໑. ສີລນິທ຺ເທໂສ

ສີລສຣູປາທິກຖາ

໖. ເອວໍ ອເນກຄຸຓສງ຺ຄາຫເກນ ສີລສມາຘິປຎ຺ຎາມຸເຂນ ເທສິໂຕປິ ປເນສ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ໂຄ ອຕິສງ຺ເຂປເທສິໂຕເຍວ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ນາລໍ ສພ຺ເພສໍ ອຸປກາຣາຍາຕິ ວິຕ຺ຖາຣມສ຺ສ ທສ຺ເສຕຸໍ ສີລໍ ຕາວ ອາຣພ຺ຠ ອິທໍ ປຎ຺ຫາກມ຺ມໍ ໂຫຕິ.

ກິໍ ສີລໍ, ເກນຏ຺ເຐນ ສີລໍ, ການສ຺ສ ລກ຺ຂຓຣສປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານປທຏ຺ຐານານິ, ກິມານິສໍສໍ ສີລໍ, ກຕິວິຘໍ ເຈຕໍ ສີລໍ, ໂກ ຈສ຺ສ ສໍກິເລໂສ, ກິໍ ໂວທານນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຣິທໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ. ກິໍ ສີລນ຺ຕິ ປາຓາຕິປາຕາທີຫິ ວາ ວິຣມນ຺ຕສ຺ສ ວຕ຺ຕປຏິປຕ຺ຕິໍ ວາ ປູເຣນ຺ຕສ຺ສ ເຈຕນາທໂຍ ຘມ຺ມາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ປຏິສມ຺ຠິທາຍໍ ‘‘ກິໍ ສີລນ຺ຕິ ເຈຕນາ ສີລໍ, ເຈຕສິກໍ ສີລໍ, ສໍວໂຣ ສີລໍ, ອວີຕິກ຺ກໂມ ສີລ’’ນ຺ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໓໙). ຕຕ຺ຖ ເຈຕນາ ສີລໍ ນາມ ປາຓາຕິປາຕາທີຫິ ວາ ວິຣມນ຺ຕສ຺ສ ວຕ຺ຕປຏິປຕ຺ຕິໍ ວາ ປູເຣນ຺ຕສ຺ສ ເຈຕນາ. ເຈຕສິກໍ ສີລໍ ນາມ ປາຓາຕິປາຕາທີຫິ ວິຣມນ຺ຕສ຺ສ ວິຣຕິ. ອປິຈ ເຈຕນາ ສີລໍ ນາມ ປາຓາຕິປາຕາທີນິ ປຊຫນ຺ຕສ຺ສ ສຕ຺ຕ ກມ຺ມປຖເຈຕນາ. ເຈຕສິກໍ ສີລໍ ນາມ ‘‘ອຠິຊ຺ຌໍ ປຫາຍ ວິຄຕາຠິຊ຺ເຌນ ເຈຕສາ ວິຫຣຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໒໑໗) ອາທິນາ ນເຍນ ວຸຕ຺ຕາ ອນຠິຊ຺ຌາພ຺ຍາປາທສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຘມ຺ມາ. ສໍວໂຣ ສີລນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຎ຺ຈວິເຘນ ສໍວໂຣ ເວທິຕພ຺ໂພ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວໂຣ, ສຕິສໍວໂຣ, ຎາຓສໍວໂຣ, ຂນ຺ຕິສໍວໂຣ, ວີຣິຍສໍວໂຣຕິ. ຕຕ຺ຖ ອິມິນາ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວເຣນ ອຸເປໂຕ ໂຫຕິ ສມຸເປໂຕຕິ (ວິຠ. ໕໑໑) ອຍໍ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວໂຣ. ຣກ຺ຂຕິ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິເຍ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໒໑໓) ອຍໍ ສຕິສໍວໂຣ.

ຍານິ ໂສຕານິ ໂລກສ຺ມິໍ, (ອຊິຕາຕິ ຠຄວາ;)

ສຕິ ເຕສໍ ນິວາຣຓໍ;

ໂສຕານໍ ສໍວຣໍ ພ຺ຣູມິ, ປຎ຺ຎາເຍເຕ ປິຘິຍ຺ຍເຣຕິ. (ສຸ. ນິ. ໑໐໔໑);

ອຍໍ ຎາຓສໍວໂຣ. ປຈ຺ຈຍປຏິເສວນມ຺ປິ ເອຕ຺ເຖວ ສໂມຘານໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ໂຍ ປນາຍໍ ຂໂມ ໂຫຕິ ສີຕສ຺ສ ອຸຓ຺ຫສ຺ສາຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໒໔; ອ. ນິ. ໖.໕໘) ນເຍນ ອາຄໂຕ, ອຍໍ ຂນ຺ຕິສໍວໂຣ ນາມ. ໂຍ ຈາຍໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ກາມວິຕກ຺ກໍ ນາຘິວາເສຕີຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໒໖; ອ. ນິ. ໖.໕໘) ນເຍນ ອາຄໂຕ, ອຍໍ ວີຣິຍສໍວໂຣ ນາມ. ອາຊີວປາຣິສຸທ຺ຘິປິ ເອຕ຺ເຖວ ສໂມຘານໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ອິຕິ ອຍໍ ປຎ຺ຈວິໂຘປິ ສໍວໂຣ, ຍາ ຈ ປາປຠີຣຸການໍ ກຸລປຸຕ຺ຕານໍ ສມ຺ປຕ຺ຕວຕ຺ຖຸໂຕ ວິຣຕິ, ສພ຺ພມ຺ເປຕໍ ສໍວຣສີລນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອວີຕິກ຺ກໂມ ສີລນ຺ຕິ ສມາທິນ຺ນສີລສ຺ສ ກາຍິກວາຈສິໂກ ອນຕິກ຺ກໂມ. ອິທໍ ຕາວ ກິໍ ສີລນ຺ຕິ ປຎ຺ຫສ຺ສ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ.

໗. ອວເສເສສຸ ເກນຏ຺ເຐນ ສີລນ຺ຕິ ສີລນຏ຺ເຐນ ສີລໍ. ກິມິທໍ ສີລນໍ ນາມ. ສມາຘານໍ ວາ, ກາຍກມ຺ມາທີນໍ ສຸສີລ຺ຍວເສນ ອວິປ຺ປກິຓ຺ຓຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປຘາຣຓໍ ວາ, ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຕິຏ຺ຐານວເສນ ອາຘາຣຠາໂວຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕເທວ ເຫຕ຺ຖ ອຕ຺ຖທ຺ວຍໍ ສທ຺ທລກ຺ຂຓວິທູ ອນຸຊານນ຺ຕິ. ອຎ຺ເຎ ປນ ສິຣຏ຺ໂຐ ສີລຕ຺ໂຖ, ສີຕລຏ຺ໂຐ ສີລຕ຺ໂຖຕິ ເອວມາທິນາປິ ນເຍເນຕ຺ຖ ອຕ຺ຖໍ ວຓ຺ຓຍນ຺ຕິ.

໘. ອິທານິ ການສ຺ສ ລກ຺ຂຓຣສປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານປທຏ຺ຐານານີຕິ ເອຕ຺ຖ –

ສີລນໍ ລກ຺ຂຓໍ ຕສ຺ສ, ຠິນ຺ນສ຺ສາປິ ອເນກຘາ;

ສນິທສ຺ສນຕ຺ຕໍ ຣູປສ຺ສ, ຍຖາ ຠິນ຺ນສ຺ສເນກຘາ.

ຍຖາ ຫິ ນີລປີຕາທິເຠເທນ ອເນກຘາ ຠິນ຺ນສ຺ສາປິ ຣູປາຍຕນສ຺ສ ສນິທສ຺ສນຕ຺ຕໍ ລກ຺ຂຓໍ, ນີລາທິເຠເທນ ຠິນ຺ນສ຺ສາປິ ສນິທສ຺ສນ ຠາວານຕິກ຺ກມນໂຕ. ຕຖາ ສີລສ຺ສ ເຈຕນາທິເຠເທນ ອເນກຘາ ຠິນ຺ນສ຺ສາປິ ຍເທຕໍ ກາຍກມ຺ມາທີນໍ ສມາຘານວເສນ ກຸສລານຎ຺ຈ ຘມ຺ມານໍ ປຕິຏ຺ຐານວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ ສີລນໍ, ຕເທວ ລກ຺ຂຓໍ, ເຈຕນາທິເຠເທນ ຠິນ຺ນສ຺ສາປິ ສມາຘານປຕິຏ຺ຐານຠາວານຕິກ຺ກມນໂຕ. ເອວໍ ລກ຺ຂຓສ຺ສ ປນສ຺ສ –

ທຸສ຺ສີລ຺ຍວິທ຺ຘໍສນຕາ, ອນວຊ຺ຊຄຸໂຓ ຕຖາ;

ກິຈ຺ຈສມ຺ປຕ຺ຕິອຕ຺ເຖນ, ຣໂສ ນາມ ປວຸຈ຺ຈຕິ.

ຕສ຺ມາ ອິທໍ ສີລໍ ນາມ ກິຈ຺ຈຏ຺ເຐນ ຣເສນ ທຸສ຺ສີລ຺ຍວິທ຺ຘໍສນຣສໍ, ສມ຺ປຕ຺ຕິອຕ຺ເຖນ ຣເສນ ອນວຊ຺ຊຣສນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ລກ຺ຂຓາທີສຸ ຫິ ກິຈ຺ຈເມວ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ວາ ຣໂສຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ໂສເຈຍ຺ຍປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ, ຕຍິທໍ ຕສ຺ສ ວິຎ຺ຎຸຫິ;

ໂອຕ຺ຕປ຺ປຎ຺ຈ ຫິຣີ ເຈວ, ປທຏ຺ຐານນ຺ຕິ ວຓ຺ຓິຕໍ.

ຕຍິທໍ ສີລໍ ກາຍໂສເຈຍ຺ຍໍ ວຈີໂສເຈຍ຺ຍໍ ມໂນໂສເຈຍ຺ຍນ຺ຕິ (ອ. ນິ. ໓.໑໒໑) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໂສເຈຍ຺ຍປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ, ໂສເຈຍ຺ຍຠາເວນ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາຕິ ຄຫຓຠາວໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປຎ຺ຈ ປນສ຺ສ ວິຎ຺ຎູຫິ ປທຏ຺ຐານນ຺ຕິ ວຓ຺ຓິຕໍ, ອາສນ຺ນກາຣຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ເປ ຫິ ສຕິ ສີລໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເຈວ ຕິຏ຺ຐຕິ ຈ. ອສຕິ ເນວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ. ເອວໍ ສີລສ຺ສ ລກ຺ຂຓຣສປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານປທຏ຺ຐານານິ ເວທິຕພ຺ພານິ.

ສີລານິສໍສກຖາ

໙. ກິມານິສໍສໍ ສີລນ຺ຕິ ອວິປ຺ປຏິສາຣາທິອເນກຄຸຓປຏິລາຠານິສໍສໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ອວິປ຺ປຏິສາຣຕ຺ຖານິ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ກຸສລານິ ສີລານິ ອວິປ຺ປຏິສາຣານິສໍສານີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑໑.໑).

ອປຣມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຎ຺ຈິເມ ຄຫປຕໂຍ ອານິສໍສາ ສີລວໂຕ ສີລສມ຺ປທາຍ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ອິຘ ຄຫປຕໂຍ ສີລວາ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ ອປ຺ປມາທາຘິກຣຓໍ ມຫນ຺ຕໍ ໂຠຄກ຺ຂນ຺ຘໍ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ, ອຍໍ ປຐໂມ ອານິສໍໂສ ສີລວໂຕ ສີລສມ຺ປທາຍ. ປຸນ ຈປຣໍ ຄຫປຕໂຍ ສີລວໂຕ ສີລສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ກລ຺ຍາໂຓ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ, ອຍໍ ທຸຕິໂຍ ອານິສໍໂສ ສີລວໂຕ ສີລສມ຺ປທາຍ. ປຸນ ຈປຣໍ ຄຫປຕໂຍ ສີລວາ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ ຍຎ຺ຎເທວ ປຣິສໍ ອຸປສງ຺ກມຕິ ຍທິ ຂຕ຺ຕິຍປຣິສໍ ຍທິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓປຣິສໍ ຍທິ ຄຫປຕິປຣິສໍ ຍທິ ສມຓປຣິສໍ, ວິສາຣໂທ ອຸປສງ຺ກມຕິ ອມງ຺ກຸຠູໂຕ, ອຍໍ ຕຕິໂຍ ອານິສໍໂສ ສີລວໂຕ ສີລສມ຺ປທາຍ. ປຸນ ຈປຣໍ ຄຫປຕໂຍ ສີລວາ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ ອສມ຺ມູຬ຺ໂຫ ກາລໍ ກໂຣຕິ, ອຍໍ ຈຕຸຕ຺ໂຖ ອານິສໍໂສ ສີລວໂຕ ສີລສມ຺ປທາຍ. ປຸນ ຈປຣໍ ຄຫປຕໂຍ ສີລວາ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ, ອຍໍ ປຎ຺ຈໂມ ອານິສໍໂສ ສີລວໂຕ ສີລສມ຺ປທາຍາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໑໕໐; ອ. ນິ. ໕.໒໑໓; ມຫາວ. ໒໘໕).

ອປເຣປິ ‘‘ອາກງ຺ເຂຍ຺ຍ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ ປິໂຍ ຈ ອສ຺ສໍ ມນາໂປ ຈ ຄຣຸ ຈ ຠາວນີໂຍ ຈາຕິ, ສີເລສ຺ເວວສ຺ສ ປຣິປູຣກາຣີ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໖໕) ນເຍນ ປິຍມນາປຕາທໂຍ ອາສວກ຺ຂຍປຣິໂຍສານາ ອເນກາ ສີລານິສໍສາ ວຸຕ຺ຕາ. ເອວໍ ອວິປ຺ປຏິສາຣາທິອເນກຄຸຓານິສໍສໍ ສີລໍ. ອປິຈ –

ສາສເນ ກຸລປຸຕ຺ຕານໍ, ປຕິຏ຺ຐາ ນຕ຺ຖິ ຍໍ ວິນາ;

ອານິສໍສປຣິຈ຺ເຉທໍ, ຕສ຺ສ ສີລສ຺ສ ໂກ ວເທ.

ນ ຄງ຺ຄາ ຍມຸນາ ຈາປິ, ສຣຠູ ວາ ສຣສ຺ວຕີ;

ນິນ຺ນຄາ ວາຈິຣວຕີ, ມຫີ ວາປິ ມຫານທີ.

ສກ຺ກຸຓນ຺ຕິ ວິໂສເຘຕຸໍ, ຕໍ ມລໍ ອິຘ ປາຓິນໍ;

ວິໂສຘຍຕິ ສຕ຺ຕານໍ, ຍໍ ເວ ສີລຊລໍ ມລໍ.

ນ ຕໍ ສຊລທາ ວາຕາ, ນ ຈາປິ ຫຣິຈນ຺ທນໍ;

ເນວ ຫາຣາ ນ ມຓໂຍ, ນ ຈນ຺ທກິຣຓງ຺ກຸຣາ.

ສມຍນ຺ຕີຘ ສຕ຺ຕານໍ, ປຣິຬາຫໍ ສຸຣກ຺ຂິຕໍ;

ຍໍ ສເມຕິ ອິທໍ ອຣິຍໍ, ສີລໍ ອຈ຺ຈນ຺ຕສີຕລໍ.

ສີລຄນ຺ຘສໂມ ຄນ຺ໂຘ, ກຸໂຕ ນາມ ຠວິສ຺ສຕິ;

ໂຍ ສມໍ ອນຸວາເຕ ຈ, ປຏິວາເຕ ຈ ວາຍຕິ.

ສຄ຺ຄາໂຣຫຓໂສປານໍ, ອຎ຺ຎໍ ສີລສມໍ ກຸໂຕ;

ທ຺ວາຣໍ ວາ ປນ ນິພ຺ພານ, ນຄຣສ຺ສ ປເວສເນ.

ໂສຠນ຺ເຕວໍ ນ ຣາຊາໂນ, ມຸຕ຺ຕາມຓິວິຠູສິຕາ;

ຍຖາ ໂສຠນ຺ຕິ ຍຕິໂນ, ສີລຠູສນຠູສິຕາ.

ອຕ຺ຕານຸວາທາທິຠຍໍ, ວິທ຺ຘໍສຍຕິ ສພ຺ພໂສ;

ຊເນຕິ ກິຕ຺ຕິຫາສຎ຺ຈ, ສີລໍ ສີລວຕໍ ສທາ.

ຄຸຓານໍ ມູລຠູຕສ຺ສ, ໂທສານໍ ພລຆາຕິໂນ;

ອິຕິ ສີລສ຺ສ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ, ອານິສໍສກຖາມຸຂນ຺ຕິ.

ສີລປ຺ປເຠທກຖາ

໑໐. ອິທານິ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ກຕິວິຘໍ ເຈຕໍ ສີລນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຣິທໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ. ສພ຺ພເມວ ຕາວ ອິທໍ ສີລໍ ອຕ຺ຕໂນ ສີລນລກ຺ຂເຓນ ເອກວິຘໍ.

