໑໒. ອິທ຺ຘິວິຘນິທ຺ເທໂສ

ອຠິຎ຺ຎາກຖາ

໓໖໕. ອິທານິ ຍາສໍ ໂລກິກາຠິຎ຺ຎານໍ ວເສນ ອຍໍ ສມາຘິຠາວນາ ອຠິຎ຺ຎານິສໍສາຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ຕາ ອຠິຎ຺ຎາ ສມ຺ປາເທຕຸໍ ຍສ຺ມາ ປຖວີກສິຓາທີສຸ ອຘິຄຕຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌາເນນ ໂຍຄິນາ ໂຍໂຄ ກາຕພ຺ໂພ. ເອວຎ຺ຫິສ຺ສ ສາ ສມາຘິຠາວນາ ອຘິຄຕານິສໍສາ ເຈວ ຠວິສ຺ສຕິ ຖິຣຕຣາ ຈ, ໂສ ອຘິຄຕານິສໍສາຍ ຖິຣຕຣາຍ ສມາຘິຠາວນາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ສຸເຂເນວ ປຎ຺ຎາຠາວນໍ ສມ຺ປາເທສ຺ສຕິ. ຕສ຺ມາ ອຠິຎ຺ຎາກຖໍ ຕາວ ອາຣຠິສ຺ສາມ.

ຠຄວຕາ ຫິ ອຘິຄຕຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສມາຘີນໍ ກຸລປຸຕ຺ຕານໍ ສມາຘິຠາວນານິສໍສທສ຺ສນຕ຺ຖຎ຺ເຈວ ອຸຕ຺ຕຣຸຕ຺ຕຣິ ປຓີຕປຓີຕຘມ຺ມເທສນຕ຺ຖຎ຺ຈ ‘‘ໂສ ເອວໍ ສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕ ປຣິສຸທ຺ເຘ ປຣິໂຍທາເຕ ອນງ຺ຄເຓ ວິຄຕູປກ຺ກິເລເສ ມຸທຸຠູເຕ ກມ຺ມນິເຍ ຐິເຕ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ເຕ ອິທ຺ຘິວິຘາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນີຫຣຕິ ອຠິນິນ຺ນາເມຕິ. ໂສ ອເນກວິຫິຕໍ ອິທ຺ຘິວິຘໍ ປຈ຺ຈນຸໂຠຕິ ເອໂກປິ ຫຸຕ຺ວາ ພຫຸຘາ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໑.໒໓໘) ນເຍນ ອິທ຺ຘິວິຘໍ, ທິພ຺ພໂສຕຘາຕຸຎາຓໍ, ເຈໂຕປຣິຍຎາຓໍ, ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓໍ, ສຕ຺ຕານໍ ຈຸຕູປປາເຕ ຎາຓນ຺ຕິ ປຎ຺ຈ ໂລກິກາຠິຎ຺ຎາ ວຸຕ຺ຕາ.

ຕຕ຺ຖ ເອໂກປິ ຫຸຕ຺ວາ ພຫຸຘາ ໂຫຕີຕິອາທິກໍ ອິທ຺ຘິວິກຸພ຺ພນໍ ກາຕຸກາເມນ ອາທິກມ຺ມິເກນ ໂຍຄິນາ ໂອທາຕກສິຓປຣິຍນ຺ເຕສຸ ອຏ຺ຐສຸ ກສິເຓສຸ ອຏ຺ຐ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ –

ກສິຓານຸໂລມໂຕ, ກສິຓປຏິໂລມໂຕ, ກສິຓານຸໂລມປຏິໂລມໂຕ, ຌານານຸໂລມໂຕ, ຌານປຏິໂລມໂຕ, ຌານານຸໂລມປຏິໂລມໂຕ, ຌານຸກ຺ກນ຺ຕິກໂຕ, ກສິຓຸກ຺ກນ຺ຕິກໂຕ, ຌານກສິຓຸກ຺ກນ຺ຕິກໂຕ, ອງ຺ຄສງ຺ກນ຺ຕິໂຕ, ອາຣມ຺ມຓສງ຺ກນ຺ຕິໂຕ, ອງ຺ຄາຣມ຺ມຓສງ຺ກນ຺ຕິໂຕ, ອງ຺ຄວວຕ຺ຖາປນໂຕ, ອາຣມ຺ມຓວວຕ຺ຖາປນໂຕຕິ.

ອິເມຫິ ຈຸທ຺ທສຫິ ອາກາເຣຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິທເມຕພ຺ພໍ.

໓໖໖. ກຕມໍ ປເນຕ຺ຖ ກສິຓານຸໂລມໍ…ເປ… ກຕມໍ ອາຣມ຺ມຓວວຕ຺ຖາປນນ຺ຕິ. ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ປຖວີກສິເຓ ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ຕໂຕ ອາໂປກສິເຓຕິ ເອວໍ ປຏິປາຏິຍາ ອຏ຺ຐສຸ ກສິເຓສຸ ສຕກ຺ຂຕ຺ຕຸມ຺ປິ ສຫສ຺ສກ຺ຂຕ຺ຕຸມ຺ປິ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ອິທໍ ກສິຓານຸໂລມໍ ນາມ.

ໂອທາຕກສິຓໂຕ ປນ ປຏ຺ຐາຍ ຕເຖວ ປຏິໂລມກ຺ກເມນ ສມາປຊ຺ຊນໍ ກສິຓປຏິໂລມໍ ນາມ.

ປຖວີກສິຓໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ໂອທາຕກສິຓໍ, ໂອທາຕກສິຓໂຕປິ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ປຖວີກສິຓນ຺ຕິ ເອວໍ ອນຸໂລມປຏິໂລມວເສນ ປຸນປ຺ປຸນໍ ສມາປຊ຺ຊນໍ ກສິຓານຸໂລມປຏິໂລມໍ ນາມ.

ປຐມຊ຺ຌານໂຕ ປນ ປຏ຺ຐາຍ ປຏິປາຏິຍາ ຍາວ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ, ຕາວ ປຸນປ຺ປຸນໍ ສມາປຊ຺ຊນໍ ຌານານຸໂລມໍ ນາມ.

ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ປຐມຊ຺ຌານໍ, ຕາວ ປຸນປ຺ປຸນໍ ສມາປຊ຺ຊນໍ ຌານປຏິໂລມໍ ນາມ.

ປຐມຊ຺ຌານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ, ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ປຐມຊ຺ຌານນ຺ຕິ ເອວໍ ອນຸໂລມປຏິໂລມວເສນ ປຸນປ຺ປຸນໍ ສມາປຊ຺ຊນໍ ຌານານຸໂລມປຏິໂລມໍ ນາມ.

ປຖວີກສິເຓ ປນ ປຐມໍ ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ຕຕິຍໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ຕໂຕ ຕເທວ ອຸຄ຺ຆາເຏຕ຺ວາ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ, ຕໂຕ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນນ຺ຕິ ເອວໍ ກສິຓໍ ອນຸກ຺ກມິຕ຺ວາ ຌານສ຺ເສວ ເອກນ຺ຕຣິກຠາເວນ ອຸກ຺ກມນໍ ຌານຸກ຺ກນ຺ຕິກໍ ນາມ. ເອວໍ ອາໂປກສິຓາທິມູລິກາປິ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ.

ປຖວີກສິເຓ ປຐມໍ ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຸນ ຕເທວ ເຕໂຊກສິເຓ, ຕໂຕ ນີລກສິເຓ, ຕໂຕ ໂລຫິຕກສິເຓຕິ ອິມິນາ ນເຍນ ຌານໍ ອນຸກ຺ກມິຕ຺ວາ ກສິຓສ຺ເສວ ເອກນ຺ຕຣິກຠາເວນ ອຸກ຺ກມນໍ ກສິຓຸກ຺ກນ຺ຕິກໍ ນາມ.

ປຖວີກສິເຓ ປຐມໍ ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕໂຕ ເຕໂຊກສິເຓ ຕຕິຍໍ, ນີລກສິຓໍ ອຸຄ຺ຆາເຏຕ຺ວາ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ, ໂລຫິຕກສິຓໂຕ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນນ຺ຕິ ອິມິນາ ນເຍນ ຌານສ຺ສ ເຈວ ກສິຓສ຺ສ ຈ ອຸກ຺ກມນໍ ຌານກສິຓຸກ຺ກນ຺ຕິກໍ ນາມ.

ປຖວີກສິເຓ ປນ ປຐມໍ ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ອິຕເຣສມ຺ປິ ສມາປຊ຺ຊນໍ ອງ຺ຄສງ຺ກນ຺ຕິກໍ ນາມ.

ປຖວີກສິເຓ ປຐມໍ ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕເທວ ອາໂປກສິເຓ…ເປ… ຕເທວ ໂອທາຕກສິເຓຕິ ເອວໍ ສພ຺ພກສິເຓສຸ ເອກສ຺ເສວ ຌານສ຺ສ ສມາປຊ຺ຊນໍ ອາຣມ຺ມຓສງ຺ກນ຺ຕິກໍ ນາມ.

ປຖວີກສິເຓ ປຐມໍ ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອາໂປກສິເຓ ທຸຕິຍໍ, ເຕໂຊກສິເຓ ຕຕິຍໍ, ວາໂຍກສິເຓ ຈຕຸຕ຺ຖໍ, ນີລກສິຓໍ ອຸຄ຺ຆາເຏຕ຺ວາ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ, ປີຕກສິຓໂຕ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ, ໂລຫິຕກສິຓໂຕ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ, ໂອທາຕກສິຓໂຕ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນນ຺ຕິ ເອວໍ ເອກນ຺ຕຣິກວເສນ ອງ຺ຄານຎ຺ຈ ອາຣມ຺ມຓານຎ຺ຈ ສງ຺ກມນໍ ອງ຺ຄາຣມ຺ມຓສງ຺ກນ຺ຕິກໍ ນາມ.

ປຐມໍ ຌານໍ ປນ ປຎ຺ຈງ຺ຄິກນ຺ຕິ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ທຸຕິຍໍ ຕິວງ຺ຄິກໍ, ຕຕິຍໍ ທຸວງ຺ຄິກໍ, ຕຖາ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ…ເປ… ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນນ຺ຕິ ເອວໍ ຌານງ຺ຄມຕ຺ຕສ຺ເສວ ວວຕ຺ຖາປນໍ ອງ຺ຄວວຕ຺ຖາປນໍ ນາມ.

ຕຖາ ອິທໍ ປຖວີກສິຓນ຺ຕິ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ອິທໍ ອາໂປກສິຓໍ…ເປ… ອິທໍ ໂອທາຕກສິຓນ຺ຕິ ເອວໍ ອາຣມ຺ມຓມຕ຺ຕສ຺ເສວ ວວຕ຺ຖາປນໍ ອາຣມ຺ມຓວວຕ຺ຖາປນໍ ນາມ. ອງ຺ຄາຣມ຺ມຓວວຕ຺ຖາປນມ຺ປິ ເອເກ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອຏ຺ຐກຖາສຸ ປນ ອນາຄຕຕ຺ຕາ ອທ຺ຘາ ຕໍ ຠາວນາມຸຂໍ ນ ໂຫຕິ.

໓໖໗. ອິເມຫິ ປນ ຈຸທ຺ທສຫິ ອາກາເຣຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ອປຣິທເມຕ຺ວາ ປຸພ຺ເພ ອຠາວິຕຠາວໂນ ອາທິກມ຺ມິໂກ ໂຍຄາວຈໂຣ ອິທ຺ຘິວິກຸພ຺ພນໍ ສມ຺ປາເທສ຺ສຕີຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ອາທິກມ຺ມິກສ຺ສ ຫິ ກສິຓປຣິກມ຺ມມ຺ປິ ຠາໂຣ, ສເຕສຸ ສຫສ຺ເສສຸ ວາ ເອໂກວ ສກ຺ໂກຕິ. ກຕກສິຓປຣິກມ຺ມສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕຸປ຺ປາທນໍ ຠາໂຣ, ສເຕສຸ ສຫສ຺ເສສຸ ວາ ເອໂກວ ສກ຺ໂກຕິ. ອຸປ຺ປນ຺ເນ ນິມິຕ຺ເຕ ຕໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອປ຺ປນາຘິຄໂມ ຠາໂຣ, ສເຕສຸ ສຫສ຺ເສສຸ ວາ ເອໂກວ ສກ຺ໂກຕິ. ອຘິຄຕປ຺ປນສ຺ສ ຈຸທ຺ທສຫາກາເຣຫິ ຈິຕ຺ຕປຣິທມນໍ ຠາໂຣ, ສເຕສຸ ສຫສ຺ເສສຸ ວາ ເອໂກວ ສກ຺ໂກຕິ. ຈຸທ຺ທສຫາກາເຣຫິ ປຣິທມິຕຈິຕ຺ຕສ຺ສາປິ ອິທ຺ຘິວິກຸພ຺ພນໍ ນາມ ຠາໂຣ, ສເຕສຸ ສຫສ຺ເສສຸ ວາ ເອໂກວ ສກ຺ໂກຕິ. ວິກຸພ຺ພນປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສາປິ ຂິປ຺ປນິສນ຺ຕິຠາໂວ ນາມ ຠາໂຣ, ສເຕສຸ ສຫສ຺ເສສຸ ວາ ເອໂກວ ຂິປ຺ປນິສນ຺ຕີ ໂຫຕິ. ເຖຣມ຺ພຕ຺ຖເລ ມຫາໂຣຫຓຄຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄິລານຸປຏ຺ຐານໍ ອາຄເຕສຸ ຕິໍສມຕ຺ເຕສຸ ອິທ຺ຘິມນ຺ຕສຫສ຺ເສສຸ ອຸປສມ຺ປທາຍ ອຏ຺ຐວສ຺ສິໂກ ຣກ຺ຂິຕຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ. ຕສ຺ສານຸຠາໂວ ປຖວີກສິຓນິທ຺ເທເສ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໗໘ ອາທໂຍ) ວຸຕ຺ໂຕເຍວ. ຕໍ ປນສ຺ສານຸຠາວໍ ທິສ຺ວາ ເຖໂຣ ອາຫ ‘‘ອາວຸໂສ, ສເຈ ຣກ຺ຂິໂຕ ນາຠວິສ຺ສ ສພ຺ເພ ຄຣຫປ຺ປຕ຺ຕາ ອສ຺ສາມ ‘ນາຄຣາຊານໍ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສູ’ຕິ. ຕສ຺ມາ ອຕ຺ຕນາ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຈຣິຕພ຺ພໍ ອາວຸຘໍ ນາມ ມລໍ ໂສເຘຕ຺ວາວ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຈຣິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ເຕ ເຖຣສ຺ສ ໂອວາເທ ຐຕ຺ວາ ຕິໍສສຫສ຺ສາປິ ຠິກ຺ຂູ ຂິປ຺ປນິສນ຺ຕິໂນ ອເຫສຸໍ.

ຂິປ຺ປນິສນ຺ຕິຍາປິ ຈ ສຕິ ປຣສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐາຠາໂວ ຠາໂຣ, ສເຕສຸ ສຫສ຺ເສສຸ ວາ ເອໂກວ ໂຫຕິ, ຄິຣິຠຓ຺ຑວາຫນປູຊາຍ ມາເຣນ ອງ຺ຄາຣວສ຺ເສ ປວຕ຺ຕິເຕ ອາກາເສ ປຖວິໍ ມາເປຕ຺ວາ ອງ຺ຄາຣວສ຺ສປຣິຕ຺ຕາຣໂກ ເຖໂຣ ວິຍ.

ພລວປຸພ຺ພໂຍຄານໍ ປນ ພຸທ຺ຘປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘອຄ຺ຄສາວກາທີນໍ ວິນາປິ ອິມິນາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ ຠາວນານຸກ຺ກເມນ ອຣຫຕ຺ຕປຏິລາເຠເນວ ອິທຎ຺ຈ ອິທ຺ຘິວິກຸພ຺ພນໍ ອຎ຺ເຎ ຈ ປຏິສມ຺ຠິທາທິເຠທາ ຄຸຓາ ອິຊ຺ຌນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ຍຖາ ປິຬນ຺ຘນວິກຕິໍ ກຕ຺ຕຸກາໂມ ສຸວຓ຺ຓກາໂຣ ອຄ຺ຄິຘມນາທີຫິ ສຸວຓ຺ຓໍ ມຸທຸໍ ກມ຺ມຎ຺ຎໍ ກຕ຺ວາວ ກໂຣຕິ, ຍຖາ ຈ ຠາຊນວິກຕິໍ ກຕ຺ຕຸກາໂມ ກຸມ຺ຠກາໂຣ ມຕ຺ຕິກໍ ສຸປຣິມທ຺ທິຕໍ ມຸທຸໍ ກຕ຺ວາ ກໂຣຕິ, ເອວເມວ ອາທິກມ຺ມິເກນ ອິເມຫິ ຈຸທ຺ທສຫາກາເຣຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິທເມຕ຺ວາ ຉນ຺ທສີສຈິຕ຺ຕສີສວີຣິຍສີສວີມໍສາສີສສມາປຊ຺ຊນວເສນ ເຈວ ອາວຊ຺ຊນາທິວສີຠາວວເສນ ຈ ມຸທຸໍ ກມ຺ມຎ຺ຎໍ ກຕ຺ວາ ອິທ຺ຘິວິຘາຍ ໂຍໂຄ ກຣຓີໂຍ. ປຸພ຺ພເຫຕຸສມ຺ປນ຺ເນນ ປນ ກສິເຓສຸ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານມຕ຺ເຕ ຈິຓ຺ຓວສິນາປິ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຍຖາ ປເນຕ຺ຖ ໂຍໂຄ ກາຕພ຺ໂພ, ຕໍ ວິຘິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຠຄວາ ‘‘ໂສ ເອວໍ ສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕ’’ຕິອາທິມາຫ.

໓໖໘. ຕຕ຺ຣາຍໍ ປາຬິນຍານຸສາເຣເນວ ວິນິຈ຺ຉຍກຖາ. ຕຕ຺ຖ ໂສຕິ ໂສ ອຘິຄຕຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌາໂນ ໂຍຄີ. ເອວນ຺ຕິ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານກ຺ກມນິທສ຺ສນເມຕໍ. ອິມິນາ ປຐມຊ຺ຌານາຘິຄມາທິນາ ກເມນ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສມາຫິເຕຕິ ອິມິນາ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສມາຘິນາ ສມາຫິເຕ. ຈິຕ຺ເຕຕິ ຣູປາວຈຣຈິຕ຺ເຕ. ປຣິສຸທ຺ເຘຕິອາທີສຸ ປນ ອຸເປກ຺ຂາສຕິປາຣິສຸທ຺ຘິຠາເວນ ປຣິສຸທ຺ເຘ. ປຣິສຸທ຺ຘຕ຺ຕາເຍວ ປຣິໂຍທາເຕ, ປຠສ຺ສເຣຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສຸຂາທີນໍ ປຈ຺ຈຍານໍ ຆາເຕນ ວິຫຕຣາຄາທິອງ຺ຄຓຕ຺ຕາ ອນງ຺ຄເຓ. ອນງ຺ຄຓຕ຺ຕາເຍວ ວິຄຕູປກ຺ກິເລເສ. ອງ຺ຄເຓນ ຫິ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປກ຺ກິລິສ຺ສຕິ. ສຸຠາວິຕຕ຺ຕາ ມຸທຸຠູເຕ, ວສີຠາວປ຺ປຕ຺ເຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ວເສ ວຕ຺ຕມານໍ ຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ມຸທຸນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ມຸທຸຕ຺ຕາເຍວ ຈ ກມ຺ມນິເຍ, ກມ຺ມກ຺ຂເມ ກມ຺ມໂຍຄ຺ເຄຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ມຸທຸໍ ຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ກມ຺ມນິຍໍ ໂຫຕິ ສຸທນ຺ຕມິວ ສຸວຓ຺ຓໍ, ຕຎ຺ຈ ອຸຠຍມ຺ປິ ສຸຠາວິຕຕ຺ຕາເຍວາຕິ. ຍຖາຫ ‘‘ນາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ຎໍ ເອກຘມ຺ມມ຺ປິ ສມນຸປສ຺ສາມິ, ຍໍ ເອວໍ ຠາວິຕໍ ພຫຸລີກຕໍ ມຸທຸຎ຺ຈ ໂຫຕິ ກມ຺ມນິຍຎ຺ຈ, ຍຖຍິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໒໒).

ເອເຕສຸ ປຣິສຸທ຺ຘຠາວາທີສຸ ຐິຕຕ຺ຕາ ຐິເຕ. ຐິຕຕ຺ຕາເຍວ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ເຕ, ອຈເລ ນິຣິຎ຺ຊເນຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ມຸທຸກມ຺ມຎ຺ຎຠາເວນ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວເສ ຐິຕຕ຺ຕາ ຐິເຕ. ສທ຺ຘາທີຫິ ປຣິຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ເຕ. ສທ຺ຘາປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ ຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ອສ຺ສທ຺ຘິເຍນ ນ ອິຎ຺ຊຕິ. ວີຣິຍປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ ໂກສຊ຺ເຊນ ນ ອິຎ຺ຊຕິ. ສຕິປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ ປມາເທນ ນ ອິຎ຺ຊຕິ. ສມາຘິປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ເຈນ ນ ອິຎ຺ຊຕິ. ປຎ຺ຎາປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ ອວິຊ຺ຊາຍ ນ ອິຎ຺ຊຕິ. ໂອຠາສຄຕໍ ກິເລສນ຺ຘກາເຣນ ນ ອິຎ຺ຊຕິ. ອິເມຫິ ຉຫິ ຘມ຺ເມຫິ ປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນີຫາຣກ຺ຂມໍ ໂຫຕິ ອຠິຎ຺ຎາສຈ຺ຉິກຣຓີຍານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຠິຎ຺ຎາສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ.

