໓. ກາຣກກຓ຺ຑ

ປຐມາວິຠຕ຺ຕິຣາສິ

ອຖ ນາມວິຠຕ຺ຕີນໍ ອຕ຺ຖເຠທາ ວຸຈ຺ຈນ຺ເຕ.

ກສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ປຐມາ?

໒໘໙. ປຐມຕ຺ຖມຕ຺ເຕ [ຈໍ. ໒.໑.໙໓; ປາ. ໒.໓.໔໖].

ນາມສ຺ສ ອຠິເຘຍ຺ຍມຕ຺ເຕ ປຐມາວິຠຕ຺ຕິ ໂຫຕິ.

ຣຸກ຺ໂຂ, ມາລາ, ຘນໍ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ມຕ຺ຕສທ຺ເທນ ກຕ຺ຕຸ, ກມ຺ມາທິເກ ວິຠຕ຺ຍຕ຺ເຖ ນິວຕ຺ເຕຕິ. ຕສ຺ມາ ອຕ຺ຖມຕ຺ຕນ຺ຕິ ລິງ຺ຄຕ຺ໂຖເຍວ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອນຸຈ຺ຈາຣິເຕ ສຕິ ສຸຓນ຺ຕສ຺ສ ອວິທິໂຕ ອຕ຺ໂຖ ລີນຕ຺ໂຖ ນາມ. ຕໍ ລີນມຕ຺ຖໍ ຄເມຕິ ໂພເຘຕີຕິ ລິງ຺ຄໍ, ອຸຈ຺ຈາຣິຕປທໍ.

ຕໍ ປນ ປກຕິລິງ຺ຄໍ, ນິປ຺ຜນ຺ນລິງ຺ຄນ຺ຕິ ທຸວິຘໍ. ຕຕ຺ຖ ວິຠຕ຺ຕິຣຫິຕໍ ປກຕິລິງ຺ຄໍ ອິຘາຘິປ຺ເປຕໍ ລິງ຺ຄ, ວິຠຕ຺ຕີນໍ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ວິຠາຄຏ຺ຐານຕ຺ຕາ.

ລີນໍ ອງ຺ຄນ຺ຕິ ລິງ຺ຄໍ. ຕຕ຺ຖ ‘ລີນ’ນ຺ຕິ ອປາກຏໍ. ‘ອງ຺ຄ’ນ຺ຕິ ອວຍໂວ. ລິງ຺ຄໍ, ນາມໍ, ປາຏິປທິກນ຺ຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກໍ.

ລິງ຺ຄສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ປຣມຕ຺ໂຖ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕິອຕ຺ໂຖຕິ ທຸວິໂຘ. ຕຖາ ວິເສສນຕ຺ໂຖ, ວິເສສ຺ຍຕ຺ໂຖຕິ.

ຕຕ຺ຖ ວິເສສນຕ຺ໂຖ ນາມ ສກຕ຺ໂຖ, ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ສທ຺ທສ຺ສ ປຏິນິຍໂຕ ປາຏິປຸຄ຺ຄລິກຕ຺ໂຖຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ໂສເຍວ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ອາທິມ຺ຫິ ສທ຺ທຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈິຣກາລຎ຺ຈ ສທ຺ທປວຕ຺ຕິຍາ ນິພທ຺ຘກາຣຓຕ຺ຕາ ນິມິຕ຺ຕຕ຺ໂຖຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ. ໂສ ສຸຕິ, ຊາຕິ, ຄຸຓ, ທພ຺ພ, ກ຺ຣິຍາ, ນາມ, ສມ຺ພນ຺ຘວເສນ ສຕ຺ຕວິໂຘ ໂຫຕິ.

ວິເສສ຺ຍຕ຺ໂຖ ນາມ ສາມຎ຺ຎຕ຺ໂຖ, ພຫຸນິມິຕ຺ຕານໍ ສາຘາຣຓຕ຺ໂຖຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ໂສເຍວ ຕໍຕໍນິມິຕ຺ຕໂຍຄາ ເນມິຕ຺ຕກຕ຺ໂຖຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ, ໂສ ຊາຕິ, ຄຸຓ, ທພ຺ພ, ກ຺ຣິຍາ, ນາມວເສນ ປຎ຺ຈວິໂຘ. ໂຄ, ສຸກ຺ໂກ, ທຓ຺ຑີ, ປາຈໂກ, ຕິສ຺ໂສຕິ.

ຕຕ຺ຖ ໂຄສທ຺ໂທ ຍທາ ຊາຕິມຕ຺ຕໍ ວທຕິ ໂຄ ຊາຕີຕິ, ຕທາ ສຸຕິ ວິເສສນໍ. ຍທາ ທພ຺ພໍ ວທຕິ ໂຄ ຄຈ຺ຉຕີຕິ, ຕທາ ສຸຕິ ຈ ຊາຕິ ຈ ວິເສສນໍ.

ສຸກ຺ກສທ຺ໂທ ຍທາ ຄຸຓມຕ຺ຕໍ ວທຕິ ສຸກ຺ໂກ ຄຸໂຓຕິ, ຕທາ ສຸຕິ ວິເສສນໍ. ຍທາ ຄຸຓວິເສສໍ ວທຕິ ໂຄສ຺ສ ສຸກ຺ໂກຕິ, ຕທາ ສຸຕິ ຈ ຄຸຓຊາຕິ ຈ ວິເສສນໍ. ຍທາ ຄຸຓວນ຺ຕໍ ທພ຺ພໍ ວທຕິ ສຸກ຺ໂກ ໂຄຕິ, ຕທາ ສຸຕິ ຈ ຄຸຓຊາຕິ ຈ ຄຸຓວິເສໂສ ຈ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ຈ ວິເສສນໍ.

ທຓ຺ຑີສທ຺ໂທ ຍທາ ຊາຕິມຕ຺ຕໍ ວທຕິ ທຓ຺ຑີ ຊາຕີຕິ, ຕທາ ສຸຕິ ຈ ທພ຺ພຎ຺ຈ ວິເສສນໍ. ຍທາ ທພ຺ພວນ຺ຕໍ ທພ຺ພໍ ວທຕິ ທຓ຺ຑີ ປຸຣິໂສຕິ, ຕທາ ສຸຕິ ຈ ທພ຺ພຎ຺ຈ ຊາຕິ ຈ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ຈ ວິເສສນໍ.

ປາຈກສທ຺ໂທ ຍທາ ຊາຕິມຕ຺ຕໍ ວທຕິ ປາຈໂກ ຊາຕີຕິ, ຕທາ ສຸຕິ ຈ ກ຺ຣິຍາ ຈ ວິເສສນໍ. ຍທາ ກ຺ຣິຍານິປ຺ຜາທກໍ ທພ຺ພໍ ວທຕິ ປາຈໂກ ປຸຣິໂສຕິ, ຕທາ ສຸຕິ ຈ ກ຺ຣິຍາ ຈ ຊາຕິ ຈ ກ຺ຣິຍາກາຣກສມ຺ພນ຺ໂຘ ຈ ວິເສສນໍ.

ຕິສ຺ສສທ຺ໂທ ຍທາ ນາມມຕ຺ຕໍ ວທຕິ ຕິສ຺ໂສ ນາມນ຺ຕິ, ຕທາ ສຸຕິ ວິເສສນໍ. ຍທາ ນາມວນ຺ຕໍ ທພ຺ພໍ ວທຕິ, ຕິສ຺ໂສ ຠິກ຺ຂູຕິ, ຕທາ ສຸຕິ ຈ ນາມຊາຕິ ຈ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ຈ ວິເສສນໍ.

ສພ຺ພຕ຺ຖ ຍໍ ຍໍ ວທຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ຕໍ ວິເສສ຺ຍນ຺ຕິ ຈ ທພ຺ພນ຺ຕິ ຈ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ສຸຕິ ນາມ ສທ຺ທສຠາວາ ເອວ ໂຫຕິ, ສທ຺ທປກ຺ຂິກາ ເອວ. ສພ຺ໂພ ສທ຺ໂທ ປຐມໍ ສຕ຺ຕາຠິຘາຍໂກຕິ ຈ ຎາເສ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສຸຕິຏ຺ຐາເນ ສຕ຺ຕາ ເອວ ຍຸຕ຺ຕາ ວຕ຺ຕຸນ຺ຕິ. ສຕ຺ຕາຕິ ຈ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ໂວຫາຣມຕ຺ເຕນປິ ໂລເກ ວິຊ຺ຊມານຕາ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ຕໍ ສທ຺ທໍ ສຸຓນ຺ຕສ຺ສ ຈ ຎາຓໍ ຕໍຕທຕ຺ຖສ຺ສ ອຕ຺ຖິຕາມຕ຺ຕໍ ສພ຺ພປຐມໍ ຊານາຕິ, ຕໂຕ ປຣໍ ຊາຕິສທ຺ເທ ຊາຕິໍ ຊານາຕິ. ຄຸຓສທ຺ເທ ຄຸຓນ຺ຕິ ເອວມາທິ ສພ຺ພໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ລິງ຺ຄ, ສງ຺ຂ຺ຍາ, ປຣິມາຓານິປິ ວິເສສນຕ຺ເຖ ສງ຺ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ລິງ຺ຄໍ ນາມ ເຍ ອິຕ຺ຖິ, ປຸຣິສານໍ ລິງ຺ຄ, ນິມິຕ຺ຕ, ກຸຕ຺ຕາ’ກປ຺ປາ ນາມ ອຠິຘມ຺ເມ ວຸຕ຺ຕາ, ເຍ ຈ ນປຸໍສການໍ ລິງ຺ຄ, ນິມິຕ຺ຕ, ກຸຕ຺ຕາ’ກປ຺ປາ ນາມ ອວຸຕ຺ຕສິທ຺ຘາ, ເຍ ຈ ສທ຺ເທສຸ ເຈວ ອຕ຺ເຖສຸ ຈ ວິສທາ’ວິສທາກາຣ, ມຊ຺ຌິມາກາຣາ ສນ຺ທິສ຺ສນ຺ຕິ, ສພ຺ພເມຕໍ ລິງ຺ຄໍ ນາມ.

