕ຺ຕມານຊວນວີຖິໂຕ ອຕີຕານາຄຕວເສນ ທ຺ວິຕ຺ຕິຊວນວີຖິປຣິມາເຓ ກາເລ ປຣສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ, ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ສນ຺ຕຕິປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມ. ‘‘ອທ຺ຘາປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ປນ ຊວນວາເຣນ ທີເປຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ສໍຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ສຸຏ຺ຐຸ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ທີປນາ, ອິທ຺ຘິມາ ປຣສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ຊານິຕຸກາໂມ ອາວຊ຺ຊຕິ, ອາວຊ຺ຊນໍ ຂຓປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ເຕເນວ ສຫ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ. ຕໂຕ ຈຕ຺ຕາຣິ ປຎ຺ຈ ວາ ຊວນານິ. ເຍສໍ ປຈ຺ຉິມໍ ອິທ຺ຘິຈິຕ຺ຕໍ, ເສສານິ ກາມາວຈຣານິ, ເຕສໍ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ຕເທວ ນິຣຸທ຺ຘໍ ຈິຕ຺ຕມາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ, ນ ຈ ຕານິ ນານາຣມ຺ມຓານິ ໂຫນ຺ຕິ, ອທ຺ຘາວເສນ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ. ເອກາຣມ຺ມຓຕ຺ເຕປິ ຈ ອິທ຺ຘິຈິຕ຺ຕເມວ ປຣສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ຊານາຕິ, ນ ອິຕຣານິ. ຍຖາ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາເຣ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓເມວ ຣູປໍ ປສ຺ສຕິ, ນ ອິຕຣານີຕິ. ອິຕິ ອິທໍ ສນ຺ຕຕິປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ເຈວ ອທ຺ຘາປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຈ ວເສນ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ. ຍສ຺ມາ ວາ ສນ຺ຕຕິປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນມ຺ປິ ອທ຺ຘາປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນເຍວ ປຕຕິ, ຕສ຺ມາ ອທ຺ຘາປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນວເສເນເວຕໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປຣສ຺ສ ຈິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາເຍວ ປນ ພຫິທ຺ຘາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕີຕິ ເອວໍ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓສ຺ສ ອຏ຺ຐສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ປວຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

໔໑໗. ປຸພ຺ເພນິວາສຎາຓໍ ປຣິຕ຺ຕມຫຄ຺ຄຕອປ຺ປມາຓມຄ຺ຄອຕີຕອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘານວຕ຺ຕພ຺ພາຣມ຺ມຓວເສນ ອຏ຺ຐສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ປວຕ຺ຕຕິ. ກຖໍ? ຕຎ຺ຫິ ກາມາວຈຣກ຺ຂນ຺ຘານຸສ຺ສຣຓກາເລ ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ. ຣູປາວຈຣາຣູປາວຈຣກ຺ຂນ຺ຘານຸສ຺ສຣຓກາເລ ມຫຄ຺ຄຕາຣມ຺ມຓໍ. ອຕີເຕ ອຕ຺ຕນາ ປເຣຫິ ວາ ຠາວິຕມຄ຺ຄໍ ສຈ຺ຉິກຕຜລຎ຺ຈ ອນຸສ຺ສຣຓກາເລ ອປ຺ປມາຓາຣມ຺ມຓໍ. ຠາວິຕມຄ຺ຄເມວ ອນຸສ຺ສຣຓກາເລ ມຄ຺ຄາຣມ຺ມຓໍ. ນິຍມໂຕ ປເນຕໍ ອຕີຕາຣມ຺ມຓເມວ.

ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓຍຖາກມ຺ມຸປຄຎາຓານິປິ ອຕີຕາຣມ຺ມຓານິ ໂຫນ຺ຕິ, ອຖ ໂຂ ເຕສໍ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓສ຺ສ ສຕ຺ຕທິວສພ຺ຠນ຺ຕຣາຕີຕໍ ຈິຕ຺ຕເມວ ອາຣມ຺ມຓໍ. ຕຎ຺ຫິ ອຎ຺ຎໍ ຂນ຺ຘໍ ວາ ຂນ຺ຘປຏິພທ຺ຘໍ ວາ ນ ຊານາຕິ. ມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ ປນ ປຣິຍາຍໂຕ ມຄ຺ຄາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາກມ຺ມຸປຄຎາຓສ຺ສ ຈ ອຕີຕໍ ເຈຕນາມຕ຺ຕເມວ ອາຣມ຺ມຓໍ. ປຸພ຺ເພນິວາສຎາຓສ຺ສ ປນ ອຕີຕາ ຂນ຺ຘາ ຂນ຺ຘປຏິພທ຺ຘຎ຺ຈ ກິຎ຺ຈິ ອນາຣມ຺ມຓໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຕຎ຺ຫິ ອຕີຕກ຺ຂນ຺ຘຂນ຺ຘປຏິພທ຺ເຘສຸ ຘມ຺ເມສຸ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓຄຕິກໍ ໂຫຕີຕິ ອຍໍ ວິເສໂສ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຍເມຕ຺ຖ ອຏ຺ຐກຖານໂຍ. ຍສ຺ມາ ປນ ‘‘ກຸສລາ ຂນ຺ຘາ ອິທ຺ຘິວິຘຎາຓສ຺ສ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓສ຺ສ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓສ຺ສ ຍຖາກມ຺ມຸປຄຎາຓສ຺ສ ອນາຄຕໍສຎາຓສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໔໐໔) ປຏ຺ຐາເນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ຂນ຺ຘາ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓຍຖາກມ຺ມຸປຄຎາຓານໍ ອາຣມ຺ມຓາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຣາປິ ຍຖາກມ຺ມຸປຄຎາຓສ຺ສ ກຸສລາກຸສລາ ເອວາຕິ.

ອຕ຺ຕໂນ ຂນ຺ຘານຸສ຺ສຣຓກາເລ ປເນຕໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕາຣມ຺ມຓໍ. ປຣສ຺ສ ຂນ຺ຘານຸສ຺ສຣຓກາເລ ພຫິທ຺ຘາຣມ຺ມຓໍ. ‘‘ອຕີເຕ ວິປສ຺ສີ ຠຄວາ ອໂຫສິ. ຕສ຺ສ ມາຕາ ພນ຺ຘຸມຕີ, ປິຕາ ພນ຺ຘຸມາ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໒.໑໒) ນເຍນ ນາມໂຄຕ຺ຕປຖວີນິມິຕ຺ຕາທິອນຸສ຺ສຣຓກາເລ ນວຕ຺ຕພ຺ພາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ. ນາມໂຄຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຈຕ຺ຖ ຂນ຺ຘູປນິພນ຺ໂຘ ສມ຺ມຸຕິສິທ຺ໂຘ ພ຺ຍຎ຺ຊນຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ນ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ. ພ຺ຍຎ຺ຊນຎ຺ຫິ ສທ຺ທາຍຕນສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ປຣິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຍຖາຫ ‘‘ນິຣຸຕ຺ຕິປຏິສມ຺ຠິທາ ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓາ’’ຕິ (ວິຠ. ໗໔໙). ອຍເມຕ຺ຖ ອມ຺ຫາກໍ ຂນ຺ຕິ. ເອວໍ ປຸພ຺ເພນິວາສຎາຓສ຺ສ ອຏ຺ຐສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ປວຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

໔໑໘. ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓໍ ປຣິຕ຺ຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາຣມ຺ມຓວເສນ ຈຕູສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ປວຕ຺ຕຕິ. ກຖໍ? ຕຎ຺ຫິ ຍສ຺ມາ ຣູປໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກໂຣຕິ, ຣູປຎ຺ຈ ປຣິຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ. ວິຊ຺ຊມາເນເຍວ ຈ ຣູເປ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓໍ. ອຕ຺ຕໂນ ກຸຈ຺ຉິຄຕາທິຣູປທສ຺ສນກາເລ ອຊ຺ຌຕ຺ຕາຣມ຺ມຓໍ. ປຣສ຺ສ ຣູປທສ຺ສນກາເລ ພຫິທ຺ຘາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ເອວໍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓສ຺ສ ຈຕູສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ປວຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