ຈາຣິຕ຺ຕວາຣິຕ຺ຕວເສນ ທຸວິຘໍ. ຕຖາ ອາຠິສມາຈາຣິກອາທິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍກວເສນ, ວິຣຕິອວິຣຕິວເສນ, ນິສ຺ສິຕານິສ຺ສິຕວເສນ, ກາລປຣິຍນ຺ຕອາປາຓໂກຏິກວເສນ, ສປຣິຍນ຺ຕາປຣິຍນ຺ຕວເສນ, ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣວເສນ ຈ.

ຕິວິຘໍ ຫີນມຊ຺ຌິມປຓີຕວເສນ. ຕຖາ ອຕ຺ຕາຘິປເຕຍ຺ຍໂລກາຘິປເຕຍ຺ຍຘມ຺ມາຘິປເຕຍ຺ຍວເສນ, ປຣາມຏ຺ຐາປຣາມຏ຺ຐປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິວເສນ, ວິສຸທ຺ຘາວິສຸທ຺ຘເວມຕິກວເສນ, ເສກ຺ຂາເສກ຺ຂເນວເສກ຺ຂນາເສກ຺ຂວເສນ ຈ.

ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ຫານຠາຄິຍຐິຕິຠາຄິຍວິເສສຠາຄິຍນິພ຺ເພຘຠາຄິຍວເສນ. ຕຖາ ຠິກ຺ຂຸຠິກ຺ຂຸນີອນຸປສມ຺ປນ຺ນຄຫຏ຺ຐສີລວເສນ, ປກຕິອາຈາຣຘມ຺ມຕາປຸພ຺ພເຫຕຸກສີລວເສນ, ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣອາຊີວປາຣິສຸທ຺ຘິປຈ຺ຈຍສນ຺ນິສ຺ສິຕສີລວເສນ ຈ.

ປຎ຺ຈວິຘໍ ປຣິຍນ຺ຕປາຣິສຸທ຺ຘິສີລາທິວເສນ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ປຏິສມ຺ຠິທາຍໍ ‘‘ປຎ຺ຈ ສີລານິ – ປຣິຍນ຺ຕປາຣິສຸທ຺ຘິສີລໍ, ອປຣິຍນ຺ຕປາຣິສຸທ຺ຘິສີລໍ, ປຣິປຸຓ຺ຓປາຣິສຸທ຺ຘິສີລໍ, ອປຣາມຏ຺ຐປາຣິສຸທ຺ຘິສີລໍ, ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິປາຣິສຸທ຺ຘິສີລ’’ນ຺ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໓໗). ຕຖາ ປຫານເວຣມຓີເຈຕນາສໍວຣາວີຕິກ຺ກມວເສນ.

໑໑. ຕຕ຺ຖ ເອກວິຘໂກຏ຺ຐາເສ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ທຸວິຘໂກຏ຺ຐາເສ ຍໍ ຠຄວຕາ ‘‘ອິທໍ ກຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທປູຣຓໍ, ຕໍ ຈາຣິຕ຺ຕໍ. ຍໍ ‘‘ອິທໍ ນ ກຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ອກຣຓໍ, ຕໍ ວາຣິຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ວຈນຕ຺ໂຖ. ຈຣນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ສີເລສຸ ປຣິປູຣກາຣິຕາຍ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ຈາຣິຕ຺ຕໍ. ວາຣິຕໍ ຕາຍນ຺ຕິ ຣກ຺ຂນ຺ຕິ ເຕນາຕິ ວາຣິຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສທ຺ຘາວີຣິຍສາຘນໍ ຈາຣິຕ຺ຕໍ, ສທ຺ຘາສາຘນໍ ວາຣິຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ຈາຣິຕ຺ຕວາຣິຕ຺ຕວເສນ ທຸວິຘໍ.

ທຸຕິຍທຸເກ ອຠິສມາຈາໂຣຕິ ອຸຕ຺ຕມສມາຈາໂຣ. ອຠິສມາຈາໂຣ ເອວ ອາຠິສມາຈາຣິກໍ. ອຠິສມາຈາຣໍ ວາ ອາຣພ຺ຠ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ອາຠິສມາຈາຣິກໍ, ອາຊີວຏ຺ຐມກໂຕ ອວເສສສີລສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ອາທິຠາວຠູຕນ຺ຕິ ອາທິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍກໍ, ອາຊີວຏ຺ຐມກສີລສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຕຎ຺ຫິ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອາທິຠາວຠູຕໍ, ປຸພ຺ພຠາເຄເຍວ ປຣິໂສເຘຕພ຺ພໂຕ. ເຕນາຫ – ‘‘ປຸພ຺ເພວ ໂຂ ປນສ຺ສ ກາຍກມ຺ມໍ ວຈີກມ຺ມໍ ອາຊີໂວ ສຸປຣິສຸທ຺ໂຘ ໂຫຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໔໓໑). ຍານິ ວາ ສິກ຺ຂາປທານິ ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທການີຕິ ວຸຕ຺ຕານິ, ອິທໍ ອາຠິສມາຈາຣິກສີລໍ. ເສສໍ ອາທິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍກໍ. ອຸຠໂຕວິຠງ຺ຄປຣິຍາປນ຺ນໍ ວາ ອາທິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍກໍ. ຂນ຺ຘກວຕ຺ຕປຣິຍາປນ຺ນໍ ອາຠິສມາຈາຣິກໍ. ຕສ຺ສ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອາທິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍກໍ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ໂສ ວຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອາຠິສມາຈາຣິກໍ ຘມ຺ມໍ ອປຣິປູເຣຕ຺ວາ ອາທິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍກໍ ຘມ຺ມໍ ປຣິປູເຣສ຺ສຕີຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໕.໒໑). ເອວໍ ອາຠິສມາຈາຣິກອາທິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍກວເສນ ທຸວິຘໍ.

ຕຕິຍທຸເກ ປາຓາຕິປາຕາທີຫິ ເວຣມຓິມຕ຺ຕໍ ວິຣຕິສີລໍ. ເສສໍ ເຈຕນາທິ ອວິຣຕິສີລນ຺ຕິ ເອວໍ ວິຣຕິອວິຣຕິວເສນ ທຸວິຘໍ.

ຈຕຸຕ຺ຖທຸເກ ນິສ຺ສໂຍຕິ ທ຺ເວ ນິສ຺ສຍາ ຕຓ຺ຫານິສ຺ສໂຍ ຈ ທິຏ຺ຐິນິສ຺ສໂຍ ຈ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ‘‘ອິມິນາຫໍ ສີເລນ ເທໂວ ວາ ຠວິສ຺ສາມິ ເທວຎ຺ຎຕໂຣ ວາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໓໒໐; ມ. ນິ. ໑.໑໘໖; ອ. ນິ. ໕.໒໐໖; ໗.໕໐) ເອວໍ ຠວສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອາກງ຺ຂມາເນນ ປວຕ຺ຕິຕໍ, ອິທໍ ຕຓ຺ຫານິສ຺ສິຕໍ. ຍໍ ‘‘ສີເລນ ສຸທ຺ຘີ’’ຕິ ເອວໍ ສຸທ຺ຘິທິຏ຺ຐິຍາ ປວຕ຺ຕິຕໍ, ອິທໍ ທິຏ຺ຐິນິສ຺ສິຕໍ. ຍໍ ປນ ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ໂລກິຍຎ຺ຈ ຕສ຺ເສວ ສມ຺ຠາຣຠູຕໍ, ອິທໍ ອນິສ຺ສິຕນ຺ຕິ ເອວໍ ນິສ຺ສິຕານິສ຺ສິຕວເສນ ທຸວິຘໍ.

ປຎ຺ຈມທຸເກ ກາລປຣິຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາ ສມາທິນ຺ນໍ ສີລໍ ກາລປຣິຍນ຺ຕໍ. ຍາວຊີວໍ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ຕເຖວ ປວຕ຺ຕິຕໍ ອາປາຓໂກຏິກນ຺ຕິ ເອວໍ ກາລປຣິຍນ຺ຕອາປາຓໂກຏິກວເສນ ທຸວິຘໍ.

ຉຏ຺ຐທຸເກ ລາຠຍສຎາຕິອງ຺ຄຊີວິຕວເສນ ທິຏ຺ຐປຣິຍນ຺ຕໍ ສປຣິຍນ຺ຕໍ ນາມ. ວິປຣີຕໍ ອປຣິຍນ຺ຕໍ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ປຏິສມ຺ຠິທາຍໍ ‘‘ກຕມໍ ຕໍ ສີລໍ ສປຣິຍນ຺ຕໍ? ອຕ຺ຖິ ສີລໍ ລາຠປຣິຍນ຺ຕໍ, ອຕ຺ຖິ ສີລໍ ຍສປຣິຍນ຺ຕໍ, ອຕ຺ຖິ ສີລໍ ຎາຕິປຣິຍນ຺ຕໍ, ອຕ຺ຖິ ສີລໍ ອງ຺ຄປຣິຍນ຺ຕໍ, ອຕ຺ຖິ ສີລໍ ຊີວິຕປຣິຍນ຺ຕໍ. ກຕມໍ ຕໍ ສີລໍ ລາຠປຣິຍນ຺ຕໍ? ອິເຘກຈ຺ໂຈ ລາຠເຫຕຸ ລາຠປຈ຺ຈຍາ ລາຠກາຣຓາ ຍຖາສມາທິນ຺ນໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ວີຕິກ຺ກມຕິ, ອິທໍ ຕໍ ສີລໍ ລາຠປຣິຍນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໓໘). ເອເຕເນວ ອຸປາເຍນ ອິຕຣານິປິ ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພານິ. ອປຣິຍນ຺ຕວິສ຺ສຊ຺ຊເນປິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກຕມໍ ຕໍ ສີລໍ ນ ລາຠປຣິຍນ຺ຕໍ? ອິເຘກຈ຺ໂຈ ລາຠເຫຕຸ ລາຠປຈ຺ຈຍາ ລາຠກາຣຓາ ຍຖາສມາທິນ຺ນໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ວີຕິກ຺ກມາຍ ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ກິໍ ໂສ ວີຕິກ຺ກມິສ຺ສຕິ, ອິທໍ ຕໍ ສີລໍ ນ ລາຠປຣິຍນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໓໘). ເອເຕເນວຸປາເຍນ ອິຕຣານິປິ ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພານິ. ເອວໍ ສປຣິຍນ຺ຕາປຣິຍນ຺ຕວເສນ ທຸວິຘໍ.

ສຕ຺ຕມທຸເກ ສພ຺ພມ຺ປິ ສາສວໍ ສີລໍ ໂລກິຍໍ. ອນາສວໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ. ຕຕ຺ຖ ໂລກິຍໍ ຠວວິເສສາວຫໍ ໂຫຕິ ຠວນິສ຺ສຣຓສ຺ສ ຈ ສມ຺ຠາໂຣ. ຍຖາຫ – ‘‘ວິນໂຍ ສໍວຣຕ຺ຖາຍ, ສໍວໂຣ ອວິປ຺ປຏິສາຣຕ຺ຖາຍ, ອວິປ຺ປຏິສາໂຣ ປາໂມຊ຺ຊຕ຺ຖາຍ, ປາໂມຊ຺ຊໍ ປີຕຕ຺ຖາຍ, ປີຕິ ປສ຺ສທ຺ຘຕ຺ຖາຍ, ປສ຺ສທ຺ຘິ ສຸຂຕ຺ຖາຍ, ສຸຂໍ ສມາຘຕ຺ຖາຍ, ສມາຘິ ຍຖາຠູຕຎາຓທສ຺ສນຕ຺ຖາຍ, ຍຖາຠູຕຎາຓທສ຺ສນໍ ນິພ຺ພິທຕ຺ຖາຍ, ນິພ຺ພິທາ ວິຣາຄຕ຺ຖາຍ, ວິຣາໂຄ ວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຖາຍ, ວິມຸຕ຺ຕິ ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນຕ຺ຖາຍ, ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນໍ ອນຸປາທາປຣິນິພ຺ພານຕ຺ຖາຍ, ເອຕທຕ຺ຖາ ກຖາ, ເອຕທຕ຺ຖາ ມນ຺ຕນາ, ເອຕທຕ຺ຖາ ອຸປນິສາ, ເອຕທຕ຺ຖໍ ໂສຕາວຘານໍ, ຍທິທໍ ອນຸປາທາຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວິໂມກ຺ໂຂ’’ຕິ (ປຣິ. ໓໖໖). ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ຠວນິສ຺ສຣຓາວຫໍ ໂຫຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓສ຺ສ ຈ ຠູມີຕິ ເອວໍ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣວເສນ ທຸວິຘໍ.

໑໒. ຕິເກສຸ ປຐມຕ຺ຕິເກ ຫີເນນ ຉນ຺ເທນ ຈິຕ຺ເຕນ ວີຣິເຍນ ວີມໍສາຍ ວາ ປວຕ຺ຕິຕໍ ຫີນໍ. ມຊ຺ຌິເມຫິ ຉນ຺ທາທີຫິ ປວຕ຺ຕິຕໍ ມຊ຺ຌິມໍ. ປຓີເຕຫິ ປຓີຕໍ. ຍສກາມຕາຍ ວາ ສມາທິນ຺ນໍ ຫີນໍ. ປຸຎ຺ຎຜລກາມຕາຍ ມຊ຺ຌິມໍ. ກຕ຺ຕພ຺ພເມວິທນ຺ຕິ ອຣິຍຠາວໍ ນິສ຺ສາຍ ສມາທິນ຺ນໍ ປຓີຕໍ. ‘‘ອຫມສ຺ມິ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ, ອິເມ ປນຎ຺ເຎ ຠິກ຺ຂູ ທຸສ຺ສີລາ ປາປຘມ຺ມາ’’ຕິ ເອວໍ ອຕ຺ຕຸກ຺ກໍສນປຣວມ຺ຠນາທີຫິ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐໍ ວາ ຫີນໍ. ອນຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐໍ ໂລກິຍໍ ສີລໍ ມຊ຺ຌິມໍ. ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ປຓີຕໍ. ຕຓ຺ຫາວເສນ ວາ ຠວໂຠຄຕ຺ຖາຍ ປວຕ຺ຕິຕໍ ຫີນໍ. ອຕ຺ຕໂນ ວິໂມກ຺ຂຕ຺ຖາຍ ປວຕ຺ຕິຕໍ ມຊ຺ຌິມໍ. ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ວິໂມກ຺ຂຕ຺ຖາຍ ປວຕ຺ຕິຕໍ ປາຣມິຕາສີລໍ ປຓີຕນ຺ຕິ ເອວໍ ຫີນມຊ຺ຌິມປຓີຕວເສນ ຕິວິຘໍ.

ທຸຕິຍຕ຺ຕິເກ ອຕ຺ຕໂນ ອນນຸຣູປໍ ປຊຫິຕຸກາເມນ ອຕ຺ຕຄຣຸນາ ອຕ຺ຕນິຄາຣເວນ ປວຕ຺ຕິຕໍ ອຕ຺ຕາຘິປເຕຍ຺ຍໍ. ໂລກາປວາທໍ ປຣິຫຣິຕຸກາເມນ ໂລກຄຣຸນາ ໂລເກ ຄາຣເວນ ປວຕ຺ຕິຕໍ ໂລກາຘິປເຕຍ຺ຍໍ. ຘມ຺ມມຫຕ຺ຕໍ ປູເຊຕຸກາເມນ ຘມ຺ມຄຣຸນາ ຘມ຺ມຄາຣເວນ ປວຕ຺ຕິຕໍ ຘມ຺ມາຘິປເຕຍ຺ຍນ຺ຕິ ເອວໍ ອຕ຺ຕາຘິປເຕຍ຺ຍາທິວເສນ ຕິວິຘໍ.

ຕຕິຍຕ຺ຕິເກ ຍໍ ທຸເກສຸ ນິສ຺ສິຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐີຫິ ປຣາມຏ຺ຐຕ຺ຕາ ປຣາມຏ຺ຐໍ. ປຸຖຸຊ຺ຊນກລ຺ຍາຓກສ຺ສ ມຄ຺ຄສມ຺ຠາຣຠູຕໍ ເສກ຺ຂານຎ຺ຈ ມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ອປຣາມຏ຺ຐໍ. ເສກ຺ຂາເສກ຺ຂານໍ ຜລສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘນ຺ຕິ ເອວໍ ປຣາມຏ຺ຐາທິວເສນ ຕິວິຘໍ.

