໖. ອາຂ຺ຍາຕກຓ຺ຑ

ສຸທ຺ຘກຕ຺ຕຸຣູປ

ອຖ ຘາຕຸປຈ຺ຈຍສໍສິທ຺ຘໍ ກາລ, ກາຣກ, ປຸຣິສ, ສງ຺ຂ຺ຍາເຠທທີປກໍ ລິງ຺ຄເຠທຣຫິຕໍ ກ຺ຣິຍາປຘານວາຈກໍ ຕ຺ຍາທ຺ຍນ຺ຕນາມກໍ ອາຂ຺ຍາຕປທໍ ທີປິຍເຕ.

ຕຕ຺ຖ ກ຺ຣິຍໍ ຘາເຣຕີຕິ ຘາຕຸ. ສາ ປກຕິຘາຕຸ, ວິກຕິຘາຕຸ, ນາມຘາຕຸວເສນ ຕິວິຘາ.

ຕຕ຺ຖ ຠູ, ຫູ, ຄມຸ, ປຈ ອິຈ຺ຈາທິ ປກຕິຘາຕຸ ນາມ ສຠາເວນ ສິທ຺ຘຕ຺ຕາ.

ຕິຕິກ຺ຂ, ຕິກິຈ຺ຉ, ພຸຠຸກ຺ຂ, ຊິຆຈ຺ຉອິຈ຺ຈາທິ ວິກຕິຘາຕຸ ນາມ ສງ຺ຂຕວເສນ ສິທ຺ຘຕ຺ຕາ.

ປຸຕ຺ຕີຍ, ປພ຺ພຕາຍ ອິຈ຺ຈາທິ ນາມຘາຕຸ ນາມ ນາມຠູຕສ຺ສ ສໂຕ ກ຺ຣິຍວາຈີປຈ຺ຈຍໂຍເຄນ ຘາຕຸຏ຺ຐາເນ ຐິຕຕ຺ຕາ.

ປກຕິຘາຕຸ ຈ ສກມ຺ມິກາ’ກມ຺ມິກວເສນ ທຸວິຘາ.

ຕຕ຺ຖຍາ ຘາຕຸ ກມ຺ມາເປກ຺ຂໍ ກ຺ຣິຍໍ ວທຕິ, ສາ ສກມ຺ມິກາ ນາມ. ຄາມໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ໂອທນໍ ປຈຕິ ອິຈ຺ຈາທິ.

ຍາ ກມ຺ມນິຣເປກ຺ຂໍ ກ຺ຣິຍໍ ວທຕິ, ສາ ອກມ຺ມິກາ ນາມ. ຠວຕິ, ໂຫຕິ, ຕິຏ຺ຐຕິ, ເສຕິ ອິຈ຺ຈາທິ.

ສກມ຺ມິກາ ຈ ເອກກມ຺ມິກ, ທ຺ວິກມ຺ມິກວເສນ ທຸວິຘາ.

ຕຕ຺ຖ ຍາ ເອກກມ຺ມາເປກ຺ຂໍ ກ຺ຣິຍໍ ວທຕິ, ສາ ເອກກມ຺ມິກາ ນາມ. ຄາມໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ໂອທນໍ ປຈຕິ ອິຈ຺ຈາທິ.

ຍາ ປຘານາ’ປຘານວເສນ ກມ຺ມທ຺ວຍາເປກ຺ຂໍ ກ຺ຣິຍໍ ວທຕິ, ສາ ທ຺ວິກມ຺ມິກາ ນາມ.

ສາ ຈ ນ຺ຍາທິ, ທຸຫາທິວເສນ ທຸວິຘາ.

ຕຕ຺ຖ ຍາ ຘາຕຸ ປາປນຕ຺ຖາ ໂຫຕິ, ສາ ນ຺ຍາທິ ນາມ. ອຊໍ ຄາມໍ ເນຕິ, ຠາຣໍ ຄາມໍ ວຫຕິ, ສາຂໍ ຄາມໍ ອາກຑ຺ຒຕິ.

ເສສາ ທ຺ວິກມ຺ມິກາ ທຸຫາທິ ນາມ. ຄາວິໍ ຂີຣໍ ທຸຫຕິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ກມ຺ພລໍ ຍາຈຕິ, ທາຍກໍ ຠິກ຺ຂໍ ຠິກ຺ຂຕິ, ໂຄຓໍ ວຊໍ ຣຸນ຺ຘຕິ, ຠຄວນ຺ຕໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ສິສ຺ສໍ ຘມ຺ມໍ ອນຸສາສຕິ, ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ເອຕໍ [ວຈນໍ] ອໂວຈ, ຣາຊາ ອມຈ຺ຈໍ ວຈນໍ ພ຺ຣວີຕິ ອິຈ຺ຈາທິ.

ຕຕ຺ຖ ຍທາ ກມ຺ມສ຺ມິໍ ຣູປໍ ສິຊ຺ຌຕິ, ຕທາ ວິຠຕ຺ຕິ, ປຈ຺ຈຍາ ນ຺ຍາທິມ຺ຫິ ປຘານກມ຺ມໍ ວທນ຺ຕິ, ທຸຫາທິມ຺ຫິ ອປຘານກມ຺ມໍ, ສພ຺ພຘາຕູສຸ ກາຣິຕໂຍເຄ ກາຣິຕກມ຺ມນ຺ຕິ, ສພ຺ພຎ຺ເຈຕໍ ຘາຕູນໍ ປກຕິອຕ຺ຖວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອເນກຕ຺ຖຕ຺ຕາ ປນ ຘາຕູນໍ ອຕ຺ຖນ຺ຕຣວຈເນ ວາ ນານຸປສຄ຺ຄໂຍເຄ ວາ ອກມ຺ມິກາປິ ສກມ຺ມິກາ ໂຫນ຺ຕິ, ສກມ຺ມິກາປິ ອກມ຺ມິກາ ໂຫນ຺ຕິ.

ອຕ຺ຖນ຺ຕຣວຈເນ ຕາວ –

ວິທ – ສຕ຺ຕາຍໍ, ຘມ຺ໂມ ວິຊ຺ຊຕິ, ສໍວິຊ຺ຊຕິ.

ວິທ – ຎາເຓ, ຘມ຺ມໍ ວິທຕິ.

ວິທ – ລາເຠ, ຘນໍ ວິນ຺ທຕິ.

ວິທ – ອນຸຠວເນ, ສຸຂໍ ເວເທຕິ, ວິປາກໍ ປຏິສໍເວເທຕິ [ມ. ນິ. ໓.໓໐໓].

ວິທ – ອາໂຣຈເນ, ເວທຍາມຫໍ ຠນ຺ເຕ ເວທຍຕີຕິ ມໍ ຘາເຣຕຸ [ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໑໐໒], ກາຣຓໍ ນິເວເທຕິ, ຘມ຺ມໍ ປຏິເວເທຕິ ອິຈ຺ຈາທິ.

ນານຸປສຄ຺ຄໂຍເຄ –

ປທ-ຄຕິຍໍ, ມຄ຺ຄໍ ປຊ຺ຊຕິ, ປຏິປຊ຺ຊຕິ, ມຄ຺ໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນິປຊ຺ຊຕິ, ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ, ໂຠໂຄ ຠວຕິ, ສມ຺ຠວຕິ, ໂຠຄໍ ອນຸຠວຕິ, ຕຓ຺ຫໍ ອຠິຠວຕິ, ປຣິຠວຕິ, ອຘິຠວຕິ, ອຣຎ຺ຎໍ ອຠິສມ຺ຠວຕິ, ອຊ຺ໂຌຄາຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ມຄ຺ເຄ ອຠິສມ຺ຠວຕິ, ສມ຺ປາປຸຓາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ ອິຈ຺ຈາທິ.

ປທານໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວາ ອຕ຺ຖສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວາ ອຸປກາຣກາ ວິຠຕ຺ຕິ, ປຈ຺ຈຍາ ປຈ຺ຈຍາ ນາມ.

ຕຕ຺ຖ ວິຠຕ຺ຕິໂຍ ຕ຺ຍາທິ, ຕ຺ວາທິອິຈ຺ຈາທິນາ ອຏ຺ຐວິຘາ ຠວນ຺ຕິ, ສຣູປໂຕ ຉນ຺ນວຸຕິວິຘາ.

ຕຕ຺ຖ ປຸພ຺ພຉກ຺ກຠູຕານິ ອຏ຺ຐຈຕ຺ຕາລີສຣູປານິ ປຣສ຺ສປທານິ ນາມ. ປຣຉກ຺ກຠູຕານິ ອຏ຺ຐຈຕ຺ຕາລີສຣູປານິ ອຕ຺ຕໂນປທານິ ນາມ.

ຕຕ຺ຖ ປຣຫິຕປຏິສໍຍຸຕ຺ເຕສຸ ຐາເນສຸ ປວຕ຺ຕິພຫຸລານິ ປທານິ ປຣສ຺ສປທານິ ນາມ. ອຕ຺ຕຫິຕປຏິສໍຍຸຕ຺ເຕສຸ ປວຕ຺ຕິພຫຸລານິ ອຕ຺ຕໂນປທານິ ນາມາຕິ ເອເກ.

ປໂຣ ວຸຈ຺ຈຕິ ກຕ຺ຕາ ສພ຺ພກ຺ຣິຍາສາຘາຣຓຕ຺ຕາ, ອຕ຺ຕາ ວຸຈ຺ຈຕິ ກມ຺ມໍ ສກສກກ຺ຣິຍາສາຘາຣຓຕ຺ຕາ, ປຣສ຺ສ ອຠິຘາຍການິ ປທານິ ປຣສ຺ສປທານິ, ອຕ຺ຕໂນ ອຠິຘາຍການິ ປທານິ ອຕ຺ຕໂນປທານີຕິ ອຎ຺ເຎ.

ອຕ຺ຕາ ວຸຈ຺ຈຕິ ປທຕ຺ຖານໍ ສຣີຣຠູຕາ ກ຺ຣິຍາ, ກຕ຺ຕຸນາ ປນ ສາຘ຺ຍຏ຺ເຐນ ກ຺ຣິຍຣູປານິ ຠາວ, ກມ຺ມານິປິ ອຕ຺ຕາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ສາຘກຏ຺ເຐນ ເຕຫິ ປຣຠູໂຕ ກຕ຺ຕາ ປໂຣ ນາມາຕິ ອປເຣ.

ອຕ຺ຕາ ວຸຈ຺ຈຕິ ອມ຺ຫຕ຺ໂຖ, ປໂຣ ວຸຈ຺ຈຕິ ຕຸມ຺ຫ, ນາມຕ຺ໂຖ, ປຸພ຺ພຉກ຺ການິ ປຣພຫຸລຕ຺ຕາ ປຣສ຺ສປທານິ ນາມ, ປຣຉກ຺ການິ ປນ ຣູຬ຺ຫີວເສນ ອຕ຺ຕໂນປທານິ ນາມາຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ອິທໍ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ ປຣຉກ຺ເກສຸ ຕພ຺ພຫຸລມຕ຺ຕສ຺ສາປິ ອສິທ຺ຘຕ຺ຕາ. ປາຬິຠາສໍ ປນ ປຕ຺ວາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຉກ຺ການໍ ອຕ຺ຕຫິຕ, ປຣຫິເຕສຸ ວາ ຕີສຸ ກາຣເກສຸ ວາ ປວຕ຺ຕິນານາຕ຺ຕໍ ນ ທິສ຺ສຕິເຍວ, ຕສ຺ມາ ອິມສ຺ມິໍ ຄນ຺ເຖ ຕໍ ນາມທ຺ວຍໍ ນ ຄຫິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ປຈ຺ຈຍາ ປນ ຈຕຸພ຺ພິຘາ ວິກຣຓ, ກິຈ຺ຈ, ກາຣິຕ, ຘາຕຸປຈ຺ຈຍວເສນ.

ຕຕ຺ຖ ເຍ ຘາຕຸສິທ຺ຘານິ ຕ຺ຍາທິປທານິ ຕພ຺ພາທິປທານິ ຈ ຄຓວິຠາຄວເສນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິສທິສຣູປານິ ກໂຣນ຺ຕິ, ເຕ ວິກຣຓປຈ຺ຈຍາ ນາມ, ລ, ຍ, ໂຓອິຈ຺ຈາທໂຍ.

ຠາວ, ກມ຺ມວິສໂຍ ກ຺ໂຍ ກິຈ຺ຈປຈ຺ຈໂຍ ນາມ.

ປເຣສໍ ອາຓາປນສງ຺ຂາເຕ ປໂຍຊກພ຺ຍາປາເຣ ປວຕ຺ຕາ ຓິ, ຓາປິປຈ຺ຈຍາ ກາຣິຕປຈ຺ຈຍາ ນາມ.

ວິສຸໍ ຕໍຕໍກ຺ຣິຍວາຈີຠາເວນ ຘາຕຸຣູປາ ຂ, ຉ, ສອິຈ຺ຈາທິກາ ປຈ຺ຈຍາ ຘາຕຸປຈ຺ຈຍາ ນາມ.

‘‘ກາລ, ກາຣກ, ປຸຣິສ, ສງ຺ຂ຺ຍາເຠທທີປກ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຕີຕ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາ’ນາຄຕ, ກາລວິມຸຕ຺ຕວເສນ ກາລເຠໂທ ຈຕຸພ຺ພິໂຘ.

ຕຕ຺ຖ ຫິຍ຺ຍຕ຺ຕນີ, ອຊ຺ຊຕ຺ຕນີ [ອຊ຺ຊຕນີ (ພຫູສຸ)], ປໂຣກ຺ຂາຕິ ອິມາ ຕິສ຺ໂສ ວິຠຕ຺ຕິໂຍ ອຕີເຕ ກາເລ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ.

ວຕ຺ຕມານາ, ປຎ຺ຈມີຕິ ທ຺ເວ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ.

ເອກາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ ອນາຄເຕ.

ສຕ຺ຕມີ, ກາລາຕິປຕ຺ຕີຕິ ທ຺ເວ ກາລວິມຸຕ຺ເຕ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ອຍໍ ກິຣ ໂປຣາຓິໂກ ວິຠຕ຺ຕີນໍ ກໂມ, ໂສ ຈ ປາຬິຍາ ສເມຕິເຍວ.

‘‘ສພ຺ເພ ສທ຺ຘມ຺ມຄຣຸໂນ, ວິຫໍສຸ ວິຫຣນ຺ຕິ ຈ.