ເອວໍ ວິເສສນ, ວິເສສ຺ຍວເສນ ທຸວິໂຘ ອຕ຺ໂຖ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ສທ຺ທລິງ຺ຄສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ນາມ, ໂສ ສລິງ຺ໂຄ, ສສງ຺ຂ຺ໂຍ, ສປຣິມາໂຓ ຈາຕິ ຕິວິໂຘ ໂຫຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສລິງ຺ໂຄ ຍຖາ? ສຎ຺ຎາ, ຜສ຺ໂສ, ຈິຕ຺ຕໍ. ກຎ຺ຎາ, ປຸຣິໂສ, ກຸລໍ. ມາລາ, ຣຸກ຺ໂຂ, ຘນນ຺ຕິ.

ສສງ຺ຂ຺ໂຍ ຍຖາ? ເອໂກ, ທ຺ເວ, ຕໂຍ, ພຫູ ອິຈ຺ຈາທິ.

ສປຣິມາໂຓ ຍຖາ? ວິທຕ຺ຖິ, ຫຕ຺ໂຖ, ໂທໂຓ, ອາຬ຺ຫກໍ ອິຈ຺ຈາທິ.

ອປິ ຈ ສຸທ຺ໂຘ, ສໍສຏ຺ໂຐຕິ ທຸວິໂຘ ລິງ຺ຄຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ກມ຺ມາທິສໍສຄ຺ຄຣຫິໂຕ ສຸທ຺ໂຘ ນາມ. ໂສ ສລິງ຺ໂຄ, ສສງ຺ຂ຺ໂຍ, ສປຣິມາໂຓ, ອຸປສຄ຺ຄຕ຺ໂຖ, ນິປາຕຕ຺ໂຖ, ປາຏິ-ປທິກຕ຺ໂຖຕິ ຉພ຺ພິໂຘ. ອຕ຺ຖິ, ສກ຺ກາ, ລພ຺ຠາອິຈ຺ຈາທິ ອິຘ ປາຏິປທິກໍ ນາມ. ຕຸນ, ຕ຺ວານ, ຕ຺ວາ, ຕເວ, ຕຸໍ, ຂຕ຺ຕຸໍປຈ຺ຈຍນ຺ຕາປິ ນິປາເຕສຸ ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ.

ສໍສຏ຺ໂຐ ວຸຕ຺ຕສໍສຏ຺ໂຐ, ອວຸຕ຺ຕສໍສຏ຺ໂຐຕິ ທຸວິໂຘ. ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕສໍສຏ຺ໂຐ ຈຕຸພ຺ພິໂຘ ສມາເສນ ວຸຕ຺ຕສໍສຏ຺ໂຐ, ຕທ຺ຘິເຕນ, ອາຂ຺ຍາເຕນ, ກິເຕນາຕິ. ຕຕ຺ຖ ສມາເສນ ວຸຕ຺ໂຕ ຉກາຣກສມ຺ພນ຺ຘວເສນ ສຕ຺ຕວິໂຘ, ຠາເວນ ສທ຺ຘິໍ ອຏ຺ຐວິໂຘ ວາ, ຕຖາ ຕທ຺ຘິເຕນ ວຸຕ຺ໂຕ. ອາຂ຺ຍາເຕນ ວຸຕ຺ໂຕ ກຕ຺ຕຸ, ກມ຺ມ, ຠາວວເສນ ຕິວິໂຘ. ກິເຕນ ວຸຕ຺ໂຕ ຉກາຣກ, ຠາວວເສນ ສຕ຺ຕວິໂຘ. ສພ຺ໂພ ສຸທ຺ໂຘ ເຈວ ວຸຕ຺ຕສໍສຏ຺ໂຐ ຈ ປຐມາຍ ວິສໂຍ.

ອວຸຕ຺ຕສໍສຏ຺ໂຐປິ ກຕ຺ຕຸສໍສຏ຺ໂຐ, ກມ຺ມສໍສຏ຺ໂຐຕິອາທິນາ ອເນກວິໂຘ. ໂສ ທຸຕິຍາທີນໍ ເອວ ວິສໂຍຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ວິຠຕ຺ຕິຍາ ວິນາ ເກວໂລ ສທ຺ໂທ ປໂຍຄໍ ນາຣຫຕີຕິ ກຕ຺ວາ ປໂຍຄາຣຫຕ຺ຖເມວ ຉພ຺ພິເຘ ສຸທ຺ເຘ ຈຕຸພ຺ພິເຘ ຈ ວຸຕ຺ຕສໍສຏ຺ເຐ ປຐມາ ປຍຸຊ຺ຊຕິ, ນ ອຕ຺ຖໂຊຕນຕ຺ຖໍ.

ເກນຈິ ວາຈເກນ ອວຸຕ຺ຕານິ ປນ ກມ຺ມາທີນິ ວິຠຕ຺ຕີຫິ ວິນາ ວິທິຕານິ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິກຕ຺ວາ ອຕ຺ຖໂຊຕນຕ຺ຖມ຺ປິ ກມ຺ມາທີສຸ ທຸຕິຍາທໂຍ ປຍຸຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ອຕ຺ຖມຕ຺ເຕຕິ ອິຘ ເທສນ຺ຕຣາວຈ຺ເຉທເກ ວິສຍມຕ຺ເຕ ຠຸມ຺ມໍ. ກມ຺ເມ ທຸຕິຍາອິຈ຺ຈາທີສຸ ປນ ນິປ຺ຜາເທຕພ຺ເພ ປໂຍຊເນ ຠຸມ຺ມນ຺ຕິ ເອວໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຠຸມ຺ມານໍ ນານຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ.

໒໙໐. ອາມນ຺ຕເນ [ກ. ໒໘໕; ຣູ. ໗໐; ນີ. ໕໗໘; ຈໍ. ໒.໑.໙໔; ປາ. ໒.໓.໔໗; ອາມນ຺ຕເຓ (ພຫູສຸ)].

ປເຄວ ສິທ຺ຘສ຺ສ ວຕ຺ຖຸໂນ ນາເມນ ວາ ນິປາເຕນ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຠິມຸຂີກຣຓໍ ອາມນ຺ຕນໍ ນາມ. ອຘິກາມນ຺ຕເນ ອຕ຺ຖມຕ຺ເຕ ປຐມາ ໂຫຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອາມນ຺ຕນປທໍ ນາມ ກ຺ຣິຍາເປກ຺ຂໍ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ກາຣກສຎ຺ຎໍ ນ ລຠຕິ.

ຕໍ ປນ ທຸວິຘໍ ສາທຣາ’ນາທຣວເສນ. ເອຫິ ສມ຺ມ, ເອຫິ ເຊຕິ.

ຕຖາ ສຊີວ, ນິຊ຺ຊີວວເສນ, ໂຠ ປຸຣິສ, ວເທຫິ ໂຠ ສງ຺ຂ, ວເທຫິ ໂຠ ສງ຺ຂ [ທີ. ນິ. ໒.໔໒໖]. ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊ ໂຠ ປຸຖຸສິເລ, ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊ ໂຠ ປຸຖຸສິເລຕິ [ສໍ. ນິ. ໔.໓໕໘].

ຕຖາ ປຈ຺ຈກ຺ຂາ’ປຈ຺ຈກ຺ຂວເສນ, ໂຠ ປຸຣິສ, ກຫໍ ເອກປຸຕ຺ຕກ, ກຫໍ ເອກປຸຕ຺ຕກາຕິ [ສໍ. ນິ. ໒.໖໓; ຘ. ປ. ອຏ຺ຐ. ໑.໒].

ຕຖາ ນິຍມາ’ນິຍມວເສນ, ໂຠ ປຸຣິສ, ອຈ຺ຉຣິຍໍ ວຕ ໂຠ ອພ຺ຠຸຕໍ ວຕ ໂຠ [ທີ. ນິ. ໒.໑໙໒]. ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມ ສຎ຺ຎີ ສມາໂນຕິອາທິ [ທີ. ນິ. ໒.໑໙໒]. ອິທໍ ອາມນ຺ຕນໍ ນາມ ປເຄວ ສິທ຺ເຘ ເອວ ໂຫຕິ, ນ ວິຘາຕພ຺ເພ, ນ ຫິ ປເຄວ ຣາຊຠາວໍ ວາ ຠິກ຺ຂຸຠາວໍ ວາ ອປ຺ປຕ຺ຕໍ ຊນໍ ‘‘ໂຠ ຣາຊາ’’ຕິ ວາ ‘‘ໂຠ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ວາ ອາມນ຺ເຕນ຺ຕີຕິ.