ອປໂຣ ນໂຍ, ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສມາຘິນາ ສມາຫິເຕ. ນີວຣຓທູຣຠາເວນ ປຣິສຸທ຺ເຘ. ວິຕກ຺ກາທິສມຕິກ຺ກເມນ ປຣິໂຍທາເຕ. ຌານປຏິລາຠປຈ຺ຈຍານໍ ອິຈ຺ຉາວຈຣານໍ ອຠາເວນ ອນງ຺ຄເຓ. ອຠິຊ຺ຌາທີນໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລສານໍ ວິຄເມນ ວິຄຕູປກ຺ກິເລເສ. ອຸຠຍມ຺ປິ ເຈຕໍ ອນງ຺ຄຓສຸຕ຺ຕວຕ຺ຖສຸຕ຺ຕານຸສາເຣນ (ມ. ນິ. ໑.໕໗ ອາທໂຍ) ເວທິຕພ຺ພໍ. ວສິປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ມຸທຸຠູເຕ. ອິທ຺ຘິປາທຠາວູປຄເມນ ກມ຺ມນິເຍ. ຠາວນາປາຣິປູຣິຍາ ປຓີຕຠາວູປຄເມນ ຐິເຕ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ເຕ. ຍຖາ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຐິເຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວມ຺ປິ ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນີຫາຣກ຺ຂມໍ ໂຫຕິ ອຠິຎ຺ຎາສຈ຺ຉິກຣຓີຍານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຠິຎ຺ຎາສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ປາທກໍ ປທຏ຺ຐານຠູຕນ຺ຕິ.

ທສອິທ຺ຘິກຖາ

໓໖໙. ອິທ຺ຘິວິຘາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນີຫຣຕິ ອຠິນິນ຺ນາເມຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຊ຺ຌນຏ຺ເຐນ ອິທ຺ຘິ, ນິປ຺ຜຕ຺ຕິອຕ຺ເຖນ ປຏິລາຠຏ຺ເຐນ ຈາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຍຎ຺ຫິ ນິປ຺ຜຊ຺ຊຕິ ປຏິລພ຺ຠຕິ ຈ, ຕໍ ອິຊ຺ຌຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍຖາຫ ‘‘ກາມໍ ກາມຍມານສ຺ສ, ຕສ຺ສ ເຈຕໍ ສມິຊ຺ຌຕີ’’ຕິ (ສຸ. ນິ. ໗໗໒). ຕຖາ ‘‘ເນກ຺ຂມ຺ມໍ ອິຊ຺ຌຕີຕິ ອິທ຺ຘິ, ປຏິຫຣຕີຕິ ປາຏິຫາຣິຍໍ. ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ໂຄ ອິຊ຺ຌຕີຕິ ອິທ຺ຘິ, ປຏິຫຣຕີຕິ ປາຏິຫາຣິຍ’’ນ຺ຕິ (ປຏິ. ມ. ໓.໓໒).

ອປໂຣ ນໂຍ, ອິຊ຺ຌນຏ຺ເຐນ ອິທ຺ຘິ. ອຸປາຍສມ຺ປທາເຍຕມຘິວຈນໍ. ອຸປາຍສມ຺ປທາ ຫິ ອິຊ຺ຌຕິ ອຘິປ຺ເປຕຜລປ຺ປສວນໂຕ. ຍຖາຫ – ‘‘ອຍໍ ໂຂ ຈິຕ຺ໂຕ ຄຫປຕິ ສີລວາ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ໂມ, ສເຈ ປຓິທຫິສ຺ສຕິ ‘ອນາຄຕມທ຺ຘານໍ ຣາຊາ ອສ຺ສໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ’ຕິ, ຕສ຺ສ ໂຂ ອຍໍ ອິຊ຺ຌິສ຺ສຕິ ສີລວໂຕ ເຈໂຕປຓິຘິ ວິສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໓໕໒).

ອປໂຣ ນໂຍ, ເອຕາຍ ສຕ຺ຕາ ອິຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ອິທ຺ຘິ. ອິຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ອິທ຺ຘາ ວຸທ຺ຘາ ອຸກ຺ກໍສຄຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສາ ທສວິຘາ. ຍຖາຫ ‘‘ກຕິ ອິທ຺ຘິໂຍຕິ ທສ ອິທ຺ຘິໂຍ’’. ປຸນ ຈປຣໍ ອາຫ ‘‘ກຕມາ ທສ ອິທ຺ຘິໂຍ? ອຘິຏ຺ຐານາ ອິທ຺ຘິ, ວິກຸພ຺ພນາ ອິທ຺ຘິ, ມໂນມຍາ ອິທ຺ຘິ, ຎາຓວິປ຺ຜາຣາ ອິທ຺ຘິ, ສມາຘິວິປ຺ຜາຣາ ອິທ຺ຘິ, ອຣິຍາ ອິທ຺ຘິ, ກມ຺ມວິປາກຊາ ອິທ຺ຘິ, ປຸຎ຺ຎວໂຕ ອິທ຺ຘິ, ວິຊ຺ຊາມຍາ ອິທ຺ຘິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ມາປໂຍຄປຈ຺ຈຍາ ອິຊ຺ຌນຏ຺ເຐນ ອິທ຺ຘີ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໓.໙).

໓໗໐. ຕຕ຺ຖ ‘‘ປກຕິຍາ ເອໂກ ພຫຸກໍ ອາວຊ຺ຊຕິ. ສຕໍ ວາ ສຫສ຺ສໍ ວາ ສຕສຫສ຺ສໍ ວາ ອາວຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຎາເຓນ ອຘິຏ຺ຐາຕິ ‘ພຫຸໂກ ໂຫມີ’’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໓.໑໐) ເອວໍ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ສິຕາ ອິທ຺ຘິ ອຘິຏ຺ຐານວເສນ ນິປ຺ຜນ຺ນຕ຺ຕາ ອຘິຏ຺ຐານາ ອິທ຺ຘິ ນາມ.

໓໗໑. ‘‘ໂສ ປກຕິວຓ຺ຓໍ ວິຊຫິຕ຺ວາ ກຸມາຣກວຓ຺ຓໍ ວາ ທສ຺ເສຕິ ນາຄວຓ຺ຓໍ ວາ…ເປ… ວິວິຘມ຺ປິ ເສນາພ຺ຍູຫໍ ທສ຺ເສຕີ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໓.໑໓) ເອວໍ ອາຄຕາ ອິທ຺ຘິ ປກຕິວຓ຺ຓວິຊຫນວິກາຣວເສນ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວິກຸພ຺ພນາ ອິທ຺ຘິ ນາມ.

໓໗໒. ‘‘ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ອິມມ຺ຫາ ກາຍາ ອຎ຺ຎໍ ກາຍໍ ອຠິນິມ຺ມິນາຕິ ຣູປິໍ ມໂນມຍ’’ນ຺ຕິ (ປຏິ. ມ. ໓.໑໔) ອິມິນາ ນເຍນ ອາຄຕາ ອິທ຺ຘິ ສຣີຣພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອຎ຺ຎສ຺ເສວ ມໂນມຍສ຺ສ ສຣີຣສ຺ສ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິວເສນ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ມໂນມຍາ ອິທ຺ຘິ ນາມ.

໓໗໓. ຎາຓຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ປນ ປຸພ຺ເພ ວາ ປຈ຺ຉາ ວາ ຕໍຂເຓ ວາ ຎາຓານຸຠາວນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ວິເສໂສ ຎາຓວິປ຺ຜາຣາ ອິທ຺ຘິ ນາມ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາຍ ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາຍ ປຫານຏ຺ໂຐ ອິຊ຺ຌຕີຕິ ຎາຓວິປ຺ຜາຣາ ອິທ຺ຘິ…ເປ… ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ສພ຺ພກິເລສານໍ ປຫານຏ຺ໂຐ ອິຊ຺ຌຕີຕິ ຎາຓວິປ຺ຜາຣາ ອິທ຺ຘິ. ອາຍສ຺ມໂຕ ພາກ຺ກຸລສ຺ສ ຎາຓວິປ຺ຜາຣາ ອິທ຺ຘິ. ອາຍສ຺ມໂຕ ສໍກິຈ຺ຈສ຺ສ ຎາຓວິປ຺ຜາຣາ ອິທ຺ຘິ. ອາຍສ຺ມໂຕ ຠູຕປາລສ຺ສ ຎາຓວິປ຺ຜາຣາ ອິທ຺ຘີ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໓.໑໕).

ຕຕ຺ຖ ອາຍສ຺ມາ ພາກ຺ກຸໂລ ທຫໂຣວ ມງ຺ຄລທິວເສ ນທິຍາ ນ຺ຫາປິຍມາໂນ ຘາຕິຍາ ປມາເທນ ໂສເຕ ປຕິໂຕ. ຕເມນໍ ມຈ຺ໂຉ ຄິລິຕ຺ວາ ພາຣາຓສີຕິຕ຺ຖໍ ອຄມາສິ. ຕຕ຺ຣ ຕໍ ມຈ຺ຉພນ຺ໂຘ ຄເຫຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິຠຣິຍາຍ ວິກ຺ກິຓິ. ສາ ມຈ຺ເຉ ສິເນຫໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ອຫເມວ ນໍ ປຈິສ຺ສາມີຕິ ຜາເລນ຺ຕີ ມຈ຺ຉກຸຈ຺ຉິຍໍ ສຸວຓ຺ຓພິມ຺ພໍ ວິຍ ທາຣກໍ ທິສ຺ວາ ປຸຕ຺ໂຕ ເມ ລທ຺ໂຘຕິ ໂສມນສ຺ສຊາຕາ ອໂຫສິ. ອິຕິ ມຈ຺ຉກຸຈ຺ຉິຍໍ ອໂຣຄຠາໂວ ອາຍສ຺ມໂຕ ພາກ຺ກຸລສ຺ສ ປຈ຺ຉິມຠວິກສ຺ສ ເຕນ ອຕ຺ຕຠາເວນ ປຏິລຠິຕພ຺ພອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄຎາຓານຸຠາເວນ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຎາຓວິປ຺ຜາຣາ ອິທ຺ຘິ ນາມ. ວຕ຺ຖຸ ປນ ວິຕ຺ຖາເຣນ ກເຖຕພ຺ພໍ.

ສໍກິຈ຺ຈຕ຺ເຖຣສ຺ສ ປນ ຄພ຺ຠຄຕສ຺ເສວ ມາຕາ ກາລມກາສິ. ຕສ຺ສາ ຈິຕກໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ສູເລຫິ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຌາປິຍມານາຍ ທາຣໂກ ສູລໂກຏິຍາ ອກ຺ຂິກູເຏ ປຫາຣໍ ລຠິຕ຺ວາ ສທ຺ທໍ ອກາສິ. ຕໂຕ ທາຣໂກ ຊີວຕີຕິ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ກຸຈ຺ຉິໍ ຜາເລຕ຺ວາ ທາຣກໍ ອຍ຺ຍິກາຍ ອທໍສຸ. ໂສ ຕາຍ ປຏິຊຄ຺ຄິໂຕ ວຸທ຺ຘິມນ຺ວາຍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ອິຕິ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ທາຣຸຈິຕກາຍ ອໂຣຄຠາໂວ ອາຍສ຺ມໂຕ ສໍກິຈ຺ຈສ຺ສ ຎາຓວິປ຺ຜາຣາ ອິທ຺ຘິ ນາມ.

ຠູຕປາລທາຣກສ຺ສ ປນ ປິຕາ ຣາຊຄເຫ ທລິທ຺ທມນຸສ຺ໂສ. ໂສ ທາຣູນໍ ອຕ຺ຖາຍ ສກເຏນ ອຏວິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທາຣຸຠາຣໍ ກຕ຺ວາ ສາຍໍ ນຄຣທ຺ວາຣສມີປໍ ປຕ຺ໂຕ. ອຖສ຺ສ ໂຄຓາ ຍຸຄໍ ໂອສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນຄຣໍ ປວິສິໍສຸ. ໂສ ສກຏມູເລ ປຸຕ຺ຕກໍ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ໂຄຓານໍ ອນຸປທໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ນຄຣເມວ ປາວິສິ. ຕສ຺ສ ອນິກ຺ຂນ຺ຕສ຺ເສວ ທ຺ວາຣໍ ປິຫິຕໍ. ທາຣກສ຺ສ ວາຬຍກ຺ຂານຸຈຣິເຕປິ ພຫິນຄເຣ ຕິຍາມຣຕ຺ຕິໍ ອໂຣຄຠາໂວ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຎາຓວິປ຺ຜາຣາ ອິທ຺ຘິ ນາມ. ວຕ຺ຖຸ ປນ ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພໍ.

໓໗໔. ສມາຘິໂຕ ປຸພ຺ເພ ວາ ປຈ຺ຉາ ວາ ຕໍຂເຓ ວາ ສມຖານຸຠາວນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ວິເສໂສ ສມາຘິວິປ຺ຜາຣາ ອິທ຺ຘິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ປຐມຊ຺ຌາເນນ ນີວຣຓານໍ ປຫານຏ຺ໂຐ ອິຊ຺ຌຕີຕິ ສມາຘິວິປ຺ຜາຣາ ອິທ຺ຘິ…ເປ… ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນສມາປຕ຺ຕິຍາ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນສຎ຺ຎາຍ ປຫານຏ຺ໂຐ ອິຊ຺ຌຕີຕິ ສມາຘິວິປ຺ຜາຣາ ອິທ຺ຘິ. ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສມາຘິວິປ຺ຜາຣາ ອິທ຺ຘິ, ອາຍສ຺ມໂຕ ສຎ຺ຊີວສ຺ສ, ອາຍສ຺ມໂຕ ຂາຓຸໂກຓ຺ຑຎ຺ຎສ຺ສ, ອຸຕ຺ຕຣາຍ ອຸປາສິກາຍ, ສາມາວຕິຍາ ອຸປາສິກາຍ ສມາຘິວິປ຺ຜາຣາ ອິທ຺ຘີ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໓.໑໖).

ຕຕ຺ຖ ຍທາ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖເຣນ ສທ຺ຘິໍ ກໂປຕກນ຺ທຣາຍໍ ວິຫຣໂຕ ຊຸຓ຺ຫາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ນໂວໂຣປິເຕຫິ ເກເສຫິ ອຊ຺ໂຌກາເສ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ເອໂກ ທຸຏ຺ຐຍກ຺ໂຂ ສຫາຍເກນ ຍກ຺ເຂນ ວາຣິຍມາໂນປິ ສີເສ ປຫາຣມທາສິ. ຍສ຺ສ ເມຆສ຺ສ ວິຍ ຄຊ຺ຊໂຕ ສທ຺ໂທ ອໂຫສິ. ຕທາ ເຖໂຣ ຕສ຺ສ ປຫຣຓສມເຍ ສມາປຕ຺ຕິໍ ອປ຺ເປສິ. ອຖສ຺ສ ເຕນ ປຫາເຣນ ນ ໂກຈິ ອາພາໂຘ ອໂຫສິ. ອຍໍ ຕສ຺ສາຍສ຺ມໂຕ ສມາຘິວິປ຺ຜາຣາ ອິທ຺ຘິ. ວຕ຺ຖຸ ປນ ອຸທາເນ (ອຸທາ. ໓໔) ອາຄຕເມວ.

ສຎ຺ຊີວຕ຺ເຖຣໍ ປນ ນິໂຣຘສມາປນ຺ນໍ ກາລກໂຕຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ໂຄປາລກາທໂຍ ຕິຓກຏ຺ຐໂຄມຍານິ ສງ຺ກຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິໍ ອທໍສຸ. ເຖຣສ຺ສ ຈີວເຣ ອໍສຸມຕ຺ຕມ຺ປິ ນຊ຺ຌາຍິຕ຺ຖ. ອຍມສ຺ສ ອນຸປຸພ຺ພສມາປຕ຺ຕິວເສນ ປວຕ຺ຕສມຖານຸຠາວນິພ຺ພຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສມາຘິວິປ຺ຜາຣາ ອິທ຺ຘິ. ວຕ຺ຖຸ ປນ ສຸຕ຺ເຕ (ມ. ນິ. ໑.໕໐໗) ອາຄຕເມວ.

ຂາຓຸໂກຓ຺ຑຎ຺ຎຕ຺ເຖໂຣ ປນ ປກຕິຍາວ ສມາປຕ຺ຕິພຫຸໂລ. ໂສ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ອຣຎ຺ເຎ ຣຕ຺ຕິໍ ສມາປຕ຺ຕິໍ ອປ຺ເປຕ຺ວາ ນິສີທິ. ປຎ຺ຈສຕາ ໂຈຣາ ຠຓ຺ຑກໍ ເຖເນຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ‘‘ອິທານິ ອມ຺ຫາກໍ ອນຸປຖໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວິສ຺ສມິຕຸກາມາ ຠຓ຺ຑກໍ ໂອໂຣປຍມານາ ‘‘ຂາຓຸໂກ ອຍ’’ນ຺ຕິ ມຎ຺ຎມານາ ເຖຣສ຺ເສວ ອຸປຣິ ສພ຺ພຠຓ຺ຑການິ ຐເປສຸໍ. ເຕສໍ ວິສ຺ສມິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕານໍ ປຐມໍ ຐປິຕຠຓ຺ຑກສ຺ສ ຄຫຓກາເລ ກາລປຣິຈ຺ເຉທວເສນ ເຖໂຣ ວຸຏ຺ຐາສິ. ເຕ ເຖຣສ຺ສ ຈລນາກາຣໍ ທິສ຺ວາ ຠີຕາ ວິຣວິໍສຸ. ເຖໂຣ ‘‘ມາ ຠາຍິຕ຺ຖ ອຸປາສກາ, ຠິກ຺ຂຸ ອຫ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ເຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເຖຣຄເຕນ ປສາເທນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິໍສຸ (ຘ. ປ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑). ອຍເມຕ຺ຖ ປຎ຺ຈຫິ ຠຓ຺ຑກສເຕຫິ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຏສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ອາພາຘາຠາໂວ ສມາຘິວິປ຺ຜາຣາ ອິທ຺ຘິ.

ອຸຕ຺ຕຣາ ປນ ອຸປາສິກາ ປຸຓ຺ຓເສຏ຺ຐິສ຺ສ ຘີຕາ. ຕສ຺ສາ ສິຣິມາ ນາມ ຄຓິກາ ອິສ຺ສາປກຕາ ຕຕ຺ຕເຕລກຏາຫໍ ສີເສ ອາສິຎ຺ຈິ. ອຸຕ຺ຕຣາ ຕໍຂຓຎ຺ເຎວ ເມຕ຺ຕໍ ສມາປຊ຺ຊິ. ເຕລໍ ໂປກ຺ຂຣປຕ຺ຕໂຕ ອຸທກພິນ຺ທຸ ວິຍ ວິວຏ຺ຏມານໍ ອຄມາສິ. ອຍມສ຺ສາ ສມາຘິວິປ຺ຜາຣາ ອິທ຺ຘິ. ວຕ຺ຖຸ ປນ ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພໍ.

ສາມາວຕີ ນາມ ອຸເທນສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ອຄ຺ຄມເຫສີ. ມາຄຓ຺ຑິຍພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອຕ຺ຕໂນ ຘີຕາຍ ອຄ຺ຄມເຫສິຏ຺ຐານໍ ປຕ຺ຖຍມາໂນ ຕສ຺ສາ ວີຓາຍ ອາສີວິສໍ ປກ຺ຂິປາເປຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ອາຫ ‘‘ມຫາຣາຊ, ສາມາວຕີ ຕໍ ມາເຣຕຸກາມາ ວີຓາຍ ອາສີວິສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິຫຣຕີ’’ຕິ. ຣາຊາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ກຸປິໂຕ ສາມາວຕິໍ ວຘິສ຺ສາມີຕິ ຘນຸໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ວິສປີຕໍ ຂຸຣປ຺ປໍ ສນ຺ນຍ຺ຫິ. ສາມາວຕີ ສປຣິວາຣາ ຣາຊານໍ ເມຕ຺ຕາຍ ຜຣິ. ຣາຊາ ເນວ ສຣໍ ຂິປິຕຸໍ ນ ໂອໂຣເປຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ເວຘມາໂນ ອຏ຺ຐາສິ. ຕໂຕ ນໍ ເທວີ ອາຫ ‘‘ກິໍ, ມຫາຣາຊ, ກິລມສີ’’ຕິ? ‘‘ອາມ ກິລມາມີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ຘນຸໍ ໂອໂຣເປຫີ’’ຕິ. ສໂຣ ຣຎ຺ໂຎ ປາທມູເລເຍວ ປຕິ. ຕໂຕ ນໍ ເທວີ ‘‘ມຫາຣາຊ, ອປ຺ປທຸຏ຺ຐສ຺ສ ນປ຺ປທຸສ຺ສິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ໂອວທິ. ອິຕິ ຣຎ຺ໂຎ ສຣໍ ມຸຎ຺ຈິຕຸໍ ອວິສຫນຠາໂວ ສາມາວຕິຍາ ອຸປາສິກາຍ ສມາຘິວິປ຺ຜາຣາ ອິທ຺ຘີຕິ.