ອໂຖປິ ວິຫຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ເອສາ ພຸທ຺ຘານ ຘມ຺ມຕາ’’ຕິ [ອ. ນິ. ໔.໒໑] ຈ –

‘‘ອພ຺ຠຕີຕາ ຈ ເຍ ພຸທ຺ຘາ, ວຕ຺ຕມານາ ອນາຄຕາ’’ຕິ ຈ [ອປ. ເຖຣ ໑.໑.໕໘໘] ປາຬີ. ອິມສ຺ມິໍ ກເມ ປຎ຺ຈມີ, ສຕ຺ຕມີຕິ ນາມທ຺ວຍມ຺ປິ ອນ຺ວຕ຺ຖວເສນ ສິທ຺ຘໍ ຠວຕິ. ປຈ຺ຉາ ປນ ຄຣຸໂນ ວຕ຺ຕິຈ຺ຉາວເສນ ວິຠຕ຺ຕີນໍ ນານາກມໍ ກໂຣນ຺ຕິ.

ກຕ຺ຕຸ, ກມ຺ມ, ຠາວາ ປນ ກາຣກເຠໂທ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ຠາໂວ ທຸວິໂຘ ສາຘ຺ຍ, ສາຘນວເສນ ວິເສສນ, ວິເສສ຺ຍວເສນ ຈ. ຕຕ຺ຖ ຘາຕ຺ວຕ຺ຖກ຺ຣິຍາ ສາຘ຺ຍຠາໂວ ນາມ. ປຈ຺ຈຍຕ຺ຖກ຺ຣິຍາ ສາຘນຠາໂວ ນາມ.

ເຕສຸ ສາຘ຺ຍຠາໂວ ນານາຘາຕູນໍ ວເສນ ນານາວິໂຘ ໂຫຕິ. ສາຘນຠາໂວ ນານາຘາຕ຺ວຕ຺ຖານໍ ປວຕ຺ຕາກາຣສງ຺ຂາເຕນ ເອກຏ຺ເຐນ ເອໂກວ ໂຫຕິ. ໂສ ປນ ຍຖາ ຊາຕິ ນາມ ອນຸປ຺ປນ຺ນປກ຺ເຂ ຐິເຕ ສງ຺ຂຕຘມ຺ເມ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕີ ວິຍ ຂາຍຕິ, ຕຖາ ໂວຫາຣວິສຍມຕ຺ເຕ ຐິເຕ ສພ຺ພຘາຕ຺ວຕ຺ເຖ ປາຕຸໂຠນ຺ເຕ ກໂຣນ຺ໂຕ ວິຍ ຂາຍຕິ, ຕສ຺ມາ ໂສ ສາຘນນ຺ຕິ ຈ ກາຣກນ຺ຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍຖາ ຈ ຊາຕິວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ສງ຺ຂຕຘມ຺ມາ ‘‘ຈິນ຺ຕນໍ ຊາຕໍ, ຜຸສນໍ ຊາຕ’’ ມິຈ຺ຈາທິນາ ເອກນ຺ຕເມວ ຊາຕິໍ ວິເສເສນ຺ຕິ, ຕຖາ ປຈ຺ຈຍຕ຺ຖວເສນ ປາຕຸໂຠນ຺ຕາ ນານາຘາຕ຺ວຕ຺ຖາປິ ‘‘ຠຸຍ຺ຍເຕ, ຄມ຺ຍເຕ, ປຈ຺ຈເຕ, ຠວນໍ, ຄມນໍ, ປຈນ’’ ມິຈ຺ຈາທິນາ ເອກນ຺ຕເມວ ປຈ຺ຈຍຕ຺ຖໍ ວິເສເສນ຺ຕິ. ວຕ຺ຕິຈ຺ຉາວເສນ ປນ ຠາວສາຘນປເທສຸ ຘາຕ຺ວຕ຺ຖ, ປຈ຺ຈຍຕ຺ຖານໍ ອເຠໂທປິ ວຕ຺ຕຸໍ ຍຸຊ຺ຊຕິເຍວ. ອິຘ ປນ ທ຺ວີສຸ ຠາເວສຸ ສາຘນຠາໂວ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ.

ປຐມ, ມຊ຺ຌິມຸ’ຕ຺ຕມປຸຣິສາ ປຸຣິສເຠໂທ. ‘ປຸຣິໂສ’ຕິ ຈ ‘‘ຍໍກິຎ຺ຈາຍໍ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ປຏິສໍເວເທຕິ ສຸຂໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ວາ’’ຕິ [ມ. ນິ. ໓.໑] ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຕາ ເອວ ວຸຈ຺ຈຕິ, ໂສ ຈ ອຕ຺ຕາ ‘‘ໂສ ກໂຣຕິ, ໂສ ປຏິສໍເວເທຕີ’’ຕິ [ອ. ນິ. ໖.໔໓; ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໕໘໐] ເອຕ຺ຖ ກາຣໂກຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິຕິ ‘ປຸຣິໂສ’ຕິ ກາຣໂກ ເອວ.

ໂສ ຈ ຕິວິໂຘ ນາມຕ຺ໂຖ, ຕຸມ຺ຫຕ຺ໂຖ, ອມ຺ຫຕ຺ໂຖ ຈາຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຕໂນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕສນ຺ຕານຠູຕຕ຺ຕາ ອມ຺ຫຕ຺ໂຖ ອຸຕ຺ຕມປຸຣິໂສ ນາມ, ເສສາ ປນ ກເມນ ປຐມປຸຣິໂສ, ມຊ຺ຌິມປຸຣິໂສຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ວິຠຕ຺ຕິໂຍ ປນ ຕທ຺ທີປກຕ຺ຕາ ປຐມປຸຣິສາທິນາມໍ ລຠນ຺ຕິ. ອິທຎ຺ຈ ນາມໍ ກາຣກເຠເທ ອນ຺ໂຕຄຘເມວາຕິ ກຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ຄນ຺ເຖ ນ ຄຫິຕນ຺ຕິ.

ສງ຺ຂ຺ຍາເຠໂທ ທຸວິໂຘ ເອກຕ຺ຕ, ພຫຸຕ຺ຕວເສນ.

‘ລິງ຺ຄເຠທຣຫິຕ’ນ຺ຕິ ‘‘ປຸຣິໂສ ຄຈ຺ຉຕິ, ອິຕ຺ຖີ ຄຈ຺ຉຕິ, ກຸລໍ ຄຈ຺ຉຕິ’’ ອິຈ຺ຈາທີສຸ ‘ປຸຣິໂສ’ອິຈ຺ຈາທີນໍ ອຠິເຘຍ຺ຍປທານໍ ລິງ຺ຄານຸຄໂຕ ຣູປເຠໂທ ອາຂ຺ຍາຕປເທ ນຕ຺ຖິ.

‘ກ຺ຣິຍາປຘານວາຈກ’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກ຺ຣິຍໍ ເອວ ປຘານໂຕ ອຠິຘາຕິ, ນ ນາມປທໍ ວິຍ ທພ຺ພໍ ປຘານໂຕ ອຠິຘາຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ຕຕ຺ຖ ກ຺ຣິຍາ ນາມ ຘາຕ຺ວຕ຺ຖຠາໂວ ວຸຈ຺ຈຕິ, ສາ ຈ ກາລວເສນ ອຕີຕກ຺ຣິຍາ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນກ຺ຣິຍາ, ອນາຄຕກ຺ຣິຍາ, ກາລວິມຸຕ຺ຕກ຺ຣິຍາຕິ ຈຕຸພ຺ພິຘາ ໂຫຕິ.

ອາຓຕ຺ຕິກ຺ຣິຍາ, ອາສິຏ຺ຐກ຺ຣິຍາ, ອນຸມຕິກ຺ຣິຍາ, ປຣິກປ຺ປກ຺ຣິຍາ, ອຣຫ, ສກ຺ກ, ວິຘິ, ນິມນ຺ຕນາ’ມນ຺ຕນາທິກ຺ຣິຍາຕິ ພຫຸວິໂຘ ກ຺ຣິຍາເຠໂທຕິ.