ປຐມາວິຠຕ຺ຕິຣາສິ ນິຏ຺ຐິໂຕ.

ທຸຕິຍາວິຠຕ຺ຕິຣາສິ

ກສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ທຸຕິຍາ?

໒໙໑. ກມ຺ເມ ທຸຕິຍາ [ກ. ໒໙໗; ຣູ. ໒໘໔; ນີ. ໕໘໐; ຈໍ. ໒.໑.໔໓; ປາ. ໑.໔.໔໙-໕໑].

ກມ຺ມຕ຺ເຖ ທຸຕິຍາ ໂຫຕິ. ກຣິຍເຕຕິ ກມ຺ມໍ, ຕໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິກມ຺ມໍ, ວິກຕິກມ຺ມໍ, ປຕ຺ຕິກມ຺ມນ຺ຕິ ຕິວິຘໍ ໂຫຕິ.

ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພຕ຺ຕິກມ຺ມໍ ຍຖາ? ອິທ຺ຘິມາ ຫຕ຺ຖິວຓ຺ຓໍ ມາເປຕິ, ຣາຊາ ນຄຣໍ ມາເປຕິ, ມາຕາ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍຕິ, ພີຊໍ ຣຸກ຺ຂໍ ຊເນຕິ, ກມ຺ມໍ ວິປາກໍ ຊເນຕິ, ອາຫາໂຣ ພລໍ ຊເນຕິ, ຊໂນ ປຸຎ຺ຎໍ ກໂຣຕິ, ປາປໍ ກໂຣຕິ, ພຸທ຺ໂຘ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ, ວິນຍໍ ປຎ຺ຎເປສິ, ຠິກ຺ຂຸ ຌານໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ມຄ຺ຄໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ ອິຈ຺ຈາທິ.

ວິກຕິກມ຺ມໍ ຍຖາ? ເຄຫໍ ກໂຣຕິ, ຣຖໍ ກໂຣຕິ, ຆຏໍ ກໂຣຕິ, ປຏໍ ວາຍຕິ, ໂອທນໍ ປຈຕິ, ຠຕ຺ຕໍ ປຈຕິ, ກຏ຺ຐໍ ອງ຺ຄາຣໍ ກໂຣຕິ, ສຸວຓ຺ຓໍ ກຏກໍ ກໂຣຕິ, ເຄຫໍ ຌາເປຕິ, ຣຸກ຺ຂໍ ຉິນ຺ທຕິ, ປາກາຣໍ ຠິນ຺ທຕິ, ວິຫໂຍ ລຸນາຕິ, ປາຓໍ ຫນຕິ, ຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊຕິ ອິຈ຺ຈາທິ.

ປຕ຺ຕິກມ຺ມໍ ຍຖາ? ຄາມໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ເຄຫໍ ປວິສຕິ, ຣຸກ຺ຂໍ ອາໂຣຫຕິ, ນທິໍ ຕຣຕິ, ອາທິຈ຺ຈໍ ປສ຺ສຕິ, ຘມ຺ມໍ ສຸຓາຕິ, ພຸທ຺ຘໍ ວນ຺ທຕິ ປຍິຣຸປາສຕິ ອິຈ຺ຈາທິ.

ປກຕິກມ຺ມໍ, ວິກຕິກມ຺ມນ຺ຕິ ທຸວິຘໍ. ສຸວຓ຺ຓໍ ກຏກໍ ກໂຣຕິ, ກຏ຺ຐໍ ອງ຺ຄາຣໍ ກໂຣຕິ, ປຸຣິສໍ ຐິຕໍ ປສ຺ສຕິ, ປຸຣິສໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ປສ຺ສຕິ, ຠິກ຺ຂຸໍ ປສ຺ສຕິ ສຕໍ, ສມ຺ປຊານໍ, ອຠິກ຺ກມນ຺ຕໍ, ປຏິກ຺ກມນ຺ຕໍ, ອາໂລເກນ຺ຕໍ, ວິໂລເກນ຺ຕໍ, ສມິຎ຺ເຊນ຺ຕໍ, ປສາເຣນ຺ຕໍ.

ເອຕ຺ຖ ‘ປຸຣິສໍ, ຠິກ຺ຂຸ’ນ຺ຕິ ປກຕິກມ຺ມໍ, ‘ຐິຕໍ, ສຕໍ’ອິຈ຺ຈາທີນິ ວິກຕິກມ຺ມານິ.

ຘາຕຸກມ຺ມໍ, ກາຣິຕກມ຺ມນ຺ຕິ ທຸວິຘໍ. ຄາມໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ປຸຣິສໍ ຄາມໍ ຄເມຕິ.

ຘາຕຸກມ຺ມຎ຺ຈ ທ຺ວິກມ຺ມິກຘາຕູນໍ ທຸວິຘໍ ປຘານກມ຺ມໍ, ອປ຺ປຘານກມ຺ມນ຺ຕິ. ອຊປາໂລ ອຊໍ ຄາມໍ ເນຕິ, ປຸຣິໂສ ຠາຣໍ ຄາມໍ ວຫຕິ, ຫຣຕິ, ຄາມໍ ສາຂໍ ກຑ຺ຒຕິ, ຄາວິໍ ຂີຣໍ ໂທຫຕິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ກມ຺ພລໍ ຍາຈຕິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ຠຕ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຕິ, ຄາວິໂຍ ວຊໍ ອວຣຸນ຺ຘຕິ, ຠຄວນ຺ຕໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ຣຸກ຺ຂໍ ຜລານິ ໂອຈິນາຕິ, ສິສ຺ສໍ ຘມ຺ມໍ ພ຺ຣວີຕິ, ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈ [ອຸທາ. ໒໓ (ໂຖກໍ ວິສທິສໍ)], ສິສ຺ສໍ ຘມ຺ມໍ ອນຸສາສຕິ ອິຈ຺ຈາທິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ‘ອຊໍ, ຂີຣໍ’ ອິຈ຺ຈາທິ ປຘານກມ຺ມໍ ນາມ ກຕ຺ຕາຣາ ປຣິຄ຺ຄເຫຕຸໍ ອິຏ຺ຐຕຣຕ຺ຕາ. ‘ຄາມໍ, ຄາວິໍ’ອິຈ຺ຈາທິ ອປ຺ປຘານກມ຺ມໍ ນາມ ຕຖາ ອນິຏ຺ຐຕຣຕ຺ຕາ.

ຕຕ຺ຖ ປຘານກມ຺ມໍ ກຖິນກມ຺ມໍ ນາມ, ກມ຺ມຠາເວ ຖິຣກມ຺ມນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອປ຺ປຘານກມ຺ມໍ ອກຖິນກມ຺ມໍ ນາມ, ອຖິຣກມ຺ມນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຎ຺ຫິ ກທາຈິ ສມ຺ປທານໍ ໂຫຕິ, ກທາຈິ ອປາທານໍ, ກທາຈິ ສາມິ, ກທາຈິ ໂອກາໂສ. ຍຖາ – ໂສ ມໍ ທກາຍ ເນຕິ, ຄາວິໂຕ ຂີຣໍ ໂທຫຕິ, ຄາວິຍາ ຂີຣໍ ໂທຫຫິ, ຄາວິຍໍ ຂີຣໍ ໂທຫຕິ ອິຈ຺ຈາທິ.

ກມ຺ເມ ທຸຕິຍາຕິ ວຕ຺ຕເຕ.

໒໙໒. ຄຕິໂພຘາຫາຣສທ຺ທຕ຺ຖາ ກມ຺ມກ ຠຊ຺ຊາທີນໍ ປໂຍຊ຺ເຊ [ກ. ໓໐໐; ຣູ. ໒໘໖; ນີ. ໕໘໗; ຈໍ. ໒.໑.໔໔; ປາ. ໑.໔.໕໒].

ນິຈ຺ຈວິຘິສຸຕ຺ຕມິທໍ. ຄມນຕ຺ຖານໍ ໂພຘນຕ຺ຖານໍ ອາຫາຣຕ຺ຖານໍ ສທ຺ທຕ຺ຖານໍ ອກມ຺ມການໍ ຠຊ຺ຊາທີນຎ຺ຈ ຘາຕູນໍ ປໂຍຊ຺ເຊ ກມ຺ມນິ ທຸຕິຍາ ໂຫຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປໂຍຊ຺ຊກມ຺ມໍ ນາມ ກາຣິຕກມ຺ມໍ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ປຸຣິໂສ ປຸຣິສໍ ຄາມໍ ຄມຍຕິ, ສາມິໂກ ອຊປາລໍ ອຊໍ ຄາມໍ ນຍາເປຕິ, ອາຈຣິໂຍ ສິສ຺ສໍ ຘມ຺ມໍ ໂພເຘຕິ, ປຸຣິໂສ ປຸຣິສໍ ຠຕ຺ຕໍ ໂຠເຊຕິ, ອາຈຣິໂຍ ສິສ຺ສໍ ຘມ຺ມໍ ປາເຐຕິ, ປຸຣິໂສ ປຸຣິສໍ ສຍາເປຕິ, ອຈ຺ຉາເປຕິ, ອຸຏ຺ຐາເປຕິ, ປຸຣິໂສ ປຸຣິສໍ ຘຎ຺ຎໍ ຠຊ຺ຊາເປຕິ, ໂກຏ຺ຏາເປຕິ, ອຸທ຺ຘຣາເປຕິ.