໓໗໕. ປຏິກ຺ກູລາທີສຸ ອປ຺ປຏິກ຺ກູລສຎ຺ຎິວິຫາຣາທິກາ ປນ ອຣິຍາ ອິທ຺ຘິ ນາມ. ຍຖາຫ – ‘‘ກຕມາ ອຣິຍາ ອິທ຺ຘິ? ອິຘ – ຠິກ຺ຂຸ ສເຈ ອາກງ຺ຂຕິ ‘ປຏິກ຺ກູເລ ອປ຺ປຏິກ຺ກູລສຎ຺ຎີ ວິຫເຣຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ, ອປ຺ປຏິກ຺ກູລສຎ຺ຎີ ຕຕ຺ຖ ວິຫຣຕິ…ເປ… ອຸເປກ຺ຂໂກ ຕຕ຺ຖ ວິຫຣຕິ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໓.໑໗). ອຍຎ຺ຫິ ເຈໂຕວສິປ຺ປຕ຺ຕານໍ ອຣິຍານໍເຍວ ສມ຺ຠວໂຕ ອຣິຍາ ອິທ຺ຘີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ເອຕາຍ ຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ປຏິກ຺ກູເລ ອນິຏ຺ເຐ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ເມຕ຺ຕາຜຣຓໍ ວາ ຘາຕຸມນສິກາຣໍ ວາ ກໂຣນ຺ໂຕ ອປ຺ປຏິກ຺ກູລສຎ຺ຎີ ວິຫຣຕິ. ອປ຺ປຏິກ຺ກູເລ ອິຏ຺ເຐ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ອສຸຠຜຣຓໍ ວາ ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ມນສິກາຣໍ ວາ ກໂຣນ຺ໂຕ ປຏິກ຺ກູລສຎ຺ຎີ ວິຫຣຕິ. ຕຖາ ປຏິກ຺ກູລາປຏິກ຺ກູເລສຸ ຕເທວ ເມຕ຺ຕາຜຣຓໍ ວາ ຘາຕຸມນສິກາຣໍ ວາ ກໂຣນ຺ໂຕ ອປ຺ປຏິກ຺ກູລສຎ຺ຎີ ວິຫຣຕິ. ອປ຺ປຏິກ຺ກູລປຏິກ຺ກູເລສຸ ຈ ຕເທວ ອສຸຠຜຣຓໍ ວາ ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ມນສິກາຣໍ ວາ ກໂຣນ຺ໂຕ ປຏິກ຺ກູລສຎ຺ຎີ ວິຫຣຕິ. ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ເນວ ສຸມໂນ ໂຫຕີຕິອາທິນາ ນເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ ປນ ຉຬງ຺ຄຸເປກ຺ຂໍ ປວຕ຺ຕຍມາໂນ ປຏິກ຺ກູເລ ຈ ອປ຺ປຏິກ຺ກູເລ ຈ ຕທຸຠຍໍ ອຠິນິວຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຸເປກ຺ຂໂກ ວິຫຣຕິ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ. ປຏິສມ຺ຠິທາຍຎ຺ຫິ ‘‘ກຖໍ ປຏິກ຺ກູເລ ອປ຺ປຏິກ຺ກູລສຎ຺ຎີ ວິຫຣຕິ? ອນິຏ຺ຐສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ເມຕ຺ຕາຍ ວາ ຜຣຕິ ຘາຕຸໂສ ວາ ອຸປສໍຫຣຕີ’’ຕິອາທິນາ (ປຏິ. ມ. ໓.໑໗) ນເຍນ ອຍເມວ ອຕ຺ໂຖ ວິຠຕ຺ໂຕ. ອຍໍ ເຈໂຕວສິປ຺ປຕ຺ຕານໍ ອຣິຍານໍເຍວ ສມ຺ຠວໂຕ ອຣິຍາ ອິທ຺ຘີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

໓໗໖. ປກ຺ຂີອາທີນໍ ປນ ເວຫາສຄມນາທິກາ ກມ຺ມວິປາກຊາ ອິທ຺ຘິ ນາມ. ຍຖາຫ – ‘‘ກຕມາ ກມ຺ມວິປາກຊາ ອິທ຺ຘິ? ສພ຺ເພສໍ ປກ຺ຂີນໍ ສພ຺ເພສໍ ເທວານໍ ເອກຈ຺ຈານໍ ມນຸສ຺ສານໍ ເອກຈ຺ຈານຎ຺ຈ ວິນິປາຕິການໍ ອຍໍ ກມ຺ມວິປາກຊາ ອິທ຺ຘີ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໓.໑໘). ເອຕ຺ຖ ຫິ ສພ຺ເພສໍ ປກ຺ຂີນໍ ຌານໍ ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວາ ວິນາເຍວ ອາກາເສນ ຄມນໍ. ຕຖາ ສພ຺ເພສໍ ເທວານໍ ປຐມກປ຺ປິການຎ຺ຈ ເອກຈ຺ຈານໍ ມນຸສ຺ສານໍ. ຕຖາ ປິຍງ຺ກຣມາຕາ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໔໐) ຍກ຺ຂິນີ ອຸຕ຺ຕຣມາຕາ ຜຸສ຺ສມິຕ຺ຕາ ຘມ຺ມຄຸຕ຺ຕາຕິ ເອວມາທີນໍ ເອກຈ຺ຈານໍ ວິນິປາຕິການໍ ອາກາເສນ ຄມນໍ ກມ຺ມວິປາກຊາ ອິທ຺ຘີຕິ.

໓໗໗. ຈກ຺ກວຕ຺ຕິອາທີນໍ ເວຫາສຄມນາທິກາ ປນ ປຸຎ຺ຎວໂຕ ອິທ຺ຘິ ນາມ. ຍຖາຫ ‘‘ກຕມາ ປຸຎ຺ຎວໂຕ ອິທ຺ຘິ? ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ເວຫາສໍ ຄຈ຺ຉຕິ ສທ຺ຘິໍ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິຍາ ເສນາຍ ອນ຺ຕມໂສ ອສ຺ສພນ຺ຘໂຄພນ຺ຘປຸຣິເສ ອຸປາທາຍ. ໂຊຕິກສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ປຸຎ຺ຎວໂຕ ອິທ຺ຘິ. ຊຏິລກສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ປຸຎ຺ຎວໂຕ ອິທ຺ຘິ. ໂຆສິຕສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ປຸຎ຺ຎວໂຕ ອິທ຺ຘິ. ເມຓ຺ຑກສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ປຸຎ຺ຎວໂຕ ອິທ຺ຘິ. ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ມຫາປຸຎ຺ຎານໍ ປຸຎ຺ຎວໂຕ ອິທ຺ຘີ’’ຕິ. ສງ຺ເຂປໂຕ ປນ ປຣິປາກໍ ຄເຕ ປຸຎ຺ຎສມ຺ຠາເຣ ອິຊ຺ຌນກວິເສໂສ ປຸຎ຺ຎວໂຕ ອິທ຺ຘິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ໂຊຕິກສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ປຖວິໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ມຓິປາສາໂທ ອຸຏ຺ຐຫິ. ຈຕຸສຏ຺ຐິ ຈ ກປ຺ປຣຸກ຺ຂາຕິ ອຍມສ຺ສ ປຸຎ຺ຎວໂຕ ອິທ຺ຘິ. ຊຏິລກສ຺ສ ອສີຕິຫຕ຺ໂຖ ສຸວຓ຺ຓປພ຺ພໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ໂຆສິຕສ຺ສ ສຕ຺ຕສຸ ຐາເນສຸ ມາຣຓຕ຺ຖາຍ ອຸປກ຺ກເມ ກເຕປິ ອໂຣຄຠາໂວ ປຸຎ຺ຎວໂຕ ອິທ຺ຘິ. ເມຓ຺ຑກສ຺ສ ເອກກຣີສມຕ຺ເຕ ປເທເສ ສຕ຺ຕຣຕນມຍານໍ ເມຓ຺ຑການໍ ປາຕຸຠາໂວ ປຸຎ຺ຎວໂຕ ອິທ຺ຘິ. ປຎ຺ຈ ມຫາປຸຎ຺ຎາ ນາມ ເມຓ຺ຑກເສຏ຺ຐິ, ຕສ຺ສ ຠຣິຍາ ຈນ຺ທປທຸມສິຣີ, ປຸຕ຺ໂຕ ຘນຎ຺ຈຍເສຏ຺ຐິ, ສຸຓິສາ ສຸມນເທວີ, ທາໂສ ປຸຓ຺ໂຓ ນາມາຕິ. ເຕສຸ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ສີສໍ ນ຺ຫາຕສ຺ສ ອາກາສໍ ອຸລ຺ໂລກນກາເລ ອຑ຺ຒເຕຬສໂກຏ຺ຐສຫສ຺ສານິ ອາກາສໂຕ ຣຕ຺ຕສາລີນໍ ປູເຣນ຺ຕິ. ຠຣິຍາຍ ນາຬິໂກທນມຕ຺ຕມ຺ປິ ຄເຫຕ຺ວາ ສກລຊມ຺ພຸທີປວາສິເກ ປຣິວິສມານາຍ ຠຕ຺ຕໍ ນ ຂີຍຕິ. ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສຫສ຺ສຕ຺ຖວິກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສກລຊມ຺ພຸທີປວາສິການມ຺ປິ ເທນ຺ຕສ຺ສ ກຫາປຓາ ນ ຂີຍນ຺ຕິ. ສຸຓິສາຍ ເອກໍ ວີຫິຕຸມ຺ພໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສກລຊມ຺ພຸທີປວາສິການມ຺ປິ ຠາຊຍມານາຍ ຘຎ຺ຎໍ ນ ຂີຍຕິ. ທາສສ຺ສ ເອເກນ ນງ຺ຄເລນ ກສໂຕ ອິໂຕ ສຕ຺ຕ ອິໂຕ ສຕ຺ຕາຕິ ຈຸທ຺ທສ ມຄ຺ຄາ ໂຫນ຺ຕິ. ອຍໍ ເນສໍ ປຸຎ຺ຎວໂຕ ອິທ຺ຘິ.

໓໗໘. ວິຊ຺ຊາຘຣາທີນໍ ເວຫາສຄມນາທິກາ ປນ ວິຊ຺ຊາມຍາ ອິທ຺ຘິ. ຍຖາຫ ‘‘ກຕມາ ວິຊ຺ຊາມຍາ ອິທ຺ຘິ? ວິຊ຺ຊາຘຣາ ວິຊ຺ຊໍ ປຣິຊປິຕ຺ວາ ເວຫາສໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອາກາເສ ອນ຺ຕລິກ຺ເຂ ຫຕ຺ຖິມ຺ປິ ທສ຺ເສນ຺ຕິ…ເປ… ວິວິຘມ຺ປິ ເສນາພ຺ຍູຫໍ ທສ຺ເສນ຺ຕີ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໓.໑໘).

໓໗໙. ເຕນ ເຕນ ປນ ສມ຺ມາປໂຍເຄນ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ອິຊ຺ຌນໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ມາປໂຍຄປຈ຺ຈຍາ ອິຊ຺ຌນຏ຺ເຐນ ອິທ຺ຘິ. ຍຖາຫ – ‘‘ເນກ຺ຂມ຺ເມນ ກາມຈ຺ຉນ຺ທສ຺ສ ປຫານຏ຺ໂຐ ອິຊ຺ຌຕີຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ມາປໂຍຄປຈ຺ຈຍາ ອິຊ຺ຌນຏ຺ເຐນ ອິທ຺ຘິ…ເປ… ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ສພ຺ພກິເລສານໍ ປຫານຏ຺ໂຐ ອິຊ຺ຌຕີຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ມາປໂຍຄປຈ຺ຈຍາ ອິຊ຺ຌນຏ຺ເຐນ ອິທ຺ຘີ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໓.໑໘). ເອຕ຺ຖ ຈ ປຏິປຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕສ຺ເສວ ສມ຺ມາປໂຍຄສ຺ສ ທີປນວເສນ ປຸຣິມປາຬິສທິສາວ ປາຬິ ອາຄຕາ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ສກຏພ຺ຍູຫາທິກຣຓວເສນ ຍໍກິຎ຺ຈິ ສິປ຺ປກມ຺ມໍ ຍໍກິຎ຺ຈິ ເວຊ຺ຊກມ຺ມໍ ຕິຓ຺ຓໍ ເພທານໍ ອຸຄ຺ຄຫຓໍ ຕິຓ຺ຓໍ ປິຏການໍ ອຸຄ຺ຄຫຓໍ ອນ຺ຕມໂສ ກສນວປນາທີນິ ອຸປາທາຍ ຕໍ ຕໍ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕວິເສໂສ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ມາປໂຍຄປຈ຺ຈຍາ ອິຊ຺ຌນຏ຺ເຐນ ອິທ຺ຘີຕິ ອາຄຕາ. (໑໐)

ອິຕິ ອິມາສຸ ທສສຸ ອິທ຺ຘີສຸ ອິທ຺ຘິວິຘາຍາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ປເທ ອຘິຏ຺ຐານາ ອິທ຺ຘິເຍວ ອາຄຕາ. ອິມສ຺ມິໍ ປນຕ຺ເຖ ວິກຸພ຺ພນາມໂນມຍາອິທ຺ຘິໂຍປິ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາ ເອວ.

໓໘໐. ອິທ຺ຘິວິຘາຍາຕິ ອິທ຺ຘິໂກຏ຺ຐາສາຍ, ອິທ຺ຘິວິກປ຺ປາຍ ວາ. ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນີຫຣຕິ ອຠິນິນ຺ນາເມຕີຕິ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣວເສນ ຕສ຺ມິໍ ຈິຕ຺ເຕ ອຠິຎ຺ຎາປາທເກ ຊາເຕ ອິທ຺ຘິວິຘາຘິຄມຕ຺ຖາຍ ປຣິກມ຺ມຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນີຫຣຕິ ກສິຓາຣມ຺ມຓໂຕ ອປເນຕ຺ວາ ອິທ຺ຘິວິຘາຠິມຸຂໍ ເປເສຕິ. ອຠິນິນ຺ນາເມຕີຕິ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພອິທ຺ຘິໂປຓໍ ອິທ຺ຘິປພ຺ຠາຣໍ ກໂຣຕິ. ໂສຕິ ໂສ ເອວໍ ກຕຈິຕ຺ຕາຠິນີຫາໂຣ ຠິກ຺ຂຸ. ອເນກວິຫິຕນ຺ຕິ ອເນກວິຘໍ ນານປ຺ປກາຣກໍ. ອິທ຺ຘິວິຘນ຺ຕິ ອິທ຺ຘິໂກຏ຺ຐາສໍ. ປຈ຺ຈນຸໂຠຕີຕິ ປຈ຺ຈນຸຠວຕິ, ຜຸສຕິ ສຈ຺ຉິກໂຣຕິ ປາປຸຓາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທານິສ຺ສ ອເນກວິຫິຕຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເອໂກປິ ຫຸຕ຺ວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ເອໂກປິ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອິທ຺ຘິກຣຓໂຕ ປຸພ຺ເພ ປກຕິຍາ ເອໂກປິ ຫຸຕ຺ວາ. ພຫຸຘາ ໂຫຕີຕິ ພຫູນໍ ສນ຺ຕິເກ ຈງ຺ກມິຕຸກາໂມ ວາ ສຊ຺ຌາຍໍ ວາ ກຕ຺ຕຸກາໂມ ປຎ຺ຫໍ ວາ ປຸຈ຺ຉິຕຸກາໂມ ຫຸຕ຺ວາ ສຕມ຺ປິ ສຫສ຺ສມ຺ປິ ໂຫຕິ. ກຖໍ ປນາຍເມວໍ ໂຫຕິ? ອິທ຺ຘິຍາ ຈຕສ຺ໂສ ຠູມິໂຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປາທາ ອຏ຺ຐ ປທານິ ໂສຬສ ຈ ມູລານິ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ຎາເຓນ ອຘິຏ຺ຐຫນ຺ໂຕ.

໓໘໑. ຕຕ຺ຖ ຈຕສ຺ໂສ ຠູມິໂຍຕິ ຈຕ຺ຕາຣິ ຌານານິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຘມ຺ມເສນາປຕິນາ ‘‘ອິທ຺ຘິຍາ ກຕມາ ຈຕສ຺ໂສ ຠູມິໂຍ? ວິເວກຊຠູມິ ປຐມໍ ຌານໍ, ປີຕິສຸຂຠູມິ ທຸຕິຍໍ ຌານໍ, ອຸເປກ຺ຂາສຸຂຠູມິ ຕຕິຍໍ ຌານໍ, ອທຸກ຺ຂມສຸຂຠູມິ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ. ອິທ຺ຘິຍາ ອິມາ ຈຕສ຺ໂສ ຠູມິໂຍ ອິທ຺ຘິລາຠາຍ ອິທ຺ຘິປຏິລາຠາຍ ອິທ຺ຘິວິກຸພ຺ພນຕາຍ ອິທ຺ຘິວິສວິຕາຍ ອິທ຺ຘິວສິຕາຍ ອິທ຺ຘິເວສາຣຊ຺ຊາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໓.໙). ເອຕ຺ຖ ຈ ປຸຣິມານິ ຕີຓິ ຌານານິ ຍສ຺ມາ ປີຕິຜຣເຓນ ຈ ສຸຂຜຣເຓນ ຈ ສຸຂສຎ຺ຎຎ຺ຈ ລຫຸສຎ຺ຎຎ຺ຈ ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາ ລຫຸມຸທຸກມ຺ມຎ຺ຎກາໂຍ ອິທ຺ຘິໍ ປາປຸຓາຕິ, ຕສ຺ມາ ອິມິນາ ປຣິຍາເຍນ ອິທ຺ຘິລາຠາຍ ສໍວຕ຺ຕນໂຕ ສມ຺ຠາຣຠູມິໂຍຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ປນ ອິທ຺ຘິລາຠາຍ ປກຕິຠູມິເຍວ.

໓໘໒. ຈຕ຺ຕາໂຣ ປາທາຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອິທ຺ຘິປາທາ ເວທິຕພ຺ພາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ອິທ຺ຘິຍາ ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປາທາ? ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ຉນ຺ທສມາຘິປຘານສງ຺ຂາຣສມນ຺ນາຄຕໍ ອິທ຺ຘິປາທໍ ຠາເວຕິ. ວີຣິຍ… ຈິຕ຺ຕ… ວີມໍສາສມາຘິປຘານສງ຺ຂາຣສມນ຺ນາຄຕໍ ອິທ຺ຘິປາທໍ ຠາເວຕິ. ອິທ຺ຘິຍາ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປາທາ ອິທ຺ຘິລາຠາຍ…ເປ… ອິທ຺ຘິເວສາຣຊ຺ຊາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໓.໙). ເອຕ຺ຖ ຈ ຉນ຺ທເຫຕຸໂກ ຉນ຺ທາຘິໂກ ວາ ສມາຘິ ຉນ຺ທສມາຘິ. ກຕ຺ຕຸກມ຺ຍຕາຉນ຺ທໍ ອຘິປຕິໍ ກຣິຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສມາຘິສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ປຘານຠູຕາ ສງ຺ຂາຣາ ປຘານສງ຺ຂາຣາ. ຈຕຸກິຈ຺ຈສາຘກສ຺ສ ສມ຺ມປ຺ປຘານວີຣິຍສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ສມນ຺ນາຄຕນ຺ຕິ ຉນ຺ທສມາຘິນາ ຈ ປຘານສງ຺ຂາເຣຫິ ຈ ອຸເປຕໍ. ອິທ຺ຘິປາທນ຺ຕິ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິປຣິຍາເຍນ ວາ ອິຊ຺ຌນຏ຺ເຐນ, ອິຊ຺ຌນ຺ຕິ ເອຕາຍ ສຕ຺ຕາ ອິທ຺ຘາ ວຸທ຺ຘາ ອຸກ຺ກໍສຄຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອິມິນາ ວາ ປຣິຍາເຍນ ອິທ຺ຘີຕິ ສງ຺ຂໍ ຄຕານໍ ອຠິຎ຺ຎາຈິຕ຺ຕສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ຉນ຺ທສມາຘິປຘານສງ຺ຂາຣານໍ ອຘິຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ ປາທຠູຕໍ ເສສຈິຕ຺ຕເຈຕສິກຣາສິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ອິທ຺ຘິປາໂທຕິ ຕຖາຠູຕສ຺ສ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ…ເປ… ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິ (ວິຠ. ໔໓໔).