ຠູ-ສຕ຺ຕາຍໍ, ສນ຺ຕສ຺ສ ຠາໂວ ສຕ຺ຕາ, ຕສ຺ສໍ ສຕ຺ຕາຍໍ, ຠູຘາຕຸ ສຕ຺ຕາຍມຕ຺ເຖ ວຕ຺ຕເຕ, ສພ຺ພປທຕ຺ຖານໍ ສທ຺ທ, ພຸທ຺ຘິວິສຍຠາເວນ ວິຊ຺ຊມານຠາເວ ວຕ຺ຕເຕຕ຺ຍຕ຺ໂຖ.

໕໖໑. ກ຺ຣິຍຕ຺ຖາ [ກ. ໔໓໒, ໔໕໕; ຣູ. ໓໖໒, ໕໓໐; ນີ. ໙໐໕, ໙໓໖; ປາ. ໓.໑.໙໑].

ອຘິກາຣສຸຕ຺ຕມິທໍ, ກ຺ຣິຍຕ຺ຖາ ປຣໍ ວິຠຕ຺ຕິ, ປຈ຺ຈຍາ ຠວນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກ຺ຣິຍາ ອຕ຺ໂຖ ຍສ຺ສາຕິ ກ຺ຣິຍຕ຺ໂຖ. ປກຕິຘາຕຸ, ວິກຕິຘາຕຸ, ນາມຘາຕຸວເສນ ຕິວິໂຘ ຘາຕຸ, ກາຣິຕປຈ຺ຈຍນ຺ຕຣູປມ຺ປິ ວິກຕິຘາຕຸມ຺ຫິ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕິ.

໕໖໒. ວຕ຺ຕມາເນຕິ ອນ຺ຕິ ສິ ຖ ມິ ມ ເຕ ອນ຺ເຕ ເສ ວ຺ເຫ ເອ ມ຺ເຫ [ກ. ໔໑໔; ຣູ. ໔໒໘; ນີ. ໘໗໒; ຈໍ. ໑.໒.໘໒; ປາ. ໓.໒.໑໒໓].

ອາຣຠິຕ຺ວາ ນິຏ຺ຐໍ ອນຸປຄໂຕ ຠາໂວ ວຕ຺ຕມາໂນ ນາມ, ຕໍສມ຺ພນ຺ຘີກາໂລປິ ຕທູປຈາເຣນ ວຕ຺ຕມາໂນຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວຕ຺ຕມາເນ ກາເລ ກ຺ຣິຍຕ຺ຖາ ປຣໍ ຕ຺ຍາທິວິຠຕ຺ຕິໂຍ ຠວນ຺ຕິ. ອຍຎ຺ຈ ວິຠຕ຺ຕິ ຕ຺ຍາທີຕິ ຈ ວຕ຺ຕມານກາລວິສຍຕ຺ຕາ ວຕ຺ຕມານາຕິ ຈ ສິຊ຺ຌຕິ.

໕໖໓. ປຸພ຺ພາປຣຉກ຺ການເມກາເນເກສຸ ຕຸມ຺ຫມ຺ຫເສເສສຸ ທ຺ເວ ທ຺ເວ ມຊ຺ຌິມຸຕ຺ຕມປຐມາ [ກ. ໔໐໘; ຣູ. ໔໓໑; ນີ. ໘໖໗].

ຕຸມ຺ຫນາມໍ, ອມ຺ຫນາມໍ, ຕທຸຠຍໂຕ ເສສນາມນ຺ຕິ ຕີສຸ ນາເມສຸ ປຍຸຊ຺ຊມາເນສຸ ວາ ຄມ຺ຍມາເນສຸ ວາ ເອກສ຺ມິໍ ວາ ອເນເກສຸ ວາ ອຕ຺ເຖສຸ ປຸພ຺ພຉກ຺ກ, ປຣຉກ຺ການໍ ທ຺ເວ ທ຺ເວ ມຊ຺ຌິມ, ອຸຕ຺ຕມ, ປຐມາ ວິຠຕ຺ຕິໂຍ ຠວນ຺ຕິ. ‘‘ອຸຕ຺ຕມນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕຣໍ ອນ຺ຕິມ’’ນ຺ຕິ ຈູຬໂມຄ຺ຄລ຺ລາເນ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ວິຠຕ຺ຕິວິຘານມຸເຂນ ຕໍຕໍສຎ຺ຎາວິຘານມ຺ປິ ສິທ຺ຘໍ ໂຫຕິ.

ກຖໍ?ຕິ, ອນ຺ຕິ, ສິ, ຖ, ມິ, ມ ອິຕິ ປຸພ຺ພຉກ຺ກໍ ນາມ.

ເຕ, ອນ຺ເຕ, ເສ, ວ຺ເຫ, ເອ, ມ຺ເຫ ອິຕິ ປຣຉກ຺ກໍ ນາມ.

ປຸພ຺ພຉກ຺ເກ ຈ-ຕິ, ອນ຺ຕິທ຺ວຍໍ ປຐມທຸກໍ ນາມ, ສິ, ຖທ຺ວຍໍ ມຊ຺ຌິມທຸກໍ ນາມ, ມິ, ມທ຺ວຍໍ ອຸຕ຺ຕມທຸກໍ ນາມ. ເອວໍ ປຣຉກ຺ເກ.

ຕຕ຺ຖ ຕຸລ຺ຍາຘິກຣຓຠູເຕ ເສສນາເມ ປຍຸຊ຺ຊມາເນ ວາ ຄມ຺ຍມາເນ ວາ ປຐມທຸກໍ ຠວຕິ. ຕຖາ ຕຸມ຺ຫນາເມ ມຊ຺ຌິມທຸກໍ, ອມ຺ຫນາເມ ອຸຕ຺ຕມທຸກໍ. ທຸເກສຸ ຈ ເອກສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ເອກວຈນໍ, ພຫຸມ຺ຫິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ພຫຸວຈນໍ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ນາມານໍ ອຕ຺ຖນິສ຺ສິຕາ ກຕ຺ວຕ຺ຖ, ກມ຺ມຕ຺ຖາ ອິຘ ນາມຕ຺ຖາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ກຕ຺ຕຸ, ກມ຺ມສງ຺ຂາເຕ ຍສ຺ມິໍ ນາມຕ຺ເຖ ຕ຺ຍາທິວິຠຕ຺ຕິໂຍ ຠວນ຺ຕິ, ໂສ ນາມຕ຺ໂຖ ຕ຺ຍາທິວາຈການໍ ເອວ ວາຈ຺ຈຠູໂຕ ວຸຕ຺ຕຕ຺ໂຖ ນາມ ໂຫຕິ, ນ ສ຺ຍາທິວິຠຕ຺ຕີນໍ.