ຈຕຸຕ຺ຖຕ຺ຕິເກ ຍໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອນາປຊ຺ຊນ຺ເຕນ ປູຣິຕໍ, ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວາ ປຸນ ກຕປຏິກມ຺ມໍ, ຕໍ ວິສຸທ຺ຘໍ. ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ນສ຺ສ ອກຕປຏິກມ຺ມໍ ອວິສຸທ຺ຘໍ. ວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ວາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ວາ ອຊ຺ຌາຈາເຣ ວາ ເວມຕິກສ຺ສ ສີລໍ ເວມຕິກສີລໍ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ໂຍຄິນາ ອວິສຸທ຺ຘສີລໍ ວິໂສເຘຕພ຺ພໍ, ເວມຕິເກ ວຕ຺ຖຸຊ຺ຌາຈາຣໍ ອກຕ຺ວາ ວິມຕິ ປຏິວິເນຕພ຺ພາ ‘‘ອິຈ຺ຈສ຺ສ ຜາສຸ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອວໍ ວິສຸທ຺ຘາທິວເສນ ຕິວິຘໍ.

ປຎ຺ຈມຕ຺ຕິເກ ຈຕູຫິ ອຣິຍມຄ຺ເຄຫິ ຕີຫິ ຈ ສາມຎ຺ຎຜເລຫິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ສີລໍ ເສກ຺ຂໍ. ອຣຫຕ຺ຕຜລສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ອເສກ຺ຂໍ. ເສສໍ ເນວເສກ຺ຂນາເສກ຺ຂນ຺ຕິ ເອວໍ ເສກ຺ຂາທິວເສນ ຕິວິຘໍ.

ປຏິສມ຺ຠິທາຍໍ ປນ ຍສ຺ມາ ໂລເກ ເຕສໍ ເຕສໍ ສຕ຺ຕານໍ ປກຕິປິ ສີລນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອຍໍ ສຸຂສີໂລ, ອຍໍ ທຸກ຺ຂສີໂລ, ອຍໍ ກລຫສີໂລ, ອຍໍ ມຓ຺ຑນສີໂລ’’ຕິ ຠຓນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕນ ປຣິຍາເຍນ ‘‘ຕີຓິ ສີລານິ, ກຸສລສີລໍ ອກຸສລສີລໍ ອພ຺ຍາກຕສີລນ຺ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໓໙). ເອວໍ ກຸສລາທິວເສນປິ ຕິວິຘນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອກຸສລໍ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ອຘິປ຺ເປຕສ຺ສ ສີລສ຺ສ ລກ຺ຂຓາທີສຸ ເອເກນປິ ນ ສເມຕີຕິ ອິຘ ນ ອຸປນີຕໍ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວສ຺ສ ຕິວິຘຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

໑໓. ຈຕຸກ຺ເກສຸ ປຐມຈຕຸກ຺ເກ –

ໂຍຘ ເສວຕິ ທຸສ຺ສີເລ, ສີລວນ຺ເຕ ນ ເສວຕິ;

ວຕ຺ຖຸວີຕິກ຺ກເມ ໂທສໍ, ນ ປສ຺ສຕິ ອວິທ຺ທສຸ.

ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ປພຫຸໂລ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ນ ຣກ຺ຂຕິ;

ເອວຣູປສ຺ສ ເວ ສີລໍ, ຊາຍເຕ ຫານຠາຄິຍໍ.

ໂຍ ປນຕ຺ຕມໂນ ໂຫຕິ, ສີລສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອິຘ;

ກມ຺ມຏ຺ຐານານຸໂຍຄມ຺ຫິ, ນ ອຸປ຺ປາເທຕິ ມານສໍ.

ຕຸຏ຺ຐສ຺ສ ສີລມຕ຺ເຕນ, ອຆຏນ຺ຕສ຺ສ ອຸຕ຺ຕຣິ;

ຕສ຺ສ ຕໍ ຐິຕິຠາຄິຍໍ, ສີລໍ ຠວຕິ ຠິກ຺ຂຸໂນ.

ສມ຺ປນ຺ນສີໂລ ຆຏຕິ, ສມາຘຕ຺ຖາຍ ໂຍ ປນ;

ວິເສສຠາຄິຍໍ ສີລໍ, ໂຫຕິ ເອຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ.

ອຕຸຏ຺ໂຐ ສີລມຕ຺ເຕນ, ນິພ຺ພິທໍ ໂຍນຸຍຸຎ຺ຊຕິ;

ໂຫຕິ ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍໍ, ສີລເມຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນຕິ.

ເອວໍ ຫານຠາຄິຍາທິວເສນ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ.

ທຸຕິຍຈຕຸກ຺ເກ ຠິກ຺ຂູ ອາຣພ຺ຠ ປຎ຺ຎຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທານິ, ຍານິ ຈ ເນສໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຕ ຣກ຺ຂິຕພ຺ພານິ, ອິທໍ ຠິກ຺ຂຸສີລໍ. ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອາຣພ຺ຠ ປຎ຺ຎຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທານິ, ຍານິ ຈ ຕາສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຕ ຣກ຺ຂິຕພ຺ພານິ, ອິທໍ ຠິກ຺ຂຸນິສີລໍ. ສາມເຓຣສາມເຓຣີນໍ ທສສີລານິ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສີລໍ. ອຸປາສກອຸປາສິການໍ ນິຈ຺ຈສີລວເສນ ປຎ຺ຈສິກ຺ຂາປທານິ, ສຕິ ວາ ອຸສ຺ສາເຫ ທສ, ອຸໂປສຖງ຺ຄວເສນ ອຏ຺ຐາຕິ ອິທໍ ຄຫຏ຺ຐສີລນ຺ຕິ ເອວໍ ຠິກ຺ຂຸສີລາທິວເສນ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ.

ຕຕິຍຈຕຸກ຺ເກ ອຸຕ຺ຕຣກຸຣຸການໍ ມນຸສ຺ສານໍ ອວີຕິກ຺ກໂມ ປກຕິສີລໍ. ກຸລເທສປາສຓ຺ຑານໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ມຣິຍາທາຈາຣິຕ຺ຕໍ ອາຈາຣສີລໍ. ‘‘ຘມ຺ມຕາ ເອສາ, ອານນ຺ທ, ຍທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໍ ໂອກ຺ກນ຺ໂຕ ໂຫຕິ ນ ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕຸ ປຸຣິເສສຸ ມານສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ ກາມຄຸຓູປສໍຫິຕ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕຸສີລໍ ຘມ຺ມຕາສີລໍ. ມຫາກສ຺ສປາທີນໍ ປນ ສຸທ຺ຘສຕ຺ຕານໍ, ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ຕາສຸ ຕາສຸ ຊາຕີສຸ ສີລໍ ປຸພ຺ພເຫຕຸກສີລນ຺ຕິ ເອວໍ ປກຕິສີລາທິວເສນ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ.

ຈຕຸຕ຺ຖຈຕຸກ຺ເກ ຍໍ ຠຄວຕາ ‘‘ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸໂຕ ວິຫຣຕິ ອາຈາຣໂຄຈຣສມ຺ປນ຺ໂນ ອຓຸມຕ຺ເຕສຸ ວຊ຺ເຊສຸ ຠຍທສ຺ສາວີ ສມາທາຍ ສິກ຺ຂຕິ ສິກ຺ຂາປເທສູ’’ຕິ (ວິຠ. ໕໐໘; ທີ. ນິ. ໑.໑໙໓) ວໍ ວຸຕ຺ຕໍ ສີລໍ, ອິທໍ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສີລໍ ນາມ. ຍໍ ປນ ‘‘ໂສ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ນ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫີ ໂຫຕິ ນານຸພ຺ຍຎ຺ຊນຄ຺ຄາຫີ, ຍຕ຺ວາຘິກຣຓເມນໍ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອສໍວຸຕໍ ວິຫຣນ຺ຕໍ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອນ຺ວາສ຺ສເວຍ຺ຍຸໍ, ຕສ຺ສ ສໍວຣາຍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ, ຣກ຺ຂຕິ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິເຍ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ໂສເຕນ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ…ເປ… ຆາເນນ ຄນ຺ຘໍ ຆາຍິຕ຺ວາ…ເປ… ຊິວ຺ຫາຍ ຣສໍ ສາຍິຕ຺ວາ…ເປ… ກາເຍນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ ຜຸສິຕ຺ວາ…ເປ… ມນສາ ຘມ຺ມໍ ວິຎ຺ຎາຍ ນ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫີ…ເປ… ມນິນ຺ທ຺ຣິເຍ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໒, ໔໑໑; ທີ. ນິ. ໑.໒໑໓; ອ. ນິ. ໔.໑໙໘) ວຸຕ຺ຕໍ, ອິທໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣສີລໍ. ຍາ ປນ ອາຊີວເຫຕຸປຎ຺ຎຕ຺ຕານໍ ຉນ຺ນໍ ສິກ຺ຂາປທານໍ ວີຕິກ຺ກມສ຺ສ, ‘‘ກຸຫນາ ລປນາ ເນມິຕ຺ຕິກຕາ ນິປ຺ເປສິກຕາ ລາເຠນ ລາຠໍ ນິຊິຄີສນຕາ’’ຕິ ເອວມາທີນຎ຺ຈ ປາປຘມ຺ມານໍ ວເສນ ປວຕ຺ຕາ ມິຈ຺ຉາຊີວາ ວິຣຕິ, ອິທໍ ອາຊີວປາຣິສຸທ຺ຘິສີລໍ. ‘‘ປຏິສງ຺ຂາ ໂຍນິໂສ ຈີວຣໍ ປຏິເສວຕິ, ຍາວເທວ ສີຕສ຺ສ ປຏິຆາຕາຍາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໓; ອ. ນິ. ໖.໕໘) ອາທິນາ ນເຍນ ວຸຕ຺ໂຕ ປຏິສງ຺ຂານປຣິສຸທ຺ໂຘ ຈຕຸປຈ຺ຈຍປຣິໂຠໂຄ ປຈ຺ຈຍສນ຺ນິສ຺ສິຕສີລໍ ນາມ.

ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສີລໍ

໑໔. ຕຕ຺ຣາຍໍ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອນຸປຸພ຺ພປທວຓ຺ຓນາຍ ສທ຺ຘິໍ ວິນິຈ຺ຉຍກຖາ. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ. ຠິກ຺ຂູຕິ ສໍສາເຣ ຠຍໍ ອິກ຺ຂຓຕາຍ ວາ ຠິນ຺ນປຏຘຣາທິຕາຍ ວາ ເອວໍ ລທ຺ຘໂວຫາໂຣ ສທ຺ຘາປພ຺ພຊິໂຕ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ. ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ປາຕິໂມກ຺ຂນ຺ຕິ ສິກ຺ຂາປທສີລໍ. ຕຎ຺ຫິ ໂຍ ນໍ ປາຕິ ຣກ຺ຂຕິ, ຕໍ ໂມກ຺ເຂຕິ ໂມຈຍຕິ ອາປາຍິກາທີຫິ ທຸກ຺ເຂຫິ, ຕສ຺ມາ ປາຕິໂມກ຺ຂນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສໍວຣຓໍ ສໍວໂຣ, ກາຍິກວາຈສິກສ຺ສ ອວີຕິກ຺ກມສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ປາຕິໂມກ຺ຂເມວ ສໍວໂຣ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວໂຣ. ເຕນ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວເຣນ ສໍວຸໂຕ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸໂຕ, ອຸປຄໂຕ ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິຫຣຕີຕິ ອິຣິຍຕິ. ອາຈາຣໂຄຈຣສມ຺ປນ຺ໂນຕິອາທີນມຕ຺ໂຖ ປາຬິຍໍ ອາຄຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ອາຈາຣໂຄຈຣສມ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ ອຕ຺ຖິ ອາຈາໂຣ, ອຕ຺ຖິ ອນາຈາໂຣ;

ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ອນາຈາໂຣ? ກາຍິໂກ ວີຕິກ຺ກໂມ ວາຈສິໂກ ວີຕິກ຺ກໂມ ກາຍິກວາຈສິໂກ ວີຕິກ຺ກໂມ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອນາຈາໂຣ. ສພ຺ພມ຺ປິ ທຸສ຺ສີລ຺ຍໍ ອນາຈາໂຣ. ອິເຘກຈ຺ໂຈ ເວຬຸທາເນນ ວາ ປຕ຺ຕທາເນນ ວາ ປຸປ຺ຜຜລສິນານທນ຺ຕກຏ຺ຐທາເນນ ວາ ຈາຏຸກມ຺ຍຕາຍ ວາ ມຸຄ຺ຄສູປ຺ຍຕາຍ ວາ ປາຣິຠຏ຺ຍຕາຍ ວາ ຊງ຺ຆເປສນິເກນ ວາ ອຎ຺ຎຕຣຎ຺ຎຕເຣນ ວາ ພຸທ຺ຘປຏິກຸຏ຺ເຐນ ມິຈ຺ຉາອາຊີເວນ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປຕິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອນາຈາໂຣ.

ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ອາຈາໂຣ? ກາຍິໂກ ອວີຕິກ຺ກໂມ ວາຈສິໂກ ອວີຕິກ຺ກໂມ ກາຍິກວາຈສິໂກ ອວີຕິກ຺ກໂມ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອາຈາໂຣ. ສພ຺ໂພປິ ສີລສໍວໂຣ ອາຈາໂຣ. ອິເຘກຈ຺ໂຈ ນ ເວຬຸທາເນນ ວາ ນ ປຕ຺ຕນ ປຸປ຺ຜນ ຜລນ ສິນານນ ທນ຺ຕກຏ຺ຐທາເນນ ວາ ນ ຈາຏຸກມ຺ຍຕາຍ ວາ ນ ມຸຄ຺ຄສູປ຺ຍຕາຍ ວາ ນ ປາຣິຠຏ຺ຍຕາຍ ວາ ນ ຊງ຺ຆເປສນິເກນ ວາ ນ ອຎ຺ຎຕຣຎ຺ຎຕເຣນ ວາ ພຸທ຺ຘປຏິກຸຏ຺ເຐນ ມິຈ຺ຉາອາຊີເວນ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປຕິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອາຈາໂຣ.

ໂຄຈໂຣຕິ ອຕ຺ຖິ ໂຄຈໂຣ ອຕ຺ຖິ ອໂຄຈໂຣ.

ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ອໂຄຈໂຣ? ອິເຘກຈ຺ໂຈ ເວສິຍາໂຄຈໂຣ ວາ ໂຫຕິ ວິຘວາ, ຖຸລ຺ລກຸມາຣິກາ, ປຓ຺ຑກ, ຠິກ຺ຂຸນີ, ປານາຄາຣໂຄຈໂຣ ວາ ໂຫຕິ, ສໍສຏ຺ໂຐ ວິຫຣຕິ ຣາຊູຫິ ຣາຊມຫາມຕ຺ເຕຫິ ຕິຕ຺ຖິເຍຫິ ຕິຕ຺ຖິຍສາວເກຫິ ອນນຸໂລມິເກນ ສໍສຄ຺ເຄນ, ຍານິ ວາ ປນ ຕານິ ກຸລານິ ອສ຺ສທ຺ຘານິ ອປ຺ປສນ຺ນານິ ອໂນປານຠູຕານິ ອກ຺ໂກສກປຣິຠາສການິ ອນຕ຺ຖກາມານິ ອຫິຕກາມານິ ອຜາສຸກກາມານິ ອໂຍຄກ຺ເຂມກາມານິ ຠິກ຺ຂູນໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອຸປາສການໍ ອຸປາສິການໍ, ຕຖາຣູປານິ ກຸລານິ ເສວຕິ ຠຊຕິ ປຍິຣຸປາສຕິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອໂຄຈໂຣ.

ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ໂຄຈໂຣ? ອິເຘກຈ຺ໂຈ ນ ເວສິຍາໂຄຈໂຣ ວາ ໂຫຕິ…ເປ… ນ ປານາຄາຣໂຄຈໂຣ ວາ ໂຫຕິ, ອສໍສຏ຺ໂຐ ວິຫຣຕິ ຣາຊູຫິ…ເປ… ຕິຕ຺ຖິຍສາວເກຫິ ອນນຸໂລມິເກນ ສໍສຄ຺ເຄນ, ຍານິ ວາ ປນ ຕານິ ກຸລານິ ສທ຺ຘານິ ປສນ຺ນານິ ໂອປານຠູຕານິ ກາສາວປຊ຺ໂຊຕານິ ອິສິວາຕປຏິວາຕານິ ອຕ຺ຖກາມານິ…ເປ… ໂຍຄກ຺ເຂມກາມານິ ຠິກ຺ຂູນໍ…ເປ… ອຸປາສິການໍ, ຕຖາຣູປານິ ກຸລານິ ເສວຕິ ຠຊຕິ ປຍິຣຸປາສຕິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ໂຄຈໂຣ. ອິຕິ ອິມິນາ ຈ ອາຈາເຣນ ອິມິນາ ຈ ໂຄຈເຣນ ອຸເປໂຕ ໂຫຕິ ສມຸເປໂຕ ອຸປຄໂຕ ສມຸປຄໂຕ ອຸປປນ຺ໂນ ສມ຺ປນ຺ໂນ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘‘ອາຈາຣໂຄຈຣສມ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ (ວິຠ. ໕໑໑).