໔໑໙. ອນາຄຕໍສຎາຓໍ ປຣິຕ຺ຕມຫຄ຺ຄຕອປ຺ປມາຓມຄ຺ຄອນາຄຕອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘານວຕ຺ຕພ຺ພາຣມ຺ມຓວເສນ ອຏ຺ຐສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ປວຕ຺ຕຕິ. ກຖໍ? ຕຎ຺ຫິ ‘‘ອຍໍ ອນາຄເຕ ກາມາວຈເຣ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຊານນກາເລ ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ. ‘‘ຣູປາວຈເຣ ອຣູປາວຈເຣ ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຊານນກາເລ ມຫຄ຺ຄຕາຣມ຺ມຓໍ. ‘‘ມຄ຺ຄໍ ຠາເວສ຺ສຕິ, ຜລໍ ສຈ຺ຉິກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຊານນກາເລ ອປ຺ປມາຓາຣມ຺ມຓໍ. ‘‘ມຄ຺ຄໍ ຠາເວສ຺ສຕິ’’ຈ຺ເຈວ ຊານນກາເລ ມຄ຺ຄາຣມ຺ມຓໍ. ນິຍມໂຕ ປນ ຕໍ ອນາຄຕາຣມ຺ມຓເມວ.

ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓມ຺ປິ ອນາຄຕາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ, ອຖ ໂຂ ຕສ຺ສ ສຕ຺ຕທິວສພ຺ຠນ຺ຕຣານາຄຕໍ ຈິຕ຺ຕເມວ ອາຣມ຺ມຓໍ. ຕຎ຺ຫິ ອຎ຺ຎໍ ຂນ຺ຘໍ ວາ ຂນ຺ຘປຏິພທ຺ຘໍ ວາ ນ ຊານາຕິ. ອນາຄຕໍສຎາຓສ຺ສ ປຸພ຺ເພນິວາສຎາເຓ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອນາຄເຕ ອນາຣມ຺ມຓໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ‘‘ອຫໍ ອມຸຕ຺ຣ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຊານນກາເລ ອຊ຺ຌຕ຺ຕາຣມ຺ມຓໍ. ‘‘ອສຸໂກ ອມຸຕ຺ຣ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຊານນກາເລ ພຫິທ຺ຘາຣມ຺ມຓໍ. ‘‘ອນາຄເຕ ເມຕ຺ເຕຍ຺ໂຍ ຠຄວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໑໐໗). ສຸພ຺ຣຫ຺ມາ ນາມສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ປິຕາ ຠວິສ຺ສຕິ. ພ຺ຣຫ຺ມວຕີ ນາມ ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ມາຕາ’’ຕິອາທິນາ ປນ ນເຍນ ນາມໂຄຕ຺ຕຊານນກາເລ ປຸພ຺ເພນິວາສຎາເຓ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕີຕິ ເອວໍ ອນາຄຕໍສຎາຓສ຺ສ ອຏ຺ຐສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ປວຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

໔໒໐. ຍຖາກມ຺ມຸປຄຎາຓໍ ປຣິຕ຺ຕມຫຄ຺ຄຕອຕີຕອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາຣມ຺ມຓວເສນ ປຎ຺ຈສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ປວຕ຺ຕຕິ. ກຖໍ? ຕຎ຺ຫິ ກາມາວຈຣກມ຺ມຊານນກາເລ ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ. ຣູປາວຈຣາຣູປາວຈຣກມ຺ມຊານນກາເລ ມຫຄ຺ຄຕາຣມ຺ມຓໍ. ອຕີຕເມວ ຊານາຕີຕິ ອຕີຕາຣມ຺ມຓໍ. ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ມໍ ຊານນກາເລ ອຊ຺ຌຕ຺ຕາຣມ຺ມຓໍ. ປຣສ຺ສ ກມ຺ມໍ ຊານນກາເລ ພຫິທ຺ຘາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ຍຖາກມ຺ມຸປຄຎາຓສ຺ສ ປຎ຺ຈສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ປວຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຍຎ຺ເຈຕ຺ຖ ອຊ຺ຌຕ຺ຕາຣມ຺ມຓຎ຺ເຈວ ພຫິທ຺ຘາຣມ຺ມຓຎ຺ຈາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ກາເລນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ກາເລນ ພຫິທ຺ຘາ ຊານນກາເລ ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາຣມ຺ມຓມ຺ປິ ໂຫຕິເຍວາຕິ.

ອິຕິ ສາຘຸຊນປາໂມຊ຺ຊຕ຺ຖາຍ ກເຕ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ

ອຠິຎ຺ຎານິທ຺ເທໂສ ນາມ

ເຕຣສໂມ ປຣິຈ຺ເຉໂທ.