ເອເຕສມີຕິ ກິໍ? ປຸຣິໂສ ປຸຣິເສນ ໂອທນໍ ປາເຈຕິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ຄມນຕ຺ຖາທີນໍ ປໂຍຊ຺ເຊ ຕຕິຍາປິ ຣູປສິທ຺ຘິຍໍ [໑໔໑ ປິຏ຺ເຐ] ສທ຺ທນີຕິຍຎ຺ຈ [ສຸຕ຺ຕ-໑໔໘ ປິຏ຺ເຐ] ວຸຕ຺ຕາ. ສທ຺ທນີຕິຍໍ ຕຕິຍາປໂຍເຄປິ ກມ຺ມຕ຺ຖເມວ ອິຈ຺ຉຕິ. ຎາສາທີສຸ ກຕ຺ວຕ຺ຖໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ.

ຍທາ ປນ ປຐມໍ ປໂຍຊກໍ ອຎ຺ໂຎ ທຸຕິໂຍ ປໂຍເຊຕິ, ຕທາ ປຐໂມ ປໂຍຊ຺ໂຊ ນາມ. ຕສ຺ມິໍ ຕຕິຍາເອວາຕິ ວຸຕ຺ຕິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕ຺ຕນາ ວິປ຺ປກຕໍ ກຸຏິໍ ປເຣຫິ ປຣິໂຍສາເປຕິ [ປາຣາ. ໓໖໓].

໒໙໓. ຫຣາທີນໍ ວາ [ກ. ໓໐໐; ຣູ. ໒໘໖; ນີ. ໕໘໗; ຈໍ. ໒.໑.໔໕; ປາ. ໑.໔.໕໓].

ຫຣາທີນໍ ປໂຍຊ຺ເຊ ກມ຺ມນິ ວິກປ຺ເປນ ທຸຕິຍາ ໂຫຕິ.

ສາມິໂກ ປຸຣິສໍ ຠາຣໍ ຫາເຣຕິ ປຸຣິເສນ ວາ, ປຸຣິສໍ ອາຫາຣໍ ອຊ຺ໂຌຫາເຣຕິ ປຸຣິເສນ ວາ, ປຸຣິສໍ ກມ຺ມໍ ກາເຣຕິ ປຸຣິເສນ ວາ, ຣາຊາ ປຸຣິສໍ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສຕິ ປຸຣິເສນ ວາ, ປຸຣິສໍ ພຸທ຺ຘໍ ວນ຺ທາເປຕິ ປຸຣິເສນ ວາ.

໑໙໔. ນ ຂາທາທີນໍ [ກ. ໓໐໐; ຣູ. ໒໘໖; ນີ. ໕໘໗; ຈໍ. ໒.໑.໔໗; ປາ. ໑.໔.໕໗].

ຂາທາທີນໍ ປໂຍຊ຺ເຊ ກມ຺ມນິ ນ ທຸຕິຍາ ໂຫຕິ.

ສາມິໂກ ປຸຣິເສນ ຂຊ຺ຊໍ ຂາທາເປຕິ, ອທ-ຠກ຺ຂເນ, ຠຕ຺ຕໍ ອາເທຕິ, ສາມິໂກ ທາເສນ ປຸຣິສໍ ອວ຺ຫາເປຕິ, ສທ຺ທາຍາເປຕິ, ກນ຺ທຍຕິ, ນາທຍຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘ສທ຺ທາຍາເປຕີ’ຕິ ສທ຺ທໍ ກາຣາເປຕິ, ນາມຘາຕຸ ເຈສາ. ກນ຺ທ, ນທາປິ ສທ຺ທຕ຺ຖາເຍວ.

໒໙໕. ວຫິສ຺ສານິຍນ຺ຕຸເກ [ກ. ໓໐໐; ຣູ. ໒໘໖; ນີ. ໕໘໗; ຈໍ. ໒.໑.໔໘; ປາ. ໑.໔.໕໒].

ວຫິສ຺ສາຕິ ຘາຕຸນິທ຺ເທໂສ ອິ-ກາໂຣ, ນິຍາເມຕິ ປໂຍເຊຕີຕິ ນິຍນ຺ຕາ, ນຕ຺ຖິ ນິຍນ຺ຕາ ເອຕສ຺ສາຕິ ອນິຍນ຺ຕຸໂກ. ຍສ຺ສ ອຎ຺ເຎນ ປໂຍຊເກນ ກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ສຍເມວ ຎຕ຺ວາ ວຫຕິ, ໂສ ອນິຍນ຺ຕຸໂກ ນາມ, ວຫຘາຕຸສ຺ສ ຕາທິເສ ອນິຍນ຺ຕຸເກ ປໂຍຊ຺ເຊ ກມ຺ມນິ ທຸຕິຍາ ນ ໂຫຕິ.

ສາມິໂກ ທາເສນ ຠາຣໍ ວາເຫຕິ.

ອນິຍນ຺ຕຸເກຕິ ກິໍ? ພລີພທ຺ເທ ຠາຣໍ ວາເຫຕິ.

໒໙໖. ຠກ຺ຂິສ຺ສາຫິໍສາຍໍ [ກ. ໓໐໐; ຣູ. ໒໘໖; ນີ. ໕໘໗; ຈໍ. ໒.໑.໔໙; ປາ. ໑.໔.໕].

ຠກ຺ຂິຕຸໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ຠກ຺ຂາປນໍ ຫິໍສາ ນາມ ນ ໂຫຕິ, ອນິຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ຠກ຺ຂາປນໍ ຫິໍສາ ນາມ, ຠກ຺ຂຘາຕຸສ຺ສ ປໂຍຊ຺ເຊ ກມ຺ມນິ ອຫິໍສາວິສເຍ ທຸຕິຍາ ນ ໂຫຕິ.

ສາມິໂກ ປຸຣິເສນ ໂມທເກ ຠກ຺ຂາເປຕິ.

ອຫິໍສາຍນ຺ຕິ ກິໍ? ພລີພທ຺ເທ ສສ຺ສໍ ຠກ຺ຂາເປຕິ. ເອຕ຺ຖ ‘ສສ຺ສ’ນ຺ຕິ ຖູລຕຣໍ ສສ຺ສນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ປາຬິຍໍ ‘‘ສພ຺ເພສໍ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວານ [ອປ. ເຖຣ ໑.໑.໔໓໘], ໂຕເສນ຺ຕິ ສພ຺ພປາຓິນໍ [ອປ. ເຖຣ ໑.໑.໓໐໐]. ເຖຣສ຺ສ ປຕ຺ໂຕ ທຸຕິຍສ຺ສ ຄາເຫຕພ຺ໂພ’’ ອິຈ຺ຈາທິນາ [ປາຣາ. ໖໑໕] ປໂຍຊ຺ເຊ ຉຏ຺ຐີປິ ທິສ຺ສຕິ.

໒໙໗. ຌາທີຫິ ຍຸຕ຺ຕາ [ກ. ໒໙໙; ຣູ. ໒໘໘; ນີ. ໕໘໒, ໕໘໖; ຈໍ. ໒.໑.໕໐; ປາ. ໒.໓.໒].

ຘີອິຈ຺ຈາທີຫິ ນິປາໂຕປສຄ຺ເຄຫິ ຍຸຕ຺ຕາ ລິງ຺ຄມ຺ຫາ ທຸຕິຍາ ໂຫຕິ.

ຘີ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຫນ຺ຕາຣໍ [ຘ. ປ. ໓໘໙], ຘີຣຕ຺ຖຸ’ມໍ ປູຕິກາຍໍ [ຊາ. ໑.໓.໑໒໙], ຘີຣຕ຺ຖຸ ຕໍ ຘນລາຠໍ [ຊາ. ໑.໔.໓໖], ຘີຣຕ຺ຖຸ ພຫຸເກ ກາເມ. ຕຕິຍາປິ ທິສ຺ສຕິ, ຘີຣຕ຺ຖຸ ຊີວິເຕນ ເມ [ຊາ. ໒.໑໗.໑໓໕]. ອນ຺ຕຣາ ຈ ຣາຊຄຫໍ ອນ຺ຕຣາ ຈ ນາຬນ຺ທໍ [ທີ. ນິ. ໑.໑], ອຠິໂຕ ຄາມໍ ວສຕິ, ປຣິໂຕຄາມໍ ວສຕິ, ນທິໍ ເນຣຎ຺ຊຣໍ ປຕິ [ສຸ. ນິ. ໔໒໗], ເອເຕສຸ ຉຏ຺ຐ຺ຍຕ຺ເຖ ທຸຕິຍາ.

ຕຖາ ປຏິຠາຕິ ມໍ ຠຄວາ [ອຸທາ. ໔໕; ສໍ. ນິ. ໑.໒໑໗], ອປິສ຺ສຸ ມໍ ຕິສ຺ໂສ ອຸປມາໂຍ ປຏິຠໍສຸ [ມ. ນິ. ໑.໓໗໔], ປຏິຠາຕຸ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸ ຘມ຺ໂມ ຠາສິຕຸໍ [ມຫາວ. ໒໕໘]. ປຏິຠນ຺ຕຸ ຕໍ ຈຸນ຺ທ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ [ສໍ. ນິ. ໓.໗໙] – ‘ມ’ນ຺ຕິ ມມ, ‘ຕ’ນ຺ຕິ ຕວ, ສມ຺ປທານຕ຺ເຖ ທຸຕິຍາ. ‘ມ’ນ຺ຕິ ມມຎາເຓ, ‘ຕ’ນ຺ຕິ ຕວຎາເຓຕິປິ ວຓ຺ເຓສຸໍ. ນ ອຸປາຍມນ຺ຕເຣນ ອຕ຺ຖສ຺ສ ສິທ຺ຘິ, ນຕ຺ຖິ ສມາທານມນ຺ຕເຣນ ສິກ຺ຂາປຏິລາໂຠ, ເນວິຘ ນ ຫຸຣໍ ນ ອຸຠຍມນ຺ຕເຣນ, ເອເສວນ຺ໂຕ ທຸກ຺ຂສ຺ສ [ມ. ນິ. ໓.໓໙໓; ອຸທາ. ໗໔]. ຕຕ຺ຖ ‘ອນ຺ຕເຣນາ’ຕິ ນິປາຕປທເມຕໍ, ວຊ຺ເຊຕ຺ວາຕ຺ຍຕ຺ໂຖ. ປຸພ຺ເພນ ຄາມໍ, ທກ຺ຂິເຓນ ຄາມໍ, ອຸຕ຺ຕເຣນ ຄາມໍ, ຄາມສ຺ສ ປຸພ຺ເພຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຸປສຄ຺ຄປຸພ຺ພານໍ ອກມ຺ມກຘາຕູນໍ ປໂຍເຄ ອາຘາເຣ ທຸຕິຍາ, ປຖວິໍ ອຘິເສສ຺ສຕິ, ຄາມໍ ອຘິຕິຏ຺ຐຕິ, ຣຸກ຺ຂໍ ອຊ຺ຌາວສຕິ, ມຎ຺ຈໍ ວາ ປີຐໍ ວາ ອຠິນິສີເທຍ຺ຍ ວາ ອຠິນິປຊ຺ເຊຍ຺ຍ ວາ [ປາຈິ. ໑໓໐], ຄາມໍ ອຸປວສຕິ, ຄາມໍ ອນຸວສຕິ, ປພ຺ພຕໍ ອຘິວສຕິ, ຆຣໍ ອາວສຕິ, ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕິ [ທີ. ນິ. ໑.໒໕໘; ປາຣາ. ໕໑໙], ອຸໂປສຖໍ ອຸປວສຕິ, ກາມາວຈຣໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ, ຣູປາວຈຣໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ, ອຣູປາວຈຣໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ, ສກ຺ກສ຺ສ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ, ນິປນ຺ນໍ ວາ ອຸປນິປຊ຺ເຊຍ຺ຍ [ທີ. ນິ. ໓.໒໘໒], ນິສິນ຺ນໍ ວາ ອຸປນິສີເທຍ຺ຍ [ທີ. ນິ. ໓.໒໘໒], ຐິຕໍ ວາ ອຸປຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ [ທີ. ນິ. ໓.໒໘໒] ອິຈ຺ຈາທິ.

ຕປ຺ປານ, ຈາເຣປິ ທຸຕິຍາ, ນທິໍ ປິວຕິ, ສມຸທ຺ທໍ ປິວຕິ, ຄາມໍ ຈຣຕິ, ອຣຎ຺ຎໍ ຈຣຕິ, ນທິຍໍ, ຄາເມຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ກາລ, ທິສາສຸປິ ອາຘາເຣ ເອວ ທຸຕິຍາ, ຕໍ ຂຓໍ, ຕໍ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ກາລໍ, ເອກມນ຺ຕໍ [ຂຸ. ປາ. ໕.໑], ເອກໍ ສມຍໍ [ຂຸ. ປາ. ໕.໑; ທີ. ນິ. ໑.໑], ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ [ປາຣາ. ໑໖], ສາຍນ຺ຫສມຍໍ, ຕໍ ທິວສໍ, ອິມໍ ຣຕ຺ຕິໍ [ທີ. ນິ. ໓.໒໘໕], ທຸຕິຍມ຺ປິ, ຕຕິຍມ຺ປິ, ຈຕຸຕ຺ຖໍ ວາ ປຎ຺ຈມໍ ວາ ອປ຺ເປຕິ, ຕໂຕ ປຸພ຺ພໍ, ຕໂຕ ປຣໍ, ປຸຣິມໍ ທິສໍ [ທີ. ນິ. ໒.໓໓໖], ທກ຺ຂິຓໍ ທິສໍ [ທີ. ນິ. ໒.໓໓໖], ປຈ຺ຉິມໍ ທິສໍ [ທີ. ນິ. ໒.໓໓໖], ອຸຕ຺ຕຣໍ ທິສໍ [ທີ. ນິ. ໒.໓໓໖], ອິມາ ທສ ທິສາໂຍ, ກຕມໍ ທິສໍ ຕິຏ຺ຐຕິ ນາຄຣາຊາ [ຊາ. ໑.໑໖.໑໐໔], ອິມາສຸ ທິສາສຸ ກຕມາຍ ທິສາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ ຉທ຺ທນ຺ຕນາຄຣາຊາຕິ ອຕ຺ໂຖອິຈ຺ຈາທິ.

໒໙໘. ລກ຺ຂຓິຕ຺ຖມ຺ຠູຕວິຈ຺ຉາສ຺ວຠິນາ [ກ. ໒໙໙; ຣູ. ໒໘໘; ນີ. ໕໘໒, ໕໘໖; ຈໍ. ໒.໑.໕໔; ປາ. ໑.໔.໙໐, ໙໑; ໒.໓.໘].

ລກ຺ຂຓາທີສຸ ອຕ຺ເຖສຸ ປວຕ຺ເຕນ ອຠິນາ ຍຸຕ຺ຕາ ລິງ຺ຄມ຺ຫາ ທຸຕິຍາ ໂຫຕິ.

ລກ຺ຂີຍຕິ ລກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ອເນນາຕິ ລກ຺ຂຓໍ. ອຍໍ ປກາໂຣ ອິຕ຺ຖໍ, ອີທິໂສ ວິເສໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຕ຺ຖໍ ຠູໂຕ ປຕ຺ໂຕຕິ ອິຕ຺ຖມ຺ຠູໂຕ. ຠິນ຺ເນ ອຕ຺ເຖ ພ຺ຍາປິຕຸໍ ອິຈ຺ຉາ ວິຈ຺ຉາ.

ຕຕ຺ຖ ລກ຺ຂເຓ –

ຣຸກ຺ຂມຠິ ວິຊ຺ໂຊຕເຕ ວິຊ຺ຊຸ, ຣຸກ຺ຂໍ ອຠິ ພ຺ຍາເປຕ຺ວາ ວິຊ຺ໂຊຕເຕຕິ ອຕ຺ໂຖ, ວິຊ຺ໂຊຠາເສນ ພ຺ຍາປິໂຕ ຣຸກ຺ໂຂ ວິຊ຺ຊຸປ຺ປາທສ຺ສ ລກ຺ຂຓໍ ສຎ຺ຎາຓໍ ໂຫຕິ.

ອິຕ຺ຖມ຺ຠູເຕ –

ສາຘຸ ເທວທຕ຺ໂຕ ມາຕຣມຠິ, ມາຕຣໍ ອຠິ ວິສິຏ຺ຐໍ ກຕ຺ວາ ສາຘູຕິ ອຕ຺ໂຖ, ເທວທຕ຺ໂຕ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ມາຕຸປຏ຺ຐາເນ ອຄ຺ຄປຸຣິໂສຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕໍ ໂຂ ປນ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ເອວໍ ກລ຺ຍາໂຓ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄໂຕ [ປາຣາ. ໑]. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘ອພ຺ຠຸຄ຺ຄໂຕ’ຕິ ອຠິ ວິສິຏ຺ຐໍ ກຕ຺ວາ ອຸຄ຺ຄໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ, ອຍໍ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ສກລໂລກຄ຺ຄຠາວໍ ປກາເສຕ຺ວາ ອຸຄ຺ຄໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ກິຕ຺ຕິສທ຺ທສມ຺ພນ຺ເຘ ປນ ຕສ຺ສ ໂຂ ປນ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ວິຈ຺ຉາຍໍ –

ຣຸກ຺ຂໍ ຣຸກ຺ຂໍ ອຠິ ວິຊ຺ໂຊຕເຕ ຈນ຺ໂທ, ພ຺ຍາເປຕ຺ວາ ວິຊ຺ໂຊຕເຕຕ຺ຍຕ຺ໂຖ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ລກ຺ຂຓາທິອຕ຺ຖາ ອຠິສທ຺ເທນ ໂຊຕນີຍາ ປິຓ຺ຑຕ຺ຖາ ເອວ, ນ ວຈນີຍຕ຺ຖາ, ພ຺ຍາປນາທິອຕ຺ຖາ ເອວ ວຈນີຍຕ຺ຖາຕິ.

໒໙໙. ປຕິປຣີຫິ ຠາເຄ ຈ [ກ. ໒໙໙; ຣູ. ໒໘໘; ນີ. ໕໘໒, ໕໘໖; ຈໍ. ໒.໑.໕໕; ປາ. ໑.໔.໙໐].

ລກ຺ຂຓິ’ຕ຺ຖມ຺ຠູຕ, ວິຈ຺ຉາສຸ ຈ ຠາເຄ ຈ ປວຕ຺ເຕຫິ ປຕິ, ປຣີຫິ ຍຸຕ຺ຕາ ລິງ຺ຄມ຺ຫາ ທຸຕິຍາ ໂຫຕິ.

ລກ຺ຂເຓ –

ຣຸກ຺ຂໍ ປຕິ ວິຊ຺ໂຊຕເຕ ວິຊ຺ຊຸ, ຣຸກ຺ຂໍ ປຣິ ວິຊ຺ໂຊຕເຕ ວິຊ຺ຊຸ. ຕຕ຺ຖ ‘ປຕີ’ຕິ ປຏິຈ຺ຈ, ‘ປຣີ’ຕິ ຜຣິຕ຺ວາ.

ອິຕ຺ຖມ຺ຠູເຕ –

ສາຘຸ ເທວທຕ຺ໂຕ ມາຕຣໍ ປຕິ, ສາຘຸ ເທວທຕ຺ໂຕ ມາຕຣໍ ປຣິ.

ວິຈ຺ຉາຍໍ –

ຣຸກ຺ຂໍ ຣຸກ຺ຂໍ ປຕິ ວິຊ຺ໂຊຕເຕ ຈນ຺ໂທ, ຣຸກ຺ຂໍ ຣຸກ຺ຂໍ ປຣິ ວິຊ຺ໂຊຕເຕ ຈນ຺ໂທ.

ຠາເຄ –

ຕໍ ທີຍຕຸ, ຍເທຕ຺ຖ ມໍ ປຕິ ສິຍາ, ຕໍ ທີຍຕຸ, ຍເທຕ຺ຖ ມໍ ປຣິ ສິຍາ. ຕຕ຺ຖ ‘ປຕີ’ຕິ ປຏິຈ຺ຈ, ‘ປຣີ’ຕິ ປຣິຈ຺ຈ, ອຸທ຺ທິສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ‘ຐປິຕ’ນ຺ຕິ ປາຐເສໂສ. ເອຕ຺ຖ ມໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຍໍ ວຕ຺ຖຸ ຐປິຕໍ ສິຍາ, ຕໍ ເມ ທີຍຕູຕ຺ຍຕ຺ໂຖ, ເອເຕສຸ ພຫູສຸ ຠາເຄສຸ ໂຍ ມມ ຠາໂຄ, ໂສ ມຍ຺ຫໍ ທີຍຕູຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ.

໓໐໐. ອນຸນາ [ກ. ໒໙໙; ຣູ. ໒໘໘; ນີ. ໕໘໒, ໕໘໖; ຈໍ. ໒.໑.໕໖; ປາ. ໑.໔.໘໔, ໙໐].

ລກ຺ຂຓິ’ຕ຺ຖມ຺ຠູຕ, ວິຈ຺ຉາສຸ ຈ ຠາເຄ ຈ ປວຕ຺ເຕນ ອນຸນາ ຍຸຕ຺ຕາ ລິງ຺ຄມ຺ຫາ ທຸຕິຍາ ໂຫຕິ.

ລກ຺ຂເຓ –

ຣຸກ຺ຂໍ ອນຸ ວິຊ຺ໂຊຕເຕ ວິຊ຺ຊຸ, ຣຸກ຺ຂໍ ອນຸ ຜຣິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈຕຸຣາສີຕິສຫສ຺ສານິ, ສມ຺ພຸທ຺ຘມນຸປພ຺ພຊຸໍ [ພຸ. ວໍ. ໒໑.໕], ‘ສມ຺ພຸທ຺ຘ’ນ຺ຕິ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ, ອນຸ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິໍສູຕິ ອຕ຺ໂຖ, ວິປສ຺ສິໂພຘິສຕ຺ເຕ ປພ຺ພຊິເຕ ສຕິ ຕານິປິ ຈຕຸຣາສີຕິກຸລປຸຕ຺ຕສຫສ຺ສານິ ປພ຺ພຊິໍສູຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສຈ຺ຈກ຺ຣິຍມນຸ ວຸຏ຺ຐິ ປາວສ຺ສິ, ‘ອນູ’ຕິ ອນ຺ວາຍ, ປຏິຈ຺ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ສຈ຺ຈກ຺ຣິຍາຍ ສຕິ ສຈ຺ຈກ຺ຣິຍເຫຕຸ ເທໂວ ປາວສ຺ສີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ເຫຕຸ ຈ ລກ຺ຂຓໍ ຠວຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຈ຺ຈກ຺ຣິຍາຍ ສເຫວາຕິປິ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ‘‘ສຫ ສຈ຺ເຈ ກເຕ ມຍ຺ຫ’’ນ຺ຕິ [ຈຣິຍາ. ໓.໘໒] ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອິຕ຺ຖມ຺ຠູເຕ –

ສາຘຸ ເທວທຕ຺ໂຕ ມາຕຣມນຸ. ຕຕ຺ຖ ‘ອນູ’ຕິ ອນ຺ວາຍ ປຏິຈ຺ຈ.

ວິຈ຺ຉາຍໍ –

ຣຸກ຺ຂໍ ຣຸກ຺ຂໍ ອນຸ ວິຊ຺ໂຊຕເຕ ຈນ຺ໂທ. ຕຕ຺ຖ ‘ອນູ’ຕິ ອນຸ ຜຣິຕ຺ວາ.

ຠາເຄ –

ຍເທຕ຺ຖ ມໍ ອນຸ ສິຍາ, ຕໍ ທີຍຕຸ. ຕຕ຺ຖ ‘ອນູ’ຕິ ອນ຺ວາຍ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

໓໐໑. ສຫຕ຺ເຖ [ກ. ໒໙໙; ຣູ. ໒໘໘; ນີ. ໕໘໒, ໕໘໖; ຈໍ. ໒.໑.໕໗; ປາ. ໑.໔.໘໕].

ສຫຕ຺ເຖ ອນຸນາ ຍຸຕ຺ຕາ ລິງ຺ຄມ຺ຫາ ທຸຕິຍາ ໂຫຕິ.

ປພ຺ພຕໍ ອນຸ ຕິຏ຺ຐຕິ [ປພ຺ພຕມນຸເສນາ ຕິຏ຺ຐຕິ (ໂມຄ຺ຄລ຺ລານວຸຕ຺ຕິຍໍ)]. ນທິໍ ອນ຺ວາວສິຕາ ພາຣາຓສີ. ‘ອນູ’ຕິ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ, ນທິຍາ ສຫ ອາພທ຺ຘາ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໓໐໒. ຫີເນ [ກ. ໒໙໙; ຣູ. ໒໘໘; ນີ. ໕໘໒, ໕໘໖; ຈໍ. ໒.໑.໕໘; ປາ. ໑.໔.໘໖].

ຫີເນ ປວຕ຺ເຕນ ອນຸນາ ຍຸຕ຺ຕາ ລິງ຺ຄມ຺ຫາ ທຸຕິຍາ ໂຫຕິ.

ອນຸ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎວນ຺ໂຕ, ອນຸຄຕາ ປຈ຺ຉໂຕ ຄຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ສພ຺ເພ ປຎ຺ຎວນ຺ໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂຕ ຫີນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໓໐໓. ອຸເປນ [ກ. ໒໙໙; ຣູ. ໒໘໘; ນີ. ໕໘໒, ໕໘໖; ຈໍ. ໒.໑.໕໙; ປາ. ໑.໔.໘໗].

ຫີເນ ອຸເປນ ຍຸຕ຺ຕາ ລິງ຺ຄມ຺ຫາ ທຸຕິຍາ ໂຫຕິ.

ອຸປ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎວນ຺ໂຕ, ອຸເປຈ຺ຈ ຄຕາ ສມີເປ ຄຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຫີນາຕ຺ເວວ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ອຠິອິຈ຺ຈາທໂຍ ກມ຺ມປ຺ປວຈນີຍາຕິ ສທ຺ທສຕ຺ເຖສຸ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ປກາເຣນ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ປວຈນີຍໍ, ປກາໂຣ ຈ ລກ຺ຂຓິ’ຕ຺ຖມ຺ຠູຕ, ວິຈ຺ຉາທິໂກ ປິຓ຺ຑຕ຺ໂຖ ວຸຈ຺ຈຕິ, ກມ຺ມນ຺ຕິ ພ຺ຍາປນາທິກ຺ຣິຍາ, ກມ຺ມໍ ປວຈນີຍໍ ເຍຫິ ເຕ ກມ຺ມປ຺ປວຈນີຍາ.

ຕຕ຺ຖ ພ຺ຍາປນາທິກ຺ຣິຍາວິເສສວາຈີຫິ ອຸປສຄ຺ເຄຫິ ສມ຺ພນ຺ເຘສຕິ ກມ຺ມຕ຺ເຖ ທຸຕິຍາ ໂຫຕິ, ອສມ຺ພນ຺ເຘ ປນ ອາຘາຣ, ສາມ຺ຍາທິອຕ຺ເຖສຸ ໂຫຕິ, ລກ຺ຂຓາທໂຍ ປນ ສາມຕ຺ຖິຍສິທ຺ຘາ ປິຓ຺ຑຕ຺ຖາ ເອວາຕິ.