ອປິ ເຈຕ຺ຖ ອິມິນາປິ ນເຍນ ອາຈາຣໂຄຈຣາ ເວທິຕພ຺ພາ. ທຸວິໂຘ ຫິ ອນາຈາໂຣ ກາຍິໂກ ວາຈສິໂກ ຈ. ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ກາຍິໂກ ອນາຈາໂຣ? ອິເຘກຈ຺ໂຈ ສງ຺ຆຄໂຕປິ ອຈິຕ຺ຕີກາຣກໂຕ ເຖເຣ ຠິກ຺ຂູ ຆຏ຺ຏຍນ຺ໂຕປິ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຆຏ຺ຏຍນ຺ໂຕປິ ນິສີທຕິ, ປຸຣໂຕປິ ຕິຏ຺ຐຕິ, ປຸຣໂຕປິ ນິສີທຕິ, ອຸຈ຺ເຈປິ ອາສເນ ນິສີທຕິ, ສສີສມ຺ປິ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ນິສີທຕິ, ຐິຕໂກປິ ຠຓຕິ, ພາຫາວິກ຺ເຂປໂກປິ ຠຓຕິ, ເຖຣານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອນຸປາຫນານໍ ຈງ຺ກມນ຺ຕານໍ ສອຸປາຫໂນ ຈງ຺ກມຕິ, ນີເຈ ຈງ຺ກເມ ຈງ຺ກມນ຺ຕານໍ ອຸຈ຺ເຈ ຈງ຺ກເມ ຈງ຺ກມຕິ, ຉມາຍ ຈງ຺ກມນ຺ຕານໍ ຈງ຺ກເມ ຈງ຺ກມຕິ, ເຖເຣ ຠິກ຺ຂູ ອນຸປຂຊ຺ຊາປິ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອນຸປຂຊ຺ຊາປິ ນິສີທຕິ, ນເວປິ ຠິກ຺ຂູ ອາສເນນ ປຏິພາຫຕິ, ຊນ຺ຕາຆເຣປິ ເຖເຣ ຠິກ຺ຂູ ອນາປຸຈ຺ຉາ ກຏ຺ຐໍ ປກ຺ຂິປຕິ, ທ຺ວາຣໍ ປິທຫຕິ, ອຸທກຕິຕ຺ເຖປິ ເຖເຣ ຠິກ຺ຂູ ຆຏ຺ຏຍນ຺ໂຕປິ ໂອຕຣຕິ, ປຸຣໂຕປິ ໂອຕຣຕິ, ຆຏ຺ຏຍນ຺ໂຕປິ ນ຺ຫາຍຕິ, ປຸຣໂຕປິ ນ຺ຫາຍຕິ, ຆຏ຺ຏຍນ຺ໂຕປິ ອຸຕ຺ຕຣຕິ, ປຸຣໂຕປິ ອຸຕ຺ຕຣຕິ, ອນ຺ຕຣຆຣໍ ປວິສນ຺ໂຕປິ ເຖເຣ ຠິກ຺ຂູ ຆຏ຺ຏຍນ຺ໂຕປິ ຄຈ຺ຉຕິ, ປຸຣໂຕປິ ຄຈ຺ຉຕິ, ໂວກ຺ກມ຺ມ ຈ ເຖຣານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຸຣໂຕ ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉຕິ, ຍານິປິ ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ ກຸລານໍ ໂອວຣການິ ຄູຬ຺ຫານິ ຈ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນານິ ຈ ຍຕ຺ຖ ກຸລິຕ຺ຖິໂຍ ກຸລກຸມາຣິໂຍ ນິສີທນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖປິ ສຫສາ ປວິສຕິ, ກຸມາຣກສ຺ສປິ ສີສໍ ປຣາມສຕິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ກາຍິໂກ ອນາຈາໂຣ.

ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ວາຈສິໂກ ອນາຈາໂຣ? ອິເຘກຈ຺ໂຈ ສງ຺ຆຄໂຕປິ ອຈິຕ຺ຕີກາຣກໂຕ ເຖເຣ ຠິກ຺ຂູ ອນາປຸຈ຺ຉາ ຘມ຺ມໍ ຠຓຕິ. ປຎ຺ຫໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ, ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສຕິ, ຐິຕໂກປິ ຠຓຕິ, ພາຫາວິກ຺ເຂປໂກປິ ຠຓຕິ, ອນ຺ຕຣຆຣໍ ປວິຏ຺ໂຐປິ ອິຕ຺ຖິໍ ວາ ກຸມາຣິໍ ວາ ເອວມາຫ – ‘‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາເມ ອິຕ຺ຖໍໂຄຕ຺ເຕ ກິໍ ອຕ຺ຖິ, ຍາຄຸ ອຕ຺ຖິ, ຠຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຖິ, ຂາທນີຍໍ ອຕ຺ຖິ, ກິໍ ປິວິສ຺ສາມ, ກິໍ ຂາທິສ຺ສາມ, ກິໍ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມ. ກິໍ ວາ ເມ ທສ຺ສຖາ’’ຕິ ວິປ຺ປລປຕິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ວາຈສິໂກ ອນາຈາໂຣ (ມຫານິ. ໘໗). ປຏິປກ຺ຂວເສນ ປນສ຺ສ ອາຈາໂຣ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອປິຈ ຠິກ຺ຂຸ ສຄາຣໂວ ສປ຺ປຕິສ຺ໂສ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປສມ຺ປນ຺ໂນ ສຸນິວຕ຺ໂຖ ສຸປາຣຸໂຕ ປາສາທິເກນ ອຠິກ຺ກນ຺ເຕນ ປຏິກ຺ກນ຺ເຕນ ອາໂລກິເຕນ ວິໂລກິເຕນ ສມິຎ຺ຊິເຕນ ປສາຣິເຕນ ໂອກ຺ຂິຕ຺ຕຈກ຺ຂຸ ອິຣິຍາປຖສມ຺ປນ຺ໂນ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາໂຣ ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎູ ຊາຄຣິຍມນຸຍຸຕ຺ໂຕ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ເຎນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ອາຠິສມາຈາຣິເກສຸ ສກ຺ກຈ຺ຈກາຣີ ຄຣຸຈິຕ຺ຕີກາຣພຫຸໂລ ວິຫຣຕິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອາຈາໂຣ. ເອວໍ ຕາວ ອາຈາໂຣ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ໂຄຈໂຣ ປນ ຕິວິໂຘ ອຸປນິສ຺ສຍໂຄຈໂຣ ອາຣກ຺ຂໂຄຈໂຣ ອຸປນິພນ຺ຘໂຄຈໂຣຕິ. ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ອຸປນິສ຺ສຍໂຄຈໂຣ? ທສກຖາວຕ຺ຖຸຄຸຓສມນ຺ນາຄໂຕ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ໂຕ, ຍໍ ນິສ຺ສາຍ ອສ຺ສຸຕໍ ສຸຓາຕິ, ສຸຕໍ ປຣິໂຍທເປຕິ, ກງ຺ຂໍ ວິຕຣຕິ, ທິຏ຺ຐິໍ ອຸຊຸໍ ກໂຣຕິ, ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທຕິ. ຍສ຺ສ ວາ ປນ ອນຸສິກ຺ຂມາໂນ ສທ຺ຘາຍ ວຑ຺ຒຕິ, ສີເລນ, ສຸເຕນ, ຈາເຄນ, ປຎ຺ຎາຍ ວຑ຺ຒຕິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຸປນິສ຺ສຍໂຄຈໂຣ.

ກຕໂມ ອາຣກ຺ຂໂຄຈໂຣ? ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ອນ຺ຕຣຆຣໍ ປວິຏ຺ໂຐ ວີຖິໍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂອກ຺ຂິຕ຺ຕຈກ຺ຂຸ ຍຸຄມຕ຺ຕທສ຺ສາວີ ສຸສໍວຸໂຕ ຄຈ຺ຉຕິ, ນ ຫຕ຺ຖິໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ, ນ ອສ຺ສໍ, ນ ຣຖໍ, ນ ປຕ຺ຕິໍ, ນ ອິຕ຺ຖິໍ, ນ ປຸຣິສໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ, ນ ອຸທ຺ຘໍ ອຸລ຺ໂລເກນ຺ໂຕ, ນ ອໂຘ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ, ນ ທິສາວິທິສໍ ເປກ຺ຂມາໂນ ຄຈ຺ຉຕິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອາຣກ຺ຂໂຄຈໂຣ.

ກຕໂມ ອຸປນິພນ຺ຘໂຄຈໂຣ? ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ ຍຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປນິພນ຺ຘຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ – ‘‘ໂກ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ໂຄຈໂຣ ສໂກ ເປຕ຺ຕິໂກ ວິສໂຍ? ຍທິທໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໓໗໒), ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຸປນິພນ຺ຘໂຄຈໂຣ. ອິຕິ ອິມິນາ ຈ ອາຈາເຣນ ອິມິນາ ຈ ໂຄຈເຣນ ອຸເປໂຕ…ເປ… ສມນ຺ນາຄໂຕ. ເຕນປິ ວຸຈ຺ຈຕິ ອາຈາຣໂຄຈຣສມ຺ປນ຺ໂນຕິ.

ອຓຸມຕ຺ເຕສຸ ວຊ຺ເຊສຸ ຠຍທສ຺ສາວີຕິ ອຓຸປ຺ປມາເຓສຸ ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ອາປນ຺ນເສຂິຍອກຸສລຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາທິເຠເທສຸ ວຊ຺ເຊສຸ ຠຍທສ຺ສນສີໂລ. ສມາທາຍ ສິກ຺ຂຕິ ສິກ຺ຂາປເທສູຕິ ຍໍກິຎ຺ຈິ ສິກ຺ຂາປເທສຸ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ສມ຺ມາ ອາທາຍ ສິກ຺ຂຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸໂຕ’’ຕິ ເອຕ຺ຕາວຕາ ຈ ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐານາຍ ເທສນາຍ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສີລໍ ທສ຺ສິຕໍ. ‘‘ອາຈາຣໂຄຈຣສມ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິອາທິ ປນ ສພ຺ພໍ ຍຖາປຏິປນ຺ນສ຺ສ ຕໍ ສີລໍ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣສີລໍ

໑໕. ຍໍ ປເນຕໍ ຕທນນ຺ຕຣໍ ‘‘ໂສ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ທສ຺ສິຕໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣສີລໍ, ຕຕ຺ຖ ໂສຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສີເລ ຐິໂຕ ຠິກ຺ຂຸ. ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາຕິ ກາຣຓວເສນ ຈກ຺ຂູຕິ ລທ຺ຘໂວຫາເຣນ ຣູປທສ຺ສນສມຕ຺ເຖນ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາເຓນ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ. ໂປຣາຓາ ປນາຫຸ ‘‘ຈກ຺ຂຸ ຣູປໍ ນ ປສ຺ສຕິ, ອຈິຕ຺ຕກຕ຺ຕາ, ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປສ຺ສຕິ, ອຈກ຺ຂຸກຕ຺ຕາ, ທ຺ວາຣາຣມ຺ມຓສງ຺ຆຏ຺ເຏ ປນ ຈກ຺ຂຸປສາທວຕ຺ຖຸເກນ ຈິຕ຺ເຕນ ປສ຺ສຕິ. ອີທິສີ ປເນສາ ‘ຘນຸນາ ວິຊ຺ຌຕີ’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ສສມ຺ຠາຣກຖາ ນາມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາເຓນ ຣູປໍ ທິສ຺ວາຕິ ອຍເມເວຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ນ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫີຕິ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສນິມິຕ຺ຕໍ ວາ ສຸຠນິມິຕ຺ຕາທິກໍ ວາ ກິເລສວຕ຺ຖຸຠູຕໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ, ທິຏ຺ຐມຕ຺ເຕເຍວ ສຓ຺ຐາຕິ. ນານຸພ຺ຍຎ຺ຊນຄ຺ຄາຫີຕິ ກິເລສານໍ ອນຸອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ປາກຏຠາວກຣຓໂຕ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນນ຺ຕິ ລທ຺ຘໂວຫາຣໍ ຫຕ຺ຖປາທສິຕຫສິຕກຖິຕວິໂລກິຕາທິເຠທໍ ອາກາຣໍ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຍໍ ຕຕ຺ຖ ຠູຕໍ, ຕເທວ ຄຓ຺ຫາຕິ, ເຈຕິຍປພ຺ພຕວາສີ ມຫາຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ.

ເຖຣໍ ກິຣ ເຈຕິຍປພ຺ພຕາ ອນຸຣາຘປຸຣໍ ປິຓ຺ຑຈາຣຕ຺ຖາຍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ອຎ຺ຎຕຣາ ກຸລສຸຓ຺ຫາ ສາມິເກນ ສທ຺ຘິໍ ຠຓ຺ຑິຕ຺ວາ ສຸມຓ຺ຑິຕປສາຘິຕາ ເທວກຎ຺ຎາ ວິຍ ກາລສ຺ເສວ ອນຸຣາຘປຸຣໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຎາຕິຆຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ທິສ຺ວາ ວິປລ຺ລຕ຺ຖຈິຕ຺ຕາ ມຫາຫສິຕໍ ຫສິ. ເຖໂຣ ກິເມຕນ຺ຕິ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຕສ຺ສາ ທນ຺ຕຏ຺ຐິເກ ອສຸຠສຎ຺ຎໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ຕສ຺ສາ ທນ຺ຕຏ຺ຐິກໍ ທິສ຺ວາ, ປຸພ຺ພສຎ຺ຎໍ ອນຸສ຺ສຣິ;

ຕຕ຺ເຖວ ໂສ ຐິໂຕ ເຖໂຣ, ອຣຫຕ຺ຕໍ ອປາປຸຓີ’’ຕິ.

ສາມິໂກປິ ໂຂ ປນສ຺ສາ ອນຸມຄ຺ຄໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເຖຣໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິຎ຺ຈິ, ຠນ຺ເຕ, ອິຕ຺ຖິໍ ປສ຺ສຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ຕໍ ເຖໂຣ ອາຫ –

‘‘ນາຠິຊານາມິ ອິຕ຺ຖີ ວາ, ປຸຣິໂສ ວາ ອິໂຕ ຄໂຕ;

ອປິຈ ອຏ຺ຐິສງ຺ຆາໂຏ, ຄຈ຺ຉເຕສ ມຫາປເຖ’’ຕິ.

ຍຕ຺ວາຘິກຣຓເມນນ຺ຕິອາທິມ຺ຫິ ຍໍກາຣຓາ ຍສ຺ສ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍາສໍວຣສ຺ສ ເຫຕຸ ເອຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ສຕິກວາເຏນ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອສໍວຸຕໍ ອປິຫິຕຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣໍ ຫຸຕ຺ວາ ວິຫຣນ຺ຕໍ ເອເຕ ອຠິຊ຺ຌາທໂຍ ຘມ຺ມາ ອນ຺ວາສ຺ສເວຍ຺ຍຸໍ ອນຸພນ຺ເຘຍ຺ຍຸໍ. ຕສ຺ສ ສໍວຣາຍ ປຏິປຊ຺ຊຕີຕິ ຕສ຺ສ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ສຕິກວາເຏນ ປິທຫນຕ຺ຖາຍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ. ເອວໍ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ໂຕເຍວ ຈ ຣກ຺ຂຕິ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິເຍ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິເຍ ສໍວໂຣ ວາ ອສໍວໂຣ ວາ ນຕ຺ຖິ. ນ ຫິ ຈກ຺ຂຸປສາທໍ ນິສ຺ສາຍ ສຕິ ວາ ມຸຏ຺ຐສຈ຺ຈໍ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອປິຈ ຍທາ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ຕທາ ຠວງ຺ເຄ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິຣຸທ຺ເຘ ກິຣິຍມໂນຘາຕຸ ອາວຊ຺ຊນກິຈ຺ຈໍ ສາຘຍມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ. ຕໂຕ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ທສ຺ສນກິຈ຺ຈໍ. ຕໂຕ ວິປາກມໂນຘາຕຸ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນກິຈ຺ຈໍ. ຕໂຕ ວິປາກາເຫຕຸກມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ສນ຺ຕີຣຓກິຈ຺ຈໍ. ຕໂຕ ກິຣິຍາເຫຕຸກມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ໂວຏ຺ຐພ຺ພນກິຈ຺ຈໍ ສາຘຍມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຕທນນ຺ຕຣໍ ຊວນໍ ຊວຕິ.