ອຖ ວາ ປຊ຺ຊເຕ ອເນນາຕິ ປາໂທ. ປາປຸຓີຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທ຺ຘິຍາ ປາໂທ ອິທ຺ຘິປາໂທ. ຉນ຺ທາທີນເມຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຍຖາຫ – ‘‘ຉນ຺ທຎ຺ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ນິສ຺ສາຍ ລຠຕິ ສມາຘິໍ, ລຠຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ເສກຄ຺ຄຕໍ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຉນ຺ທສມາຘິ. ໂສ ອນຸປ຺ປນ຺ນານໍ ປາປການໍ…ເປ… ປທຫຕິ, ອິເມ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ປຘານສງ຺ຂາຣາ. ອິຕິ ອຍຎ຺ຈ ຉນ຺ໂທ ອຍຎ຺ຈ ຉນ຺ທສມາຘິ ອິເມ ຈ ປຘານສງ຺ຂາຣາ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉນ຺ທສມາຘິປຘານສງ຺ຂາຣສມນ຺ນາຄໂຕ ອິທ຺ຘິປາໂທ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໘໒໕). ເອວໍ ເສສິທ຺ຘິປາເທສຸປິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໓໘໓. ອຏ຺ຐ ປທານີຕິ ຉນ຺ທາທີນິ ອຏ຺ຐ ເວທິຕພ຺ພານິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ອິທ຺ຘິຍາ ກຕມານິ ອຏ຺ຐ ປທານິ? ຉນ຺ທຎ຺ເຈ ຠິກ຺ຂຸ ນິສ຺ສາຍ ລຠຕິ ສມາຘິໍ, ລຠຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ເສກຄ຺ຄຕໍ. ຉນ຺ໂທ ນ ສມາຘິ, ສມາຘິ ນ ຉນ຺ໂທ. ອຎ຺ໂຎ ຉນ຺ໂທ, ອຎ຺ໂຎ ສມາຘິ. ວີຣິຍຎ຺ເຈ ຠິກ຺ຂຸ… ຈິຕ຺ຕຎ຺ເຈ ຠິກ຺ຂຸ… ວີມໍສຎ຺ເຈ ຠິກ຺ຂຸ ນິສ຺ສາຍ ລຠຕິ ສມາຘິໍ, ລຠຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ເສກຄ຺ຄຕໍ. ວີມໍສາ ນ ສມາຘິ, ສມາຘິ ນ ວີມໍສາ. ອຎ຺ຎາ ວີມໍສາ, ອຎ຺ໂຎ ສມາຘິ. ອິທ຺ຘິຍາ ອິມານິ ອຏ຺ຐ ປທານິ ອິທ຺ຘິລາຠາຍ…ເປ… ອິທ຺ຘິເວສາຣຊ຺ຊາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໓.໙). ເອຕ຺ຖ ຫິ ອິທ຺ຘິມຸປ຺ປາເທຕຸກາມຕາຉນ຺ໂທ ສມາຘິນາ ເອກໂຕ ນິຍຸຕ຺ໂຕວ ອິທ຺ຘິລາຠາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ; ຕຖາ ວີຣິຍາທໂຍ. ຕສ຺ມາ ອິມານິ ອຏ຺ຐ ປທານິ ວຸຕ຺ຕານີຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ.

໓໘໔. ໂສຬສ ມູລານີຕິ ໂສຬສຫິ ອາກາເຣຫິ ອາເນຎ຺ຊຕາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ເວທິຕພ຺ພາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ອິທ຺ຘິຍາ ກຕິ ມູລານິ? ໂສຬສ ມູລານິ – ອໂນນຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂກສຊ຺ເຊ ນ ອິຎ຺ຊຕີຕິ ອາເນຎ຺ຊໍ, ອນຸນ຺ນຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ເຈ ນ ອິຎ຺ຊຕີຕິ ອາເນຎ຺ຊໍ, ອນຠິນຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຣາເຄ ນ ອິຎ຺ຊຕີຕິ ອາເນຎ຺ຊໍ, ອນປນຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ພ຺ຍາປາເທ ນ ອິຎ຺ຊຕີຕິ ອາເນຎ຺ຊໍ, ອນິສ຺ສິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ທິຏ຺ຐິຍາ ນ ອິຎ຺ຊຕີຕິ ອາເນຎ຺ຊໍ, ອປ຺ປຏິພທ຺ຘໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຉນ຺ທຣາເຄ ນ ອິຎ຺ຊຕີຕິ ອາເນຎ຺ຊໍ, ວິປ຺ປມຸຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ກາມຣາເຄ ນ ອິຎ຺ຊຕີຕິ ອາເນຎ຺ຊໍ, ວິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ກິເລເສ ນ ອິຎ຺ຊຕີຕິ ອາເນຎ຺ຊໍ, ວິມຣິຍາທິກຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ກິເລສມຣິຍາເທ ນ ອິຎ຺ຊຕີຕິ ອາເນຎ຺ຊໍ, ເອກຕ຺ຕຄຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນານຕ຺ຕກິເລເສ ນ ອິຎ຺ຊຕີຕິ ອາເນຎ຺ຊໍ, ສທ຺ຘາຍ ປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອສ຺ສທ຺ຘິເຍ ນ ອິຎ຺ຊຕີຕິ ອາເນຎ຺ຊໍ, ວີຣິເຍນ ປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂກສຊ຺ເຊ ນ ອິຎ຺ຊຕີຕິ ອາເນຎ຺ຊໍ, ສຕິຍາ ປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປມາເທ ນ ອິຎ຺ຊຕີຕິ ອາເນຎ຺ຊໍ, ສມາຘິນາ ປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ເຈ ນ ອິຎ຺ຊຕີຕິ ອາເນຎ຺ຊໍ, ປຎ຺ຎາຍ ປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອວິຊ຺ຊາຍ ນ ອິຎ຺ຊຕີຕິ ອາເນຎ຺ຊໍ, ໂອຠາສຄຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອວິຊ຺ຊນ຺ຘກາເຣ ນ ອິຎ຺ຊຕີຕິ ອາເນຎ຺ຊໍ. ອິທ຺ຘິຍາ ອິມານິ ໂສຬສ ມູລານິ ອິທ຺ຘິລາຠາຍ…ເປ… ອິທ຺ຘິເວສາຣຊ຺ຊາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໓.໙).

ກາມຎ຺ຈ ເອສ ອຕ຺ໂຖ ເອວໍ ສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕຕິອາທິນາປິ ສິທ຺ໂຘເຍວ, ປຐມຊ຺ຌານາທີນໍ ປນ ອິທ຺ຘິຍາ ຠູມິປາທປທມູລຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ປຸນ ວຸຕ຺ໂຕ. ປຸຣິໂມ ຈ ສຸຕ຺ເຕສຸ ອາຄຕນໂຍ. ອຍໍ ປຏິສມ຺ຠິທາຍໍ. ອິຕິ ອຸຠຍຕ຺ຖ ອສມ຺ໂມຫຕ຺ຖມ຺ປິ ປຸນ ວຸຕ຺ໂຕ.

໓໘໕. ຎາເຓນ ອຘິຏ຺ຐຫນ຺ໂຕຕິ ສ຺ວາຍເມເຕ ອິທ຺ຘິຍາ ຠູມິປາທປທຠູເຕ ຘມ຺ເມ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ອຠິຎ຺ຎາປາທກໍ ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຍ ສເຈ ສຕໍ ອິຈ຺ຉຕິ ‘‘ສຕໍ ໂຫມິ ສຕໍ ໂຫມີ’’ຕິ ປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ປຸນ ອຠິຎ຺ຎາປາທກໍ ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຍ ອຘິຏ຺ຐາຕິ, ອຘິຏ຺ຐານຈິຕ຺ເຕນ ສເຫວ ສຕໍ ໂຫຕິ. ສຫສ຺ສາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສເຈ ເອວໍ ນ ອິຊ຺ຌຕິ ປຸນ ປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ທຸຕິຍມ຺ປິ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຍ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ. ສໍຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐກຖາຍໍ ຫິ ເອກວາຣໍ ທ຺ເວວາຣໍ ສມາປຊ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ປາທກຊ຺ຌານຈິຕ຺ຕໍ ນິມິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓໍ. ປຣິກມ຺ມຈິຕ຺ຕານິ ສຕາຣມ຺ມຓານິ ວາ ສຫສ຺ສາຣມ຺ມຓານິ ວາ, ຕານິ ຈ ໂຂ ວຓ຺ຓວເສນ, ໂນ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວເສນ. ອຘິຏ຺ຐານຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ຕເຖວ ສຕາຣມ຺ມຓໍ ວາ ສຫສ຺ສາຣມ຺ມຓໍ ວາ. ຕໍ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕໍ ອປ຺ປນາຈິຕ຺ຕມິວ ໂຄຕ຺ຣຠຸອນນ຺ຕຣໍ ເອກເມວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຣູປາວຈຣຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານິກໍ.

໓໘໖. ຍມ຺ປິ ປຏິສມ຺ຠິທາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປກຕິຍາ ເອໂກ ພຫຸກໍ ອາວຊ຺ຊຕິ ສຕໍ ວາ ສຫສ຺ສໍ ວາ ສຕສຫສ຺ສໍ ວາ, ອາວຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຎາເຓນ ອຘິຏ຺ຐາຕິ ‘ພຫຸໂກ ໂຫມີ’ຕິ, ພຫຸໂກ ໂຫຕິ, ຍຖາ ອາຍສ຺ມາ ຈູຬປນ຺ຖໂກ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໓.໑໐). ຕຕ຺ຣາປິ ອາວຊ຺ຊຕີຕິ ປຣິກມ຺ມວເສເນວ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາວຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຎາເຓນ ອຘິຏ຺ຐາຕີຕິ ອຠິຎ຺ຎາຎາຓວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ພຫຸກໍ ອາວຊ຺ຊຕິ, ຕໂຕ ເຕສມ຺ປິ ປຣິກມ຺ມຈິຕ຺ຕານໍ ອວສາເນ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປຸນ ພຫຸໂກ ໂຫມີຕິ ອາວຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຣໍ ປວຕ຺ຕານໍ ຕິຓ຺ຓໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ວາ ປຸພ຺ພຠາຄຈິຕ຺ຕານໍ ອນນ຺ຕຣາ ອຸປ຺ປນ຺ເນນ ສນ຺ນິຏ຺ຐາປນວເສນ ອຘິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ລທ຺ຘນາເມນ ເອເກເນວ ອຠິຎ຺ຎາຎາເຓນ ອຘິຏ຺ຐາຕີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ຍໍ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍຖາ ອາຍສ຺ມາ ຈູຬປນ຺ຖໂກ’’ຕິ, ຕໍ ພຫຸຘາຠາວສ຺ສ ກາຍສກ຺ຂິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ປນ ວຕ຺ຖຸນາ ທີເປຕພ຺ພໍ. ເຕ ກິຣ ທ຺ເວຠາຕໂຣ ປນ຺ເຖ ຊາຕຕ຺ຕາ ປນ຺ຖກາຕິ ນາມໍ ລຠິໍສຸ. ເຕສໍ ເຊຏ຺ໂຐ ມຫາປນ຺ຖໂກ, ໂສ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ອຣຫາ ຫຸຕ຺ວາ ຈູຬປນ຺ຖກໍ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ –

ປທຸມໍ ຍຖາ ໂກກນທໍ ສຸຄນ຺ຘໍ, ປາໂຕ ສິຍາ ຜຸລ຺ລມວີຕຄນ຺ຘໍ;

ອງ຺ຄີຣສໍ ປສ຺ສ ວິໂຣຈມານໍ, ຕປນ຺ຕມາທິຈ຺ຈມິວນ຺ຕລິກ຺ເຂຕິ. (ອ. ນິ. ໕.໑໙໕) –

ອິມໍ ຄາຖໍ ອທາສິ. ໂສ ຕໍ ຈຕູຫິ ມາເສຫິ ປຄຸຓໍ ກາຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ອຖ ນໍ ເຖໂຣ ອຠພ຺ໂພ ຕ຺ວໍ ສາສເນຕິ ວິຫາຣໂຕ ນີຫຣິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ກາເລ ເຖໂຣ ຠຕ຺ຕຸທ຺ເທສໂກ ໂຫຕິ. ຊີວໂກ ເຖຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ສ຺ເວ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ປຎ຺ຈຠິກ຺ຂຸສຕານິ ຄເຫຕ຺ວາ ອມ຺ຫາກໍ ເຄເຫ ຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣປິ ຐເປຕ຺ວາ ຈູຬປນ຺ຖກໍ ເສສານໍ ອຘິວາເສມີຕິ ອຘິວາເສສິ.

ຈູຬປນ຺ຖໂກ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ຐຕ຺ວາ ໂຣທຕິ. ຠຄວາ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາ ທິສ຺ວາ ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ກສ຺ມາ ໂຣທສີຕິ ອາຫ. ໂສ ຕໍ ປວຕ຺ຕິມາຈິກ຺ຂິ. ຠຄວາ ນ ສຊ຺ຌາຍໍ ກາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ມມ ສາສເນ ອຠພ຺ໂພ ນາມ ໂຫຕິ, ມາ ໂສຈິ ຠິກ຺ຂູຕິ ຕໍ ພາຫາຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອິທ຺ຘິຍາ ປິໂລຕິກຂຓ຺ຑໍ ອຠິນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ອທາສິ, ຫນ຺ທ ຠິກ຺ຂຸ ອິມໍ ປຣິມຊ຺ຊນ຺ໂຕ ຣໂຊຫຣຓໍ ຣໂຊຫຣຓນ຺ຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ສຊ຺ຌາຍໍ ກໂຣຫີຕິ. ຕສ຺ສ ຕຖາ ກໂຣໂຕ ຕໍ ກາຬວຓ຺ຓໍ ອໂຫສິ. ໂສ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ວຕ຺ຖໍ, ນຕ຺ເຖຕ຺ຖ ໂທໂສ, ອຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ປນາຍໍ ໂທໂສຕິ ສຎ຺ຎໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ຎາຓໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອນຸໂລມໂຕ ໂຄຕ຺ຣຠຸສມີປໍ ປາເປສິ. ອຖສ຺ສ ຠຄວາ ໂອຠາສຄາຖາ ອຠາສິ –

‘‘ຣາໂຄ ຣໂຊ ນ ຈ ປນ ເຣຓຸ ວຸຈ຺ຈຕິ,

ຣາຄສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ ຣໂຊຕິ;

ເອຕໍ ຣຊໍ ວິປ຺ປຊຫິຕ຺ວາ ປຓ຺ຑິຕາ,

ວິຫຣນ຺ຕິ ເຕ ວິຄຕຣຊສ຺ສ ສາສເນ.

‘‘ໂທໂສ …ເປ….

‘‘ໂມໂຫ ຣໂຊ ນ ຈ ປນ ເຣຓຸ ວຸຈ຺ຈຕິ,

ໂມຫສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ ຣໂຊຕິ;

ເອຕໍ ຣຊໍ ວິປ຺ປຊຫິຕ຺ວາ ປຓ຺ຑິຕາ,

ວິຫຣນ຺ຕິ ເຕ ວິຄຕຣຊສ຺ສ ສາສເນ’’ຕິ. (ມຫານິ. ໒໐໙);

ຕສ຺ສ ຄາຖາປຣິໂຍສາເນ ຈຕຸປຏິສມ຺ຠິທາຉຬຠິຎ຺ຎາປຣິວາຣາ ນວ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມາ ຫຕ຺ຖຄຕາວ ອເຫສຸໍ.

ສຕ຺ຖາ ທຸຕິຍທິວເສ ຊີວກສ຺ສ ເຄຫໍ ອຄມາສິ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ. ອຖ ທກ຺ຂິໂຓທກາວສາເນ ຍາຄຸຍາ ທິຍ຺ຍມານາຍ ຫຕ຺ເຖນ ປຕ຺ຕໍ ປິທຫິ. ຊີວໂກ ກິໍ ຠນ຺ເຕຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ວິຫາເຣ ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຖີຕິ. ໂສ ປຸຣິສໍ ເປເສສິ ‘‘ຄຈ຺ຉ, ອຍ຺ຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສີຆໍ ເອຫີ’’ຕິ. ວິຫາຣໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ເຕ ປນ ຠຄວຕິ,

ສຫສ຺ສກ຺ຂຕ຺ຕຸມຕ຺ຕານໍ, ນິມ຺ມິນິຕ຺ວານ ປນ຺ຖໂກ;

ນິສີທມ຺ພວເນ ຣມ຺ເມ, ຍາວ ກາລປ຺ປເວທນາຕິ. (ເຖຣຄາ. ໕໖໓);

ອຖ ໂສ ປຸຣິໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກາສາເວຫິ ເອກປຊ຺ໂຊຕໍ ອາຣາມໍ ທິສ຺ວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູຫິ ຠຣິໂຕ ຠນ຺ເຕ ອາຣາໂມ, ນາຫໍ ຊານາມິ ກຕໂມ ໂສ ອຍ຺ໂຍຕິ ອາຫ. ຕໂຕ ນໍ ຠຄວາ ອາຫ ‘‘ຄຈ຺ຉ ຍໍ ປຐມໍ ປສ຺ສສິ, ຕໍ ຈີວຣກຓ຺ເຓ ຄເຫຕ຺ວາ ‘ສຕ຺ຖາ ຕໍ ອາມນ຺ເຕຕີ’ຕິ ວຕ຺ວາ ອາເນຫີ’’ຕິ. ໂສ ຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ເສວ ຈີວຣກຓ຺ເຓ ອຄ຺ຄເຫສິ. ຕາວເທວ ສພ຺ເພປິ ນິມ຺ມິຕາ ອນ຺ຕຣຘາຍິໍສຸ. ເຖໂຣ ‘‘ຄຈ຺ຉ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິ ຕໍ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕ຺ວາ ມຸຂໂຘວນາທິສຣີຣກິຈ຺ຈໍ ນິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ປຐມຕຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຕ຺ຕາສເນ ນິສີທິ. ອິທໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍຖາ ອາຍສ຺ມາ ຈູຬປນ຺ຖໂກ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຣ ເຍ ເຕ ພຫູ ນິມ຺ມິຕາ ເຕ ອນິຍເມຕ຺ວາ ນິມ຺ມິຕຕ຺ຕາ ອິທ຺ຘິມຕາ ສທິສາວ ໂຫນ຺ຕິ. ຐານນິສຊ຺ຊາທີສຸ ວາ ຠາສິຕຕຸຓ຺ຫີຠາວາທີສຸ ວາ ຍໍ ຍໍ ອິທ຺ຘິມາ ກໂຣຕິ, ຕໍ ຕເທວ ກໂຣນ຺ຕິ. ສເຈ ປນ ນານາວຓ຺ເຓ ກາຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ເກຈິ ປຐມວເຍ, ເກຈິ ມຊ຺ຌິມວເຍ, ເກຈິ ປຈ຺ຉິມວເຍ, ຕຖາ ທີຆເກເສ, ອຸປຑ຺ຒມຸຓ຺ເຑ, ມຸຓ຺ເຑ, ມິສ຺ສເກເສ, ອຸປຑ຺ຒຣຕ຺ຕຈີວເຣ, ປຓ຺ຑຸກຈີວເຣ, ປທຠາຓຘມ຺ມກຖາສຣຠຎ຺ຎປຎ຺ຫປຸຈ຺ຉນປຎ຺ຫວິສ຺ສຊ຺ຊນຣຊນປຈນຈີວຣສິພ຺ພນໂຘວນາທີນິ ກໂຣນ຺ເຕ ອປເຣປິ ວາ ນານປ຺ປກາຣເກ ກາຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ເຕນ ປາທກຊ຺ຌານໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ເອຕ຺ຕກາ ຠິກ຺ຂູ ປຐມວຍາ ໂຫນ຺ຕູຕິອາທິນາ ນເຍນ ປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ປຸນ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຍ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ. ອຘິຏ຺ຐານຈິຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕປ຺ປກາຣາເຍວ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ເອສ ນໂຍ ພຫຸຘາປິ ຫຸຕ຺ວາ ເອໂກ ໂຫຕີຕິອາທີສຸ.

ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ, ອິມິນາ ຠິກ຺ຂຸນາ ເອວໍ ພຫຸຠາວໍ ນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ເອໂກວ ຫຸຕ຺ວາ ຈງ຺ກມິສ຺ສາມິ, ສຊ຺ຌາຍໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ວາ, ‘‘ອຍໍ ວິຫາໂຣ ອປ຺ປຠິກ຺ຂຸໂກ, ສເຈ ເກຈິ ອາຄມິສ຺ສນ຺ຕິ ‘ກຸໂຕ ອິເມ ເອຕ຺ຕກາ ເອກສທິສາ ຠິກ຺ຂູ, ອທ຺ຘາ ເຖຣສ຺ສ ເອສ ອານຸຠາໂວ’ຕິ ມໍ ຊານິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍ ວາ ອນ຺ຕຣາວ ‘‘ເອໂກ ໂຫມີ’’ຕິ ອິຈ຺ຉນ຺ເຕນ ປາທກຊ຺ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຍ ‘‘ເອໂກ ໂຫມີ’’ຕິ ປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ປຸນ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຍ ‘‘ເອໂກ ໂຫມີ’’ຕິ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ. ອຘິຏ຺ຐານຈິຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍເຍວ ເອໂກ ໂຫຕິ. ເອວໍ ອກໂຣນ຺ໂຕ ປນ ຍຖາ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນກາລວເສນ ສຍເມວ ເອໂກ ໂຫຕິ.

໓໘໗. ອາວິຠາວໍ ຕິໂຣຠາວນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອາວິຠາວໍ ກໂຣຕິ ຕິໂຣຠາວໍ ກໂຣຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ. ອິທເມວ ຫິ ສນ຺ຘາຍ ປຏິສມ຺ຠິທາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອາວິຠາວນ຺ຕິ ເກນຈິ ອນາວຏໍ ໂຫຕິ ອປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ວິວຏໍ ປາກຏໍ. ຕິໂຣຠາວນ຺ຕິ ເກນຈິ ອາວຏໍ ໂຫຕິ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ປິຫິຕໍ ປຏິກຸຊ຺ຊິຕ’’ນ຺ຕິ (ປຏິ. ມ. ໓.໑໑). ຕຕ຺ຣາຍໍ ອິທ຺ຘິມາ ອາວິຠາວໍ ກາຕຸກາໂມ ອນ຺ຘກາຣໍ ວາ ອາໂລກໍ ກໂຣຕິ, ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ວາ ວິວຏໍ, ອນາປາຖໍ ວາ ອາປາຖໍ ກໂຣຕິ. ກຖໍ? ອຍຎ຺ຫິ ຍຖາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນປິ ທູເຣ ຐິໂຕປິ ວາ ທິສ຺ສຕິ, ເອວໍ ອຕ຺ຕານໍ ວາ ປຣໍ ວາ ກາຕຸກາໂມ ປາທກຊ຺ຌານໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ອິທໍ ອນ຺ຘກາຣຏ຺ຐານໍ ອາໂລກຊາຕໍ ໂຫຕູຕິ ວາ, ອິທໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ວິວຏໍ ໂຫຕູຕິ ວາ, ອິທໍ ອນາປາຖໍ ອາປາຖໍ ໂຫຕູຕິ ວາ ອາວຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອຘິຏ຺ຐາຕິ, ສຫ ອຘິຏ຺ຐານຈິຕ຺ເຕນ ຍຖາຘິຏ຺ຐິຕເມວ ໂຫຕິ. ປເຣ ທູເຣ ຐິຕາປິ ປສ຺ສນ຺ຕິ. ສຍມ຺ປິ ປສ຺ສິຕຸກາໂມ ປສ຺ສຕິ.

໓໘໘. ເອຕໍ ປນ ປາຏິຫາຣິຍໍ ເກນ ກຕປຸພ຺ພນ຺ຕິ? ຠຄວຕາ. ຠຄວາ ຫິ ຈູຬສຸຠທ຺ທາຍ ນິມນ຺ຕິໂຕ ວິສ຺ສກມ຺ມຸນາ ນິມ຺ມິເຕຫິ ປຎ຺ຈຫິ ກູຏາຄາຣສເຕຫິ ສາວຕ຺ຖິໂຕ ສຕ຺ຕໂຍຊນພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ສາເກຕໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຍຖາ ສາເກຕນຄຣວາສິໂນ ສາວຕ຺ຖິວາສິເກ, ສາວຕ຺ຖິວາສິໂນ ຈ ສາເກຕວາສິເກ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ເອວໍ ອຘິຏ຺ຐາສິ. ນຄຣມຊ຺ເຌ ຈ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ປຖວິໍ ທ຺ວິຘາ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ຍາວ ອວີຈິໍ ອາກາສຎ຺ຈ ທ຺ວິຘາ ວິຍູຫິຕ຺ວາ ຍາວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໍ ທສ຺ເສສິ.

ເທໂວໂຣຫເຓນປິ ຈ ອຍມຕ຺ໂຖ ວິຠາເວຕພ຺ໂພ. ຠຄວາ ກິຣ ຍມກປາຏິຫາຣິຍໍ ກຕ຺ວາ ຈຕຸຣາສີຕິປາຓສຫສ຺ສານິ ພນ຺ຘນາ ປໂມເຈຕ຺ວາ ອຕີຕາ ພຸທ຺ຘາ ຍມກປາຏິຫາຣິຍາວສາເນ ກຸຫິໍ ຄຕາຕິ ອາວຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕາວຕິໍສຠວນໍ ຄຕາຕິ ອທ຺ທສ. ອເຖເກນ ປາເທນ ປຖວີຕລໍ ອກ຺ກມິຕ຺ວາ ທຸຕິຍໍ ຍຸຄນ຺ຘຣປພ຺ພເຕ ປຕິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ປຸນ ປຸຣິມປາທໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ສິເນຣຸມຕ຺ຖກໍ ອກ຺ກມິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປຓ຺ຑຸກມ຺ພລສິລາຕເລ ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ສນ຺ນິປຕິຕານໍ ທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາຬເທວຕານໍ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຠິຘມ຺ມກຖໍ ອາຣຠິ. ຠິກ຺ຂາຈາຣເວລາຍ ນິມ຺ມິຕພຸທ຺ຘໍ ມາເປສິ. ໂສ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ. ຠຄວາ ນາຄລຕາທນ຺ຕກຏ຺ຐໍ ຂາທິຕ຺ວາ ອໂນຕຕ຺ຕທເຫ ມຸຂໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣກຸຣູສຸ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອໂນຕຕ຺ຕທຫຕີເຣ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ. ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທຕິ. ຠຄວາ ອຊ຺ຊ ເອຕ຺ຕກໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິນ຺ຕິ ເຖຣສ຺ສ ນຍໍ ເທຕິ. ເອວໍ ຕໂຍ ມາເສ ອພ຺ໂພຈ຺ຉິນ຺ນໍ ອຠິຘມ຺ມກຖໍ ກເຖສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ອສີຕິໂກຏິເທວຕານໍ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ອໂຫສິ.

ຍມກປາຏິຫາຣິເຍ ສນ຺ນິປຕິຕາປິ ທ຺ວາທສໂຍຊນາ ປຣິສາ ຠຄວນ຺ຕໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາວ ຄມິສ຺ສາມາຕິ ຂນ຺ຘາວາຣໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ຕໍ ຈູຬອນາຖປິຓ຺ຑິກເສຏ຺ຐິເຍວ ສພ຺ພປຈ຺ຈເຍຫິ ອຸປຏ຺ຐາສິ. ມນຸສ຺ສາ ກຸຫິໍ ຠຄວາຕິ ຊານນຕ຺ຖາຍ ອນຸຣຸທ຺ຘຕ຺ເຖຣໍ ຍາຈິໍສຸ. ເຖໂຣ ອາໂລກໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອທ຺ທສ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ຕຕ຺ຖ ວສ຺ສູປຄຕໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອາໂຣເຈສິ.

ເຕ ຠຄວໂຕ ວນ຺ທນຕ຺ຖາຍ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖຣໍ ຍາຈິໍສຸ. ເຖໂຣ ປຣິສມຊ຺ເຌເຍວ ມຫາປຖວິຍໍ ນິມຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສິເນຣຸປພ຺ພຕໍ ນິພ຺ພິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຕຖາຄຕປາທມູເລ ຠຄວໂຕ ປາເທ ວນ຺ທມາໂນວ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ ‘‘ຊມ຺ພຸທີປວາສິໂນ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ປາເທ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປສ຺ສິຕ຺ວາວ ຄມິສ຺ສາມາຕິ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ. ຠຄວາ ອາຫ ‘‘ກຸຫິໍ ປນ ເຕ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ເອຕຣຫິ ເຊຏ຺ຐຠາຕາ ຘມ຺ມເສນາປຕີ’’ຕິ? ‘‘ສງ຺ກສ຺ສນຄເຣ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ມໍ ທຏ຺ຐຸກາມາ ສ຺ເວ ສງ຺ກສ຺ສນຄຣໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕຸ, ອຫໍ ສ຺ເວ ມຫາປວາຣຓປຸຓ຺ຓມາສີອຸໂປສຖທິວເສ ສງ຺ກສ຺ສນຄເຣ ໂອຕຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ເຖໂຣ ທສພລໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອາຄຕມຄ຺ເຄເນວ ໂອຣຸຍ຺ຫ ມນຸສ຺ສານໍ ສນ຺ຕິກໍ ສມ຺ປາປຸຓິ. ຄມນາຄມນກາເລ ຈ ຍຖາ ນໍ ມນຸສ຺ສາ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ເອວໍ ອຘິຏ຺ຐາສິ. ອິທໍ ຕາເວຕ຺ຖ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖໂຣ ອາວິຠາວປາຏິຫາຣິຍໍ ອກາສິ.

ໂສ ເອວໍ ອາຄໂຕ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ‘‘ທູຣນ຺ຕິ ສຎ຺ຎໍ ອກຕ຺ວາ ກຕປາຕຣາສາວ ນິກ຺ຂມຖາ’’ຕິ ອາຫ. ຠຄວາ ສກ຺ກສ຺ສ ເທວຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສິ ‘‘ມຫາຣາຊ, ສ຺ເວ ມນຸສ຺ສໂລກໍ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ. ເທວຣາຊາ ວິສ຺ສກມ຺ມໍ ອາຓາເປສິ ‘‘ຕາຕ, ສ຺ເວ ຠຄວາ ມນຸສ຺ສໂລກໍ ຄນ຺ຕຸກາໂມ, ຕິສ຺ໂສ ໂສປານປນ຺ຕິໂຍ ມາເປຫິ ເອກໍ ກນກມຍໍ, ເອກໍ ຣຊຕມຍໍ, ເອກໍ ມຓິມຍ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ຕຖາ ອກາສິ. ຠຄວາ ທຸຕິຍທິວເສ ສິເນຣຸມຸທ຺ຘນິ ຐຕ຺ວາ ປຸຣຕ຺ຖິມໂລກຘາຕຸໍ ໂອໂລເກສິ, ອເນການິ ຈກ຺ກວາຬສຫສ຺ສານິ ວິວຏານິ ຫຸຕ຺ວາ ເອກງ຺ຄຓໍ ວິຍ ປກາສິໍສຸ. ຍຖາ ຈ ປຸຣຕ຺ຖິເມນ, ເອວໍ ປຈ຺ຉິເມນປິ ອຸຕ຺ຕເຣນປິ ທກ຺ຂິເຓນປິ ສພ຺ພໍ ວິວຏມທ຺ທສ. ເຫຏ຺ຐາປິ ຍາວ ອວີຈິ, ອຸປຣິ ຍາວ ອກນິຏ຺ຐຠວນໍ, ຕາວ ອທ຺ທສ.

ຕໍ ທິວສໍ ກິຣ ໂລກວິວຣຓໍ ນາມ ອໂຫສິ. ມນຸສ຺ສາປິ ເທເວ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ເທວາປິ ມນຸສ຺ເສ. ຕຕ຺ຖ ເນວ ມນຸສ຺ສາ ອຸທ຺ຘໍ ອຸລ຺ໂລເກນ຺ຕິ, ນ ເທວາ ອໂຘ ໂອໂລເກນ຺ຕິ, ສພ຺ເພ ສມ຺ມຸຂາວ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປສ຺ສນ຺ຕິ. ຠຄວາ ມຊ຺ເຌ ມຓິມເຍນ ໂສປາເນນ ໂອຕຣຕິ, ຉກາມາວຈຣເທວາ ວາມປສ຺ເສ ກນກມເຍນ, ສຸທ຺ຘາວາສາ ຈ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ ຈ ທກ຺ຂິຓປສ຺ເສ ຣຊຕມເຍນ. ເທວຣາຊາ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ອຄ຺ຄເຫສິ, ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ ຕິໂຍຊນິກໍ ເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕໍ, ສຸຍາໂມ ວາຬພີຊນິໍ, ປຎ຺ຈສິໂຂ ຄນ຺ຘພ຺ພປຸຕ຺ໂຕ ຕິຄາວຸຕມຕ຺ຕໍ ເພຬຸວປຓ຺ຑຸວີຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປູຊໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ໂອຕຣຕິ. ຕໍທິວສໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ພຸທ຺ຘຠາວາຍ ປິຫໍ ອນຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຐິຕສຕ຺ໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ອິທເມຕ຺ຖ ຠຄວາ ອາວິຠາວປາຏິຫາຣິຍໍ ອກາສິ.

ອປິຈ ຕມ຺ພປຓ຺ຓິທີເປ ຕລງ຺ຄຣວາສີ ຘມ຺ມທິນ຺ນຕ຺ເຖໂຣປິ ຕິສ຺ສມຫາວິຫາເຣ ເຈຕິຍງ຺ຄຓສ຺ມິໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ‘‘ຕີຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອປຓ຺ຓກປຏິປທໍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕີ’’ຕິ ອປຓ຺ຓກສຸຕ຺ຕໍ (ອ. ນິ. ໓.໑໖) ກເຖນ຺ໂຕ ເຫຏ຺ຐາມຸຂໍ ພີຊນິໍ ອກາສິ, ຍາວ ອວີຈິໂຕ ເອກງ຺ຄຓໍ ອໂຫສິ. ຕໂຕ ອຸປຣິມຸຂໍ ອກາສິ, ຍາວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາ ເອກງ຺ຄຓໍ ອໂຫສິ. ເຖໂຣ ນິຣຍຠເຍນ ຕຊ຺ເຊຕ຺ວາ ສຄ຺ຄສຸເຂນ ຈ ປໂລເຠຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ເກຈິ ໂສຕາປນ຺ນາ ອເຫສຸໍ, ເກຈິ ສກທາຄາມີ ອນາຄາມີ ອຣຫນ຺ໂຕຕິ.

໓໘໙. ຕິໂຣຠາວໍ ກາຕຸກາໂມ ປນ ອາໂລກໍ ວາ ອນ຺ຘກາຣໍ ກໂຣຕິ, ອປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ວາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ, ອາປາຖໍ ວາ ອນາປາຖໍ ກໂຣຕິ. ກຖໍ? ອຍຎ຺ຫິ ຍຖາ ອປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນປິ ສມີເປ ຐິໂຕປິ ວາ ນ ທິສ຺ສຕິ, ເອວໍ ອຕ຺ຕານໍ ວາ ປຣໍ ວາ ກາຕຸກາໂມ ປາທກຊ຺ຌານໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ‘‘ອິທໍ ອາໂລກຏ຺ຐານໍ ອນ຺ຘກາຣໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ວາ, ‘‘ອິທໍ ອປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ວາ, ‘‘ອິທໍ ອາປາຖໍ ອນາປາຖໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ວາ ອາວຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອຘິຏ຺ຐາຕິ. ສຫ ອຘິຏ຺ຐານຈິຕ຺ເຕນ ຍຖາຘິຏ຺ຐິຕເມວ ໂຫຕິ. ປເຣ ສມີເປ ຐິຕາປິ ນ ປສ຺ສນ຺ຕິ. ສຍມ຺ປິ ອປສ຺ສິຕຸກາໂມ ນ ປສ຺ສຕິ.

໓໙໐. ເອຕໍ ປນ ປາຏິຫາຣິຍໍ ເກນ ກຕປຸພ຺ພນ຺ຕິ? ຠຄວຕາ. ຠຄວາ ຫິ ຍສໍ ກຸລປຸຕ຺ຕໍ ສມີເປ ນິສິນ຺ນໍເຍວ ຍຖາ ນໍ ປິຕາ ນ ປສ຺ສຕິ, ເອວມກາສິ. ຕຖາ ວີສໂຍຊນສຕໍ ມຫາກປ຺ປິນສ຺ສ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ອນາຄາມິຜເລ, ອມຈ຺ຈສຫສ຺ສຎ຺ຈສ຺ສ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ, ຕສ຺ສ ອນຸມຄ຺ຄໍ ອາຄຕາ ສຫສ຺ສິຕ຺ຖິປຣິວາຣາ ອໂນຊາເທວີ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສມີເປ ນິສິນ຺ນາປິ ຍຖາ ສປຣິສໍ ຣາຊານໍ ນ ປສ຺ສຕິ, ຕຖາ ກຕ຺ວາ ‘‘ອປິ, ຠນ຺ເຕ, ຣາຊານໍ ປສ຺ສຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ກິໍ ປນ ເຕ ຣາຊານໍ ຄເວສິຕຸໍ ວຣໍ, ອຸທາຫຸ ອຕ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອຕ຺ຕານໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນາຍ ຕສ຺ສາ ຕຖາ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ, ຍຖາ ສາ ສທ຺ຘິໍ ອິຕ຺ຖິສຫສ຺ເສນ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາສິ, ອມຈ຺ຈາ ອນາຄາມິຜເລ, ຣາຊາ ອຣຫຕ຺ເຕຕິ. ອປິຈ ຕມ຺ພປຓ຺ຓິທີປໍ ອາຄຕທິວເສ ຍຖາ ອຕ຺ຕນາ ສທ຺ຘິໍ ອາຄເຕ ອວເສເສ ຣາຊາ ນ ປສ຺ສຕິ, ເອວໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ມຫິນ຺ທຕ຺ເຖເຣນາປິ ອິທໍ ກຕເມວ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.ຕຕິຍສງ຺ຄີຕິກຖາ).

໓໙໑. ອປິຈ ສພ຺ພມ຺ປິ ປາກຏໍ ປາຏິຫາຣິຍໍ ອາວິຠາວໍ ນາມ. ອປາກຏປາຏິຫາຣິຍໍ ຕິໂຣຠາວໍ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ປາກຏປາຏິຫາຣິເຍ ອິທ຺ຘິປິ ປຎ຺ຎາຍຕິ ອິທ຺ຘິມາປິ. ຕໍ ຍມກປາຏິຫາຣິເຍນ ທີເປຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຣ ຫິ ‘‘ອິຘ ຕຖາຄໂຕ ຍມກປາຏິຫາຣິຍໍ ກໂຣຕິ ອສາຘາຣຓໍ ສາວເກຫິ. ອຸປຣິມກາຍໂຕ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘ ປວຕ຺ຕຕິ, ເຫຏ຺ຐິມກາຍໂຕ ອຸທກຘາຣາ ປວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໑໖) ເອວໍ ອຸຠຍໍ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ. ອປາກຏປາຏິຫາຣິເຍ ອິທ຺ຘິເຍວ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ນ ອິທ຺ຘິມາ. ຕໍ ມຫກສຸຕ຺ເຕນ (ສໍ. ນິ. ໔.໓໔໖) ຈ ພ຺ຣຫ຺ມນິມນ຺ຕນິກສຸຕ຺ເຕນ (ມ. ນິ. ໑.໕໐໑ ອາທໂຍ) ຈ ທີເປຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຣ ຫິ ອາຍສ຺ມໂຕ ຈ ມຫກສ຺ສ, ຠຄວໂຕ ຈ ອິທ຺ຘິເຍວ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ, ນ ອິທ຺ຘິມາ.

ຍຖາຫ –

‘‘ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ຈິຕ຺ໂຕ ຄຫປຕິ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ມຫກໍ ເອຕທໂວຈ ‘ສາຘຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ອຍ຺ໂຍ ມຫໂກ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍໍ ທສ຺ເສຕູ’ຕິ. ເຕນ ຫິ ຕ຺ວໍ ຄຫປຕິ ອາຬິນ຺ເທ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຕິຓກລາປໍ ໂອກາເສຫີຕິ. ‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’ຕິ ໂຂ ຈິຕ຺ໂຕ ຄຫປຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ມຫກສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ອາຬິນ຺ເທ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຕິຓກລາປໍ ໂອກາເສສິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫໂກ ວິຫາຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຕຖາຣູປໍ ອິທ຺ຘາຠິສງ຺ຂາຣໍ ອຠິສງ຺ຂາສິ, ຍຖາ ຕາລຈ຺ຉິຄ຺ຄເຬນ ຈ ອຄ຺ຄຬນ຺ຕຣິກາຍ ຈ ອຈ຺ຈິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຕິຓານິ ຌາເປສິ, ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ນ ຌາເປສີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໓໔໖).

ຍຖາ ຈາຫ –

‘‘ອຖ ຂ຺ວາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຣູປໍ ອິທ຺ຘາຠິສງ຺ຂາຣໍ ອຠິສງ຺ຂາສິໍ ‘ເອຕ຺ຕາວຕາ ພ຺ຣຫ຺ມາ ຈ ພ຺ຣຫ຺ມປຣິສາ ຈ ພ຺ຣຫ຺ມປາຣິສຊ຺ຊາ ຈ ສທ຺ທຎ຺ຈ ເມ ໂສສ຺ສນ຺ຕິ, ນ ຈ ມໍ ທກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕີ’ຕິ ອນ຺ຕຣຫິໂຕ ອິມໍ ຄາຖໍ ອຠາສິໍ –

‘ຠເວ ວາຫໍ ຠຍໍ ທິສ຺ວາ, ຠວຎ຺ຈ ວິຠເວສິນໍ;

ຠວໍ ນາຠິວທິໍ ກິຎ຺ຈິ, ນນ຺ທິຎ຺ຈ ນ ອຸປາທິຍິ’’’ນ຺ຕິ. (ມ. ນິ. ໑.໕໐໔);

໓໙໒. ຕິໂຣກຸຏ຺ຏໍ ຕິໂຣປາກາຣໍ ຕິໂຣປພ຺ພຕໍ ອສຊ຺ຊມາໂນ ຄຈ຺ຉຕິ ເສຍ຺ຍຖາປິ ອາກາເສຕິ ເອຕ຺ຖ ຕິໂຣກຸຏ຺ຏນ຺ຕິ ປຣກຸຏ຺ຏໍ, ກຸຏ຺ຏສ຺ສ ປຣຠາຄນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອສ ນໂຍ ອິຕເຣສຸ. ກຸຏ຺ໂຏຕິ ຈ ເຄຫຠິຕ຺ຕິຍາ ເອຕມຘິວຈນໍ. ປາກາໂຣຕິ ເຄຫວິຫາຣຄາມາທີນໍ ປຣິກ຺ເຂປປາກາໂຣ. ປພ຺ພໂຕຕິ ປໍສຸປພ຺ພໂຕ ວາ ປາສາຓປພ຺ພໂຕ ວາ. ອສຊ຺ຊມາໂນຕິ ອລຄ຺ຄມາໂນ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ອາກາເສຕິ ອາກາເສ ວິຍ. ເອວໍ ຄນ຺ຕຸກາເມນ ປນ ອາກາສກສິຓໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຍ ກຸຏ຺ຏໍ ວາ ປາກາຣໍ ວາ ສິເນຣຸຈກ຺ກວາເຬສຸປິ ອຎ຺ຎຕຣໍ ປພ຺ພຕໍ ວາ ອາວຊ຺ຊິຕ຺ວາ ກຕປຣິກມ຺ເມນ ອາກາໂສ ໂຫຕູຕິ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ໂພ. ອາກາໂສເຍວ ໂຫຕິ. ອໂຘ ໂອຕຣິຕຸກາມສ຺ສ, ອຸທ຺ຘໍ ວາ ອາໂຣຫິຕຸກາມສ຺ສ ສຸສິໂຣ ໂຫຕິ, ວິນິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕຸກາມສ຺ສ ຉິທ຺ໂທ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ອສຊ຺ຊມາໂນ ຄຈ຺ຉຕິ.

ຕິປິຏກຈູຬາຠຍຕ຺ເຖໂຣ ປເນຕ຺ຖາຫ – ‘‘ອາກາສກສິຓສມາປຊ຺ຊນໍ, ອາວຸໂສ, ກິມຕ຺ຖິຍໍ, ກິໍ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສາທີນິ ອຠິນິມ຺ມິນິຕຸກາໂມ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສາທິ ກສິຓານິ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ນນຸ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ກສິເຓ ປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິວສີຠາໂວເຍວ ປມາຓໍ. ຍໍ ຍໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ຕເທວ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຠິກ຺ຂູ ອາຫໍສຸ – ‘‘ປາຬິຍາ, ຠນ຺ເຕ, ອາກາສກສິຓໍເຍວ ອາຄຕໍ, ຕສ຺ມາ ອວສ຺ສເມຕໍ ວຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ປາຬິ –

‘‘ປກຕິຍາ ອາກາສກສິຓສມາປຕ຺ຕິຍາ ລາຠີ ໂຫຕິ. ຕິໂຣກຸຏ຺ຏໍ ຕິໂຣປາກາຣໍ ຕິໂຣປພ຺ພຕໍ ອາວຊ຺ຊຕິ. ອາວຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຎາເຓນ ອຘິຏ຺ຐາຕິ – ‘ອາກາໂສ ໂຫຕູ’ຕິ. ອາກາໂສ ໂຫຕິ. ຕິໂຣກຸຏ຺ຏໍ ຕິໂຣປາກາຣໍ ຕິໂຣປພ຺ພຕໍ ອສຊ຺ຊມາໂນ ຄຈ຺ຉຕິ. ຍຖາ ມນຸສ຺ສາ ປກຕິຍາ ອນິທ຺ຘິມນ຺ໂຕ ເກນຈິ ອນາວເຏ ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ເຕ ອສຊ຺ຊມານາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເອວເມວ ໂສ ອິທ຺ຘິມາ ເຈໂຕວສິປ຺ປຕ຺ໂຕ ຕິໂຣກຸຏ຺ຏໍ ຕິໂຣປາກາຣໍ ຕິໂຣປພ຺ພຕໍ ອສຊ຺ຊມາໂນ ຄຈ຺ຉຕິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ອາກາເສ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໓.໑໑).

ສເຈ ປນສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ອນ຺ຕຣາ ປພ຺ພໂຕ ວາ ຣຸກ຺ໂຂ ວາ ອຸຏ຺ເຐຕິ, ກິໍ ປຸນ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພນ຺ຕິ? ໂທໂສ ນຕ຺ຖິ. ປຸນ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຘິຏ຺ຐານໍ ຫິ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ນິສ຺ສຍຄ຺ຄຫຓສທິສໍ ໂຫຕິ. ອິມິນາ ຈ ປນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອາກາໂສ ໂຫຕູຕິ ອຘິຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ອາກາໂສ ໂຫຕິເຍວ. ປຸຣິມາຘິຏ຺ຐານພເລເນວ ຈສ຺ສ ອນ຺ຕຣາ ອຎ຺ໂຎ ປພ຺ພໂຕ ວາ ຣຸກ຺ໂຂ ວາ ອຸຕຸມໂຍ ອຸຏ຺ຐຫິສ຺ສຕີຕິ ອຏ຺ຐານເມເວຕໍ. ອຎ຺ເຎນ ອິທ຺ຘິມຕາ ນິມ຺ມິເຕ ປນ ປຐມນິມ຺ມານໍ ພລວໍ ໂຫຕິ. ອິຕເຣນ ຕສ຺ສ ອຸທ຺ຘໍ ວາ ອໂຘ ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ.

໓໙໓. ປຖວິຍາປິ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊນິມຸຊ຺ຊນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊນ຺ຕິ ອຸຏ຺ຐານໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ນິມຸຊ຺ຊນ຺ຕິ ສໍສີທນໍ. ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊຎ຺ຈ ນິມຸຊ຺ຊຎ຺ຈ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊນິມຸຊ຺ຊໍ. ເອວໍ ກາຕຸກາເມນ ອາໂປກສິຓໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍ ເອຕ຺ຕເກ ຐາເນ ປຖວີ ອຸທກໍ ໂຫຕູຕິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ. ສຫ ອຘິຏ຺ຐາເນນ ຍຖາ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ເນ ຐາເນ ປຖວີ ອຸທກເມວ ໂຫຕິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊນິມຸຊ຺ຊໍ ກໂຣຕິ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ປາຬິ –

‘‘ປກຕິຍາ ອາໂປກສິຓສມາປຕ຺ຕິຍາ ລາຠີ ໂຫຕິ. ປຖວິໍ ອາວຊ຺ຊຕິ. ອາວຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຎາເຓນ ອຘິຏ຺ຐາຕິ – ‘ອຸທກໍ ໂຫຕູ’ຕິ. ອຸທກໍ ໂຫຕິ. ໂສ ປຖວິຍາ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊນິມຸຊ຺ຊໍ ກໂຣຕິ. ຍຖາ ມນຸສ຺ສາ ປກຕິຍາ ອນິທ຺ຘິມນ຺ໂຕ ອຸທເກ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊນິມຸຊ຺ຊໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ເອວເມວ ໂສ ອິທ຺ຘິມາ ເຈໂຕວສິປ຺ປຕ຺ໂຕ ປຖວິຍາ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊນິມຸຊ຺ຊໍ ກໂຣຕິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ອຸທເກ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໓.໑໑).

ນ ເກວລຎ຺ຈ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊນິມຸຊ຺ຊເມວ, ນ຺ຫານປານມຸຂໂຘວນຠຓ຺ຑກໂຘວນາທີສຸ ຍໍ ຍໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ຕໍ ກໂຣຕິ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ອຸທກເມວ, ສປ຺ປິເຕລມຘຸຜາຓິຕາທີສຸປິ ຍໍ ຍໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ຕໍ ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ເອຕ຺ຕກໍ ໂຫຕູຕິ ອາວຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອຘິຏ຺ຐຫນ຺ຕສ຺ສ ຍຖາຘິຏ຺ຐິຕເມວ ໂຫຕິ. ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຠາຊນຄຕໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ສປ຺ປິ ສປ຺ປິເມວ ໂຫຕິ. ເຕລາທີນິ ເຕລາທີນິເຍວ. ອຸທກໍ ອຸທກເມວ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ເຕມິຕຸກາໂມວ ເຕເມຕິ, ນ ເຕມິຕຸກາໂມ ນ ເຕເມຕິ. ຕສ຺ເສວ ຈ ສາ ປຖວີ ອຸທກໍ ໂຫຕິ ເສສຊນສ຺ສ ປຖວີເຍວ. ຕຕ຺ຖ ມນຸສ຺ສາ ປຕ຺ຕິກາປິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຍານາທີຫິປິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ກສິກມ຺ມາທີນິປິ ກໂຣນ຺ຕິເຍວ. ສເຈ ປນາຍໍ ເຕສມ຺ປິ ອຸທກໍ ໂຫຕູຕິ ອິຈ຺ຉຕິ, ໂຫຕິເຍວ. ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນກາລໍ ປນ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຍໍ ປກຕິຍາ ຆຏຕຬາກາທີສຸ ອຸທກໍ, ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສສໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຏ຺ຐານໍ ປຖວີເຍວ ໂຫຕິ.

໓໙໔. ອຸທເກປິ ອຠິຊ຺ຊມາເນຕິ ເອຕ຺ຖ ຍໍ ອຸທກໍ ອກ຺ກມິຕ຺ວາ ສໍສີທຕິ, ຕໍ ຠິຊ຺ຊມານນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວິປຣີຕໍ ອຠິຊ຺ຊມານໍ. ເອວໍ ຄນ຺ຕຸກາເມນ ປນ ປຖວີກສິຓໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຍ ເອຕ຺ຕເກ ຐາເນ ອຸທກໍ ປຖວີ ໂຫຕູຕິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ. ສຫ ອຘິຏ຺ຐາເນນ ຍຖາ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຏ຺ຐາເນ ອຸທກໍ ປຖວີເຍວ ໂຫຕິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕຕ຺ຣາຍໍ ປາຬິ –

‘‘ປກຕິຍາ ປຖວີກສິຓສມາປຕ຺ຕິຍາ ລາຠີ ໂຫຕິ. ອຸທກໍ ອາວຊ຺ຊຕິ. ອາວຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຎາເຓນ ອຘິຏ຺ຐາຕິ – ‘ປຖວີ ໂຫຕູ’ຕິ. ປຖວີ ໂຫຕິ. ໂສ ອຠິຊ຺ຊມາເນ ອຸທເກ ຄຈ຺ຉຕິ. ຍຖາ ມນຸສ຺ສາ ປກຕິຍາ ອນິທ຺ຘິມນ຺ໂຕ ອຠິຊ຺ຊມານາຍ ປຖວິຍາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເອວເມວ ໂສ ອິທ຺ຘິມາ ເຈໂຕວສິປ຺ປຕ຺ໂຕ ອຠິຊ຺ຊມາເນ ອຸທເກ ຄຈ຺ຉຕິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ປຖວິຍ’’ນ຺ຕິ (ປຏິ. ມ. ໓.໑໑).

ນ ເກວລຎ຺ຈ ຄຈ຺ຉຕິ, ຍໍ ຍໍ ອິຣິຍາປຖໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ຕໍ ກໂຣຕິ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ປຖວິເມວ ກໂຣຕິ, ມຓິສຸວຓ຺ຓປພ຺ພຕຣຸກ຺ຂາທີສຸປິ ຍໍ ຍໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ຕໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອາວຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຘິຏ຺ຐາຕິ, ຍຖາຘິຏ຺ຐິຕເມວ ໂຫຕິ. ຕສ຺ເສວ ຈ ຕໍ ອຸທກໍ ປຖວີ ໂຫຕິ, ເສສຊນສ຺ສ ອຸທກເມວ, ມຈ຺ຉກຈ຺ຉປາ ຈ ອຸທກກາກາທໂຍ ຈ ຍຖາຣຸຈິ ວິຈຣນ຺ຕິ. ສເຈ ປນາຍໍ ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ມນຸສ຺ສານໍ ຕໍ ປຖວິໍ ກາຕຸໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ກໂຣຕິເຍວ. ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນກາລາຕິກ຺ກເມນ ປນ ອຸທກເມວ ໂຫຕິ.

໓໙໕. ປລ຺ລງ຺ເກນ ກມຕີຕິ ປລ຺ລງ຺ເກນ ຄຈ຺ຉຕິ. ປກ຺ຂີ ສກຸໂຓຕິ ປກ຺ເຂຫິ ຍຸຕ຺ຕສກຸໂຓ. ເອວໍ ກາຕຸກາເມນ ປນ ປຖວີກສິຓໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຍ ສເຈ ນິສິນ຺ໂນ ຄນ຺ຕຸມິຈ຺ຉຕິ, ປລ຺ລງ຺ກປ຺ປມາຓໍ ຐານໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ. ສເຈ ນິປນ຺ໂນ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ໂຫຕິ ມຎ຺ຈປ຺ປມາຓໍ, ສເຈ ປທສາ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ໂຫຕິ ມຄ຺ຄປ຺ປມາຓນ຺ຕິ ເອວໍ ຍຖານຸຣູປໍ ຐານໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປຖວີ ໂຫຕູຕິ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ, ສຫ ອຘິຏ຺ຐາເນນ ປຖວີເຍວ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ປາຬິ –

‘‘ອາກາເສປິ ປລ຺ລງ຺ເກນ ກມຕິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ປກ຺ຂີ ສກຸໂຓຕິ. ປກຕິຍາ ປຖວີກສິຓສມາປຕ຺ຕິຍາ ລາຠີ ໂຫຕິ, ອາກາສໍ ອາວຊ຺ຊຕິ. ອາວຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຎາເຓນ ອຘິຏ຺ຐາຕິ – ‘ປຖວີ ໂຫຕູ’ຕິ. ປຖວີ ໂຫຕິ. ໂສ ອາກາເສ ອນ຺ຕລິກ຺ເຂ ຈງ຺ກມຕິປິ ຕິຏ຺ຐຕິປິ ນິສີທຕິປິ ເສຍ຺ຍມ຺ປິ ກປ຺ເປຕິ. ຍຖາ ມນຸສ຺ສາ ປກຕິຍາ ອນິທ຺ຘິມນ຺ໂຕ ປຖວິຍໍ ຈງ຺ກມນ຺ຕິປິ…ເປ… ເສຍ຺ຍມ຺ປິ ກປ຺ເປນ຺ຕິ, ເອວເມວ ໂສ ອິທ຺ຘິມາ ເຈໂຕວສິປ຺ປຕ຺ໂຕ ອາກາເສ ອນ຺ຕລິກ຺ເຂ ຈງ຺ກມຕິປິ…ເປ… ເສຍ຺ຍມ຺ປິ ກປ຺ເປຕີ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໓.໑໑).

ອາກາເສ ຄນ຺ຕຸກາເມນ ຈ ຠິກ຺ຂຸນາ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸລາຠິນາປິ ຠວິຕພ຺ພໍ. ກສ຺ມາ? ອນ຺ຕເຣ ອຸຕຸສມຸຏ຺ຐານາ ວາ ປພ຺ພຕຣຸກ຺ຂາທໂຍ ໂຫນ຺ຕິ, ນາຄສຸປຓ຺ຓາທໂຍ ວາ ອຸສູຍນ຺ຕາ ມາເປນ຺ຕິ, ເນສໍ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ເຕ ປນ ທິສ຺ວາ ກິໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ? ປາທກຊ຺ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຍ ອາກາໂສ ໂຫຕູຕິ ປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ. ເຖໂຣ ປນາຫ ‘‘ສມາປຕ຺ຕິສມາປຊ຺ຊນໍ, ອາວຸໂສ, ກິມຕ຺ຖິຍໍ, ນນຸ ສມາຫິຕເມວສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ, ເຕນ ຍໍ ຍໍ ຐານໍ ອາກາໂສ ໂຫຕູຕິ ອຘິຏ຺ຐາຕິ, ອາກາໂສເຍວ ໂຫຕີ’’ຕິ. ກິຎ຺ຈາປິ ເອວມາຫ, ອຖ ໂຂ ຕິໂຣກຸຏ຺ຏປາຣິຫາຣິເຍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ.

ອປິຈ ໂອກາເສ ໂອໂຣຫຓຕ຺ຖມ຺ປິ ອິມິນາ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸລາຠິນາ ຠວິຕພ຺ພໍ, ອຍຎ຺ຫິ ສເຈ ອໂນກາເສ ນ຺ຫານຕິຕ຺ເຖ ວາ ຄາມທ຺ວາເຣ ວາ ໂອໂຣຫຕິ. ມຫາຊນສ຺ສ ປາກໂຏ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ອໂນກາສໍ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ໂອກາເສ ໂອຕຣຕີຕິ.

໓໙໖. ອິເມປິ ຈນ຺ທິມສູຣິເຍ ເອວໍມຫິທ຺ຘິເກ ເອວໍມຫານຸຠາເວ ປາຓິນາ ປຣາມສຕິ ປຣິມຊ຺ຊຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຈນ຺ທິມສູຣິຍານໍ ທ຺ວາຈຕ຺ຕາລີສໂຍຊນສຫສ຺ສສ຺ສ ອຸປຣິ ຈຣເຓນ ມຫິທ຺ຘິກຕາ, ຕີສຸ ທີເປສຸ ເອກກ຺ຂເຓ ອາໂລກກຣເຓນ ມຫານຸຠາວຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອວໍ ອຸປຣິ ຈຣຓອາໂລກກຣເຓຫິ ວາ ມຫິທ຺ຘິເກ ເຕເນວ ມຫານຸຠາເວ. ປຣາມສຕີຕິ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫຕິ ເອກເທເສ ວາ ຉຸປຕິ. ປຣິມຊ຺ຊຕີຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ອາທາສຕລໍ ວິຍ ປຣິມຊ຺ຊຕິ. ອຍໍ ປນສ຺ສ ອິທ຺ຘິ ອຠິຎ຺ຎາປາທກຊ຺ຌານວເສເນວ ອິຊ຺ຌຕິ, ນຕ຺ເຖຕ຺ຖ ກສິຓສມາປຕ຺ຕິນິຍໂມ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ປຏິສມ຺ຠິທາຍໍ –

‘‘ອິເມປິ ຈນ຺ທິມສູຣິເຍ…ເປ… ປຣິມຊ຺ຊຕີຕິ ອິຘ ໂສ ອິທ຺ຘິມາ ເຈໂຕວສິປ຺ປຕ຺ໂຕ ຈນ຺ທິມສູຣິເຍ ອາວຊ຺ຊຕິ, ອາວຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຎາເຓນ ອຘິຏ຺ຐາຕິ – ‘ຫຕ຺ຖປາເສ ໂຫຕູ’ຕິ. ຫຕ຺ຖປາເສ ໂຫຕິ. ໂສ ນິສິນ຺ນໂກ ວາ ນິປນ຺ນໂກ ວາ ຈນ຺ທິມສູຣິເຍ ປາຓິນາ ອາມສຕິ ປຣາມສຕິ ປຣິມຊ຺ຊຕິ. ຍຖາ ມນຸສ຺ສາ ປກຕິຍາ ອນິທ຺ຘິມນ຺ໂຕ ກິຎ຺ຈິເທວ ຣູປຄຕໍ ຫຕ຺ຖປາເສ ອາມສນ຺ຕິ ປຣາມສນ຺ຕິ ປຣິມຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເອວເມວ ໂສ ອິທ຺ຘິມາ…ເປ… ປຣິມຊ຺ຊຕີ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໓.໑໒).

ສ຺ວາຍໍ ຍທິ ອິຈ຺ຉຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣາມສິຕຸໍ, ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣາມສຕິ, ຍທິ ປນ ອິເຘວ ນິສິນ຺ນໂກ ວາ ນິປນ຺ນໂກ ວາ ປຣາມສິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ຫຕ຺ຖປາເສ ໂຫຕູຕິ ອຘິຏ຺ຐາຕິ, ອຘິຏ຺ຐານພເລນ ວຓ຺ຏາ ມຸຕ຺ຕຕາລຜລໍ ວິຍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖປາເສ ຐິເຕ ວາ ປຣາມສຕິ, ຫຕ຺ຖໍ ວາ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ. ວຑ຺ເຒນ຺ຕສ຺ສ ປນ ກິໍ ອຸປາທິຓ຺ຓກໍ ວຑ຺ຒຕິ, ອນຸປາທິຓ຺ຓກນ຺ຕິ? ອຸປາທິຓ຺ຓກໍ ນິສ຺ສາຍ ອນຸປາທິຓ຺ຓກໍ ວຑ຺ຒຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຕິປິຏກຈູຬນາຄຕ຺ເຖໂຣ ອາຫ ‘‘ກິໍ ປນາວຸໂສ, ອຸປາທິຓ຺ຓກໍ ຂຸທ຺ທກມ຺ປິ ມຫນ຺ຕມ຺ປິ ນ ໂຫຕິ, ນນຸ ຍທາ ຠິກ຺ຂຸ ຕາລຈ຺ຉິທ຺ທາທີຫິ ນິກ຺ຂມຕິ, ຕທາ ອຸປາທິຓ຺ຓກໍ ຂຸທ຺ທກໍ ໂຫຕິ. ຍທາ ມຫນ຺ຕໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ກໂຣຕິ, ຕທາ ມຫນ຺ຕໍ ໂຫຕິ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວິຍາ’’ຕິ.