ວຸຕ຺ຕກຕ຺ຕຸ, ກມ຺ມາຘິຏ຺ຐານສ຺ສ ຈ ລິງ຺ຄຕ຺ຖສ຺ສ ວາຈກໍ ນາມປທໍ ອຠິເຘຍ຺ຍປທໍ ນາມ, ເອຕເທວ ຕຸລ຺ຍາຘິກຣຓປທນ຺ຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ອມາທໂຍ ຈ ອຕ຺ຖວາຈກວິຠຕ຺ຕິໂຍ ເອຕສ຺ມິໍ ໂອກາສໍ ນ ລຠນ຺ຕິ, ລິງ຺ຄຕ຺ຖມຕ຺ຕໂຊຕິກາ ປຐມາວິຠຕ຺ຕິ ເອວ ໂອກາສໍ ລຠຕິ. ເອວຣູປານິ ຕຸລ຺ຍາຘິກຣຓຠູຕານິ ອຠິເຘຍ຺ຍປທານິ ສນ຺ຘາຍ ສຸຕ຺ເຕ ‘ຕຸມ຺ຫມ຺ຫເສເສສູ’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອິທຎ຺ຈ ສຸຕ຺ຕໍ ສຸທ຺ເຘຫິ ຕຸມ຺ຫ’ມ຺ຫ, ເສສນາເມຫິ ຍຸຕ຺ຕວາກ຺ເຍ ຈ ມິສ຺ສເກຫິ ຍຸຕ຺ຕວາກ຺ເຍ ຈາຕິ ທ຺ວີສຸ ທ຺ວີສຸ ວາກ຺ເຍສຸ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຕຕ຺ຖ ສຸທ຺ເຘຫິ ຍຸຕ຺ເຕ ປຈ຺ເຈກໍ ທຸການິ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຍຖາ? ໂສ ຄຈ຺ຉຕິ, ເຕ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕ຺ວໍ ຄຈ຺ຉສິ, ຕຸມ຺ເຫ ຄຈ຺ຉຖ, ອຫໍ ຄຈ຺ຉາມິ, ມຍໍ ຄຈ຺ຉາມາຕິ.

ຕຖາ ສຸທ຺ຘທ຺ວນ຺ເທປິ. ຍຖາ? ໂສ ຈ ໂສ ຈ ຄຈ຺ຉຕິ, ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ວາ. ເຕ ຈ ເຕ ຈ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ໂສ ຈ ເຕ ຈ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕ຺ວຎ຺ຈ ຕ຺ວຎ຺ຈ ຄຈ຺ຉສິ, ຄຈ຺ຉຖ ວາ. ຕຸມ຺ເຫ ຈ ຕຸມ຺ເຫ ຈ ຄຈ຺ຉຖ, ຕ຺ວຎ຺ຈ ຕຸມ຺ເຫ ຈ ຄຈ຺ຉຖາຕິ.

ມິສ຺ສເກຫິ ຍຸຕ຺ເຕ ທ຺ວນ຺ທວາກ຺ເຍ ປນ ‘ວິປ຺ປຏິເສເຘ’ຕິ ສງ຺ເກຕຕ຺ຕາ ປຣທຸການິ ເອວ ໂອກາສໍ ລຠນ຺ຕິ, ເຕສຸ ຈ ພຫຸວຈນານິ ເອວ. ຍຖາ? ໂສ ຈ ຕ຺ວຎ຺ຈ ຄຈ຺ຉຖ, ໂສ ຈ ອຫຎ຺ຈ ຄຈ຺ຉາມ, ຕ຺ວຎ຺ຈ ອຫຎ຺ຈ ຄຈ຺ຉາມ, ໂສ ຈ ຕ຺ວຎ຺ຈ ອຫຎ຺ຈ ຄຈ຺ຉາມ. ເອກວຈນຈຕຸກ຺ກໍ.

ເຕ ຈ ຕຸມ຺ເຫ ຈ ຄຈ຺ຉຖ, ເຕ ຈ ມຍຎ຺ຈ ຄຈ຺ຉາມ, ຕຸມ຺ເຫ ຈ ມຍຎ຺ຈ ຄຈ຺ຉາມ, ເຕ ຈ ຕຸມ຺ເຫ ຈ ມຍຎ຺ຈ ຄຈ຺ຉາມ. ພຫຸວຈນຈຕຸກ຺ກໍ.

ໂສ ຈ ຕຸມ຺ເຫ ຈ ຄຈ຺ຉຖ, ໂສ ຈ ມຍຎ຺ຈ ຄຈ຺ຉາມ, ຕ຺ວຎ຺ຈ ມຍຎ຺ຈ ຄຈ຺ຉາມ, ໂສ ຈ ຕ຺ວຎ຺ຈ ມຍຎ຺ຈ ຄຈ຺ຉາມ. ເອກວຈນມູລຈຕຸກ຺ກໍ.

ເຕ ຈ ຕ຺ວຎ຺ຈ ຄຈ຺ຉຖ, ເຕ ຈ ອຫຎ຺ຈ ຄຈ຺ຉາມ, ຕຸມ຺ເຫ ຈ ອຫຎ຺ຈ ຄຈ຺ຉາມ, ເຕ ຈ ຕຸມ຺ເຫ ຈ ອຫຎ຺ຈ ຄຈ຺ຉາມ. ພຫຸວຈນມູລຈຕຸກ຺ກໍ.

ອປິ ຈ ຕ຺ວຎ຺ຈ ໂສ ຈ ຄຈ຺ຉຖ, ອຫຎ຺ຈ ໂສ ຈ ຄຈ຺ຉາມ, ຕ຺ວຎ຺ຈ ອຫຎ຺ຈ ໂສ ຈ ຄຈ຺ຉາມ, ຕຸມ຺ເຫ ຈ ໂສ ຈ ຄຈ຺ຉຖ, ມຍຎ຺ຈ ໂສ ຈ ຄຈ຺ຉາມ, ຕ຺ວຎ຺ຈ ເຕ ຈ ຄຈ຺ຉຖ, ອຫຎ຺ຈ ເຕ ຈ ຄຈ຺ຉາມອິຈ຺ຈາທີນິປິ ຈຕຸກ຺ການິ ເວທິຕພ຺ພານິ.

ອຕ຺ຣິມາ ປາຬີ – ຕຸວຎ຺ຈ ປຸຕ຺ໂຕ ສຸຓິສາ ຈ ນຕ຺ຕາ, ສມ຺ໂມທມານາ ຆຣມາວເສຖ [ຊາ. ໑.໘.໗]. ອຫຎ຺ຈ ປຸຕ຺ໂຕ ສຸຓິສາ ຈ ນຕ຺ຕາ, ສມ຺ໂມທມານາ ຆຣມາວເສມ [ຊາ. ໑.໘.໗].

ອຫຎ຺ຈ ທານິ ອາຍສ຺ມາ ຈ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຣິຫຣິສ຺ສາມ [ມ. ນິ. ໒.໑໖໐].

ອຫຎ຺ຈ ອິເມ ຈ ຠິກ຺ຂູ ສມາຘິນາ ນິສີທິມ຺ຫາ.

ອຫຎ຺ຈ ຠຣິຍາ ຈ ທານປຕີ ອຫຸມ຺ຫາ [ຊາ. ໒.໒໒.໑໕໙໓].

ອຫຎ຺ຈ ສາມິໂກ ຈ ທານປຕີ ອຫຸມ຺ຫາ [ຊາ. ໒.໒໒.໑໖໑໗] ອິຈ຺ຈາທິ.

ຍໍ ປນ ‘‘ໂສ ຈ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕ຺ວຎ຺ຈ ຄຈ຺ຉສີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ວາ ‘‘ໂສ ຈ ຄຈ຺ຉຕິ, ອຫຎ຺ຈ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘‘ມຍໍ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ວາ ວຈນໍ, ຕໍ ປກຕິພຫຸວຈນເມວ, ນ ປໂຣປຸຣິສພຫຸວຈນໍ.