ຕຕ຺ຣາປິ ເນວ ຠວງ຺ຄສມເຍ, ນ ອາວຊ຺ຊນາທີນໍ ອຎ຺ຎຕຣສມເຍ ສໍວໂຣ ວາ ອສໍວໂຣ ວາ ອຕ຺ຖິ. ຊວນກ຺ຂເຓ ປນ ສເຈ ທຸສ຺ສີລ຺ຍໍ ວາ ມຸຏ຺ຐສຈ຺ຈໍ ວາ ອຎ຺ຎາຓໍ ວາ ອກ຺ຂນ຺ຕິ ວາ ໂກສຊ຺ຊໍ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອສໍວໂຣ ໂຫຕິ. ເອວໍ ໂຫນ຺ໂຕ ປນ ໂສ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິເຍ ອສໍວໂຣຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກສ຺ມາ? ຍສ຺ມາ ຕສ຺ມິໍ ສຕິ ທ຺ວາຣມ຺ປິ ອຄຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຠວງ຺ຄມ຺ປິ ອາວຊ຺ຊນາທີນິປິ ວີຖິຈິຕ຺ຕານິ. ຍຖາ ກິໍ? ຍຖາ ນຄເຣ ຈຕູສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ອສໍວຸເຕສຸ ກິຎ຺ຈາປິ ອນ຺ໂຕຆຣທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກຄພ຺ຠາທໂຍ ສຸສໍວຸຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຖາປິ ອນ຺ໂຕນຄເຣ ສພ຺ພໍ ຠຓ຺ຑໍ ອຣກ຺ຂິຕໍ ອໂຄປິຕເມວ ໂຫຕິ. ນຄຣທ຺ວາເຣນ ຫິ ປວິສິຕ຺ວາ ໂຈຣາ ຍທິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕໍ ກເຣຍ຺ຍຸໍ, ເອວເມວ ຊວເນ ທຸສ຺ສີລ຺ຍາທີສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ຕສ຺ມິໍ ອສໍວເຣ ສຕິ ທ຺ວາຣມ຺ປິ ອຄຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຠວງ຺ຄມ຺ປິ ອາວຊ຺ຊນາທີນິປິ ວີຖິຈິຕ຺ຕານິ.

ຕສ຺ມິໍ ປນ ສີລາທີສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ທ຺ວາຣມ຺ປິ ຄຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຠວງ຺ຄມ຺ປິ ອາວຊ຺ຊນາທີນິປິ ວີຖິຈິຕ຺ຕານິ. ຍຖາ ກິໍ? ຍຖາ ນຄຣທ຺ວາເຣສຸ ສໍວຸເຕສຸ ກິຎ຺ຈາປິ ອນ຺ໂຕຆຣາທໂຍ ອສໍວຸຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຖາປິ ອນ຺ໂຕນຄເຣ ສພ຺ພໍ ຠຓ຺ຑໍ ສຸຣກ຺ຂິຕໍ ສຸໂຄປິຕເມວ ໂຫຕິ. ນຄຣທ຺ວາເຣສຸ ຫິ ປິຫິເຕສຸ ໂຈຣານໍ ປເວໂສ ນຕ຺ຖິ, ເອວເມວ ຊວເນ ສີລາທີສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ທ຺ວາຣມ຺ປິ ຄຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຠວງ຺ຄມ຺ປິ ອາວຊ຺ຊນາທີນິປິ ວີຖິຈິຕ຺ຕານິ. ຕສ຺ມາ ຊວນກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນປິ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິເຍ ສໍວໂຣຕິ ວຸຕ຺ໂຕ.

ໂສເຕນ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອວມິທໍ ສງ຺ເຂປໂຕ ຣູປາທີສຸ ກິເລສານຸພນ຺ຘນິມິຕ຺ຕາທິຄ຺ຄາຫປຣິວຊ຺ຊນລກ຺ຂຓໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣສີລນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອາຊີວປາຣິສຸທ຺ຘິສີລໍ

໑໖. ອິທານິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣສີລານນ຺ຕຣໍ ວຸຕ຺ເຕ ອາຊີວປາຣິສຸທ຺ຘິສີເລ ອາຊີວເຫຕຸ ປຎ຺ຎຕ຺ຕານໍ ຉນ຺ນໍ ສິກ຺ຂາປທານນ຺ຕິ ຍານິ ຕານິ ‘‘ອາຊີວເຫຕຸ ອາຊີວກາຣຓາ ປາປິຈ຺ໂຉ ອິຈ຺ຉາປກໂຕ ອສນ຺ຕໍ ອຠູຕໍ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມໍ ອຸລ຺ລປຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ. ອາຊີວເຫຕຸ ອາຊີວກາຣຓາ ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ສງ຺ຆາທິເສສສ຺ສ. ອາຊີວເຫຕຸ ອາຊີວກາຣຓາ ‘ໂຍ ເຕ ວິຫາເຣ ວສຕິ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອຣຫາ’ຕິ ຠຓຕິ, ປຏິວິຊານນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສ. ອາຊີວເຫຕຸ ອາຊີວກາຣຓາ ຠິກ຺ຂຸ ປຓີຕໂຠຊນານິ ອຄິລາໂນ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ. ອາຊີວເຫຕຸ ອາຊີວກາຣຓາ ຠິກ຺ຂຸນີ ປຓີຕໂຠຊນານິ ອຄິລານາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຏິເທສນີຍສ຺ສ. ອາຊີວເຫຕຸ ອາຊີວກາຣຓາ ສູປໍ ວາ ໂອທນໍ ວາ ອຄິລາໂນ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ປຣິ. ໒໘໗) ເອວໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕານິ ຉ ສິກ຺ຂາປທານິ, ອິເມສໍ ຉນ຺ນໍ ສິກ຺ຂາປທານໍ.

ກຸຫນາຕິອາທີສຸ ອຍໍ ປາຬິ, ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ກຸຫນາ? ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລກສນ຺ນິສ຺ສິຕສ຺ສ ປາປິຈ຺ຉສ຺ສ ອິຈ຺ຉາປກຕສ຺ສ ຍາ ປຈ຺ຈຍປຏິເສວນສງ຺ຂາເຕນ ວາ ສາມນ຺ຕຊປ຺ປິເຕນ ວາ ອິຣິຍາປຖສ຺ສ ວາ ອຏ຺ຐປນາ ຐປນາ ສຓ຺ຐປນາ ຠາກຸຏິກາ ຠາກຸຏິຍໍ ກຸຫນາ ກຸຫາຍນາ ກຸຫິຕຕ຺ຕໍ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ກຸຫນາ.

‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ລປນາ? ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລກສນ຺ນິສ຺ສິຕສ຺ສ ປາປິຈ຺ຉສ຺ສ ອິຈ຺ຉາປກຕສ຺ສ ຍາ ປເຣສໍ ອາລປນາ ລປນາ ສລ຺ລປນາ ອຸລ຺ລປນາ ສມຸລ຺ລປນາ ອຸນ຺ນຫນາ ສມຸນ຺ນຫນາ ອຸກ຺ກາຈນາ ສມຸກ຺ກາຈນາ ອນຸປ຺ປິຍຠາຓິຕາ ຈາຏຸກມ຺ຍຕາ ມຸຄ຺ຄສູປ຺ຍຕາ ປາຣິຠຏ຺ຍຕາ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ລປນາ.

‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ເນມິຕ຺ຕິກຕາ? ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລກສນ຺ນິສ຺ສິຕສ຺ສ ປາປິຈ຺ຉສ຺ສ ອິຈ຺ຉາປກຕສ຺ສ ຍໍ ປເຣສໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ນິມິຕ຺ຕກມ຺ມໍ ໂອຠາໂສ ໂອຠາສກມ຺ມໍ ສາມນ຺ຕຊປ຺ປາ ປຣິກຖາ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ເນມິຕ຺ຕິກຕາ.

‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ນິປ຺ເປສິກຕາ? ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລກສນ຺ນິສ຺ສິຕສ຺ສ ປາປິຈ຺ຉສ຺ສ ອິຈ຺ຉາປກຕສ຺ສ ຍາ ປເຣສໍ ອກ຺ໂກສນາ ວມ຺ຠນາ ຄຣຫນາ ອຸກ຺ເຂປນາ ສມຸກ຺ເຂປນາ ຂິປນາ ສໍຂິປນາ ປາປນາ ສມ຺ປາປນາ ອວຓ຺ຓຫາຣິກາ ປຣປິຏ຺ຐິມໍສິກຕາ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ນິປ຺ເປສິກຕາ.

‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ລາເຠນ ລາຠໍ ນິຊິຄີສນຕາ? ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລກສນ຺ນິສ຺ສິໂຕ ປາປິຈ຺ໂຉ ອິຈ຺ຉາປກໂຕ ອິໂຕ ລທ຺ຘໍ ອາມິສໍ ອມຸຕ຺ຣ ຫຣຕິ, ອມຸຕ຺ຣ ວາ ລທ຺ຘໍ ອາມິສໍ ອິຘ ອາຫຣຕິ. ຍາ ເອວຣູປາ ອາມິເສນ ອາມິສສ຺ສ ເອຏ຺ຐິ ຄເວຏ຺ຐິ ປຣິເຍຏ຺ຐິ ເອສນາ ຄເວສນາ ປຣິເຍສນາ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ລາເຠນ ລາຠໍ ນິຊິຄີສນຕາ’’ຕິ (ວິຠ. ໘໖໒-໘໖໕).

໑໗. ອິມິສ຺ສາ ປນ ປາຬິຍາ ເອວມຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ກຸຫນນິທ຺ເທເສ ຕາວ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລກສນ຺ນິສ຺ສິຕສ຺ສາຕິ ລາຠຎ຺ຈ ສກ຺ກາຣຎ຺ຈ ກິຕ຺ຕິສທ຺ທຎ຺ຈ ສນ຺ນິສ຺ສິຕສ຺ສ, ປຕ຺ຖຍນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປາປິຈ຺ຉສ຺ສາຕິ ອສນ຺ຕຄຸຓທີປນກາມສ຺ສ. ອິຈ຺ຉາປກຕສ຺ສາຕິ ອິຈ຺ຉາຍ ອປກຕສ຺ສ, ອຸປທ຺ທຸຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິໂຕ ປຣໍ ຍສ຺ມາ ປຈ຺ຈຍປຏິເສວນສາມນ຺ຕຊປ຺ປນອິຣິຍາປຖສນ຺ນິສ຺ສິຕວເສນ ມຫານິທ຺ເທເສ ຕິວິຘໍ ກຸຫນວຕ຺ຖຸ ອາຄຕໍ. ຕສ຺ມາ ຕິວິຘມ຺ເປຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ປຈ຺ຈຍປຏິເສວນສງ຺ຂາເຕນ ວາຕິ ເອວມາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ຈີວຣາທີຫິ ນິມນ຺ຕິຕສ຺ສ ຕທຕ຺ຖິກສ຺ເສວ ສໂຕ ປາປິຈ຺ຉຕໍ ນິສ຺ສາຍ ປຏິກ຺ຂິປເນນ, ເຕ ຈ ຄຫປຕິເກ ອຕ຺ຕນິ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕສທ຺ເຘ ຎຕ຺ວາ ປຸນ ເຕສໍ ‘‘ອໂຫ ອຍ຺ໂຍ ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ນ ກິຎ຺ຈິ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ສຸລທ຺ຘໍ ວຕ ໂນ ອສ຺ສ ສເຈ ອປ຺ປມຕ຺ຕກມ຺ປິ ກິຎ຺ຈິ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາ’’ຕິ ນານາວິເຘຫິ ອຸປາເຍຫິ ປຓີຕານິ ຈີວຣາທີນິ ອຸປເນນ຺ຕານໍ ຕທນຸຄ຺ຄຫກາມຕໍເຍວ ອາວິກຕ຺ວາ ປຏິຄ຺ຄຫເຓນ ຈ ຕໂຕ ປຠຸຕິ ອປິ ສກຏຠາເຣຫິ ອຸປນາມນເຫຕຸຠູຕໍ ວິມ຺ຫາປນໍ ປຈ຺ຈຍປຏິເສວນສງ຺ຂາຕໍ ກຸຫນວຕ຺ຖູຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ມຫານິທ຺ເທເສ –

‘‘ກຕມໍ ປຈ຺ຈຍປຏິເສວນສງ຺ຂາຕໍ ກຸຫນວຕ຺ຖຸ? ອິຘ ຄຫປຕິກາ ຠິກ຺ຂຸໍ ນິມນ຺ເຕນ຺ຕິ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາເຣຫິ. ໂສ ປາປິຈ຺ໂຉ ອິຈ຺ຉາປກໂຕ ອຕ຺ຖິໂກ ຈີວຣ…ເປ… ປຣິກ຺ຂາຣານໍ ຠິຍ຺ໂຍກມ຺ຍຕໍ ອຸປາທາຍ ຈີວຣໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕິ. ປິຓ຺ຑປາຕໍ…ເປ… ເສນາສນໍ. ຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕິ. ໂສ ເອວມາຫ – ‘ກິໍ ສມຓສ຺ສ ມຫຄ຺ເຆນ ຈີວເຣນ, ເອຕໍ ສາຣຸປ຺ປໍ ຍໍ ສມໂຓ ສຸສານາ ວາ ສງ຺ກາຣກູຏາ ວາ ປາປຓິກາ ວາ ນນ຺ຕການິ ອຸຈ຺ຈິນິຕ຺ວາ ສງ຺ຆາຏິໍ ກຕ຺ວາ ຘາເຣຍ຺ຍ. ກິໍ ສມຓສ຺ສ ມຫຄ຺ເຆນ ປິຓ຺ຑປາເຕນ ເອຕໍ ສາຣຸປ຺ປໍ ຍໍ ສມໂຓ ອຸຎ຺ຉາຈຣິຍາຍ ປິຓ຺ຑິຍາໂລເປນ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປຍ຺ຍ. ກິໍ ສມຓສ຺ສ ມຫຄ຺ເຆນ ເສນາສເນນ, ເອຕໍ ສາຣຸປ຺ປໍ ຍໍ ສມໂຓ ຣຸກ຺ຂມູລິໂກ ວາ ອສ຺ສ ອພ຺ໂຠກາສິໂກ ວາ. ກິໍ ສມຓສ຺ສ ມຫຄ຺ເຆນ ຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາເຣນ, ເອຕໍ ສາຣຸປ຺ປໍ ຍໍ ສມໂຓ ປູຕິມຸຕ຺ເຕນ ວາ ຫຣິຏກີຂຓ຺ເຑນ ວາ ໂອສຘໍ ກເຣຍ຺ຍາ’ຕິ. ຕທຸປາທາຍ ລູຂໍ ຈີວຣໍ ຘາເຣຕິ, ລູຂໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ລູຂໍ ເສນາສນໍ ປຏິເສວຕິ, ລູຂໍ ຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣໍ ປຏິເສວຕິ, ຕເມນໍ ຄຫປຕິກາ ເອວໍ ຊານນ຺ຕິ ‘ອຍໍ ສມໂຓ ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ປວິວິຕ຺ໂຕ ອສໍສຏ຺ໂຐ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ຘຸຕວາໂທ’ຕິ. ຠິຍ຺ໂຍ ຠິຍ຺ໂຍ ນິມນ຺ເຕນ຺ຕິ ຈີວຣ…ເປ… ປຣິກ຺ຂາເຣຫິ. ໂສ ເອວມາຫ – ‘ຕິຓ຺ຓໍ ສມ຺ມຸຂີຠາວາ ສທ຺ໂຘ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ພຫຸໍ ປຸຎ຺ຎໍ ປສວຕິ. ສທ຺ຘາຍ ສມ຺ມຸຂີຠາວາ ສທ຺ໂຘ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ພຫຸໍ ປຸຎ຺ຎໍ ປສວຕິ. ເທຍ຺ຍຘມ຺ມສ຺ສ…ເປ… ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍານໍ ສມ຺ມຸຂີຠາວາສທ຺ໂຘກຸລປຸຕ຺ໂຕ ພຫຸໍ ປຸຎ຺ຎໍ ປສວຕິ. ຕຸມ຺ຫາກຎ຺ເຈວາຍໍ ສທ຺ຘາ ອຕ຺ຖິ, ເທຍ຺ຍຘມ຺ໂມ ຈ ສໍວິຊ຺ຊຕິ, ອຫຎ຺ຈ ປຏິຄ຺ຄາຫໂກ, ສເຈຫໍ ນ ປຏິຄ຺ຄເຫສ຺ສາມິ, ເອວໍ ຕຸມ຺ເຫ ປຸຎ຺ເຎນ ປຣິພາຫິຣາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ນ ມຍ຺ຫໍ ອິມິນາ ອຕ຺ໂຖ. ອປິຈ ຕຸມ຺ຫາກໍເຍວ ອນຸກມ຺ປາຍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາມີ’ຕິ. ຕທຸປາທາຍ ພຫຸມ຺ປິ ຈີວຣໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ພຫຸມ຺ປິ ປິຓ຺ຑປາຕໍ…ເປ… ເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຍາ ເອວຣູປາ ຠາກຸຏິກາ ຠາກຸຏິຍໍ ກຸຫນາ ກຸຫາຍນາ ກຸຫິຕຕ຺ຕໍ, ອິທໍ ປຈ຺ຈຍປຏິເສວນສງ຺ຂາຕໍ ກຸຫນວຕ຺ຖູ’’ຕິ (ມຫານິ. ໘໗).