ນນ຺ໂທປນນ຺ທນາຄທມນກຖາ

ເອກສ຺ມິໍ ກິຣ ສມເຍ ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ຄຫປຕິ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ສ຺ເວ, ຠນ຺ເຕ, ປຎ຺ຈຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ອມ຺ຫາກໍ ເຄເຫ ຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ປກ຺ກມິ. ຠຄວາ ອຘິວາເສຕ຺ວາ ຕໍທິວສາວເສສໍ ຣຕ຺ຕິຠາຄຎ຺ຈ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸໍ ໂອໂລເກສິ. ອຖສ຺ສ ນນ຺ໂທປນນ຺ໂທ ນາມ ນາຄຣາຊາ ຎາຓມຸເຂ ອາປາຖມາຄຈ຺ຉິ. ຠຄວາ ‘‘ອຍໍ ນາຄຣາຊາ ມຍ຺ຫໍ ຎາຓມຸເຂ ອາປາຖມາຄຈ຺ຉິ, ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ອສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສໂຍ’’ຕິ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ‘‘ອຍໍ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂກ ຕີສຸ ຣຕເນສຸ ອປ຺ປສນ຺ໂນຕິ ທິສ຺ວາ ໂກ ນຸ ໂຂ ອິມໍ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂຕ ວິເວເຈຍ຺ຍາ’’ຕິ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖຣໍ ອທ຺ທສ.

ຕໂຕ ປຠາຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ສຣີຣປຏິຊຄ຺ຄນໍ ກຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອານນ຺ທ, ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂຸສຕານໍ ອາໂຣເຈຫິ ຕຖາຄໂຕ ເທວຈາຣິກໍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ. ຕໍ ທິວສຎ຺ຈ ນນ຺ໂທປນນ຺ທສ຺ສ ອາປານຠູມິໍ ສຊ຺ຊຍິໍສຸ. ໂສ ທິພ຺ພຣຕນປລ຺ລງ຺ເກ ທິພ຺ເພນ ເສຕຈ຺ຉຕ຺ເຕນ ຘາຣິຍມາເນນ ຕິວິຘນາຏເກຫິ ເຈວ ນາຄປຣິສາຍ ຈ ປຣິວຸໂຕ ທິພ຺ພຠາຊເນສຸ ອຸປຏ຺ຐາປິຕໍ ອນ຺ນປານວິຘິໍ ໂອໂລກຍມາໂນ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ອຖ ຠຄວາ ຍຖາ ນາຄຣາຊາ ປສ຺ສຕິ, ຕຖາ ກຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ວິຕານມຕ຺ຖເກເນວ ປຎ຺ຈຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ຕາວຕິໍສເທວໂລກາຠິມຸໂຂ ປາຍາສິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ນນ຺ໂທປນນ຺ທສ຺ສ ນາຄຣາຊສ຺ສ ເອວຣູປໍ ປາປກໍ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ – ‘‘ອິເມ ຫິ ນາມ ມຸຓ຺ຑກາ ສມຓກາ ອມ຺ຫາກໍ ອຸປຣູປຣິຠວເນນ ເທວານໍ ຕາວຕິໍສານໍ ຠວນໍ ປວິສນ຺ຕິປິ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິປິ, ນ ທານິ ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອິເມສໍ ອມ຺ຫາກໍ ມຕ຺ຖເກ ປາທປໍສຸໍ ໂອກິຣນ຺ຕານໍ ຄນ຺ຕຸໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸຏ຺ຐາຍ ສິເນຣຸປາທໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ວິຊຫິຕ຺ວາ ສິເນຣຸໍ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ໂຠເຄຫິ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຸປຣິ ຜຓໍ ກຕ຺ວາ ຕາວຕິໍສຠວນໍ ອວກຸຊ຺ເຊນ ຜເຓນ ຄເຫຕ຺ວາ ອທສ຺ສນໍ ຄເມສິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຣຏ຺ຐປາໂລ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ ‘‘ປຸພ຺ເພ, ຠນ຺ເຕ, ອິມສ຺ມິໍ ປເທເສ ຐິໂຕ ສິເນຣຸໍ ປສ຺ສາມິ, ສິເນຣຸປຣິຠຓ຺ຑໍ ປສ຺ສາມິ, ຕາວຕິໍສໍ ປສ຺ສາມິ, ເວຊຍນ຺ຕໍ ປສ຺ສາມິ, ເວຊຍນ຺ຕສ຺ສ ປາສາທສ຺ສ ອຸປຣິ ຘຊໍ ປສ຺ສາມິ. ໂກ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ເຫຕຸ ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ, ຍໍ ເອຕຣຫິ ເນວ ສິເນຣຸໍ ປສ຺ສາມິ…ເປ… ນ ເວຊຍນ຺ຕສ຺ສ ປາສາທສ຺ສ ອຸປຣິ ຘຊໍ ປສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ອຍໍ, ຣຏ຺ຐປາລ, ນນ຺ໂທປນນ຺ໂທ ນາມ ນາຄຣາຊາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ກຸປິໂຕ ສິເນຣຸໍ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ໂຠເຄຫິ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຸປຣິ ຜເຓນ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອນ຺ຘກາຣໍ ກຕ຺ວາ ຐິໂຕ’’ຕິ. ‘‘ທເມມິ ນໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ນ ຠຄວາ ອນຸຊານິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຠທ຺ທິໂຍ ອາຍສ຺ມາ ຣາຫຸໂລຕິ ອນຸກ຺ກເມນ ສພ຺ເພປິ ຠິກ຺ຂູ ອຸຏ຺ຐຫິໍສຸ. ນ ຠຄວາ ອນຸຊານິ.

ອວສາເນ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖໂຣ ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ທເມມິ ນ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ‘‘ທເມຫິ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານາ’’ຕິ ຠຄວາ ອນຸຊານິ. ເຖໂຣ ອຕ຺ຕຠາວໍ ວິຊຫິຕ຺ວາ ມຫນ຺ຕໍ ນາຄຣາຊວຓ຺ຓໍ ອຠິນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ນນ຺ໂທປນນ຺ທໍ ຈຸທ຺ທສກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ໂຠເຄຫິ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຜຓມຕ຺ຖເກ ອຕ຺ຕໂນ ຜຓໍ ຐເປຕ຺ວາ ສິເນຣຸນາ ສທ຺ຘິໍ ອຠິນິປ຺ປີເຬສິ. ນາຄຣາຊາ ປຘູມາຍິ. ເຖໂຣປິ ນ ຕຸຍ຺ຫໍເຍວ ສຣີເຣ ຘູໂມ ອຕ຺ຖິ, ມຍ຺ຫມ຺ປິ ອຕ຺ຖີຕິ ປຘູມາຍິ. ນາຄຣາຊສ຺ສ ຘູໂມ ເຖຣໍ ນ ພາຘຕິ. ເຖຣສ຺ສ ປນ ຘູໂມ ນາຄຣາຊານໍ ພາຘຕິ. ຕໂຕ ນາຄຣາຊາ ປຊ຺ຊລິ. ເຖໂຣປິ ນ ຕຸຍ຺ຫໍເຍວ ສຣີເຣ ອຄ຺ຄິ ອຕ຺ຖິ, ມຍ຺ຫມ຺ປິ ອຕ຺ຖີຕິ ປຊ຺ຊລິ. ນາຄຣາຊສ຺ສ ເຕໂຊ ເຖຣໍ ນ ພາຘຕິ. ເຖຣສ຺ສ ປນ ເຕໂຊ ນາຄຣາຊານໍ ພາຘຕິ. ນາຄຣາຊາ ອຍໍ ມໍ ສິເນຣຸນາ ອຠິນິປ຺ປີເຬຕ຺ວາ ຘູມາຍຕິ ເຈວ ປຊ຺ຊລຕິ ຈາຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ໂຠ ຕ຺ວໍ ໂກສີ’’ຕິ ປຏິປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອຫໍ ໂຂ, ນນ຺ທ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ’’ຕິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຕ຺ຕໂນ ຠິກ຺ຂຸຠາເວນ ຕິຏ຺ຐາຫີ’’ຕິ.

ເຖໂຣ ຕໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ວິຊຫິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ທກ຺ຂິຓກຓ຺ຓໂສເຕນ ປວິສິຕ຺ວາ ວາມກຓ຺ຓໂສເຕນ ນິກ຺ຂມິ, ວາມກຓ຺ຓໂສເຕນ ປວິສິຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓກຓ຺ຓໂສເຕນ ນິກ຺ຂມິ, ຕຖາ ທກ຺ຂິຓນາສໂສເຕນ ປວິສິຕ຺ວາ ວາມນາສໂສເຕນ ນິກ຺ຂມິ, ວາມນາສໂສເຕນ ປວິສິຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓນາສໂສເຕນ ນິກ຺ຂມິ. ຕໂຕ ນາຄຣາຊາ ມຸຂໍ ວິວຣິ. ເຖໂຣ ມຸເຂນ ປວິສິຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕກຸຈ຺ຉິຍໍ ປາຈີເນນ ຈ ປຈ຺ຉິເມນ ຈ ຈງ຺ກມຕິ. ຠຄວາ ‘‘ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ມນສິກໂຣຫິ ມຫິທ຺ຘິໂກ ເອສ ນາໂຄ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອິທ຺ຘິປາທາ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ຍານີກຕາ ວຕ຺ຖຸກຕາ ອນຸຏ຺ຐິຕາ ປຣິຈິຕາ ສຸສມາຣທ຺ຘາ, ຕິຏ຺ຐຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ນນ຺ໂທປນນ຺ໂທ, ອຫໍ ນນ຺ໂທປນນ຺ທສທິສານໍ ນາຄຣາຊານໍ ສຕມ຺ປິ ສຫສ຺ສມ຺ປິ ສຕສຫສ຺ສມ຺ປິ ທເມຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ອາຫ.

ນາຄຣາຊາ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ປວິສນ຺ໂຕ ຕາວ ເມ ນ ທິຏ຺ໂຐ, ນິກ຺ຂມນກາເລ ທານິ ນໍ ທາຐນ຺ຕເຣ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສງ຺ຂາທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມ ຠນ຺ເຕ, ມາ ມໍ ອນ຺ໂຕກຸຈ຺ຉິຍໍ ອປຣາປຣໍ ຈງ຺ກມນ຺ໂຕ ພາຘຍິຕ຺ຖາຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ພຫິ ອຏ຺ຐາສິ. ນາຄຣາຊາ ອຍໍ ໂສຕິ ທິສ຺ວາ ນາສວາຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊິ. ເຖໂຣ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິ. ໂລມກູປມ຺ປິສ຺ສ ວາໂຕ ຈາເລຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ອວເສສາ ຠິກ຺ຂູ ກິຣ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສພ຺ພປາຏິຫາຣິຍານິ ກາຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຸໍ, ອິມໍ ປນ ຐານໍ ປຕ຺ວາ ເອວໍ ຂິປ຺ປນິສນ຺ຕິໂນ ຫຸຕ຺ວາ ສມາປຊ຺ຊິຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ເຕສໍ ຠຄວາ ນາຄຣາຊທມນໍ ນານຸຊານິ.

ນາຄຣາຊາ ‘‘ອຫໍ ອິມສ຺ສ ສມຓສ຺ສ ນາສວາເຕນ ໂລມກູປມ຺ປິ ຈາເລຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍ, ມຫິທ຺ຘິໂກ ສມໂຓ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ເຖໂຣ ອຕ຺ຕຠາວໍ ວິຊຫິຕ຺ວາ ສຸປຓ຺ຓຣູປໍ ອຠິນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ສຸປຓ຺ຓວາຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ນາຄຣາຊານໍ ອນຸພນ຺ຘິ. ນາຄຣາຊາ ຕໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ວິຊຫິຕ຺ວາ ມາຓວກວຓ຺ຓໍ ອຠິນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ເຖຣສ຺ສ ປາເທ ວນ຺ທິ. ເຖໂຣ ‘‘ສຕ຺ຖາ, ນນ຺ທ, ອາຄໂຕ, ເອຫິ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ນາຄຣາຊານໍ ທມຍິຕ຺ວາ ນິພ຺ພິສໍ ກຕ຺ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ. ນາຄຣາຊາ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ອາຫ. ຠຄວາ ‘‘ສຸຂີ ໂຫຫິ, ນາຄຣາຊາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ນິເວສນໍ ອຄມາສິ.

ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ‘‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຕິທິວາ ອາຄຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ອາຫ. ໂມຄ຺ຄລ຺ລານສ຺ສ ຈ ນນ຺ໂທປນນ຺ທສ຺ສ ຈ ສງ຺ຄາໂມ ອໂຫສີຕິ. ກສ຺ສ, ຠນ຺ເຕ, ຊໂຍ, ກສ຺ສ ປຣາຊໂຍຕິ. ໂມຄ຺ຄລ຺ລານສ຺ສ ຊໂຍ, ນນ຺ທສ຺ສ ປຣາຊໂຍຕິ. ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ‘‘ອຘິວາເສຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ເອກປຏິປາຏິຍາ ຠຕ຺ຕໍ, ສຕ຺ຕາຫໍ ເຖຣສ຺ສ ສກ຺ກາຣໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ພຸທ຺ຘປມຸຂານໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂຸສຕານໍ ມຫາສກ຺ກາຣໍ ອກາສິ. ອິຕິ ອິມໍ ອິມສ຺ມິໍ ນນ຺ໂທປນນ຺ທທມເນ ກຕໍ ມຫນ຺ຕໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍທາ ມຫນ຺ຕໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ກໂຣຕິ, ຕທາ ມຫນ຺ຕໍ ໂຫຕິ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວິຍາ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕປິ ຠິກ຺ຂູ ອຸປາທິຓ຺ຓກໍ ນິສ຺ສາຍ ອນຸປາທິຓ຺ຓກເມວ ວຑ຺ຒຕີຕິ ອາຫໍສຸ. ອຍເມວ ເຈຕ຺ຖ ຍຸຕ຺ຕິ.

ໂສ ເອວໍ ກຕ຺ວາ ນ ເກວລໍ ຈນ຺ທິມສູຣິເຍ ປຣາມສຕິ. ສເຈ ອິຈ຺ຉຕິ ປາທກຖລິກໍ ກຕ຺ວາ ປາເທ ຐເປຕິ, ປີຐໍ ກຕ຺ວາ ນິສີທຕິ, ມຎ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊຕິ, ອປສ຺ເສນຜລກໍ ກຕ຺ວາ ອປສ຺ສຍຕິ. ຍຖາ ຈ ເອໂກ, ເອວໍ ອປໂຣປິ. ອເນເກສຸປິ ຫິ ຠິກ຺ຂຸສຕສຫສ຺ເສສຸ ເອວໍ ກໂຣນ຺ເຕສຸ ເຕສຎ຺ຈ ເອກເມກສ຺ສ ຕເຖວ ອິຊ຺ຌຕິ. ຈນ຺ທິມສູຣິຍານຎ຺ຈ ຄມນມ຺ປິ ອາໂລກກຣຓມ຺ປິ ຕເຖວ ໂຫຕິ. ຍຖາ ຫິ ປາຕິສຫສ຺ເສສຸ ອຸທກປູເຣສຸ ສພ຺ພປາຕີສຸ ຈ ຈນ຺ທມຓ຺ຑລານິ ທິສ຺ສນ຺ຕິ. ປາກຕິກເມວ ຈ ຈນ຺ທສ຺ສ ຄມນໍ ອາໂລກກຣຓຎ຺ຈ ໂຫຕິ. ຕຖູປມເມຕໍ ປາຏິຫາຣິຍໍ.

໓໙໗. ຍາວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາປີຕິ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກມ຺ປິ ປຣິຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາ. ກາເຍນ ວສໍ ວຕ຺ເຕຕີຕິ ຕຕ຺ຖ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ກາເຍນ ອຕ຺ຕໂນ ວສໍ ວຕ຺ເຕຕິ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ ປາຬິໍ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ປາຬິ –

‘‘ຍາວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາປິ ກາເຍນ ວສໍ ວຕ຺ເຕຕີຕິ. ສເຈ ໂສ ອິທ຺ຘິມາ ເຈໂຕວສິປ຺ປຕ຺ໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໍ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ທູເຣປິ ສນ຺ຕິເກ ອຘິຏ຺ຐາຕິ ສນ຺ຕິເກ ໂຫຕູຕິ, ສນ຺ຕິເກ ໂຫຕິ. ສນ຺ຕິເກປິ ທູເຣ ອຘິຏ຺ຐາຕິ ທູເຣ ໂຫຕູຕິ, ທູເຣ ໂຫຕິ. ພຫຸກມ຺ປິ ໂຖກນ຺ຕິ ອຘິຏ຺ຐາຕິ ໂຖກໍ ໂຫຕູຕິ, ໂຖກໍ ໂຫຕິ. ໂຖກມ຺ປິ ພຫຸກນ຺ຕິ ອຘິຏ຺ຐາຕິ ພຫຸກໍ ໂຫຕູຕິ, ພຫຸກໍ ໂຫຕິ. ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ຕສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ຣູປໍ ປສ຺ສຕິ. ທິພ຺ພາຍ ໂສຕຘາຕຸຍາ ຕສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ສທ຺ທໍ ສຸຓາຕິ. ເຈໂຕປຣິຍຎາເຓນ ຕສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ປຊານາຕິ. ສເຈ ໂສ ອິທ຺ຘິມາ ເຈໂຕວສິປ຺ປຕ຺ໂຕ ທິສ຺ສມາເນນ ກາເຍນ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໍ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ກາຍວເສນ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຓາເມຕິ, ກາຍວເສນ ຈິຕ຺ຕໍ ອຘິຏ຺ຐາຕິ, ກາຍວເສນ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຓາເມຕ຺ວາ ກາຍວເສນ ຈິຕ຺ຕໍ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ສຸຂສຎ຺ຎຎ຺ຈ ລຫຸສຎ຺ຎຎ຺ຈ ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາ ທິສ຺ສມາເນນ ກາເຍນ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ສເຈ ໂສ ອິທ຺ຘິມາ ເຈໂຕວສິປ຺ປຕ຺ໂຕ ອທິສ຺ສມາເນນ ກາເຍນ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໍ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ຈິຕ຺ຕວເສນ ກາຍໍ ປຣິຓາເມຕິ, ຈິຕ຺ຕວເສນ ກາຍໍ ອຘິຏ຺ຐາຕິ. ຈິຕ຺ຕວເສນ ກາຍໍ ປຣິຓາເມຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕວເສນ ກາຍໍ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ສຸຂສຎ຺ຎຎ຺ຈ ລຫຸສຎ຺ຎຎ຺ຈ ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາ ອທິສ຺ສມາເນນ ກາເຍນ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ໂສ ຕສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ປຸຣໂຕ ຣູປໍ ອຠິນິມ຺ມິນາຕິ ມໂນມຍໍ ສພ຺ພງ຺ຄປຎ຺ຈງ຺ຄິໍ ອຫີນິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ສເຈ ໂສ ອິທ຺ຘິມາ ຈງ຺ກມຕິ, ນິມ຺ມິໂຕປິ ຕຕ຺ຖ ຈງ຺ກມຕິ. ສເຈ ໂສ ອິທ຺ຘິມາ ຕິຏ຺ຐຕິ, ນິສີທຕິ, ເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຕິ, ນິມ຺ມິໂຕປິ ຕຕ຺ຖ ເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຕິ. ສເຈ ໂສ ອິທ຺ຘິມາ ຘູມາຍຕິ, ປຊ຺ຊລຕິ, ຘມ຺ມໍ ຠາສຕິ, ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ປຎ຺ຫໍ ປຸຏ຺ໂຐ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ, ນິມ຺ມິໂຕປິ ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຫໍ ປຸຏ຺ໂຐ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ. ສເຈ ໂສ ອິທ຺ຘິມາ ເຕນ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ສທ຺ຘິໍ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ, ສລ຺ລປຕິ, ສາກຈ຺ຉໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ນິມ຺ມິໂຕປິ ຕຕ຺ຖ ເຕນ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ສທ຺ຘິໍ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ, ສລ຺ລປຕິ, ສາກຈ຺ຉໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ. ຍໍ ຍເທວ ຫິ ໂສ ອິທ຺ຘິມາ ກໂຣຕິ, ຕໍ ຕເທວ ນິມ຺ມິໂຕ ກໂຣຕີ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໓.໑໒).

ຕຕ຺ຖ ທູເຣປິ ສນ຺ຕິເກ ອຘິຏ຺ຐາຕີຕິ ປາທກຊ຺ຌານໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ທູເຣ ເທວໂລກໍ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໍ ວາ ອາວຊ຺ຊຕິ ສນ຺ຕິເກ ໂຫຕູຕິ. ອາວຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ປຸນ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຎາເຓນ ອຘິຏ຺ຐາຕິ ສນ຺ຕິເກ ໂຫຕູຕິ, ສນ຺ຕິເກ ໂຫຕິ. ເອສ ນໂຍ ເສສປເທສຸປິ.