ຍຎ຺ຈ ກຈ຺ຈາຍເນ – ‘‘ສພ຺ເພສເມກາຠິຘາເນ ປໂຣ ປຸຣິໂສ’’ຕິ [ນີ. ໒໑໖ ປິຏ຺ເຐ] ສຸຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ຖປິ ສພ຺ເພສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ວາ ຕິຓ຺ຓໍ ວາ ມິສ຺ສກຠູຕານໍ ນາມ, ຕຸມ຺ຫ’ມ຺ຫານໍ ເອກໂຕ ອຠິຘາເນ ມິສ຺ສກທ຺ວນ຺ທວາກ຺ເຍ ປໂຣ ປຸຣິໂສ ໂຍເຊຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ ນ ນ ສມ຺ຠວຕີຕິ.

໕໖໔. ກຕ຺ຕຣິ ໂລ [ກ. ໔໕໕; ຣູ. ໔໓໓; ນີ. ໙໒໕].

ອປໂຣກ຺ເຂສຸ ມານ, ນ຺ຕ, ຕ຺ຍາທີສຸ ປເຣສຸ ກ຺ຣິຍຕ຺ຖາ ປຣໍ ກຕ຺ຕຣິ ລານຸພນ຺ໂຘ ອປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ລານຸພນ຺ໂຘ ‘ອູລສ຺ເສ’ຕິ ສຸຕ຺ເຕ ວິເສສນຕ຺ໂຖ.

ເອເຕນ ຍຕ຺ຖ ມານ, ນ຺ຕ, ຕ຺ຍາທໂຍ ກຕ຺ຕຣິ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ອຍໍ ລປຈ຺ຈໂຍຕິ ລປຈ຺ຈເຍນ ເຕສໍ ກຕ຺ຕຸວາຈກຠາວໍ ຎາເປຕິ, ເອສ ນໂຍ ‘‘ກ຺ໂຍ ຠາວກມ຺ເມສຸ…’’ ອິຈ຺ຈາທີສຸປິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ວິກຣຓປຈ຺ຈຍາ ນາມ ພ຺ຍຎ຺ຊນປູຣຓາ ເອວ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ອຕ຺ຖປູຣຓາ, ຕສ຺ມາ ຍສ຺ມິໍ ປໂຍເຄ ເຕຫິ ວິນາ ປທຣູປໍ ນ ສິຊ຺ຌຕິ, ຕຕ຺ເຖວ ເຕ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຍຕ຺ຖ ສິຊ຺ຌຕິ, ຕຕ຺ຖ ນ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ອຍມ຺ປິ ລປຈ຺ຈໂຍ ຘາຕຸໂຕ ປຣໍ ວິຠຕ຺ຕິສເຣ ວາ ອາຄມສເຣ ວາ ອສນ຺ເຕ ວຕ຺ຕຕິ, ສນ຺ເຕ ປນ ‘‘ປຈາມິ, ປຈາມ, ປຈາຫິ, ຄເມຕິ, ຄເມນ຺ຕິ, ວຊ຺ເຊຕິ, ວຊ຺ເຊນ຺ຕິ’’-ອິຈ຺ຈາທີສຸ ກາຣິຍນ຺ຕຣຕ຺ຖາຍ ວຕ຺ຕຕິ. ຍຕ຺ຖ ຈ ປຈ຺ຈຍານໍ ໂລໂປ ວິຫິໂຕ, ຕຕ຺ຖ ຄຓນ຺ຕຣ, ຣູປນ຺ຕຣປ຺ປສງ຺ຄປຏິສິທ຺ຘາຍ ວຕ຺ຕຕິ, ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ນ ວຕ຺ຕຕິ.

໕໖໕. ຍຸວຓ຺ຓານເມໂອ ປຈ຺ຈເຍ [ກ. ໔໘໕; ຣູ. ໔໓໔; ນີ. ໙໗໕; ຈໍ. ໑.໑.໘໒; ປາ. ໓.໑.໖໐].

ວິຠຕ຺ຕິ, ປຈ຺ຈຍາ ປຈ຺ຈໂຍ ນາມ. ອິ, ກີ, ຂິ, ຈິ, ຊິ ອິຈ຺ຈາທໂຍ ອິວຓ຺ຓາ ນາມ. ຈຸ, ຊຸ, ຠູ, ຫູ ອິຈ຺ຈາທໂຍ ອຸວຓ຺ຓາ ນາມ. ປຈ຺ຈເຍ ປເຣ ເອກກ຺ຂຣຘາຕ຺ວນ຺ຕານໍ ອິວຓ຺ຓຸ’ວຓ຺ຓານໍ ກເມນ ເອ, ໂອວຸທ຺ຘິໂຍ ໂຫນ຺ຕິ. ‘ປໂຣ ກ຺ວຈີ’ຕິ ປຣສຣໂລໂປ.

ສໍປຸພ຺ໂພ-ສມ຺ໂຠຕິ, ສມ຺ໂຠນ຺ຕິ, ສມ຺ໂຠສິ, ສມ຺ໂຠຖ, ສມ຺ໂຠມິ, ສມ຺ໂຠມ.

ອນຸປຸພ຺ໂພ-ອນຸຠວເນ, ໂສ ໂຠຄໍ ອນຸໂຠຕິ, ເຕ ໂຠຄໍ ອນຸໂຠນ຺ຕິ, ຕ຺ວໍ ໂຠຄໍ ອນຸໂຠສິ, ຕຸມ຺ເຫ ໂຠຄໍ ອນຸໂຠຖ, ອຫໍ ໂຠຄໍ ອນຸໂຠມິ, ມຍໍ ໂຠຄໍ ອນຸໂຠມ.

ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ‘‘ນີໂລ ປໂຏ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ນີລສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ທຸວິໂຘ ວາຈ຺ຈຕ຺ໂຖ, ອຠິເຘຍ຺ຍຕ຺ໂຖຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຄຸຓສງ຺ຂາໂຕ ສກຕ຺ໂຖ ວາຈ຺ຈຕ຺ໂຖ ນາມ.

ຄຸຓນິສ຺ສໂຍ ທພ຺ພຕ຺ໂຖ ອຠິເຘຍ຺ຍຕ຺ໂຖ ນາມ.

ນີລສທ຺ໂທ ປນ ວຈ຺ຈາຕ຺ຖເມວ ອຸຊຸໍ ວທຕິ, ນີລສທ຺ທມຕ຺ຕໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ນີລຄຸຓເມວ ອຸຊຸໍ ຊານາຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ປໂຏ’’ ອິຕິ ປທນ຺ຕເຣນ ນີລສທ຺ທສ຺ສ ອຠິເຘຍ຺ຍຕ຺ໂຖ ອາຈິກ຺ຂີຍຕິ.

ຕຖາ ‘‘ອນຸໂຠຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຕິສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ທຸວິໂຘ ວາຈ຺ຈຕ຺ໂຖ, ອຠິເຘຍ຺ຍຕ຺ໂຖຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກຕ຺ຕຸສຕ຺ຕິສງ຺ຂາໂຕ ສກຕ຺ໂຖ ວາຈ຺ຈຕ຺ໂຖ ນາມ.

ສຕ຺ຕິນິສ຺ສໂຍ ລິງ຺ຄຕ຺ໂຖ ອຠິເຘຍ຺ຍຕ຺ໂຖ ນາມ.