ປາປິຈ຺ຉສ຺ເສວ ປນ ສໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາຘິຄມປຣິທີປນວາຈາຍ ຕຖາ ຕຖາ ວິມ຺ຫາປນໍ ສາມນ຺ຕຊປ຺ປນສງ຺ຂາຕໍ ກຸຫນວຕ຺ຖູຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍຖາຫ –

‘‘ກຕມໍ ສາມນ຺ຕຊປ຺ປນສງ຺ຂາຕໍ ກຸຫນວຕ຺ຖຸ? ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປາປິຈ຺ໂຉ ອິຈ຺ຉາປກໂຕ ສມ຺ຠາວນາຘິປ຺ປາໂຍ ‘ເອວໍ ມໍ ຊໂນ ສມ຺ຠາເວສ຺ສຕີ’ຕິ ອຣິຍຘມ຺ມສນ຺ນິສ຺ສິຕໍ ວາຈໍ ຠາສຕິ ‘ໂຍ ເອວຣູປໍ ຈີວຣໍ ຘາເຣຕິ, ໂສ ສມໂຓ ມເຫສກ຺ໂຂ’ຕິ ຠຓຕິ. ‘ໂຍ ເອວຣູປໍ ປຕ຺ຕໍ ໂລຫຖາລກໍ. ຘມ຺ມກຣຓໍ ປຣິສ຺ສາວນໍ ກຸຎ຺ຈິກໍ, ກາຍພນ຺ຘນໍ ອຸປາຫນໍ ຘາເຣຕິ, ໂສ ສມໂຓ ມເຫສກ຺ໂຂ’ຕິ ຠຓຕິ. ຍສ຺ສ ເອວຣູໂປ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ອາຈຣິໂຍ ສມານຸປຊ຺ຌາຍໂກ, ສມານາຈຣິຍໂກ ມິຕ຺ໂຕ ສນ຺ທິຏ຺ໂຐ ສມ຺ຠຕ຺ໂຕ ສຫາໂຍ. ໂຍ ເອວຣູເປ ວິຫາເຣ ວສຕິ ອຑ຺ຒໂຍເຄ ປາສາເທ ຫມ຺ມິເຍ ຄຸຫາຍໍ ເລເຓ ກຸຏິຍາ ກູຏາຄາເຣ ອຏ຺ເຏ ມາເຬ ອຸທ຺ທຓ຺ເຑ ອຸປຏ຺ຐານສາລາຍໍ ມຓ຺ຑເປ ຣຸກ຺ຂມູເລ ວສຕິ, ໂສ ສມໂຓ ມເຫສກ຺ໂຂ’ຕິ ຠຓຕິ. ອຖ ວາ ‘ໂກຣຊິກໂກຣຊິໂກ ຠາກຸຏິກຠາກຸຏິໂກ ກຸຫກກຸຫໂກ ລປກລປໂກ ມຸຂສມ຺ຠາວິໂກ, ອຍໍ ສມໂຓ ອິມາສໍ ເອວຣູປານໍ ສນ຺ຕານໍ ວິຫາຣສມາປຕ຺ຕີນໍ ລາຠີ’ຕິ ຕາທິສໍ ຄມ຺ຠີຣໍ ຄູຬ຺ຫໍ ນິປຸຓໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ສຸຎ຺ຎຕາປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ກຖໍ ກເຖສິ. ຍາ ເອວຣູປາ ຠາກຸຏິກາ ຠາກຸຏິຍໍ ກຸຫນາ ກຸຫາຍນາ ກຸຫິຕຕ຺ຕໍ, ອິທໍ ສາມນ຺ຕຊປ຺ປນສງ຺ຂາຕໍ ກຸຫນວຕ຺ຖູ’’ຕິ (ມຫານິ. ໘໗).

ປາປິຈ຺ຉສ຺ເສວ ປນ ສໂຕ ສມ຺ຠາວນາຘິປ຺ປາຍກເຕນ ອິຣິຍາປເຖນ ວິມ຺ຫາປນໍ ອິຣິຍາປຖສນ຺ນິສ຺ສິຕໍ ກຸຫນວຕ຺ຖູຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍຖາຫ – ‘‘ກຕມໍ ອິຣິຍາປຖສງ຺ຂາຕໍ ກຸຫນວຕ຺ຖຸ. ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປາປິຈ຺ໂຉ ອິຈ຺ຉາປກໂຕ ສມ຺ຠາວນາຘິປ຺ປາໂຍ ‘ເອວໍ ມໍ ຊໂນ ສມ຺ຠາເວສ຺ສຕີ’ຕິ ຄມນໍ ສຓ຺ຐເປຕິ, ຐານໍ ສຓ຺ຐເປຕິ, ນິສຊ຺ຊໍ ສຓ຺ຐເປຕິ, ສຍນໍ ສຓ຺ຐເປຕິ, ປຓິຘາຍ ຄຈ຺ຉຕິ, ປຓິຘາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ປຓິຘາຍ ນິສີທຕິ, ປຓິຘາຍ ເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຕິ, ສມາຫິໂຕ ວິຍ ຄຈ຺ຉຕິ, ສມາຫິໂຕ ວິຍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ນິສີທຕິ, ເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຕິ, ອາປາຖກຊ຺ຌາຍີ ຈ ໂຫຕິ, ຍາ ເອວຣູປາ ອິຣິຍາປຖສ຺ສ ອຏ຺ຐປນາ ຐປນາ ສຓ຺ຐປນາ ຠາກຸຏິກາ ຠາກຸຏິຍໍ ກຸຫນາ ກຸຫາຍນາ ກຸຫິຕຕ຺ຕໍ, ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອິຣິຍາປຖສງ຺ຂາຕໍ ກຸຫນວຕ຺ຖູ’’ຕິ (ມຫານິ. ໘໗).

ຕຕ຺ຖ ປຈ຺ຈຍປຏິເສວນສງ຺ຂາເຕນາຕິ ປຈ຺ຈຍປຏິເສວນນ຺ຕິ ເອວໍ ສງ຺ຂາເຕນ ປຈ຺ຈຍປຏິເສວເນນ ວາ ສງ຺ຂາເຕນ. ສາມນ຺ຕຊປ຺ປິເຕນາຕິ ສມີປຠຓິເຕນ. ອິຣິຍາປຖສ຺ສ ວາຕິ ຈຕຸອິຣິຍາປຖສ຺ສ. ອຏ຺ຐປນາຕິອາທິ ຐປນາ, ອາທເຣນ ວາ ຐປນາ. ຐປນາຕິ ຐປນາກາໂຣ. ສຓ຺ຐປນາຕິ ອຠິສງ຺ຂຣຓາ, ປາສາທິກຠາວກຣຓນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຠາກຸຏິກາຕິ ປຘານປຸຣິມຏ຺ຐິຕຠາວທສ຺ສເນນ ຠາກຸຏິກຣຓໍ, ມຸຂສງ຺ໂກໂຈຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຠາກຸຏິກຣຓໍ ສີລມສ຺ສາຕິ ຠາກຸຏິໂກ. ຠາກຸຏິກສ຺ສ ຠາໂວ ຠາກຸຏິຍໍ. ກຸຫນາຕິ ວິມ຺ຫາປນາ. ກຸຫສ຺ສ ອາຍນາ ກຸຫາຍນາ. ກຸຫິຕສ຺ສ ຠາໂວ ກຸຫິຕຕ຺ຕນ຺ຕິ.

ລປນານິທ຺ເທເສ ອາລປນາຕິ ວິຫາຣໍ ອາຄເຕ ມນຸສ຺ເສ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິມຕ຺ຖາຍ ໂຠນ຺ໂຕ ອາຄຕາ, ກິໍ ຠິກ຺ຂູ ນິມນ຺ຕິຕຸໍ, ຍທິ ເອວໍ ຄຈ຺ຉຖ ເຣ, ອຫໍ ປຈ຺ຉໂຕ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ເອວໍ ອາທິໂຕວ ລປນາ. ອຖ ວາ ອຕ຺ຕານໍ ອຸປເນຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ຕິສ຺ໂສ, ມຍິ ຣາຊາ ປສນ຺ໂນ, ມຍິ ອສຸໂກ ຈ ອສຸໂກ ຈ ຣາຊມຫາມຕ຺ໂຕ ປສນ຺ໂນ’’ຕິ ເອວໍ ອຕ຺ຕຸປນາຍິກາ ລປນາ ອາລປນາ. ລປນາຕິ ປຸຏ຺ຐສ຺ສ ສໂຕ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣເມວ ລປນໍ. ສລ຺ລປນາຕິ ຄຫປຕິການໍ ອຸກ຺ກຓ຺ຐເນ ຠີຕສ຺ສ ໂອກາສໍ ທຕ຺ວາ ທຕ຺ວາ ສຸຏ຺ຐຸ ລປນາ. ອຸລ຺ລປນາຕິ ມຫາກຸຏຸມ຺ພິໂກ ມຫານາວິໂກ ມຫາທານປຕີຕິ ເອວໍ ອຸທ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ລປນາ. ສມຸລ຺ລປນາຕິ ສພ຺ພໂຕຠາເຄນ ອຸທ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ລປນາ.

ອຸນ຺ນຫນາຕິ ‘‘ອຸປາສກາ ປຸພ຺ເພ ອີທິເສ ກາເລ ນວທານໍ ເທຖ, ອິທານິ ກິໍ ນ ເທຖາ’’ຕິ ເອວໍ ຍາວ ‘‘ທສ຺ສາມ, ຠນ຺ເຕ, ໂອກາສໍ ນ ລຠາມາ’’ຕິອາທີນິ ວທນ຺ຕິ, ຕາວ ອຸທ຺ຘໍ ອຸທ຺ຘໍ ນຫນາ, ເວຐນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຖ ວາ ອຸຈ຺ຉຸຫຕ຺ຖໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກຸໂຕ ອາຠຕໍ ອຸປາສກາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ອຸຈ຺ຉຸເຂຕ຺ຕໂຕ, ຠນ຺ເຕຕິ. ກິໍ ຕຕ຺ຖ ອຸຈ຺ຉຸ ມຘຸຣນ຺ຕິ. ຂາທິຕ຺ວາ, ຠນ຺ເຕ, ຊານິຕພ຺ພນ຺ຕິ. ‘‘ນ, ອຸປາສກ, ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ອຸຈ຺ຉຸໍ ເທຖາ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ. ຍາ ເອວຣູປາ ນິພ຺ເພເຐນ຺ຕສ຺ສາປິ ເວຐນກຖາ, ສາ ອຸນ຺ນຫນາ. ສພ຺ພໂຕຠາເຄນ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸນ຺ນຫນາ ສມຸນ຺ນຫນາ.

ອຸກ຺ກາຈນາຕິ ‘‘ເອຕໍ ກຸລໍ ມໍເຍວ ຊານາຕິ. ສເຈ ເອຕ຺ຖ ເທຍ຺ຍຘມ຺ໂມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ມຍ຺ຫເມວ ເທຕີ’’ຕິ ເອວໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ກາຈນາ ອຸກ຺ກາຈນາ, ອຸທ຺ທີປນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເຕລກນ຺ທຣິກວຕ຺ຖຸ ເຈຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ສພ຺ພໂຕຠາເຄນ ປນ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸກ຺ກາຈນາ ສມຸກ຺ກາຈນາ.

ອນຸປ຺ປິຍຠາຓິຕາຕິ ສຈ຺ຈານຸຣູປໍ ຘມ຺ມານຸຣູປໍ ວາ ອນປໂລເກຕ຺ວາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ປິຍຠຓນເມວ. ຈາຏຸກມ຺ຍຕາຕິ ນີຈວຸຕ຺ຕິຕາ ອຕ຺ຕານໍ ເຫຏ຺ຐໂຕ ເຫຏ຺ຐໂຕ ຐເປຕ຺ວາ ວຕ຺ຕນໍ. ມຸຄ຺ຄສູປ຺ຍຕາຕິ ມຸຄ຺ຄສູປສທິສຕາ. ຍຖາ ຫິ ມຸຄ຺ເຄສຸ ປຈ຺ຈມາເນສຸ ໂກຈິເທວ ນ ປຈ຺ຈຕິ, ອວເສສາ ປຈ຺ຈນ຺ຕິ, ເອວໍ ຍສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວຈເນ ກິຎ຺ຈິເທວ ສຈ຺ຈໍ ໂຫຕິ, ເສສໍ ອລີກໍ, ອຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ມຸຄ຺ຄສູປ຺ໂຍຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ສ ຠາໂວ ມຸຄ຺ຄສູປ຺ຍຕາ. ປາຣິຠຏ຺ຍຕາຕິ ປາຣິຠຏ຺ຍຠາໂວ. ໂຍ ຫິ ກຸລທາຣເກ ຘາຕິ ວິຍ ອງ຺ເກນ ວາ ຂນ຺ເຘນ ວາ ປຣິຠຏຕິ, ຘາເຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ສ ປຣິຠຏສ຺ສ ກມ຺ມໍ ປາຣິຠຏ຺ຍຸໍ. ປາຣິຠຏ຺ຍສ຺ສ ຠາໂວ ປາຣິຠຏ຺ຍຕາຕິ.

ເນມິຕ຺ຕິກຕານິທ຺ເທເສ ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍໍກິຎ຺ຈິ ປເຣສໍ ປຈ຺ຈຍທານສຎ຺ຎາຊນກໍ ກາຍວຈີກມ຺ມໍ. ນິມິຕ຺ຕກມ຺ມນ຺ຕິ ຂາທນີຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ ຂາທນີຍໍ ລຠິຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ນິມິຕ຺ຕກຣຓໍ. ໂອຠາໂສຕິ ປຈ຺ຈຍປຏິສໍຍຸຕ຺ຕກຖາ. ໂອຠາສກມ຺ມນ຺ຕິ ວຈ຺ຉປາລເກ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ ອິເມ ວຈ຺ຉາ ຂີຣໂຄວຈ຺ຉາ ອຸທາຫຸ ຕກ຺ກໂຄວຈ຺ຉາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ຂີຣໂຄວຈ຺ຉາ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ ຂີຣໂຄວຈ຺ຉາ, ຍທິ ຂີຣໂຄວຈ຺ຉາ ສິຍຸໍ, ຠິກ຺ຂູປິ ຂີຣໍ ລເຠຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ເອວມາທິນາ ນເຍນ ເຕສໍ ທາຣການໍ ມາຕາປິຕູນໍ ນິເວເທຕ຺ວາ ຂີຣທາປນາທິກໍ ໂອຠາສກຣຓໍ. ສາມນ຺ຕຊປ຺ປາຕິ ສມີປໍ ກຕ຺ວາ ຊປ຺ປນໍ. ກຸລູປກຠິກ຺ຂຸ ວຕ຺ຖຸ ເຈຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ.

ກຸລູປໂກ ກິຣ ຠິກ຺ຂຸ ຠຸຎ຺ຊິຕຸກາໂມ ເຄຫໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນິສີທິ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ອທາຕຸກາມາ ຆຣຓີ ‘‘ຕຓ຺ຑຸລາ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ຠຓນ຺ຕີ ຕຓ຺ຑຸເລ ອາຫຣິຕຸກາມາ ວິຍ ປຏິວິສ຺ສກຆຣໍ ຄຕາ. ຠິກ຺ຂຸປິ ອນ຺ໂຕຄພ຺ຠໍ ປວິສິຕ຺ວາ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ກວາຏໂກເຓ ອຸຈ຺ຉຸໍ, ຠາຊເນ ຄຸຬໍ, ປິຏເກ ໂລຓມຈ຺ຉຜາເລ, ກຸມ຺ຠິຍໍ ຕຓ຺ຑຸເລ, ຆເຏ ຆຕໍ ທິສ຺ວາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ນິສີທິ. ຆຣຓີ ‘‘ຕຓ຺ຑຸເລ ນາລຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ອາຄຕາ. ຠິກ຺ຂຸ ‘‘ອຸປາສິເກ ‘ອຊ຺ຊ ຠິກ຺ຂາ ນ ສມ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’ຕິ ປຏິກຈ຺ເຈວ ນິມິຕ຺ຕໍ ອທ຺ທສ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ກິໍ, ຠນ຺ເຕຕິ. ກວາຏໂກເຓ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ອຸຈ຺ຉຸໍ ວິຍ ສປ຺ປໍ ອທ຺ທສໍ, ‘ຕໍ ປຫຣິສ຺ສາມີ’ຕິ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຠາຊເນ ຐປິຕໍ ຄຸຬປິຓ຺ຑໍ ວິຍ ປາສາຓໍ, ເລຑ຺ຑຸເກນ ປຫເຏນ ສປ຺ເປນ ກຕໍ ປິຏເກ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໂລຓມຈ຺ຉຜາລສທິສໍ ຜຓໍ, ຕສ຺ສ ຕໍ ເລຑ຺ຑຸໍ ຑໍສິຕຸກາມສ຺ສ ກຸມ຺ຠິຍາ ຕຓ຺ຑຸລສທິເສ ທນ຺ເຕ, ອຖສ຺ສ ກຸປິຕສ຺ສ ຆເຏ ປກ຺ຂິຕ຺ຕຆຕສທິສໍ ມຸຂໂຕ ນິກ຺ຂມນ຺ຕໍ ວິສມິສ຺ສກໍ ເຂຬນ຺ຕິ. ສາ ‘‘ນ ສກ຺ກາ ມຸຓ຺ຑກໍ ວຎ຺ເຈຕຸ’’ນ຺ຕິ ອຸຈ຺ຉຸໍ ທຕ຺ວາ ໂອທນໍ ປຈິຕ຺ວາ ຆຕຄຸຬມຈ຺ເຉຫິ ສທ຺ຘິໍ ສພ຺ພໍ ອທາສີຕິ. ເອວໍ ສມີປໍ ກຕ຺ວາ ຊປ຺ປນໍ ສາມນ຺ຕຊປ຺ປາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປຣິກຖາຕິ ຍຖາ ຕໍ ລຠຕິ ຕສ຺ສ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ກຖນນ຺ຕິ.