໓໐໔. ກາລທ຺ຘານມຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍເຄ [ກ. ໒໙໘; ຣູ. ໒໘໗; ນີ. ໕໘໑; ປາ. ໒.໓.໕]

ກາລສ຺ສ ວາ ອທ຺ຘຸໂນ ວາ ທພ຺ພ, ຄຸຓ, ກ຺ຣິຍາຫິ ອຈ຺ຈນ຺ຕໍ ນິຣນ຺ຕຣໍ ສໍໂຍເຄ ກາລ’ທ຺ຘານວາຈີຫິ ລິງ຺ເຄຫິ ປຣໍ ທຸຕິຍາ ໂຫຕິ.

ກາເລ –

ສຕ຺ຕາຫໍ ຄວປານໍ, ມາສໍ ມໍໂສທນໍ, ສຣທໍ ຣມຓີຍາ ນທີ, ສພ຺ພກາລໍ ຣມຓີຍໍ ນນ຺ທນໍ, ມາສໍ ສຊ຺ຌາຍຕິ, ວສ຺ສສຕໍ ຊີວຕິ, ຕໂຍ ມາເສ ອຠິຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ.

ອທ຺ຘາເນ –

ໂຍຊນໍ ວນຣາຊິ, ໂຍຊນໍ ທີໂຆ ປພ຺ພໂຕ, ໂກສໍ ສຊ຺ຌາຍຕິ.

ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍເຄຕິ ກິໍ? ມາເສ ມາເສ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ໂຍຊເນ ໂຍຊເນ ວິຫາໂຣ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ກ຺ຣິຍາວິເສສນມ຺ປິ ກຕ຺ຕາຣາ ສາເຘຕພ຺ພຕ຺ຕາ ກມ຺ມຄຕິກໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕມ຺ປິ ‘ກມ຺ເມ ທຸຕິຍາ’ຕິ ເອຕ຺ຖ ກມ຺ມສທ຺ເທນ ຄຍ຺ຫຕິ.

ສຸຂໍ ເສຕິ, ທຸກ຺ຂໍ ເສຕິ, ສີຆໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຂິປ຺ປໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ທນ຺ຘໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ມຸທຸໍ ປຈຕິ, ຄຣຸໍ ເອສ຺ສຕິ, ລຫຸໍ ເອສ຺ສຕິ, ສນ຺ນິຘິກາຣກໍ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ສມ຺ປຣິວຕ຺ຕກໍ ໂອຕາເປຕິ, ກາຍປ຺ປຈາລກໍ ຄຈ຺ຉຕິ [ປາຈິ. ໕໙໐], ຫຕ຺ຖປ຺ປຈາລກໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ສີສປ຺ປຈາລກໍ ຄຈ຺ຉຕິ [ປາຈິ. ໕໙໔-໕໙໕], ສຸຣຸສຸຣຸກາຣກໍ ຠຸຎ຺ຊຕິ [ປາຈິ. ໖໒໗], ອວຄຓ຺ຑກາຣກໍ ຠຸຎ຺ຊຕິ [ປາຈິ. ໖໒໒], ປິຓ຺ຑຸກ຺ເຂປກໍ ຠຸຎ຺ຊຕິ [ປາຈິ. ໖໒໐], ຫຕ຺ຖນິທ຺ຘຸນກໍ ຠຸຎ຺ຊຕິ [ປາຈິ. ໖໒໓], ຫຕ຺ຖນິລ຺ເລຫກໍ ຠຸຎ຺ຊຕິ [ປາຈິ. ໖໒໘], ຈນ຺ທິມສູຣິຍາ ສມໍ ປຣິຍາຍນ຺ຕິ, ວິສມໍ ປຣິຍາຍນ຺ຕິ ອິຈ຺ຈາທິ.

ທຸຕິຍາວິຠຕ຺ຕິຣາສິ ນິຏ຺ຐິໂຕ.

ຕຕິຍາວິຠຕ຺ຕິຣາສິ

ກສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ຕຕິຍາ?

໓໐໕. ກຕ຺ຕຸກຣເຓສຸ ຕຕິຍາ [ກ. ໒໘໖, ໒໘໘; ຣູ. ໒໙໑, ໒໙໓; ນີ. ໕໙໑, ໕໙໔; ຈໍ. ໒.໑.໖໒-໓; ປາ. ໒.໓.໑໘].

ກຕ຺ຕຣິ ກຣເຓ ຈ ຕຕິຍາ ໂຫຕິ. ກຕ຺ຕາຕິ ຈ ກາຣໂກຕິ ຈ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກໍ ‘‘ກໂຣຕີຕິ ກຕ຺ຕາ, ກໂຣຕີຕິ ກາຣໂກ’’ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ກຕ຺ຕຸກາຣໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປຣິຍາຍສທ຺ທານໍ ວເສນ ອຍເມວ ກ຺ຣິຍໍ ເອກນ຺ຕໍ ກໂຣຕິ, ສາມີ ຫຸຕ຺ວາ ກໂຣຕິ, ອຕ຺ຕປ຺ປຘາໂນ ຫຸຕ຺ວາ ກໂຣຕີຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ຕໂຕ ກ຺ຣິຍາ ນາມ ກຕ຺ຕຸໂນ ເອວ ພ຺ຍາປາໂຣ, ນ ອຎ຺ເຎສນ຺ຕິ ຈ, ອຎ຺ເຎ ປນ ກ຺ຣິຍາສາຘເນ ກຕ຺ຕຸໂນ ອຸປກາຣກຕ຺ຕາ ກາຣກາ ນາມາຕິ ຈ, ຕຖາ ອນຸປກາຣກຕ຺ຕາ ອກາຣກາ ນາມາຕິ ຈ ວິຎ຺ຎາຍນ຺ຕີຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກຕ຺ຕາ ຕິວິໂຘ ສຍໍກຕ຺ຕາ, ປໂຍຊກກຕ຺ຕາ, ກມ຺ມກຕ຺ຕາຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຘາຕ຺ວຕ຺ຖໍ ສຍໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ສຍໍກຕ຺ຕາ ນາມ, ປຸຣິໂສ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ.

ປຣໍ ນິໂຍເຊນ຺ໂຕ ປໂຍຊກກຕ຺ຕາ ນາມ, ປຸຣິໂສ ທາສໍ ກມ຺ມໍ ກາເຣຕິ.

ກມ຺ມກຕ຺ຕາ ນາມ ປໂຍຊ຺ຊກກຕ຺ຕາປິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ປຸຣິໂສ ທາເສນ ກມ຺ມໍ ກາເຣຕິ ທາສສ຺ສ ວາ, ໂຍ ຈ ອຎ຺ເຎນ ກຕໍ ປໂຍຄໍ ປຏິຈ຺ຈ ກມ຺ມຠູໂຕປິ ສຸກຣຕ຺ຕາ ວາ ກມ຺ມຠາເວນ ອວຕ຺ຕຸກາມຕາຍ ວາ ອຊານນຕາຍ ວາ ວຎ຺ເຈຕຸກາມຕາຍ ວາ ກຕ຺ຕຸຠາເວນ ໂວຫຣີຍຕິ, ໂສ ກມ຺ມກຕ຺ຕາ ນາມ, ກຸສູໂລ ສຍເມວ ຠິຊ຺ຊຕິ, ຆໂຏ ສຍເມວ ຠິຊ຺ຊຕິ. ອປິຈ ສຸກໂຣ ວາ ໂຫຕຸ ທຸກ຺ກໂຣ ວາ, ໂຍ ກມ຺ມຣູປກ຺ຣິຍາປເທ ປຐມນ຺ໂຕ ກຕ຺ຕາ, ໂສ ກມ຺ມກຕ຺ຕາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສທ຺ທຣູເປນ ກມ຺ມຎ຺ຈ ຕໍ ອຕ຺ຖຣູເປນ ກຕ຺ຕາ ຈາຕິ ກມ຺ມກຕ຺ຕາ, ກຸສູໂລ ຠິຊ຺ຊຕິ, ຆໂຏ ຠິຊ຺ຊຕິ, ປຈ຺ຈຕິ ມຸນິໂນ ຠຕ຺ຕໍ, ໂຖກໍ ໂຖກໍ ຆເຣ ຆເຣ ອິຈ຺ຈາທິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ສທ຺ທຕ຺ໂຖ ທຸວິໂຘ ປຣມຕ຺ໂຖ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕຕ຺ໂຖຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຣມຕ຺ໂຖ ເອກນ຺ເຕນ ວິຊ຺ຊມາໂນເຍວ. ປຎ຺ຎຕ຺ຕຕ຺ໂຖ ປນ ໂກຈິ ວິຊ຺ຊມາໂນຕິ ສມ຺ມໂຕ. ຍຖາ? ຣາຊປຸຕ຺ໂຕ, ໂຄວິສາຓໍ, ຈມ຺ປກປຸປ຺ຜນ຺ຕິ. ໂກຈິ ອວິຊ຺ຊມາໂນຕິ ສມ຺ມໂຕ. ຍຖາ? ວຎ຺ຌາປຸຕ຺ໂຕ, ສສວິສາຓໍ, ອຸທຸມ຺ພຣປຸປ຺ຜນ຺ຕິ. ສທ຺ໂທ ຈ ນາມ ວຕ຺ຕິຈ຺ຉາປຏິພທ຺ຘວຸຕ຺ຕີ ໂຫຕິ, ວຕ຺ຕມາໂນ ຈ ສທ຺ໂທ ອຕ຺ຖໍ ນ ທີເປຕີຕິ ນຕ຺ຖິ, ສງ຺ເກເຕ ສຕິ ສຸຓນ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖວິສຍໍ ພຸທ຺ຘິໍ ນ ຊເນຕີຕິ ນຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອິຕິ ອວິຊ຺ຊມານສມ຺ມໂຕປິ ອຕ຺ໂຖ ສທ຺ທພຸທ຺ຘີນໍ ວິສຍຠາເວນ ວິຊ຺ຊມາໂນ ເອວ ໂຫຕິ. ອິຕຣຖາ ‘ວຎ຺ຌາປຸຕ຺ໂຕ’ຕິ ປທໍ ສຸຓນ຺ຕສ຺ສ ຕທຕ຺ຖວິສຍໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນາມ ນ ປວຕ຺ເຕຍ຺ຍາຕິ, ສທ຺ທພຸທ຺ຘີນຎ຺ຈ ວິສຍຠາເວນ ວິຊ຺ຊມາໂນ ນາມ ອຕ຺ໂຖ ສທ຺ທນານາຕ຺ເຕ ພຸທ຺ຘິນານາຕ຺ເຕ ຈ ສຕິ ນານາ ໂຫຕິ, ວິສຸໍ ວິສຸໍ ວິຊ຺ຊມາໂນ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອວໍ ສທ຺ທພຸທ຺ຘິວິສຍຠາເວນ ວິຊ຺ຊມານຎ຺ຈ ນານາຠູຕຎ຺ຈ ອຕ຺ຖໍ ປຏິຈ຺ຈ ກາຣກນານາຕ຺ຕໍ ກ຺ຣິຍາກາຣກນານາຕ຺ຕຎ຺ຈ ໂຫຕິ, ນ ປນ ສຠາວໂຕ ວິຊ຺ຊມານເມວ ນານາຠູຕເມວ ຈ ອຕ຺ຖນ຺ຕິ ນິຏ຺ຐເມຕ຺ຖ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມາ ‘‘ສໍໂຍໂຄ ຊາຍເຕ’’ ອິຈ຺ຈາທີສຸ ສທ຺ທພຸທ຺ຘີນໍ ນານາຕ຺ຕສິທ຺ເຘນ ອຕ຺ຖນານາຕ຺ເຕນ ທ຺ວິນ຺ນໍ ສທ຺ທານໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອຕ຺ຖານຎ຺ຈ ກ຺ຣິຍາກາຣກຕາສິທ຺ຘິ ເວທິຕພ຺ພາຕິ.

ກຍິຣເຕ ອເນນາຕິ ກຣຓໍ, ກ຺ຣິຍາສາຘເນ ກຕ຺ຕຸໂນ ສຫກາຣີກາຣຓນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕໍ ທຸວິຘໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກກຣຓໍ, ພາຫິຣກຣຓນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກຕ຺ຕຸໂນ ອງ຺ຄຠູຕໍ ກຣຓໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກໍ ນາມ, ປຸຣິໂສ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ປສ຺ສຕິ, ມນສາ ຘມ຺ມໍ ວິຊານາຕິ, ຫຕ຺ເຖນ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ປາເທນ ມຄ຺ຄໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຣຸກ຺ໂຂ ຜລຠາເຣນ ໂອຓມຕິ.

ກຕ຺ຕຸໂນ ພຫິຠູຕໍ ພາຫິຣໍ ນາມ, ປຸຣິໂສ ຍາເນນ ຄຈ຺ຉຕິ, ຜຣສຸນາ [ປຣສຸນາ (ສກ຺ກຕຄນ຺ເຖສຸ)] ຉິນ຺ທຕິ, ຣຸກ຺ໂຂ ວາເຕນ ໂອຓມຕິ.

໓໐໖. ສຫຕ຺ເຖນ [ກ. ໒໘໗; ຣູ. ໒໙໖; ນີ. ໕໙໒; ຈໍ. ໒.໑.໖໕; ປາ. ໒.໓.໑໙].

ສຫສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ຍສ຺ສ ໂສຕິ ສຫຕ຺ໂຖ, ສຫຕ຺ເຖນ ສທ຺ເທນ ຍຸຕ຺ຕາ ລິງ຺ຄມ຺ຫາ ຕຕິຍາ ໂຫຕິ. ສຫສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ນາມ ສມວາຍຕ຺ໂຖ.

ໂສ ຕິວິໂຘ ທພ຺ພສມວາໂຍ, ຄຸຓສມວາໂຍ, ກ຺ຣິຍາສມວາໂຍຕິ. ປຸຕ຺ເຕນ ສຫ ຘນວາ ປິຕາ, ປຸຕ຺ເຕນ ສຫ ຖູໂລ ປິຕາ, ປຸຕ຺ເຕນ ສຫ ອາຄໂຕ ປິຕາ. ສຫ, ສທ຺ຘິໍ, ສມໍ, ນານາ, ວິນາອິຈ຺ຈາທິໂກ ສຫຕ຺ຖສທ຺ໂທ ນາມ.

ນິສີທິ ຠຄວາ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ [ມຫາວ. ໕໙], ສຫສ຺ເສນ ສມໍ ມິຕາ [ສໍ. ນິ. ໑.໓໒], ປິເຍຫິ ນານາຠາໂວ ວິນາຠາໂວ [ທີ. ນິ. ໒.໑໘໓, ໒໐໗], ສງ຺ໂຆ ສຫ ວາ ຄຄ຺ເຄນ ວິນາ ວາ ຄຄ຺ເຄນ ອຸໂປສຖໍ ກເຣຍ຺ຍ [ມຫາວ. ໑໖໗].

໓໐໗. ລກ຺ຂເຓ [ຣູ. ໑໔໗ ປິຏ຺ເຐ; ນີ. ໕໙໘; ຈໍ. ໒.໑.໖໖; ປາ. ໒.໓.໒໑].

ລກ຺ຂຓໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອິຕ຺ຖມ຺ຠູຕລກ຺ຂຓໍ, ຕສ຺ມິໍ ຕຕິຍາ ໂຫຕິ.

ອສ຺ສຸປຸຓ຺ເຓຫິ ເນຕ຺ເຕຫິ, ປິຕຣໍ ໂສ ອຸທິກ຺ຂຕິ [ຊາ. ໒.໒໒.໒໑໒໓]. ພ຺ຣຫ຺ມຠູເຕນ ອຕ຺ຕນາ ວິຫຣຕິ [ອ. ນິ. ໓.໖໗], ອສມ຺ຠິນ຺ເນນ ວິເລປເນນ ຣາຊານມທກ຺ຂິ, ຕິທຓ຺ຑເກນ ປຣິພ຺ພາຊກມທກ຺ຂິ, ອູນປຎ຺ຈພນ຺ຘເນນ ປຕ຺ເຕນ ອຎ຺ຎໍ ປຕ຺ຕໍ ເຈຕາເປຕິ [ປາຣາ. ໖໑໒ (ໂຖກໍ ວິສທິສໍ)], ຠິກ຺ຂຸ ປາສາທິເກນ ອຠິກ຺ກນ຺ເຕນ ປຏິກ຺ກນ຺ເຕນ ອາໂລກິເຕນ ວິໂລກິເຕນ ສມິຎ຺ຊິເຕນ ປສາຣິເຕນ ຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ, ສາ ກາຬີ ທາສີ ຠິນ຺ເນນ ສີເສນ ໂລຫິເຕນ ຄລນ຺ເຕນ ປຕິວິສ຺ສການໍ ອຸຊ຺ຌາເປສິ [ມ. ນິ. ໑.໒໒໖], ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕກາຍ ອນ຺ຕຣຆເຣ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ [ປາຈິ. ໕໘໔], ປລ຺ລຕ຺ຖິກາຍ ອນ຺ຕຣຆເຣ ນິສີທນ຺ຕິ [ປາຈິ. ໕໙໙].

ອງ຺ຄວິກາໂຣປິ ອິຘ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕິ [ກ. ໒໙໑; ຣູ. ໒໙໙; ນີ. ໖໐໓], ອກ຺ຂິນາ ກາຓໍ ປສ຺ສຕິ, ‘ອກ຺ຂີ’ຕິ ອິທໍ ‘ກາຓ’ນ຺ຕິ ປເທ ວິເສສນໍ, ວິກເລນ ຈກ຺ຂຸອງ຺ເຄນ ໂສ ກາໂຓ ນາມ ໂຫຕິ. ຫຕ຺ເຖນ ກຸຓິໍ ປສ຺ສຕິ, ປາເທນ ຂຎ຺ຊໍ ປສ຺ສຕິ.

໓໐໘. ເຫຕຸມ຺ຫິ [ກ. ໒໘໙; ຣູ. ໒໙໗; ນີ. ໖໐໑].