ຕິສທ຺ໂທ ປນ ວາຈ຺ຈຕ຺ຖເມວ ອຸຊຸໍ ວທຕິ, ນ ອຠິເຘຍ຺ຍຕ຺ຖໍ. ‘‘ອນຸໂຠຕີ’’ຕິ ສຸຓນ຺ໂຕສາຘ຺ຍກ຺ຣິຍາສຫິຕໍ ກຕ຺ຕາຣເມວ ອຸຊຸໍ ຊານາຕິ, ນ ກິຎ຺ຈິ ທພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ມາ ‘‘ໂສ’’ ອິຕິ ປທນ຺ຕເຣນ ຕິສທ຺ທສ຺ສ ອຠິເຘຍ຺ຍຕ຺ໂຖ ອາຈິກ຺ຂີຍຕິ, ວາຈ຺ຈຕ຺ຖສ຺ສ ປນ ຕິສທ຺ເທເນວ ອຸຊຸໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕຕິຍາວິຠຕ຺ຕິຍາ ປຸນ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ລິງ຺ຄຕ຺ຖໂຊຕນຕ຺ຖໍ ອຠິເຘຍ຺ຍປເທ ປຐມາວິຠຕ຺ຕິ ເອວ ປວຕ຺ຕຕີຕິ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ.

໕໖໖. ເອໂອນມຍວາ ສເຣ [ກ. ໕໑໓, ໕໑໔; ຣູ. ໔໓໕, ໔໙໑; ນີ. ໑໐໒໗, ໑໐໒໘].

ສເຣ ປເຣ ເອ, ໂອນໍ ກເມນ ອຍ, ອວາ ໂຫນ຺ຕິ. ຍ, ເວສຸ ອ-ກາໂຣ ອຸຈ຺ຈາຣຓຕ຺ໂຖ.

ຠວຕິ, ຠວນ຺ຕິ, ຠວສິ, ຠວຖ.

໕໖໗. ຫິມິເມສ຺ວສ຺ສ [ກ. ໔໗໘; ຣູ. ໔໓໘; ນີ. ໙໕໙].

ຫິ, ມິ, ເມສຸ ປເຣສຸ ອ-ກາຣສ຺ສ ທີໂຆ ໂຫຕິ.

ຠວາມິ, ຠວາມ.

ປຣຉກ຺ເກ – ຠວເຕ, ຠວນ຺ເຕ, ຠວເສ, ຠວວ຺ເຫ, ຠເວ, ຠວມ຺ເຫ.

ປປຸພ຺ໂພ ຠູ-ປວຕ຺ຕິຍໍ, ນທີ ປຠວຕິ.

ອຘ຺ຍາ’ຠິ, ປຣິປຸພ຺ໂພ ຫິໍສາຍໍ, ອຘິຠວຕິ, ອຠິຠວຕິ, ປຣິຠວຕິ.

ວິປຸພ຺ໂພ ວິນາເສ, ປາກເຏ, ໂສຠເຓ ຈ, ວິຠວຕິ.

ປຣາປຸພ຺ໂພ ປຣາຊເຍ, ປຣາຠວຕິ.

ອຠິ, ສໍປຸພ຺ໂພ ປຕ຺ຕິຍໍ, ອຊ຺ໂຌຄາເຫ ຈ, ອຠິສມ຺ຠວຕິ, ຕຖາ ປາຕຸພ຺ຠວຕິ, ອາວິຠວຕິ ອິຈ຺ຈາທິ.

ອິຕິ ສຸທ຺ຘກຕ຺ຕຸຣູປໍ.

ສຸທ຺ຘຠາວກມ຺ມຣູປ

໕໖໘. ກ຺ໂຍ ຠາວກມ຺ເມສ຺ວປໂຣກ຺ເຂສຸ ມານ ນ຺ຕ ຕ຺ຍາທີສຸ [ກ. ໔໔໐; ຣູ. ໔໔໕; ນີ. ໙໒໐; ຈໍ. ໑.໑.໘໐; ປາ. ໓.໑.໖໗].

ປໂຣກ຺ຂາວຊ຺ຊິເຕສຸ ມານ, ນ຺ຕປຈ຺ຈເຍສຸ ຕ຺ຍາທີສຸ ຈ ປເຣສຸ ກ຺ຣິຍຕ຺ຖາ ຠາວສ຺ມິໍ ກມ຺ມນິ ຈ ການຸພນ຺ໂຘ ຍປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ພຫຸລາຘິກາຣາ ກ຺ວຈິ ກຕ຺ຕຣິ ຈ.

ຣູປໍ ວິຠຸຍ຺ຍຕິ, ໂສ ປຫີຍິສ຺ສຕິ [ສໍ. ນິ. ໑.໒໔໙], ຠຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈຕິ, ຄິມ຺ເຫ ອຸທກໍ ຉິຊ຺ຊຕິ, ກຸສູໂລ ຠິຊ຺ຊຕິ.

໕໖໙. ນ ເຕ ການຸພນ຺ຘນາຄເມສຸ.

ການຸພນ຺ເຘ ນາຄເມ ຈ ອິວຓ຺ຓຸ’ວຓ຺ຓານໍ ອສ຺ສ ຈ ເຕ ເອ, ໂອ,-ອາ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ກ຺ຍມ຺ຫິ ວຸທ຺ຘິ ນຕ຺ຖິ.

ກມ຺ເມ-ເຕນ ປຸຣິເສນ ໂຠໂຄ ອນຸຠູຍຕິ, ເຕນ ໂຠຄາ ອນຸຠູຍນ຺ຕິ, ເຕນ ຕ຺ວໍ ອນຸຠູຍສິ, ເຕນ ຕຸມ຺ເຫ ອນຸຠູຍຖ, ເຕນ ອຫໍ ອນຸຠູຍາມິ, ເຕນ ມຍໍ ອນຸຠູຍາມ. ຍສ຺ສ ທ຺ວິຕ຺ຕໍ ຣສ຺ສຕ຺ຕຎ຺ຈ, ອນຸຠຸຍ຺ຍຕິ, ອນຸຠຸຍ຺ຍນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ‘‘ອນຸຠູຍຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ກ຺ຍປຈ຺ຈຍສຫິຕສ຺ສ ຕິສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ທຸວິໂຘ ວາຈ຺ຈຕ຺ໂຖ, ອຠິເຘຍ຺ຍຕ຺ໂຖຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກມ຺ມສຕ຺ຕິສງ຺ຂາໂຕ ສກຕ຺ໂຖ ວາຈ຺ຈຕ຺ໂຖ ນາມ.

ສຕ຺ຕິນິສ຺ສໂຍ ລິງ຺ຄຕ຺ໂຖ ອຠິເຘຍ຺ຍຕ຺ໂຖ ນາມ.

ຕິສທ຺ໂທ ປນ ກ຺ຍປຈ຺ຈຍສຫິໂຕ ວາຈ຺ຈຕ຺ຖເມວ ອຸຊຸໍ ວທຕິ, ນ ອຠິເຘຍ຺ຍຕ຺ຖໍ. ‘‘ອນຸຠູຍຕີ’’ຕິ ສຸຓນ຺ໂຕ ສາຘ຺ຍກ຺ຣິຍາສຫິຕໍ ກມ຺ມສຕ຺ຕິໍ ເອວ ອຸຊຸໍ ຊານາຕິ, ນ ກິຎ຺ຈິ ທພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເສສໍ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ອນຸຠູຍເຕ, ອນຸຠຸຍ຺ຍເຕ, ອນຸຠູຍນ຺ເຕ, ອນຸຠຸຍ຺ຍນ຺ເຕ, ອນຸຠູຍເສ, ອນຸຠູຍວ຺ເຫ, ອນຸຠູເຍ, ອນຸຠຸຍ຺ເຍ, ອນຸຠູຍມ຺ເຫ, ອນຸຠຸຍ຺ຍມ຺ເຫ.

໕໗໐. ຄຣຸປຸພ຺ພາ ຣສ຺ສາ ເຣ ນ຺ເຕນ຺ຕີນໍ [ກ. ໕໑໗; ຣູ. ໔໘໘; ນີ. ໑໑໐໕; ‘ຄຸຣຸ…’ (ພຫູສຸ)].

ຄຣຸປຸພ຺ພມ຺ຫາ ຣສ຺ສໂຕ ນ຺ເຕ, ນ຺ຕີນໍ ເຣອາເທໂສ ໂຫຕິ.

ຊາຍເຣ, ຊາຍນ຺ຕິ, ຊາຍເຣ, ຊາຍນ຺ເຕ, ຄຈ຺ຉເຣ, ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຄຈ຺ຉເຣ, ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ, ຄມິສ຺ສເຣ, ຄມິສ຺ສນ຺ຕິ, ຄມິສ຺ສເຣ, ຄມິສ຺ສນ຺ເຕ.

ຄຣຸປຸພ຺ພາຕິ ກິໍ? ປຈນ຺ຕິ, ປຈນ຺ເຕ.

ຣສ຺ສາຕິ ກິໍ? ປາເຈນ຺ຕິ, ປາຈນ຺ເຕ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ສຸຕ຺ຕວິຠາເຄນ ‘‘ສພ຺ພໍ ຫິທໍ ຠຎ຺ຊເຣ ກາລປຣິຍາຍໍ [ຊາ. ໑.໑໕.໓໗໐], ມຸຎ຺ຈເຣ ພນ຺ຘນສ຺ມາ [ຊາ. ໒.໒໒.໑໖໔໘], ຊີວເຣ’ ວາປິ ສຸສ຺ສຕີ’’ຕິ [ຊາ. ໒.໒໒.໘໔໐] ເອຕານິ ປາຬິປທານິ ສິຊ຺ຌນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ‘ຠຎ຺ຊເຣ’ຕິ ຠິຊ຺ຊຕິ, ‘ມຸຎ຺ຈເຣ’ຕິ ມຸຎ຺ຈນ຺ຕຸ, ‘ຊີວເຣ’ ວາປີ’ຕິ ຊີວນ຺ໂຕ’ວາປິ. ອນຸຠູຍເຣ, ອນຸຠູຍນ຺ຕິ, ອນຸຠູຍເຣ, ອນຸຠູຍນ຺ເຕ.

ຠາໂວ ນາມ ຠວນ, ຄມນາທິໂກ ກ຺ຣິຍາກາໂຣ, ໂສ ຘາຕຸນາ ເອວ ຕຸລ຺ຍາຘິກຣຓຠາເວນ ວິເສສີຍຕິ, ນ ນາມປເທນ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ຕຸມ຺ຫ’ມ຺ຫ, ເສສນາມວເສນ ຕ຺ຍາທິທຸກວິເສສໂຍໂຄ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ປຐມທຸກເມວ ຕຕ຺ຖ ຠວຕິ, ທພ຺ພສ຺ເສວ ຈ ຕສ຺ສ ອພ຺ຍຕ຺ຕສຣູປຕ຺ຕາ ສງ຺ຂ຺ຍາເຠໂທປິ ນຕ຺ຖິ, ເອກວຈນເມວ ຠວຕິ.

ເຕນ ໂຠຄໍ ອນຸຠູຍຕິ, ອນຸຠຸຍ຺ຍຕິ, ອນຸຠູຍເຕ, ອນຸຠຸຍ຺ຍເຕ, ອນຸຠວນໍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິຕິ ສຸທ຺ຘຠາວກມ຺ມຣູປານິ.

ເຫຕຸກຕ຺ຕຸຣູປ

໕໗໑. ປໂຍຊກພ຺ຍາປາເຣ ຓາປິ ຈ [ກ. ໔໓໘; ຣູ. ໕໔໐; ນີ. ໙໑໔].

ໂຍ ສຸທ຺ຘກຕ຺ຕາຣໍ ປໂຍເຊຕິ, ຕສ຺ສ ປໂຍຊກສ຺ສ ກຕ຺ຕຸໂນ ພ຺ຍາປາເຣ ກ຺ຣິຍຕ຺ຖາ ຓິ ຈ ຓາປິ ຈ ໂຫນ຺ຕິ. ຓານຸພນ຺ຘາ ວຸທ຺ຘຸຕ຺ຖາ.

ເຕສຸ ຈ ອາກາຣນ຺ຕໂຕ [‘ອໂຕ’ (ໂມຄ.)] ຓາປິເຍວ ໂຫຕິ, ທາເປຕິ, ທາປຍຕິ.

ອຸວຓ຺ຓນ຺ຕໂຕ ຓິເຍວ, ສາເວຕິ, ສາວຍຕິ.

ເສສໂຕ ທ຺ເວປິ, ປາເຈຕິ, ປາຈຍຕິ, ປາຈາເປຕິ, ປາຈາປຍຕິ.

ປໂຍຊກພ຺ຍາປາໂຣປິ ກ຺ຣິຍາ ເອວາຕິ ຕທຕ຺ຖວາຈີຫິ ຓິ,-ຓາປີຫິ ປຣໍ ວິຠຕ຺ຕິ, ປຈ຺ຈຍາ ຠວນ຺ຕິ, ຘາຕ຺ວນ຺ຕສ຺ສ ຈ ຓິ, ຓາປີນຎ຺ຈ ວຸທ຺ຘິ.

ໂສ ມຄ຺ຄໍ ຠາເວຕິ, ເຕ ມຄ຺ຄໍ ຠາເວນ຺ຕິ, ຕ຺ວໍ ມຄ຺ຄໍ ຠາເວສິ, ຕຸມ຺ເຫ ມຄ຺ຄໍ ຠາເວຖ, ອຫໍ ມຄ຺ຄໍ ຠາເວມິ, ມຍໍ ມຄ຺ຄໍ ຠາເວມ.

໕໗໒. ອາຍາວາ ຓານຸພນ຺ເຘ [ກ. ໕໑໕; ຣູ. ໕໔໑; ນີ. ໑໐໒໙].

ເອ, ໂອນໍ ກເມນ ອາຍ, ອາວາ ໂຫນ຺ຕິ ສຣາໂທ ຓານຸພນ຺ເຘ ປຈ຺ຈເຍ ປເຣ, ສຸຕ຺ຕວິຠຕ຺ຕິຍາ ອຓານຸພນ຺ເຘປິ ອາຍາ’ວາ ໂຫນ຺ຕິ.

ເຄ-ສທ຺ເທ, ຄາຍຕິ, ຄາຍນ຺ຕິ.

ອປປຸພ຺ໂພ ເຈ-ປູຊາຍໍ, ອປຈາຍຕິ, ອປຈາຍນ຺ຕິ.

ເຌ-ຈິນ຺ຕາຍໍ, ຌາຍຕິ, ຌາຍນ຺ຕິ, ອຸຊ຺ຌາຍຕິ, ນິຊ຺ຌາຍຕິ ອິຈ຺ຈາທິ.

໕໗໓. ຓິຓາປ຺ຍາປີຫິ ຈ [‘‘…ວາ’’ (ພຫູສຸ)].

ຓິ, ຓາປິ, ອາປີຫິ ຈ ກຕ຺ຕຣິ ໂລ ໂຫຕິ ວາ.