ນິປ຺ເປສິກຕານິທ຺ເທເສ ອກ຺ໂກສນາຕິ ທສຫິ ອກ຺ໂກສວຕ຺ຖູຫິ ອກ຺ໂກສນໍ. ວມ຺ຠນາຕິ ປຣິຠວິຕ຺ວາ ກຖນໍ. ຄຣຫຓາຕິ ອສ຺ສທ຺ໂຘ ອປ຺ປສນ຺ໂນຕິອາທິນາ ນເຍນ ໂທສາໂຣປນາ. ອຸກ຺ເຂປນາຕິ ມາ ເອຕໍ ເອຕ຺ຖ ກເຖຖາຕິ ວາຈາຍ ອຸກ຺ຂິປນໍ. ສພ຺ພໂຕຠາເຄນ ສວຕ຺ຖຸກໍ ສເຫຕຸກໍ ກຕ຺ວາ ອຸກ຺ເຂປນາ ສມຸກ຺ເຂປນາ. ອຖ ວາ ອເທນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອໂຫ ທານປຕີ’’ຕິ ເອວໍ ອຸກ຺ຂິປນໍ ອຸກ຺ເຂປນາ. ມຫາທານປຕີຕິ ເອວໍ ສຸຏ຺ຐຸ ອຸກ຺ເຂປນາ ສມຸກ຺ເຂປນາ. ຂິປນາຕິ ກິໍ ອິມສ຺ສ ຊີວິຕໍ ພີຊໂຠຊິໂນຕິ ເອວໍ ອຸປ຺ປຓ຺ຑນາ. ສໍຂິປນາຕິ ກິໍ ອິມໍ ອທາຍໂກຕິ ຠຓຖ, ໂຍ ນິຈ຺ຈກາລໍ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ນຕ຺ຖີຕິ ວຈນໍ ເທຕີຕິ ສຸຏ຺ຐຸຕຣໍ ອຸປ຺ປຓ຺ຑນາ. ປາປນາຕິ ອທາຍກຕ຺ຕສ຺ສ ອວຓ຺ຓສ຺ສ ວາ ປາປນໍ. ສພ຺ພໂຕຠາເຄນ ປາປນາ ສມ຺ປາປນາ. ອວຓ຺ຓຫາຣິກາຕິ ເອວໍ ເມ ອວຓ຺ຓຠຍາປິ ທສ຺ສຕີຕິ ເຄຫໂຕ ເຄຫໍ ຄາມໂຕ ຄາມໍ ຊນປທໂຕ ຊນປທໍ ອວຓ຺ຓຫຣຓໍ. ປຣປິຏ຺ຐິມໍສິກຕາຕິ ປຸຣໂຕ ມຘຸຣໍ ຠຓິຕ຺ວາ ປຣມ຺ມຸເຂ ອວຓ຺ຓຠາສິຕາ. ເອສາ ຫິ ອຠິມຸຂໍ ໂອໂລເກຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕສ຺ສ ປຣມ຺ມຸຂານໍ ປິຏ຺ຐິມໍສໍ ຂາທນມິວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ປຣປິຏ຺ຐິມໍສິກຕາຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ນິປ຺ເປສິກຕາຕິ ອຍໍ ຍສ຺ມາ ເວຬຸເປສິກາຍ ວິຍ ອພ຺ຠງ຺ຄໍ ປຣສ຺ສ ຄຸຓໍ ນິປ຺ເປເສຕິ ນິປຸຎ຺ຉຕິ, ຍສ຺ມາ ວາ ຄນ຺ຘຊາຕໍ ນິປິສິຕ຺ວາ ຄນ຺ຘມຄ຺ຄນາ ວິຍ ປຣຄຸເຓ ນິປິສິຕ຺ວາ ວິຈຸຓ຺ເຓຕ຺ວາ ເອສາ ລາຠມຄ຺ຄນາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ນິປ຺ເປສິກຕາຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ.

ລາເຠນ ລາຠໍ ນິຊິຄີສນຕານິທ຺ເທເສ ນິຊິຄີສນຕາຕິ ມຄ຺ຄນາ. ອິໂຕ ລທ຺ຘນ຺ຕິ ອິມມ຺ຫາ ເຄຫາ ລທ຺ຘໍ. ອມຸຕ຺ຣາຕິ ອມຸກມ຺ຫິ ເຄເຫ. ເອຏ຺ຐີຕິ ອິຈ຺ຉນາ. ຄເວຏ຺ຐີຕິ ມຄ຺ຄນາ. ປຣິເຍຏ຺ຐີຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ມຄ຺ຄນາ. ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ລທ຺ຘໍ ລທ຺ຘໍ ຠິກ຺ຂໍ ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ຣ ກຸລທາຣການໍ ທຕ຺ວາ ອນ຺ເຕ ຂີຣຍາຄຸໍ ລຠິຕ຺ວາ ຄຕຠິກ຺ຂຸວຕ຺ຖຸ ເຈຕ຺ຖ ກເຖຕພ຺ພໍ. ເອສນາຕິອາທີນິ ເອຏ຺ຐິອາທີນເມວ ເວວຈນານິ, ຕສ຺ມາ ເອຏ຺ຐີຕິ ເອສນາ. ຄເວຏ຺ຐີຕິ ຄເວສນາ, ປຣິເຍຏ຺ຐີຕິ ປຣິເຍສນາ. ອິຈ຺ເຈວເມຕ຺ຖ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຍໍ ກຸຫນາທີນໍ ອຕ຺ໂຖ.

ອິທານິ ເອວມາທີນຎ຺ຈ ປາປຘມ຺ມານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິສທ຺ເທນ ‘‘ຍຖາ ວາ ປເນເກ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສທ຺ຘາເທຍ຺ຍານິ ໂຠຊນານິ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ເຕ ເອວຣູປາຍ ຕິຣຈ຺ຉານວິຊ຺ຊາຍ ມິຈ຺ຉາຊີເວນ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປນ຺ຕິ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ, ອງ຺ຄໍ, ນິມິຕ຺ຕໍ, ອຸປ຺ປາຕໍ, ສຸປິນໍ, ລກ຺ຂຓໍ, ມູສິກຈ຺ຉິນ຺ນໍ, ອຄ຺ຄິໂຫມໍ, ທພ຺ພິໂຫມ’’ນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໒໑) ອາທິນາ ນເຍນ ພ຺ຣຫ຺ມຊາເລ ວຸຕ຺ຕານໍ ອເນເກສໍ ປາປຘມ຺ມານໍ ຄຫຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິຕິ ຍ຺ວາຍໍ ອິເມສໍ ອາຊີວເຫຕຸ ປຎ຺ຎຕ຺ຕານໍ ຉນ຺ນໍ ສິກ຺ຂາປທານໍ ວີຕິກ຺ກມວເສນ, ອິເມສຎ຺ຈ ‘‘ກຸຫນາ ລປນາ ເນມິຕ຺ຕິກຕາ ນິປ຺ເປສິກຕາ ລາເຠນ ລາຠໍ ນິຊິຄີສນຕາ’’ຕິ ເອວມາທີນໍ ປາປຘມ຺ມານໍ ວເສນ ປວຕ຺ໂຕ ມິຈ຺ຉາຊີໂວ, ຍາ ຕສ຺ມາ ສພ຺ພປ຺ປກາຣາປິ ມິຈ຺ຉາຊີວາ ວິຣຕິ, ອິທໍ ອາຊີວປາຣິສຸທ຺ຘິສີລໍ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ວຈນຕ຺ໂຖ. ເອຕໍ ອາຄມ຺ມ ຊີວນ຺ຕີຕິ ອາຊີໂວ. ໂກ ໂສ, ປຈ຺ຈຍປຣິເຍສນວາຍາໂມ. ປາຣິສຸທ຺ຘີຕິ ປຣິສຸທ຺ຘຕາ. ອາຊີວສ຺ສ ປາຣິສຸທ຺ຘິ ອາຊີວປາຣິສຸທ຺ຘິ.

ປຈ຺ຈຍສນ຺ນິສ຺ສິຕສີລໍ

໑໘. ຍໍ ປເນຕໍ ຕທນນ຺ຕຣໍ ປຈ຺ຈຍສນ຺ນິສ຺ສິຕສີລໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ຖ ປຏິສງ຺ຂາ ໂຍນິໂສຕິ ອຸປາເຍນ ປເຖນ ປຏິສງ຺ຂາຍ ຎຕ຺ວາ, ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖ ຈ ສີຕສ຺ສ ປຏິຆາຕາຍາຕິອາທິນາ ນເຍນ ວຸຕ຺ຕປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓເມວ ‘‘ໂຍນິໂສ ປຏິສງ຺ຂາ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ຈີວຣນ຺ຕິ ອນ຺ຕຣວາສກາທີສຸ ຍໍກິຎ຺ຈິ. ປຏິເສວຕີຕິ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ນິວາເສຕິ ວາ ປາຣຸປຕິ ວາ. ຍາວເທວາຕິ ປໂຍຊນາວຘິປຣິຈ຺ເຉທນິຍມວຈນໍ, ເອຕ຺ຕກເມວ ຫິ ໂຍຄິໂນ ຈີວຣປຏິເສວເນ ປໂຍຊນໍ ຍທິທໍ ສີຕສ຺ສ ປຏິຆາຕາຍາຕິອາທິ, ນ ອິໂຕ ຠິຍ຺ໂຍ. ສີຕສ຺ສາຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕຘາຕຸກ຺ໂຂຠວເສນ ວາ ພຫິທ຺ຘາອຸຕຸປຣິຓາມນວເສນ ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ສີຕສ຺ສ. ປຏິຆາຕາຍາຕິ ປຏິຫນນຕ຺ຖໍ. ຍຖາ ສຣີເຣ ອາພາຘໍ ນ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ເອວໍ ຕສ຺ສ ວິໂນທນຕ຺ຖໍ. ສີຕພ຺ຠາຫເຕ ຫິ ສຣີເຣ ວິກ຺ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ໂຍນິໂສ ປທຫິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ຕສ຺ມາ ສີຕສ຺ສ ປຏິຆາຕາຍ ຈີວຣໍ ປຏິເສວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຠຄວາ ອນຸຎ຺ຎາສິ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ເກວລຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຸຓ຺ຫສ຺ສາຕິ ອຄ຺ຄິສນ຺ຕາປສ຺ສ. ຕສ຺ສ ວນທາຫາທີສຸ ສມ຺ຠໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຑໍສມກສວາຕາຕປສຣີສປສມ຺ຜສ຺ສານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ຑໍສາຕິ ຑໍສນມກ຺ຂິກາ, ອນ຺ຘມກ຺ຂິກາຕິປິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ມກສາ ມກສາ ເອວ. ວາຕາຕິ ສຣຊອຣຊາທິເຠທາ. ອາຕໂປຕິ ສູຣິຍາຕໂປ. ສຣີສປາຕິ ເຍ ເກຈິ ສຣນ຺ຕາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ທີຆຊາຕິກາ ສປ຺ປາທໂຍ, ເຕສໍ ທຏ຺ຐສມ຺ຜສ຺ໂສ ຈ ຜຸຏ຺ຐສມ຺ຜສ຺ໂສ ຈາຕິ ທຸວິໂຘ ສມ຺ຜສ຺ໂສ, ໂສປິ ຈີວຣໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນໍ ນ ພາຘຕິ, ຕສ຺ມາ ຕາທິເສສຸ ຐາເນສຸ ເຕສໍ ປຏິຆາຕຕ຺ຖາຍ ປຏິເສວຕິ. ຍາວເທວາຕິ ປຸນ ເອຕສ຺ສ ວຈນໍ ນິຍຕປໂຍຊນາວຘິປຣິຈ຺ເຉທທສ຺ສນຕ຺ຖໍ, ຫິຣິໂກປີນປຏິຈ຺ຉາທນຎ຺ຫິ ນິຍຕປໂຍຊນໍ, ອິຕຣານິ ກທາຈິ ກທາຈິ ໂຫນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຫິຣິໂກປີນນ຺ຕິ ຕໍ ຕໍ ສມ຺ພາຘຏ຺ຐານໍ. ຍສ຺ມິໍ ຍສ຺ມິຎ຺ຫິ ອງ຺ເຄ ວິວຣິຍມາເນ ຫິຣີ ກຸປ຺ປຕິ ວິນສ຺ສຕິ, ຕໍ ຕໍ ຫິຣິໍ ໂກປນໂຕ ຫິຣິໂກປີນນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ສ ຈ ຫິຣິໂກປີນສ຺ສ ປຏິຈ຺ຉາທນຕ຺ຖນ຺ຕິ ຫິຣິໂກປີນປຏິຈ຺ຉາທນຕ຺ຖໍ. ຫິຣິໂກປີນໍ ປຏິຈ຺ຉາທນຕ຺ຖນ຺ຕິປິ ປາໂຐ.

ປິຓ຺ຑປາຕນ຺ຕິ ຍໍກິຎ຺ຈິ ອາຫາຣໍ. ໂຍ ຫິ ໂກຈິ ອາຫາໂຣ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປິຓ຺ໂຑລ຺ເຍນ ປຕ຺ເຕ ປຕິຕຕ຺ຕາ ປິຓ຺ຑປາໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປິຓ຺ຑານໍ ວາ ປາໂຕ ປິຓ຺ຑປາໂຕ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ລທ຺ຘານໍ ຠິກ຺ຂານໍ ສນ຺ນິປາໂຕ ສມູໂຫຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເນວ ທວາຍາຕິ ນ ຄາມທາຣກາທໂຍ ວິຍ ທວຕ຺ຖໍ, ກີຬານິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ນ ມທາຍາຕິ ນ ມຸຏ຺ຐິກມລ຺ລາທໂຍ ວິຍ ມທຕ຺ຖໍ, ພລມທນິມິຕ຺ຕໍ ໂປຣິສມທນິມິຕ຺ຕຎ຺ຈາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ນ ມຓ຺ຑນາຍາຕິ ນ ອນ຺ເຕປຸຣິກເວສິຍາທໂຍ ວິຍ ມຓ຺ຑນຕ຺ຖໍ, ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄານໍ ປີຓຠາວນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ນ ວິຠູສນາຍາຕິ ນ ນຏນຈ຺ຈກາທໂຍ ວິຍ ວິຠູສນຕ຺ຖໍ, ປສນ຺ນຈ຺ຉວິວຓ຺ຓຕານິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ເນວ ທວາຍາຕິ ເອຕໍ ໂມຫູປນິສ຺ສຍປ຺ປຫານຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ມທາຍາຕິ ເອຕໍ ໂທສູປນິສ຺ສຍປ຺ປຫານຕ຺ຖໍ. ນ ມຓ຺ຑນາຍ ນ ວິຠູສນາຍາຕິ ເອຕໍ ຣາຄູປນິສ຺ສຍປ຺ປຫານຕ຺ຖໍ. ເນວ ທວາຍ ນ ມທາຍາຕິ ເຈຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ສໍໂຍຊນຸປ຺ປຕ຺ຕິປຏິເສຘນຕ຺ຖໍ. ນ ມຓ຺ຑນາຍ ນ ວິຠູສນາຍາຕິ ເອຕໍ ປຣສ຺ສປິ ສໍໂຍຊນຸປ຺ປຕ຺ຕິປຏິເສຘນຕ຺ຖໍ. ຈຕູຫິປິ ເຈເຕຫິ ອໂຍນິໂສ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ກາມສຸຂລ຺ລິການຸໂຍຄສ຺ສ ຈ ປຫານໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຍາວເທວາຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖເມວ. ອິມສ຺ສ ກາຍສ຺ສາຕິ ເອຕສ຺ສ ຈຕຸມຫາຠູຕິກສ຺ສ ຣູປກາຍສ຺ສ. ຐິຕິຍາຕິ ປພນ຺ຘຏ຺ຐິຕຕ຺ຖໍ. ຍາປນາຍາຕິ ປວຕ຺ຕິຍາ ອວິຈ຺ເຉທຕ຺ຖໍ, ຈິຣກາລຏ຺ຐິຕຕ຺ຖໍ ວາ. ຆຣູປຕ຺ຖມ຺ຠມິວ ຫິ ຊິຓ຺ຓຆຣສາມິໂກ, ອກ຺ຂພ຺ຠຎ຺ຊນມິວ ຈ ສາກຏິໂກ ກາຍສ຺ສ ຐິຕຕ຺ຖໍ ຍາປນຕ຺ຖຎ຺ເຈສ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ປຏິເສວຕິ, ນ ທວມທມຓ຺ຑນວິຠູສນຕ຺ຖໍ. ອປິຈ ຐິຕີຕິ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ, ຕສ຺ມາ ອິມສ຺ສ ກາຍສ຺ສ ຐິຕິຍາ ຍາປນາຍາຕິ ເອຕ຺ຕາວຕາ ເອຕສ຺ສ ກາຍສ຺ສ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍປວຕ຺ຕາປນຕ຺ຖນ຺ຕິປິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ວິຫິໍສູປຣຕິຍາຕິ ວິຫິໍສາ ນາມ ຊິຆຈ຺ຉາ ອາພາຘຏ຺ເຐນ. ຕສ຺ສາ ອຸປຣມຕ຺ຖມ຺ເປສ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ປຏິເສວຕິ, ວຓາເລປນມິວ ອຸຓ຺ຫສີຕາທີສຸ ຕປ຺ປຏິກາຣໍ ວິຍ ຈ. ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍານຸຄ຺ຄຫາຍາຕິ ສກລສາສນພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ຈ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ຈ ອນຸຄ຺ຄຫຕ຺ຖໍ. ອຍຎ຺ຫິ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິເສວນປຈ຺ຈຍາ ກາຍພລໍ ນິສ຺ສາຍ ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍານຸໂຍຄວເສນ ຠວກນ຺ຕາຣນິຕ຺ຖຣຓຕ຺ຖໍ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍານຸຄ຺ຄຫາຍ ປຏິເສວຕິ, ກນ຺ຕາຣນິຕ຺ຖຣຓຕ຺ຖິກາ ປຸຕ຺ຕມໍສໍ (ສໍ. ນິ. ໒.໖໓) ວິຍ, ນທີນິຕ຺ຖຣຓຕ຺ຖິກາ ກຸລ຺ລໍ (ມ. ນິ. ໑.໒໔໐) ວິຍ, ສມຸທ຺ທນິຕ຺ຖຣຓຕ຺ຖິກາ ນາວມິວ ຈ.