ຕຕ຺ຖ ໂກ ທູຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສນ຺ຕິກໍ ອກາສີຕິ? ຠຄວາ. ຠຄວາ ຫິ ຍມກປາຏິຫາຣິຍາວສາເນ ເທວໂລກໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຍຸຄນ຺ຘຣຎ຺ຈ ສິເນຣຸຎ຺ຈ ສນ຺ຕິເກ ກຕ຺ວາ ປຖວີຕລໂຕ ເອກປາທໍ ຍຸຄນ຺ຘເຣ ປຕິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ທຸຕິຍໍ ສິເນຣຸມຕ຺ຖເກ ຐເປສິ. ອຎ຺ໂຎ ໂກ ອກາສິ? ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖໂຣ. ເຖໂຣ ຫິ ສາວຕ຺ຖິໂຕ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ນິກ຺ຂນ຺ຕໍ ທ຺ວາທສໂຍຊນິກໍ ປຣິສໍ ຕິໍສໂຍຊນໍ ສງ຺ກສ຺ສນຄຣມຄ຺ຄໍ ສງ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ສມ຺ປາເປສິ.

ອປິຈ ຕມ຺ພປຓ຺ຓິທີເປ ຈູຬສມຸທ຺ທຕ຺ເຖໂຣປິ ອກາສິ. ທຸພ຺ຠິກ຺ຂສມເຍ ກິຣ ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ປາໂຕວ ສຕ຺ຕ ຠິກ຺ຂຸສຕານິ ອາຄມໍສຸ. ເຖໂຣ ‘‘ມຫາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ກຸຫິໍ ຠິກ຺ຂາຈາໂຣ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ສກລຕມ຺ພປຓ຺ຓິທີເປ ອທິສ຺ວາ ‘‘ປຣຕີເຣ ປາຏລິປຸຕ຺ເຕ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ທິສ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ‘‘ເອຖາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂາຈາຣໍ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ປຖວິໍ ສງ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປາຏລິປຸຕ຺ຕໍ ຄໂຕ. ຠິກ຺ຂູ ‘‘ກຕຣໍ, ຠນ຺ເຕ, ອິມໍ ນຄຣ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ປາຏລິປຸຕ຺ຕໍ, ອາວຸໂສຕິ. ປາຏລິປຸຕ຺ຕໍ ນາມ ທູເຣ ຠນ຺ເຕຕິ. ອາວຸໂສ, ມຫລ຺ລກຕ຺ເຖຣາ ນາມ ທູເຣປິ ຄເຫຕ຺ວາ ສນ຺ຕິເກ ກໂຣນ຺ຕີຕິ. ມຫາສມຸທ຺ໂທ ກຸຫິໍ, ຠນ຺ເຕຕິ? ນນຸ, ອາວຸໂສ, ອນ຺ຕຣາ ເອກໍ ນີລມາຕິກໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຄຕຕ຺ຖາຕິ? ອາມ, ຠນ຺ເຕ. ມຫາສມຸທ຺ໂທ ປນ ມຫນ຺ໂຕຕິ. ອາວຸໂສ, ມຫລ຺ລກຕ຺ເຖຣາ ນາມ ມຫນ຺ຕມ຺ປິ ຂຸທ຺ທກໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ.

ຍຖາ ຈາຍໍ, ເອວໍ ຕິສ຺ສທຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣປິ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ນ຺ຫາຍິຕ຺ວາ ກຕຸຕ຺ຕຣາສງ຺ໂຄ ມຫາໂພຘິໍ ວນ຺ທິສ຺ສາມີຕິ ຈິຕ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ສນ຺ຕິເກ ອກາສິ.

ສນ຺ຕິກໍ ປນ ຄເຫຕ຺ວາ ໂກ ທູຣມກາສີຕິ? ຠຄວາ. ຠຄວາ ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ອງ຺ຄຸລິມາລສ຺ສ (ມ. ນິ. ໒.໓໔໘) ຈ ອນ຺ຕຣໍ ສນ຺ຕິກມ຺ປິ ທູຣມກາສີຕິ.

ອຖ ໂກ ພຫຸກໍ ໂຖກໍ ອກາສີຕິ? ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖໂຣ. ຣາຊຄເຫ ກິຣ ນກ຺ຂຕ຺ຕທິວເສ ປຎ຺ຈສຕາ ກຸມາຣິໂຍ ຈນ຺ທປູເວ ຄເຫຕ຺ວາ ນກ຺ຂຕ຺ຕກີຬນຕ຺ຖາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິໂຍ ຠຄວນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ກິຎ຺ຈິ ນາທໍສຸ. ປຈ຺ຉໂຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ປນ ເຖຣໍ ທິສ຺ວາ ອມ຺ຫາກໍ ເຖໂຣ ເອຕິ ປູວໍ ທສ຺ສາມາຕິ ສພ຺ພາ ປູເວ ຄເຫຕ຺ວາ ເຖຣໍ ອຸປສງ຺ກມິໍສຸ. ເຖໂຣ ປຕ຺ຕໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ເອກປຕ຺ຕປູຣມຕ຺ຕມກາສິ. ຠຄວາ ເຖຣໍ ອາຄມຍມາໂນ ປຸຣໂຕ ນິສີທິ. ເຖໂຣ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ອທາສິ.

ອິລ຺ລິສເສຏ຺ຐິວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປນ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖໂຣ ໂຖກໍ ພຫຸກມກາສິ, ກາກວລິຍວຕ຺ຖຸສ຺ມິຎ຺ຈ ຠຄວາ. ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖໂຣ ກິຣ ສຕ຺ຕາຫໍ ສມາປຕ຺ຕິຍາ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ທລິທ຺ທສງ຺ຄຫໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ກາກວລິຍສ຺ສ ນາມ ທຸຄ຺ຄຕມນຸສ຺ສສ຺ສ ຆຣທ຺ວາເຣ ອຏ຺ຐາສິ. ຕສ຺ສ ຊາຍາ ເຖຣໍ ທິສ຺ວາ ປຕິໂນ ປກ຺ກໍ ອໂລຓມ຺ພິລຍາຄຸໍ ປຕ຺ເຕ ອາກິຣິ. ເຖໂຣ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ຫຕ຺ເຖ ຐເປສິ. ຠຄວາ ມຫາຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ປໂຫນກໍ ກຕ຺ວາ ອຘິຏ຺ຐາສິ. ເອກປຕ຺ເຕນ ອາຠຕາ ສພ຺ເພສໍ ປໂຫສິ. ກາກວລິໂຍປິ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ເສຏ຺ຐິຏ຺ຐານໍ ອລຕ຺ຖາຕິ.

ນ ເກວລຎ຺ຈ ໂຖກສ຺ສ ພຫຸກຣຓໍ, ມຘຸຣໍ ອມຘຸຣໍ, ອມຘຸຣໍ ມຘຸຣນ຺ຕິອາທີສຸປິ ຍໍ ຍໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ສພ຺ພໍ ອິທ຺ຘິມໂຕ ອິຊ຺ຌຕິ. ຕຖາ ຫິ ມຫາອນຸຬຕ຺ເຖໂຣ ນາມ ສມ຺ພຫຸເລ ຠິກ຺ຂູ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ສຸກ຺ຂຠຕ຺ຕເມວ ລຠິຕ຺ວາ ຄງ຺ຄາຕີເຣ ນິສີທິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊມາເນ ທິສ຺ວາ ຄງ຺ຄາຍ ອຸທກໍ ສປ຺ປິມຓ຺ຑນ຺ຕິ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ສາມເຓຣານໍ ສຎ຺ຎໍ ອທາສິ. ເຕ ຖາລເກຫິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອທໍສຸ. ສພ຺ເພ ມຘຸເຣນ ສປ຺ປິມຓ຺ເຑນ ຠຸຎ຺ຊິໍສູຕິ.

ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາຕິ ອິເຘວ ຐິໂຕ ອາໂລກໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ຣູປໍ ປສ຺ສຕິ. ອິເຘວ ຈ ຐິໂຕ ສພ຺ພໍ ຕສ຺ສ ຠາສໂຕ ສທ຺ທໍ ສຸຓາຕິ. ຈິຕ຺ຕໍ ປຊານາຕິ. ກາຍວເສນ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຓາເມຕີຕິ ກຣຊກາຍສ຺ສ ວເສນ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຓາເມຕິ. ປາທກຊ຺ຌານຈິຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກາເຍ ອາໂຣເປຕິ. ກາຍານຸຄຕິກໍ ກໂຣຕິ ທນ຺ຘຄມນໍ. ກາຍຄມນໍ ຫິ ທນ຺ຘໍ ໂຫຕິ. ສຸຂສຎ຺ຎຎ຺ຈ ລຫຸສຎ຺ຎຎ຺ຈ ໂອກ຺ກມຕີຕິ ປາທກຊ຺ຌານາຣມ຺ມເຓນ ອິທ຺ຘິຈິຕ຺ເຕນ ສຫຊາຕໍ ສຸຂສຎ຺ຎຎ຺ຈ ລຫຸສຎ຺ຎຎ຺ຈ ໂອກ຺ກມຕິ ປວິສຕິ ຜສ຺ເສຕິ ສມ຺ປາປຸຓາຕິ. ສຸຂສຎ຺ຎາ ນາມ ອຸເປກ຺ຂາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສຎ຺ຎາ. ອຸເປກ຺ຂາ ຫິ ສນ຺ຕໍ ສຸຂນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ສາເຍວ ຈ ສຎ຺ຎາ ນີວຣເຓຫິ ເຈວ ວິຕກ຺ກາທີຫິ ປຈ຺ຈນີເກຫິ ຈ ວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ລຫຸສຎ຺ຎາຕິປິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕໍ ໂອກ຺ກນ຺ຕສ຺ສ ປນສ຺ສ ກຣຊກາໂຍປິ ຕູລປິຈຸ ວິຍ ສລ຺ລຫຸໂກ ໂຫຕິ. ໂສ ເອວໍ ວາຍຸກ຺ຂິຕ຺ຕຕູລປິຈຸນາ ວິຍ ສລ຺ລຫຸເກນ ທິສ຺ສມາເນນ ກາເຍນ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ເອວໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຈ ສເຈ ອິຈ຺ຉຕິ ປຖວີກສິຓວເສນ ອາກາເສ ມຄ຺ຄໍ ນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ປທສາ ຄຈ຺ຉຕິ. ສເຈ ອິຈ຺ຉຕິ ວາໂຍກສິຓວເສນ ວາຍຸໍ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຕູລປິຈຸ ວິຍ ວາຍຸນາ ຄຈ຺ຉຕິ. ອປິຈ ຄນ຺ຕຸກາມຕາ ເອວ ເອຕ຺ຖ ປມາຓໍ. ‘‘ສຕິ ຫິ ຄນ຺ຕຸກາມຕາຍ’’ ເອວໍ ກຕຈິຕ຺ຕາຘິຏ຺ຐາໂນ ອຘິຏ຺ຐານເວຄຸກ຺ຂິຕ຺ໂຕວ ໂສ ອິສ຺ສາສຂິຕ຺ຕສໂຣ ວິຍ ທິສ຺ສມາໂນ ຄຈ຺ຉຕິ.

ຈິຕ຺ຕວເສນ ກາຍໍ ປຣິຓາເມຕີຕິ ກາຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຈິຕ຺ເຕ ອາໂຣເປຕິ. ຈິຕ຺ຕານຸຄຕິກໍ ກໂຣຕິ ສີຆຄມນໍ. ຈິຕ຺ຕຄມນໍ ຫິ ສີຆໍ ໂຫຕິ. ສຸຂສຎ຺ຎຎ຺ຈ ລຫຸສຎ຺ຎຎ຺ຈ ໂອກ຺ກມຕີຕິ ຣູປກາຍາຣມ຺ມເຓນ ອິທ຺ຘິຈິຕ຺ເຕນ ສຫຊາຕໍ ສຸຂສຎ຺ຎຎ຺ຈ ລຫຸສຎ຺ຎຎ຺ຈ ໂອກ຺ກມຕີຕິ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ ປນ ຈິຕ຺ຕຄມນເມວ ໂຫຕິ. ເອວໍ ອທິສ຺ສມາເນນ ກາເຍນ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປນາຍໍ ກິໍ ຕສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ຄຈ຺ຉຕິ, ອຸທາຫຸ ຐິຕິກ຺ຂເຓ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ວາຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕີສຸປິ ຂເຓສຸ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ເຖໂຣ ອາຫ. ກິໍ ປນ ໂສ ສຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ ນິມ຺ມິຕໍ ເປເສຕີຕິ. ຍຖາຣຸຈິ ກໂຣຕິ. ອິຘ ປນສ຺ສ ສຍໍ ຄມນເມວ ອາຄຕໍ.

ມໂນມຍນ຺ຕິ ອຘິຏ຺ຐານມເນນ ນິມ຺ມິຕຕ຺ຕາ ມໂນມຍໍ. ອຫີນິນ຺ທ຺ຣິຍນ຺ຕິ ອິທໍ ຈກ຺ຂຸໂສຕາທີນໍ ສຓ຺ຐານວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິມ຺ມິຕຣູເປ ປນ ປສາໂທ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ສເຈ ອິທ຺ຘິມາ ຈງ຺ກມຕິ ນິມ຺ມິໂຕປິ ຕຕ຺ຖ ຈງ຺ກມຕີຕິອາທິ ສພ຺ພໍ ສາວກນິມ຺ມິຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ພຸທ຺ຘນິມ຺ມິໂຕ ປນ ຍໍ ຍໍ ຠຄວາ ກໂຣຕິ, ຕໍ ຕມ຺ປິ ກໂຣຕິ. ຠຄວໂຕ ຣຸຈິວເສນ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ກໂຣຕີຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຍໍ ໂສ ອິທ຺ຘິມາ ອິເຘວ ຐິໂຕ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ປສ຺ສຕິ, ທິພ຺ພາຍ ໂສຕຘາຕຸຍາ ສທ຺ທໍ ສຸຓາຕິ, ເຈໂຕປຣິຍຎາເຓນ ຈິຕ຺ຕໍ ປຊານາຕິ, ນ ເອຕ຺ຕາວຕາ ກາເຍນ ວສໍ ວຕ຺ເຕຕິ. ຍມ຺ປິ ໂສ ອິເຘວ ຐິໂຕ ເຕນ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ສທ຺ຘິໍ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ ສລ຺ລປຕິ ສາກຈ຺ຉໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ເອຕ຺ຕາວຕາປິ ນ ກາເຍນ ວສໍ ວຕ຺ເຕຕິ. ຍມ຺ປິສ຺ສ ທູເຣປິ ສນ຺ຕິເກ ອຘິຏ຺ຐາຕີຕິອາທິກໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ, ເອຕ຺ຕາວຕາປິ ນ ກາເຍນ ວສໍ ວຕ຺ເຕຕິ. ຍມ຺ປິ ໂສ ທິສ຺ສມາເນນ ວາ ອທິສ຺ສມາເນນ ວາ ກາເຍນ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ເອຕ຺ຕາວຕາປິ ນ ກາເຍນ ວສໍ ວຕ຺ເຕຕິ. ຍຎ຺ຈ ໂຂ ໂສ ຕສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ປຸຣໂຕ ຣູປໍ ອຠິນິມ຺ມິນາຕີຕິອາທິນາ ນເຍນ ວຸຕ຺ຕວິຘານໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ເອຕ຺ຕາວຕາ ກາເຍນ ວສໍ ວຕ຺ເຕຕິ ນາມໍ. ເສສໍ ປເນຕ຺ຖ ກາເຍນ ວສໍ ວຕ຺ຕນາຍ ປຸພ຺ພຠາຄທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຍໍ ຕາວ ອຘິຏ຺ຐານາ ອິທ຺ຘິ.

໓໙໘. ວິກຸພ຺ພນາຍ ປນ ມໂນມຍາຍ ຈ ອິທໍ ນານາກຣຓໍ. ວິກຸພ຺ພນໍ ຕາວ ກໂຣນ຺ເຕນ ‘‘ໂສ ປກຕິວຓ຺ຓໍ ວິຊຫິຕ຺ວາ ກຸມາຣກວຓ຺ຓໍ ວາ ທສ຺ເສຕິ, ນາຄວຓ຺ຓໍ ວາ ທສ຺ເສຕິ, ສຸປຓ຺ຓວຓ຺ຓໍ ວາ ທສ຺ເສຕິ, ອສຸຣວຓ຺ຓໍ ວາ ທສ຺ເສຕິ, ອິນ຺ທວຓ຺ຓໍ ວາ ທສ຺ເສຕິ, ເທວວຓ຺ຓໍ ວາ ທສ຺ເສຕິ, ພ຺ຣຫ຺ມວຓ຺ຓໍ ວາ ທສ຺ເສຕິ, ສມຸທ຺ທວຓ຺ຓໍ ວາ ທສ຺ເສຕິ, ປພ຺ພຕວຓ຺ຓໍ ວາ ທສ຺ເສຕິ, ສີຫວຓ຺ຓໍ ວາ ທສ຺ເສຕິ, ພ຺ຍຄ຺ຆວຓ຺ຓໍ ວາ ທສ຺ເສຕິ, ທີປິວຓ຺ຓໍ ວາ ທສ຺ເສຕິ, ຫຕ຺ຖິມ຺ປິ ທສ຺ເສຕິ, ອສ຺ສມ຺ປິ ທສ຺ເສຕິ, ຣຖມ຺ປິ ທສ຺ເສຕິ, ປຕ຺ຕິມ຺ປິ ທສ຺ເສຕິ, ວິວິຘມ຺ປິ ເສນາພ຺ຍູຫໍ ທສ຺ເສຕີ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໓.໑໓) ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕສຸ ກຸມາຣກວຓ຺ຓາທີສຸ ຍໍ ຍໍ ອາກງ຺ຂຕິ, ຕໍ ຕໍ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ. ອຘິຏ຺ຐຫນ຺ເຕນ ຈ ປຖວີກສິຓາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣາຣມ຺ມຓໂຕ ອຠິຎ຺ຎາປາທກຊ຺ຌານໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ອຕ຺ຕໂນ ກຸມາຣກວຓ຺ໂຓ ອາວຊ຺ຊິຕພ຺ໂພ. ອາວຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຣິກມ຺ມາວສາເນ ປຸນ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຍ ເອວຣູໂປ ນາມ ກຸມາຣໂກ ໂຫມີຕິ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ. ສຫ ອຘິຏ຺ຐານຈິຕ຺ເຕນ ກຸມາຣໂກ ໂຫຕິ ເທວທຕ຺ໂຕ ວິຍ (ຈູຬວ. ໓໓໓). ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ.

ຫຕ຺ຖິມ຺ປິ ທສ຺ເສຕີຕິອາທິ ປເນຕ຺ຖ ພຫິທ຺ຘາປິ ຫຕ຺ຖິອາທິທສ຺ສນວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຫຕ຺ຖີ ໂຫມີຕິ ອນຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖີ ໂຫຕູຕິ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ, ອສ຺ສາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍຕິ. ອຍໍ ວິກຸພ຺ພນາ ອິທ຺ຘິ.

໓໙໙. ມໂນມຍໍ ກາຕຸກາໂມ ປນ ປາທກຊ຺ຌານໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ກາຍໍ ຕາວ ອາວຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ສຸສິໂຣ ໂຫຕູຕິ ອຘິຏ຺ຐາຕິ, ສຸສິໂຣ ໂຫຕິ. ອຖສ຺ສ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອຎ຺ຎໍ ກາຍໍ ອາວຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອຘິຏ຺ຐາຕິ, ຕສ຺ສ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອຎ຺ໂຎ ກາໂຍ ໂຫຕູຕິ. ໂສ ຕໍ ມຸຎ຺ຊມ຺ຫາ ອີສິກໍ ວິຍ ໂກສິຍາ ອສິໍ ວິຍ ກຣຓ຺ຑາຍ ອຫິໍ ວິຍ ຈ ອພ຺ພາຫຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ອິມມ຺ຫາ ກາຍາ ອຎ຺ຎໍ ກາຍໍ ອຠິນິມ຺ມິນາຕິ ຣູປິໍ ມໂນມຍໍ ສພ຺ພງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄິໍ ອຫີນິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ປຸຣິໂສ ມຸຎ຺ຊມ຺ຫາ ອີສິກໍ ປວາເຫຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ເອວມສ຺ສ ອຍໍ ມຸຎ຺ໂຊ ອຍໍ ອີສິກາ, ອຎ຺ໂຎ ມຸຎ຺ໂຊ ອຎ຺ຎາ ອີສິກາ, ມຸຎ຺ຊມ຺ຫາຕ຺ເວວ ອີສິກາ ປວາຬ຺ຫາ’’ຕິອາທິ (ປຏິ. ມ. ໓.໑໔). ເອຕ຺ຖ ຈ ຍຖາ ອີສິກາທໂຍ ມຸຎ຺ຊາທີຫິ ສທິສາ ໂຫນ຺ຕິ, ເອວໍ ມໂນມຍຣູປໍ ອິທ຺ຘິມຕາສທິສເມວ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ເອຕາ ອຸປມາ ວຸຕ຺ຕາຕິ. ອຍໍ ມໂນມຍາ ອິທ຺ຘິ.

ອິຕິ ສາຘຸຊນປາໂມຊ຺ຊຕ຺ຖາຍ ກເຕ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ

ອິທ຺ຘິວິຘນິທ຺ເທໂສ ນາມ

ທ຺ວາທສໂມ ປຣິຈ຺ເຉໂທ.