ອິຕິປຸຣາຓຎ຺ຈ ເວທນໍ ປຏິຫງ຺ຂາມິ ນວຎ຺ຈ ເວທນໍ ນ ອຸປ຺ປາເທສ຺ສາມີຕິ ເອຕໍ ອິມິນາ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິເສວເນນ ປຸຣາຓຎ຺ຈ ຊິຆຈ຺ຉາເວທນໍ ປຏິຫງ຺ຂາມິ, ນວຎ຺ຈ ເວທນໍ ອປຣິມິຕໂຠຊນປຈ຺ຈຍໍ ອາຫຣຫຕ຺ຖກອລໍສາຏກຕຕ຺ຣວຏ຺ຏກກາກມາສກຠຸຕ຺ຕວມິຕກພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ ວິຍ ນ ອຸປ຺ປາເທສ຺ສາມີຕິປິ ປຏິເສວຕິ, ເຠສຊ຺ຊມິວ ຄິລາໂນ. ອຖ ວາ ຍາ ອຘຸນາ ອສປ຺ປາຍາປຣິມິຕໂຠຊນໍ ນິສ຺ສາຍ ປຸຣາຓກມ຺ມປຈ຺ຈຍວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ປຸຣາຓເວທນາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສປ຺ປາຍປຣິມິຕໂຠຊເນນ ຕສ຺ສາ ປຈ຺ຈຍໍ ວິນາເສນ຺ໂຕ ຕໍ ປຸຣາຓຎ຺ຈ ເວທນໍ ປຏິຫງ຺ຂາມິ. ຍາ ຈາຍໍ ອຘຸນາ ກຕໍ ອຍຸຕ຺ຕປຣິໂຠຄກມ຺ມູປຈຍໍ ນິສ຺ສາຍ ອາຍຕິໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ນວເວທນາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍຸຕ຺ຕປຣິໂຠຄວເສນ ຕສ຺ສາ ມູລໍ ອນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ຕໍ ນວຎ຺ຈ ເວທນໍ ນ ອຸປ຺ປາເທສ຺ສາມີຕິ ເອວມ຺ເປຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຍຸຕ຺ຕປຣິໂຠຄສງ຺ຄໂຫ ອຕ຺ຕກິລມຖານຸໂຍຄປ຺ປຫານໍ ຘມ຺ມິກສຸຂາປຣິຈ຺ຈາໂຄ ຈ ທີປິໂຕ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຍາຕ຺ຣາ ຈ ເມ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ປຣິມິຕປຣິໂຠເຄນ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍຸປຈ຺ເຉທກສ຺ສ ອິຣິຍາປຖຠຎ຺ຊກສ຺ສ ວາ ປຣິສ຺ສຍສ຺ສ ອຠາວໂຕ ຈິຣກາລຄມນສງ຺ຂາຕາ ຍາຕ຺ຣາ ຈ ເມ ຠວິສ຺ສຕິ ອິມສ຺ສ ປຈ຺ຈຍາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິໂນ ກາຍສ຺ສາຕິປິ ປຏິເສວຕິ, ຍາປ຺ຍໂຣຄີ ວິຍ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍໍ. ອນວຊ຺ຊຕາ ຈ ຜາສຸວິຫາໂຣ ຈາຕິ ອຍຸຕ຺ຕປຣິເຍສນປຏິຄ຺ຄຫຓປຣິໂຠຄປຣິວຊ຺ຊເນນ ອນວຊ຺ຊຕາ, ປຣິມິຕປຣິໂຠເຄນ ຜາສຸວິຫາໂຣ. ອສປ຺ປາຍາປຣິມິຕປຣິໂຠຄປຈ຺ຈຍາ ອຣຕິຕນ຺ທີວິຊມ຺ຠິຕາ. ວິຎ຺ຎູຄຣຫາທິໂທສາຠາເວນ ວາ ອນວຊ຺ຊຕາ, ສປ຺ປາຍປຣິມິຕໂຠຊນປຈ຺ຈຍາ ກາຍພລສມ຺ຠເວນ ຜາສຸວິຫາໂຣ. ຍາວທຕ຺ຖອຸທຣາວເທຫກໂຠຊນປຣິວຊ຺ຊເນນ ວາ ເສຍ຺ຍສຸຂປສ຺ສສຸຂມິທ຺ຘສຸຂານໍ ປຫານໂຕ ອນວຊ຺ຊຕາ, ຈຕຸປຎ຺ຈາໂລປມຕ຺ຕອູນໂຠຊເນນ ຈຕຸອິຣິຍາປຖໂຍຄ຺ຍຠາວປຏິປາທນໂຕ ຜາສຸວິຫາໂຣ ຈ ເມ ຠວິສ຺ສຕີຕິປິ ປຏິເສວຕິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຫຕໍ –

‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຎ຺ຈ ອາໂລເປ, ອຠຸຕ຺ວາ ອຸທກໍ ປິເວ;

ອລໍ ຜາສຸວິຫາຣາຍ, ປຫິຕຕ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ’’ຕິ. (ເຖຣຄາ. ໙໘໓);

ເອຕ຺ຕາວຕາ ຈ ປໂຍຊນປຣິຄ຺ຄໂຫ ມຊ຺ຌິມາ ຈ ປຏິປທາ ທີປິຕາ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ເສນາສນນ຺ຕິ ເສນຎ຺ຈ ອາສນຎ຺ຈ. ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ຫິ ເສຕິ ວິຫາເຣ ວາ ອຑ຺ຒໂຍຄາທິມ຺ຫິ ວາ, ຕໍ ເສນໍ. ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ອາສຕິ ນິສີທຕິ, ຕໍ ອາສນໍ. ຕໍ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ເສນາສນນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຸຕຸປຣິສ຺ສຍວິໂນທນປຏິສລ຺ລານາຣາມຕ຺ຖນ຺ຕິ ປຣິສຫນຏ຺ເຐນ ອຸຕຸເຍວ ອຸຕຸປຣິສ຺ສໂຍ. ອຸຕຸປຣິສ຺ສຍສ຺ສ ວິໂນທນຕ຺ຖຎ຺ຈ ປຏິສລ຺ລານາຣາມຕ຺ຖຎ຺ຈ. ໂຍ ສຣີຣາພາຘຈິຕ຺ຕວິກ຺ເຂປກໂຣ ອສປ຺ປາໂຍ ອຸຕຸ ເສນາສນປຏິເສວເນນ ວິໂນເທຕພ຺ໂພ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ວິໂນທນຕ຺ຖໍ ເອກີຠາວສຸຂຕ຺ຖຎ຺ຈາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກາມຎ຺ຈ ສີຕປຏິຆາຕາທິນາວ ອຸຕຸປຣິສ຺ສຍວິໂນທນໍ ວຸຕ຺ຕເມວ. ຍຖາ ປນ ຈີວຣປຏິເສວເນ ຫິຣິໂກປີນປຏິຈ຺ຉາທນໍ ນິຍຕປໂຍຊນໍ, ອິຕຣານິ ກທາຈິ ກທາຈິ ຠວນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວມິຘາປິ ນິຍຕໍ ອຸຕຸປຣິສ຺ສຍວິໂນທນໍ ສນ຺ຘາຍ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຖ ວາ ອຍໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາໂຣ ອຸຕຸ ອຸຕຸເຍວ. ປຣິສ຺ສໂຍ ປນ ທຸວິໂຘ ປາກຏປຣິສ຺ສໂຍ ຈ, ປຏິຈ຺ຉນ຺ນປຣິສ຺ສໂຍ ຈ (ມຫານິ. ໕). ຕຕ຺ຖ ປາກຏປຣິສ຺ສໂຍ ສີຫພ຺ຍຄ຺ຆາທໂຍ. ປຏິຈ຺ຉນ຺ນປຣິສ຺ສໂຍ ຣາຄໂທສາທໂຍ. ເຍ ຍຕ຺ຖ ອປຣິຄຸຕ຺ຕິຍາ ຈ ອສປ຺ປາຍຣູປທສ຺ສນາທິນາ ຈ ອາພາຘໍ ນ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕໍ ເສນາສນໍ ເອວໍ ຊານິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຏິເສວນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ປຏິສງ຺ຂາ ໂຍນິໂສ ເສນາສນໍ ອຸຕຸປຣິສ຺ສຍວິໂນທນຕ຺ຖໍ ປຏິເສວຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຣຄສ຺ສ ປຏິອຍນຏ຺ເຐນ ປຈ຺ຈໂຍ, ປຈ຺ຈນີກຄມນຏ຺ເຐນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ສປ຺ປາຍສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຠິສກ຺ກສ຺ສ ກມ຺ມໍ ເຕນ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາຕິ ເຠສຊ຺ຊໍ. ຄິລານປຈ຺ຈໂຍວ ເຠສຊ຺ຊໍ ຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊໍ, ຍໍກິຎ຺ຈິ ຄິລານສ຺ສ ສປ຺ປາຍໍ ຠິສກ຺ກກມ຺ມໍ ເຕລມຘຸຜາຓິຕາທີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປຣິກ຺ຂາໂຣຕິ ປນ ‘‘ສຕ຺ຕຫິ ນຄຣປຣິກ຺ຂາເຣຫິ ສຸປຣິກ຺ຂຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໗.໖໗) ອາທີສຸ ປຣິວາໂຣ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ຣໂຖ ສີລປຣິກ຺ຂາໂຣ, ຌານກ຺ໂຂ ຈກ຺ກວີຣິໂຍ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໔) ອາທີສຸ ອລງ຺ກາໂຣ. ‘‘ເຍ ຈ ໂຂ ອິເມ ປພ຺ພຊິເຕນ ຊີວິຕປຣິກ຺ຂາຣາ ສມຸທາເນຕພ຺ພາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໙໑-໑໙໒) ອາທີສຸ ສມ຺ຠາໂຣ. ອິຘ ປນ ສມ຺ຠາໂຣປິ ປຣິວາໂຣປິ ວຏ຺ຏຕິ. ຕຎ຺ຫິ ຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊໍ ຊີວິຕສ຺ສ ປຣິວາໂຣປິ ໂຫຕິ, ຊີວິຕນາສກາພາຘຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອນ຺ຕຣໍ ອທຕ຺ວາ ຣກ຺ຂຓໂຕ ສມ຺ຠາໂຣປິ. ຍຖາ ຈິຣໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ເອວມສ຺ສ ກາຣຓຠາວໂຕ, ຕສ຺ມາ ປຣິກ຺ຂາໂຣຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເອວໍ ຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊຎ຺ຈ ຕໍ ປຣິກ຺ຂາໂຣ ຈາຕິ ຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາໂຣ. ຕໍ ຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣໍ. ຄິລານສ຺ສ ຍໍກິຎ຺ຈິ ສປ຺ປາຍໍ ຠິສກ຺ການຸຎ຺ຎາຕໍ ເຕລມຘຸຜາຓິຕາທິ ຊີວິຕປຣິກ຺ຂາຣນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຸປ຺ປນ຺ນານນ຺ຕິ ຊາຕານໍ ຠູຕານໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕານໍ. ເວຍ຺ຍາພາຘິການນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ພ຺ຍາພາໂຘຕິ ຘາຕຸກ຺ໂຂໂຠ, ຕໍສມຸຏ຺ຐານາ ຈ ກຸຏ຺ຐຄຓ຺ຑປີຬກາທໂຍ. ພ຺ຍາພາຘໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ເວຍ຺ຍາພາຘິກາ. ເວທນານນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂເວທນາ ອກຸສລວິປາກເວທນາ. ຕາສໍ ເວຍ຺ຍາພາຘິການໍ ເວທນານໍ. ອພ຺ຍາພຊ຺ຌປຣມຕາຍາຕິ ນິທ຺ທຸກ຺ຂປຣມຕາຍ. ຍາວ ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ສພ຺ພໍ ປຫີນໍ ໂຫຕິ ຕາວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອວມິທໍ ສງ຺ເຂປໂຕ ປຏິສງ຺ຂາ ໂຍນິໂສ ປຈ຺ຈຍປຣິໂຠຄລກ຺ຂຓໍ ປຈ຺ຈຍສນ຺ນິສ຺ສິຕສີລໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ວຈນຕ຺ໂຖ ປເນຕ຺ຖ – ຈີວຣາທໂຍ ຫິ ຍສ຺ມາ ເຕ ປຏິຈ຺ຈ ນິສ຺ສາຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊມານາ ປາຓິໂນ ອຍນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ປຈ຺ຈຍາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ເຕ ປຈ຺ຈເຍ ສນ຺ນິສ຺ສິຕນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຍສນ຺ນິສ຺ສິຕໍ.

ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສມ຺ປາທນວິຘິ

໑໙. ເອວເມຕສ຺ມິໍ ຈຕຸພ຺ພິເຘ ສີເລ ສທ຺ຘາຍ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວໂຣ ສມ຺ປາເທຕພ຺ໂພ. ສທ຺ຘາສາຘໂນ ຫິ ໂສ, ສາວກວິສຍາຕີຕຕ຺ຕາ ສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ. ສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາຈນປຏິກ຺ເຂໂປ ເຈຕ຺ຖ ນິທສ຺ສນໍ. ຕສ຺ມາ ຍຖາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ອນວເສສໍ ສທ຺ຘາຍ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ຊີວິເຕປິ ອເປກ຺ຂໍ ອກໂຣນ຺ເຕນ ສາຘຸກໍ ສມ຺ປາເທຕພ຺ພໍ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຫຕໍ –

‘‘ກິກີວ ອຓ຺ຑໍ ຈມຣີວ ວາລຘິໍ,

ປິຍໍວ ປຸຕ຺ຕໍ ນຍນໍວ ເອກກໍ;

ຕເຖວ ສີລໍ ອນຸຣກ຺ຂມານກາ,

ສຸເປສລາ ໂຫຖ ສທາ ສຄາຣວາ’’ຕິ.

ອປຣມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ເອວເມວ ໂຂ ປຫາຣາທ ຍໍ ມຍາ ສາວການໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ຕໍ ມມ ສາວກາ ຊີວິຕເຫຕຸປິ ນາຕິກ຺ກມນ຺ຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໘.໑໙). ອິມສ຺ມິໍ ຈ ປນຕ຺ເຖ ອຏວິຍໍ ໂຈເຣຫິ ພທ຺ຘເຖຣານໍ ວຕ຺ຖູນິ ເວທິຕພ຺ພານິ.

ມຫາວຕ຺ຕນິອຏວິຍໍ ກິຣ ເຖຣໍ ໂຈຣາ ກາຬວລ຺ລີຫິ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊາເປສຸໍ. ເຖໂຣ ຍຖານິປນ຺ໂນວ ສຕ຺ຕທິວສານິ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອນາຄາມິຜລໍ ປາປຸຓິຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ.