໒. ນາມກຓ຺ຑ

ວິຠຕ຺ຕິຣາສິ

ອຖ ລິງ຺ຄມ຺ຫາ ສ຺ຍາທິວິຠຕ຺ຕິວິຘານໍ ທີປິຍເຕ.

ລິງ຺ຄໍ, ນາມໍ, ປາຏິປທິກນ຺ຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກໍ, ທພ຺ພາຠິຘານສ຺ສ ປຸຣິສາທິກສ຺ສ ປກຕິຣູປສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ຕຎ຺ຫິ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ວິຠຕ຺ຕີນໍ ວເສນ ວິຠາຄໍ ປຕ຺ວາ ກິຎ຺ຈິ ວິສທຣູປໍ ໂຫຕິ, ກິຎ຺ຈິ ອວິສທຣູປໍ, ກິຎ຺ຈິ ມຊ຺ຌິມຣູປນ຺ຕິ ເອວໍ ຕິວິເຘນ ລິງ຺ຄຣູເປນ ຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ລິງ຺ຄນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ຕເທວ ກິຎ຺ຈິ ສທ຺ທລິງ຺ຄານຸຣູປໍ, ກິຎ຺ຈິ ອຕ຺ຖລິງ຺ຄານຸຣູປຎ຺ຈ ປຣິຓມນ຺ຕໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ມາ ນາມນ຺ຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ຕເທວ ຘາຕຸ, ປຈ຺ຈຍ, ວິຠຕ຺ຕິປເທຫິ ເຈວສທ຺ທປທຕ຺ຖກປເທຫິ ຈ ‘ວິສຸໍ ຠູຕໍ ປທ’ນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ປາຏິປທິກນ຺ຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຘາຕຸປທໍ ນາມ ພ຺ຣູ, ຠູ, ຫູອິຈ຺ຈາທິ.

ປຈ຺ຈຍປທໍ ນາມ ຓ, ຕພ຺ພ, ອນີຍ ອິຈ຺ຈາທິ.

ວິຠຕ຺ຕິປທໍ ນາມ ສິ, ໂຍ, ອໍ, ໂຍ,ຕິ, ອນ຺ຕິ ອິຈ຺ຈາທິ.

ສທ຺ທປທຕ຺ຖກປທານິ ນາມ ຣາຊສ຺ສ, ສຂສ຺ສ, ປຸມສ຺ສ ອິຈ຺ຈາທີນິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຣາຊສ຺ສອິຈ຺ຈາທີນິ ສທ຺ທສຸຕ຺ເຕ ສທ຺ທປທຕ຺ຖການິ ໂຫນ຺ຕິ, ປໂຍເຄ ອຕ຺ຖປທຕ຺ຖການິ. ຘາຕຸປຈ຺ຈຍວິຠຕ຺ຕິປທານິ ປນ ນິຈ຺ຈໍ ສທ຺ທປທຕ຺ຖການິ ເອວ ໂຫນ຺ຕິ, ສທ຺ທສຸຕ຺ເຕສ຺ເວວ ຈ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ນ ປໂຍເຄຕິ, ອິທໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ນານຕ຺ຕໍ.

ຍທິເອວໍ ຠຸສ຺ສ, ພ຺ຣຸສ຺ສ, ຠູໂຕ, ຫູໂຕ, ເຓ, ຕພ຺ເພ, ສິມ຺ຫິ, ຕິມ຺ຫິ ອິຈ຺ຈາທິນາ ເຕຫິ ກຖໍ ວິຠຕ຺ຕຸປ຺ປຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ? ອນຸກຣຓປທານິ ນາມ ຕານິ ອຕ຺ຖິສ຺ສ, ກໂຣຕິສ຺ສ ອິຈ຺ຈາທີນິ ວິຍ, ຕສ຺ມາ ຕານິ ຈ ຣາຊສ຺ສ ອິຈ຺ຈາທີນິ ຈ ອນຸກຣຓລິງ຺ຄຠາເວນ ເອຕ຺ຖ ສງ຺ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ, ນ ເອກນ຺ຕລິງ຺ຄຠາເວນາຕິ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ‘ຘາຕຸ- ປຈ຺ຈຍ, ວິຠຕ຺ຕິວຊ຺ຊິຕມຕ຺ຖວໍ ລິງ຺ຄ’ນ຺ຕິ ອໂວຈຸໍ. ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຖວນ຺ຕິ ອຕ຺ຖປທຕ຺ຖກໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຣາຊສ຺ສອິຈ຺ຈາທິກໍ ສທ຺ທປທຕ຺ຖກໍ ວິວຊ຺ເຊຕິ, ເອເຕນ ອຕ຺ຖປທຕ຺ຖເກ ສຕິ ຕທ຺ຘິຕ, ສມາສ, ກິຕກປທານມ຺ປິ ເອກນ຺ຕລິງ຺ຄຠາວໍ ສາເຘນ຺ຕິ. ນ ຫິ ເຕສໍ ລິງ຺ຄນາມພ຺ຍປເທສກິຈ຺ຈໍ ອຕ຺ຖິ, ຍານິ ຈ ນາມສ຺ສ ວິເສສນານິ ຠວິຕຸໍ ອຣຫນ຺ຕິ, ຕານິ ອຸປສຄ຺ຄ, ນິປາຕປທານິ ຕ຺ວານ຺ຕາທິປທານິ ຈ ອິຘ ວິເສສນນາມຠາເວນ ສງ຺ຄຍ຺ຫນ຺ຕີຕິ.

໖໑. ທ຺ເວ ທ຺ເວກາເນເກສຸ ນາມສ຺ມາ ສິ ໂຍ ອໍໂຍ ນາ ຫິ ສ ນໍ ສ຺ມາຫິ ສນໍສ຺ມິໍສຸ [ກ. ໕໕; ຣູ. ໖໓; ນີ. ໒໐໐].

ເອກສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ຈ ອເນເກສຸ ອຕ຺ເຖສຸ ຈ ປວຕ຺ຕາ ນາມສ຺ມາ ທ຺ເວ ທ຺ເວ ສິ, ໂຍ…ເປ… ສ຺ມິໍ, ສຸວິຠຕ຺ຕິໂຍ ໂຫນ຺ຕິ.

ວິຠຊນ຺ຕີຕິ ວິຠຕ຺ຕິໂຍ, ເອກເມກໍ ປກຕິນາມປທໍ ນານາຣູປວິຠາຄວເສນ ກຕ຺ຕຸ, ກມ຺ມາທິນານາອຕ຺ຖວິຠາຄວເສນ ເອກຕ຺ຕ, ພຫຸຕ຺ຕສງ຺ຂ຺ຍາວິຠາຄວເສນ ຈ ວິຠຊນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສິ, ໂລ ອິຕິ ປຐມາ ນາມ…ເປ… ສ຺ມິໍ, ສຸ ອິຕິ ສຕ຺ຕມີ ນາມ. ທ຺ວີສຸ ທ຺ວີສຸ ປຸພ຺ພໍ ປຸພ຺ພໍ ‘ເອກສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ປວຕ຺ຕໍ ວຈນ’ນ຺ຕິ ເອກວຈນໍ ນາມ. ປຣໍ ປຣໍ ‘ອເນເກສຸ ອຕ຺ເຖສຸ ປວຕ຺ຕໍ ວຈນ’ນ຺ຕິ ອເນກວຈນໍ ນາມ. ພຫຸວຈນນ຺ຕິ ຈ ປຸຖຸວຈນນ຺ຕິ ຈ ເອຕສ຺ສ ນາມໍ. ສພ຺ພມິທໍ ອິມິນາ ສຸຕ຺ເຕນ ສິທ຺ຘໍ.

໖໒. ປຐມາຕ຺ຖມຕ຺ເຕ [ກ. ໒໘໔; ຣູ. ໖໕; ນີ. ໕໗໗; ຈໍ. ໒.໑.໙໓; ປາ. ໒.໓.໔໖].

ກຕ຺ຕຸ, ກມ຺ມາທິກໍ ພາຫິຣຕ຺ຖໍ ອນເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ລິງ຺ຄຕ຺ຖມຕ຺ເຕ ປວຕ຺ຕາ ນາມສ຺ມາ ປຐມາວິຠຕ຺ຕິ ໂຫຕິ.

ອຍໍ ມມ ປຸຣິໂສ, ອິເມ ມມ ປຸຣິສາ.

໖໓. ອາມນ຺ຕເນ [ກ. ໒໘໕; ຣູ. ໗໐; ນີ. ໕໗໘; ຈໍ. ໒.໑.໙໔; ປາ. ໒.໓.໔໗].

ອາມນ຺ຕນໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອາລປນໍ. ອາມນ຺ຕນວິສເຍ ລິງ຺ຄຕ຺ຖມຕ຺ເຕ ປວຕ຺ຕາ ນາມສ຺ມາ ປຐມາວິຠຕ຺ຕິ ໂຫຕິ.

ໂຠ ປຸຣິສ, ໂຠນ຺ໂຕ ປຸຣິສາ.

໖໔. ກມ຺ເມ ທຸຕິຍາ [ກ. ໒໙໗; ຣູ. ໗໖, ໒໘໔; ນີ. ໕໘໐; ຈໍ. ໒.໑.໔໓; ປາ. ໑.໔.໔໙-໕໑].

ນາມສ຺ມາ ກມ຺ມຕ຺ເຖ ທຸຕິຍາວິຠຕ຺ຕິ ໂຫຕິ.

ປຸຣິສໍ ປສ຺ສຕິ, ປຸຣິເສ ປສ຺ສນ຺ຕິ.

໖໕. ກຕ຺ຕຸກຣເຓສຸ ຕຕິຍາ [ກ. ໒໘໖, ໒໘໘; ຣູ. ໘໓; ນີ. ໕໙໑, ໕໙໔; ຈໍ. ໒.໑.໖໒, ໖໓; ປາ. ໒.໓.໑໘].

ນາມສ຺ມາ ກຕ຺ຕຣິ ຈ ກຣເຓ ຈ ຕຕິຍາວິຠຕ຺ຕິ ໂຫຕິ.

ປຸຣິເສນ ກຕໍ, ປຸຣິເສຫິ ກຕໍ, ປຸຣິເສນ ກຸລໍ ໂສຠຕິ, ປຸຣິເສຫິ ກຸລໍ ໂສຠຕິ.

໖໖. ຈຕຸຕ຺ຖີ ສມ຺ປທາເນ [ກ. ໒໙໓; ຣູ ໘໕, ໓໐໑; ນີ. ໖໐໕; ຈໍ. ໒.໑.໗໓; ປາ. ໒.໓.໑໓].

ນາມສ຺ມາ ສມ຺ປທານຕ຺ເຖ ຈຕຸຕ຺ຖີວິຠຕ຺ຕິ ໂຫຕິ.

ປຸຣິສສ຺ສ ເທຕິ, ປຸຣິສານໍ ເທຕິ.

໖໗. ປຎ຺ຈມ຺ຍາວຘິສ຺ມິໍ [ກ. ໒໙໕; ຣູ. ໘໙, ໓໐໗; ນີ. ໖໐໗ ຈໍ. ໒.໑.໘໑; ປາ. ໒.໓.໒໘; ໑.໔.໒໔ ປຎ຺ຈມ຺ຍວຘິສ຺ມາ (ພຫູສຸ)].

ອວຘິ ວຸຈ຺ຈຕິ ອປາທານໍ. ນາມສ຺ມາ ອວຘິອຕ຺ເຖ ປຎ຺ຈມີວິຠຕ຺ຕິ ໂຫຕິ.

ປຸຣິສສ຺ມາ ອເປຕິ, ປຸຣິເສຫິ ອເປຕິ.

໖໘. ຉຏ຺ຐີ ສມ຺ພນ຺ເຘ [ກ. ໓໐; ຣູ. ໙໒, ໓໑໕; ນີ. ໖໐໙; ຈໍ. ໒.໑.໙໕; ປາ. ໒.໓.໕໐].

ນາມສ຺ມາ ສມ຺ພນ຺ຘຕ຺ເຖ ຉຏ຺ຐີວິຠຕ຺ຕິ ໂຫຕິ.

ປຸຣິສສ຺ສ ຘນໍ, ປຸຣິສານໍ ຘນໍ.

໖໙. ສຕ຺ຕມ຺ຍາຘາເຣ [ກ. ໓໑໒; ຣູ. ໙໔, ໓໑໙; ນີ. ໖໓໐; ຈໍ. ໒.໑.໘໘; ປາ. ໒.໓.໓໖; ໑.໓.໔໕].

ນາມສ຺ມາ ອາຘາຣຕ຺ເຖ ສຕ຺ຕມີວິຠຕ຺ຕິ ໂຫຕິ.

ປຸຣິສສ຺ມິໍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ປຸຣິເສສຸ ຕິຏ຺ຐຕິ.

ວິຠຕ຺ຕິຣາສິ ນິຏ຺ຐິໂຕ.

ອິຕ຺ຖິປຈ຺ຈຍຣາສິ

໗໐. ອິຕ຺ຖິຍມຕ຺ວາ [ກ. ໒໓໗; ຣູ. ໑໗໖; ນີ. ໔໖໖; ຈໍ. ໒.໓.໑໕; ປາ. ໔.໑.໔].

ອິຕ຺ຖິຍໍ+ອໂຕ+ອາຕິ ເຉໂທ. ອກາຣນ຺ຕນາມມ຺ຫາ ອິຕ຺ຖິຍໍ ອາປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ.

ອຠາສິຕປຸເມຫິ ເກຫິຈິ ສຎ຺ຎາສທ຺ເທຫິ ນິຈ຺ຈໍ –

ກຎ຺ຎາ, ປຎ຺ຎາ, ສຎ຺ຎາ, ນາວາ, ສາລາ, ຕຓ຺ຫາ, ອິຈ຺ຉາ, ຠິກ຺ຂາ, ສິກ຺ຂາ, ຄີວາ, ຊິວ຺ຫາ, ວີສາ, ຕິໍສາ, ຈຕ຺ຕາລີສາ, ປຎ຺ຎາສາ ອິຈ຺ຈາທິ.

ຠາສິຕປຸເມຫິປິ ສພ຺ພນາເມຫິ ຕພ຺ພາ, ນີຍ, ຕປຈ຺ຈຍນ຺ເຕຫິ ຈ ນິຈ຺ຈໍ –

ສພ຺ພາ, ກຕຣາ, ກຕມາ, ອນຸຠວິຕພ຺ພາ, ອນຸຠວນີຍາ, ຄຕາ, ຊາຕາ, ຠູຕາ, ຫູຕາ ອິຈ຺ຈາທິ.

ອຎ຺ເຎຫິ ປນ ອນິຈ຺ຈໍ –

ກລ຺ຍາຓາ, ກລ຺ຍາຓີ, ສຸນ຺ທຣາ, ສຸນ຺ທຣີ, ໂສຠຓາ, ໂສຠຓີ, ກຸມ຺ຠກາຣາ, ກຸມ຺ຠກາຣີ, ກຸມ຺ຠກາຣິນີ, ອຕ຺ຖກາມາ, ອຕ຺ຖກາມີ, ອຕ຺ຖກາມິນີ, ປຣິພ຺ພາຊິກາ, ປຣິພ຺ພາຊິກິນີ, ເອກາກາ, ເອກາກິນີ, ທີປນາ, ທີປນີ ອິຈ຺ຈາທິ.

ສຸຕ຺ຕວິຠຕ຺ເຕນ ສມາເສ ມາຕຸ, ຘີຕຸ ອິຈ຺ຈາທີຫິ ອາປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ນນ຺ທມາຕາ, ອຸຕ຺ຕຣມາຕາ, ເທວຘີຕາ, ຣາຊຘີຕາ, ອສ຺ສມຓີ ໂຫຕິ ອສກ຺ຍຘີຕຣາ ອິຈ຺ຈາທິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ‘ອິຕ຺ຖິຍ’ນ຺ຕິ ກຕ຺ຖຈິ ສທ຺ທມຕ຺ຕສ຺ສ ວາ, ກຕ຺ຖຈິ ອຕ຺ຖມຕ຺ຕສ຺ສ ວາ ອິຕ຺ຖິຠາເວ ໂຊເຕຕພ຺ເພຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວຎ຺ຈ ສຕິ ອິຕ຺ຖິປຈ຺ຈຍາປິ ສ຺ຍາທໂຍ ວິຍ ໂຊຕກມຕ຺ຕາ ເອວ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ວາຈກາຕິ ສິທ຺ຘໍ ໂຫຕິ.

໗໑. ນທາທີຫິ ງີ [ກ. ໒໓໘; ຣູ. ໑໘໗; ນີ. ໔໖໗; ນທາທິໂຕ ວີ (ພຫູສຸ)].

ນທາທີຫິ ອິຕ຺ຖິຍໍ ງີ ໂຫຕິ. ງານຸພນ຺ໂຘ ‘ນ຺ຕນ຺ຕູນໍ ງີມ຺ຫິ ໂຕ ວາ’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວິເສສນຕ຺ໂຖ.

ນທີ, ມຫີ, ອິຕ຺ຖີ, ກຸມາຣີ, ຕຣຸຓີ, ວາເສຏ຺ຐີ, ໂຄຕມີ, ກຈ຺ຈານີ, ກຈ຺ຈາຍນີ, ມາຓວີ, ສາມເຓຣີ, ນາວິກີ, ປຎ຺ຈມີ, ຉຏ຺ຐີ, ຈຕຸທ຺ທສີ, ປຎ຺ຈທສີ, ສຫສ຺ສີ, ທສສຫສ຺ສີ, ສຕສຫສ຺ສີ, ກຸມ຺ຠກາຣີ, ມາລກາຣີ, ຈກ຺ຂຸກຣຓີ, ຎາຓກຣຓີ, ຘມ຺ມທີປນີ ອິຈ຺ຈາທິ.

໗໒. ນ຺ຕນ຺ຕູນໍ ງີມ຺ຫິ ໂຕ ວາ [ກ. ໒໓໙, ໒໔໑; ຣູ. ໑໙໐, ໑໙໑; ນີ. ໔໖໘, ໔໗໑].

ນ຺ຕ, ນ຺ຕູນໍ ໂຕ ໂຫຕິ ວາ ງີມ຺ຫິ ປເຣ.

ຄຈ຺ຉຕີ, ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ, ສຕີ, ສນ຺ຕີ, ຠວິສ຺ສຕີ, ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ, ຄຸຓວຕີ, ຄຸຓວນ຺ຕີ, ສຕິມຕີ, ສຕິມນ຺ຕີ, ສພ຺ພາວຕີ, ສພ຺ພາວນ຺ຕີ, ຍາວຕີ, ຍາວນ຺ຕີ, ຕາວຕີ, ຕາວນ຺ຕີ, ຠຸຕ຺ຕວຕີ, ຠຸຕ຺ຕວນ຺ຕີ.

໗໓. ໂຄໂຕ ວາ [ກ. ໒໓໘; ຣູ. ໑໘໗; ນີ. ໔໖໗].

ໂຄສທ຺ທມ຺ຫາ ອິຕ຺ຖິຍໍ ວີ ໂຫຕິ ວາ.

ຄາວີ.

ວາຕິ ກິໍ? ໂຄກາຓາ ປຣິຍນ຺ຕຈາຣິນີຕິ ປາຬິ. ຕຕ຺ຖ ກາຓາຕິ ອນ຺ຘາ.

໗໔. ຍກ຺ຂາທີຫິນີ ຈ [ກ. ໒໓໘, ໒໔໐; ຣູ. ໒໘໗, ໑໙໓; ນີ. ໔໖໗, ໔໖໙; ຍກ຺ຂາທິຕ຺ວິນີ ຈ (ພຫູສຸ)].

ຍກ຺ຂາທີຫິ ອກາຣນ຺ເຕຫິ ອິຕ຺ຖິຍໍ ວີ ຈ ໂຫຕິ ອິນີ ຈ.

ຍກ຺ຂີ, ຍກ຺ຂິນີ, ນາຄີ, ນາຄິນີ, ມຫິໍສີ, ມຫິໍສິນີ, ມິຄີ, ມິຄິນີ, ສີຫີ, ສີຫິນີ, ທີປີ, ທີປິນີ, ພ຺ຍຄ຺ຆີ, ພ຺ຍຄ຺ຆິນີ, ກາກີ, ກາກິນີ, ກໂປຕີ, ກໂປຕິນີ, ມານຸສີ, ມານຸສິນີ ອິຈ຺ຈາທິ.

໗໕. ອາຣາມິກາທີຫິ [ກ. ໒໔໐; ຣູ. ໑໙໓; ນີ. ໔໖໙].

ອາຣາມິກາທີຫິ ອກາຣນ຺ເຕຫິ ອິຕ຺ຖິຍໍ ອິນີ ໂຫຕິ.

ອາຣາມິກິນີ, ອນ຺ຕຣາຍິກິນີ, ນາວິກິນີ, ໂອລຸມ຺ພິກິນີ, ປໍສຸກູລິກິນີ, ປຣິພ຺ພາຊິກິນີ, ຣາຊິນີ, ເອກາກິນີ ອິຈ຺ຈາທິ.

ສຎ຺ຎາຍໍ –

ມານຸສິນີ ມານຸສາ ວາ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ມານຸສີ ສມ຺ປຕ຺ຕິ.

໗໖. ຆຣຓ຺ຍາທໂຍ [ກ. ໒໔໐; ຣູ. ໑໙໓; ນີ. ໔໖໙].

ຆຣຓີອິຈ຺ຈາທໂຍ ອິຕ຺ຖິຍໍ ນີປຈ຺ຈຍນ຺ຕາ ສິຊ຺ຌນ຺ຕິ.

ຆຣຓີ, ເວຕ຺ຣຓີ, ໂປກ຺ຂຣຓີ-ເອສຸ ນສ຺ສ ຓຕ຺ຕໍ. ອາຈຣິນີຍໂລໂປ, ອາຈຣິຍາ ວາ.

໗໗. ມາຕຸລາທິຕ຺ວານີ ຠຣິຍາຍໍ [ກ. ໙໘; ຣູ. ໑໘໙; ນີ. ໒໖໑].

ມາຕຸລາທີຫິ ອກາຣນ຺ເຕຫິ ຠຣິຍາຍໍ ອານີ ໂຫຕິ.

ມາຕຸຠາຕາ ມາຕຸໂລ, ຕສ຺ສ ຠຣິຍາ ມາຕຸລານີ, ເອວໍ ວຣຸຓານີ, ຄຫປຕານີ, ອາຈຣິຍານີ, ຂຕ຺ຕິຍານີ.

‘ພຫຸລາ’ຘິກາຣາ ຂຕ຺ຕິຍີ ຂຕ຺ຕິຍາ ຈ.

໗໘. ຍຸວຓ຺ເຓຫິ ນີ.

ອິວຓ຺ຓນ຺ເຕຫິ ອຸວຓ຺ຓນ຺ເຕຫິ ຈ ອິຕ຺ຖິຍໍ ນີ ໂຫຕິ.

ຉຕ຺ຕປາຓິນີ, ທຓ຺ຑປາຓິນີ, ທຓ຺ຑິນີ, ຉຕ຺ຕິນີ, ຫຕ຺ຖິນີ, ມາລິນີ, ມາຍາວິນີ, ເມຘາວິນີ, ປິຍປສໍສິນີ, ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິນີ, ຠຍທສ຺ສາວິນີ, ອຕ຺ຖກາມິນີ, ຫິຕຈາຣິນີ, ຠິກ຺ຂຸນີ, ຂຕ຺ຕິຍພນ຺ຘຸນີ, ປຏຸນີ, ປຣຈິຕ຺ຕວິທຸນີ, ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸນີ, ອຕ຺ຖຎ຺ຎຸນີ, ຘມ຺ມຎ຺ຎຸນີ ອິຈ຺ຈາທິ.

໗໙. ຕິມ຺ຫາຎ຺ຎຕ຺ເຖ [ກ຺ຕິມ຺ຫາຎ຺ຎຕ຺ເຖ (ພຫູສຸ), ໂມຄ຺ຄລ຺ລາເນ ໓໑ ສຸຕ຺ຕງ຺ເກ].

ອຎ຺ຎປທຕ຺ຖສມາເສ ຕິປຈ຺ຈຍນ຺ຕມ຺ຫາ ອິຕ຺ຖິຍໍ ນີ ໂຫຕິ.

ອຫິໍສາຣຕິນີ, ຘມ຺ມຣຕິນີ, ວຈ຺ຉຄິທ຺ຘິນີ, ປຸຕ຺ຕຄິທ຺ຘິນີ, ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິນີ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິນີ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິນີ, ອຕ຺ຕຄຸຕ຺ຕິນີ ອິຈ຺ຈາທິ.

ອຎ຺ຎຕ຺ເຖຕິ ກິໍ? ຘມ຺ເມ ຣຕິ ຘມ຺ມຣຕິ.

໘໐. ຍຸວາຕິ.

ຍຸວໂຕ ອິຕ຺ຖິຍນ຺ຕິ ໂຫຕິ.

ຍຸວຕິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ‘ຕິ’ ອິຕິ ສຸຕ຺ຕວິຠຕ຺ເຕນ ວີສ, ຕິໍສໂຕປິຕິ ໂຫຕິ ວາ. ວີສຕິ, ວີສໍ, ຕິໍສຕິ, ຕິໍສໍ.

໘໑. ອຸປມາ ສໍຫິຕ ສຫິຕ ສຎ຺ຎຕ ສຫ ສຜ ວາມລກ຺ຂຓາທິຕູຣຸຕ຺ວູ [ຈໍ. ໒.໓.໗໙; ປາ. ໔.໑.໖໙, ໗໐ ຕູຣຸຕູ (ພຫູສຸ)].

ລກ຺ຂຓາທິໂຕ+ອູຣຸໂຕ+ອູຕິ ເຉໂທ.

ອຎ຺ຎປທຕ຺ຖສມາເສ ອຸປມາທິປຸພ຺ພາ ອູຣຸສທ຺ທມ຺ຫາ ອິຕ຺ຖິຍໍ ອູ ໂຫຕິ.

ນາຄສ຺ສ ນາສາ ວິຍ ອູຣູ ຍສ຺ສາຕິ ນາຄນາສູຣູ, ສໍຫິຕາ ສມ຺ພນ຺ຘາ ອູຣູ ຍສ຺ສາຕິ ສໍຫິໂຕຣູ, ສຫິຕາ ເອກພທ຺ຘາ ອູຣູ ຍສ຺ສາຕິ ສຫິໂຕຣູ, ສຎ຺ຎຕາ ອໂລລາ ອູຣູ ຍສ຺ສາຕິ ສຎ຺ຎໂຕຣູ, ອູຣຸຍາ [ອູຣຸນາ?] ສຫ ວຕ຺ຕຕີຕິ ສໂຫຣູ, ສໂຜ ວຸຈ຺ຈຕິ ຂຸໂຣ, ສໍສິລິຏ຺ຐຕາຍ ສຜຠູຕາ ອູຣູ ຍສ຺ສາຕິ ສໂຜຣູ, ວາມາ ສຸນ຺ທຣາ ອູຣູ ຍສ຺ສາຕິ ວາໂມຣູ, ລກ຺ຂຓສມ຺ປນ຺ນາ ອູຣູ ຍສ຺ສາຕິ ລກ຺ຂໂຓຣູ.

ສຸຕ຺ຕວິຠຕ຺ເຕນ ພ຺ຣຫ຺ມພນ຺ຘູຕິ ສິຊ຺ຌຕິ.

‘‘ສເຈ ມໍ ນາຄນາສູຣູ, ໂອໂລເກຍ຺ຍ ປຠາວຕີ’’ຕິ [ຊາ. ໒.໒໐.໑໔] ຈ ‘‘ເອກາ ຕຸວໍ ຕິຏ຺ຐສິ ສຫິຕູຣູ’’ຕິ [ຊາ. ໑.໑໖.໒໙໗] ຈ ‘‘ສຎ຺ຎຕູຣູ ມຫາມາຍາ, ກຸມາຣິ ຈາຣຸທສ຺ສນາ’’ຕິ [ຊາ. ໒.໑໗.໑໐໙] ຈ ‘‘ວາໂມຣູ ສຊ ມໍ ຠທ຺ເທ’’ຕິ [ທີ. ນິ. ໒.໓໔໘] ຈ ‘‘ກາຣຓໍ ນປ຺ປຊານາມິ, ສມ຺ມຕ຺ໂຕ ລກ຺ຂຓູຣຸຍາ’’ຕິ [ທີ. ນິ. ໒.໓໔໘] ຈ ‘‘ຄາຣຍ຺ຫສ຺ສໍ ພ຺ຣຫ຺ມພນ຺ຘຸຍາ’’ຕິ [ຊາ. ໒.໒໒.໒໑໐໙] ຈ ປາຬິປທານິ ທິສ຺ສນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ‘ສຊາ’ຕິ ອາລິງ຺ຄາຫິ, ‘ຄາຣຍ຺ຫສ຺ສ’ນ຺ຕິ ອຫໍ ຄາຣຍ຺ໂຫ ຠເວຍ຺ຍໍ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ຕາປຈ຺ຈຍນ຺ຕາ ສຠາວອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄາ ເອວ – ລຫຸຕາ, ມຸທຸຕາ, ຄາມຕາ, ຊນຕາ, ເທວຕາ ອິຈ຺ຈາທິ.

ຕຖາ ຕິປຈ຺ຈຍນ຺ຕາ – ຄຕິ, ມຕິ, ຣຕ຺ຕິ, ສຕິ, ຕຸຏ຺ຐິ, ທິຏ຺ຐິ, ອິທ຺ຘິ, ສິທ຺ຘິ ອິຈ຺ຈາທິ, ຕຖາ ຍາຄຸ, ຘາຕຸ, ເຘນຸ, ກຓ຺ຑຸ, ກຈ຺ຉຸ, ມາຕຸ, ຘີຕຸ, ທຸຫິຕຸ ອິຈ຺ຈາທິ, ຊມ຺ພູ, ວຘູ, ຈມູ, ສຸຕນູ, ສຣພູ ອິຈ຺ຈາທິ ຈ. ສກ຺ກຕຄນ຺ເຖສຸ ປນ ສຸຕນູ, ສຣພູ ອິຈ຺ຈາທີສຸປິ ອູປຈ຺ຈຍໍ ວິທຫນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄຠູຕາ ສພ຺ເພ ‘ອິວຓ຺ຓຸວຓ຺ຓາ ປິຕ຺ຖິຍ’ນ຺ຕິ ສຸຕ຺ເຕນ ນິຈ຺ຈໍ ປສຎ຺ຎາ ໂຫນ຺ຕິ. ‘ອາກາໂຣ ຈ ຆາ’ຕິ ສຸຕ຺ເຕນ ນິຈ຺ຈໍ ຆສຎ຺ໂຎ.

ອິຕ຺ຖິປຈ຺ຈຍຣາສິ ນິຏ຺ຐິໂຕ.

ອາກາຣນ຺ຕິຕ຺ຖິລິງ຺ຄຣາສິ

ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄໍ ຉພ຺ພິຘໍ ອາກາຣນ຺ຕໍ, ອິກາຣນ຺ຕໍ, ອີກາຣນ຺ຕໍ, ອຸກາຣນ຺ຕໍ, ອູກາຣນ຺ຕໍ, ໂອກາຣນ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ກຎ຺ຎາສທ຺ທມ຺ຫາ ອຕ຺ຖມຕ຺ເຕ ປຐມາ.

໘໒. ຄສີນໍ [ກ. ໒໒໐; ຣູ. ໗໔; ນີ. ໔໔໗].

ເກນຈິ ສຸຕ຺ເຕນ ອລທ຺ຘວິຘີນໍ ຄສີນໍ ໂລໂປ ໂຫຕີຕິ ສິໂລໂປ.

ກຎ຺ຎາ ຕິຏ຺ຐຕິ.

໘໓. ຊນ຺ຕຸເຫຕ຺ວີຆເປຫິ ວາ [ກ. ໑໑໘; ຣູ. ໑໔໖; ນີ. ໒໙໓].

ຊນ຺ຕຸ, ເຫຕູຫິ ຈ ປຸນ຺ນປຸໍສເກສຸ ອີກາຣນ຺ເຕຫິ ຈ ຆໂຕ ຈ ປສຎ຺ເຎຫິ ອິວຓ຺ຓຸວຓ຺ເຓຫິ ຈ ໂຍນໍ ໂລໂປ ໂຫຕິ ວາ.

ກຎ຺ຎາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ກຎ຺ຎາໂຍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ.

ອາມນ຺ຕນຕ຺ເຖ ປຐມາ, ‘ໂຄສ຺ຍາລປເນ’ຕິ ຄສຎ຺ຎາ.

໘໔. ຆພ຺ຣຫ຺ມາທິຕ຺ເວ [ກ. ໑໑໔, ໑໙໓; ຣູ. ໑໒໒, ໑໗໘; ນີ. ໒໘໘; ຆພ຺ຣຫ຺ມາທິເຕ (ພຫສຸ)].

ຆໂຕ ຈ ພ຺ຣຫ຺ມາທິໂຕ ຈ ຄສ຺ສ ເອ ໂຫຕິ ວາ. ອາທິສທ຺ເທນ ອິສິ, ມຸນິ, ເຣວຕີ, ກຕ຺ຕຸ, ຂຕ຺ຕຸອິຈ຺ຈາທິໂຕປິ.

ໂຠຕິ ກຎ຺ເຎ, ໂຠຕິ ກຎ຺ຎາ, ໂຠຕິໂຍ ກຎ຺ຎາໂຍ, ໂຠຕີ ກຎ຺ຎາໂຍ, ‘‘ອຸຏ຺ເຐຫິ ປຸຕ຺ຕິກ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ທຸກ຺ກຣາ ປຸຕ຺ຕິກ’’ ອິຕິ ເຖຣີປາຬິ [ເຖຣີຄາ. ໔໖໕], ຕສ຺ມາ ເຄ ປເຣ ມຫາວຸຕ຺ຕິນາ ຣສ຺ໂສປິ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ກຸສຊາຕເກ ‘‘ນ ເມ ອກາສິ ວຈນໍ, ອຕ຺ຖກາມາຍ ປຸຕ຺ຕິເກ’’ຕິປິ [ຊາ. ໒.໒໐.໔໗] ອຕ຺ຖິ.

ກມ຺ມຕ຺ເຖ ທຸຕິຍາ, ‘ສໂຣ ໂລໂປ ສເຣ’ຕິ ປຸພ຺ພສຣໂລໂປ.

ກຎ຺ຎໍ ປສ຺ສຕິ, ກຎ຺ຎາ ປສ຺ສຕິ, ກຎ຺ຎາໂຍ ປສ຺ສຕິ.

ກຕ຺ຕຣິ ຕຕິຍາ.

໘໕. ຆປເຕກສ຺ມິໍ ນາທີນໍ ຍຍາ [ກ. ໑໑໑, ໑໑໒; ຣູ. ໑໗໙, ໑໘໓ ນີ. ໒໘໓, ໒໘໔].

ຆໂຕ ຈ ປສຎ຺ເຎຫິ ອິວຓ຺ຓຸວຓ຺ເຓຫິ ຈ ເອກຕ຺ເຕ ປວຕ຺ຕານໍ ນາທີນໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ເອກວຈນານໍ ກເມນ ຍ, ຍາ ໂຫນ຺ຕິ.

ກຎ຺ຎາຍ ກຕໍ, ກຎ຺ຎາຫິ ກຕໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຆໂຕປິ ຍາອາເທໂສ ທິສ຺ສຕິ. ‘‘ເຕ ຈ ຕຕ຺ຖ ນິສີທິຕ຺ວາ, ຕສ຺ສ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ຉາຍຍາ’’ [ຊາ. ໑.໑໔.໑໘໒] ຕິ ຈ ‘‘ສມນ຺ຕາ ປຣິວາຣິໍສຸ, ຕສ຺ສ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ຉາຍຍາ’’ [ຊາ. ໑.໑໔.໑໘໙] ຕິ ຈ ປາຬິ, ຕຖາ ‘‘ສກ຺ຂໂຣປມຍາ ວເທ’’ [ສຈ຺ຈສງ຺ເຂປ ໑໗໖ ຄາຖາ], ‘‘ພາລທາຣກລີລຍາ’’ຕິ [ວິຠາວິນີ ໑໕໔] ຈ ທິສ຺ສນ຺ຕິ. ມຫາວຸຕ຺ຕິນາ ຆສ຺ສ ຣສ຺ໂສ.

໘໖. ສ຺ມາຫິສ຺ມິໍນໍ ມ຺ຫາຠິມ຺ຫິ ວາ [ກ. ໙໙; ຣູ. ໘໑].

ເຕສໍ ກເມນ ມ຺ຫາ, ຠິ, ມ຺ຫິ ໂຫນ຺ຕິ ວາ. ເອເຕ ອາເທສາ ຄາຖາສຸ ພຫຸລໍ ທິສ຺ສນ຺ຕິ.

ກຎ຺ຎາຫິ ກຕໍ, ກຎ຺ຎາຠິ ກຕໍ.

ສມ຺ປທາເນ ຈຕຸຕ຺ຖີ, ກຎ຺ຎາຍ ເທຕິ, ກຎ຺ຎານໍ ເທຕິ, ກຎ຺ຎາຍ ອາຠຕໍ ວຕ຺ຖໍ, ກຎ຺ຎານໍ ອາຠຕໍ ວຕ຺ຖໍ.

ອປາທາເນ ປຎ຺ຈມີ, ກຎ຺ຎາຍ ອເປຕິ, ກຎ຺ຎມ຺ຫາ ອເປຕິຣສ຺ສຕ຺ຕໍ, ກຎ຺ຎາຫິ ກຎ຺ຎາຠິ ອເປຕິ.

ສມ຺ພນ຺ເຘ ຉຏ຺ຐີ, ກຎ຺ຎາຍ ສນ຺ຕກໍ, ກຎ຺ຎານໍ ສນ຺ຕກໍ.

ໂອກາເສ ສຕ຺ຕມີ, ກຎ຺ຎາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ.

໘໗. ຍໍ [ກ. ໑໑໖; ຣູ. ໑໘໐; ນີ. ໔໔໓].

ຆໂຕ ຈ ປສຎ຺ເຎຫິ ອິວຓ຺ຓຸວຓ຺ເຓຫິ ຈ ສ຺ມິໍໂນ ຍໍ ໂຫຕິ ວາ.

ກຎ຺ຎາຍໍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ກຎ຺ຎາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ກຎ຺ຎາສຸ ຕິຏ຺ຐຕິ.

ສທ຺ຘາ ເມຘາ ປຎ຺ຎາ ວິຊ຺ຊາ, ຈິນ຺ຕາ ມນ຺ຕາ ວີຓາ ຕຓ຺ຫາ.

ອິຈ຺ຉາ ມຸຈ຺ຉາ ເອຊາ ມາຍາ, ເມຕ຺ຕາ ມຕ຺ຕາ ສິກ຺ຂາ ຠິກ຺ຂາ.

ຊງ຺ຆາ ຄີວາ ຊິວ຺ຫາ ວາຈາ, ຉາຍາ ອາສາ ຄງ຺ຄານາວາ.

ຄາຖາ ເສນາ ເລຂາ ສາຂາ, ມາລາ ເວລາ ປູຊາ ຂິຑ຺ຑາ.

ປິປາສາ ເວທນາ ສຎ຺ຎາ, ເຈຕນາ ຕສິຓາປຊາ.

ເທວຕາ ວຏ຺ຏກາ ໂຄຘາ, ພລາກາ ປຣິສາ ສຠາ.

ອູກາ ເສຜາລິກາ ລງ຺ກາ, ສລາກາ ວາລິກາ ສິຂາ.

ວິສາຂາ ວິສິຂາ ສາຂາ, ຄຈ຺ຉາ ວຎ຺ຌາ ຊຏາ ຆຏາ.

ເຊຏ຺ຐາ ໂສຓ຺ຑາ ວິຕຓ຺ຑາ ຈ, ວຣຸຓາ ວນິຕາ ລຕາ.

ກຖາ ນິທ຺ທາ ສຸຘາ ຣາຘາ, ວາສນາ ສີສປາ ປປາ.

ປຠາ ສີມາ ຂມາ ຊາຍາ, ຂຕ຺ຕິຍາ ສກ຺ຂຣາ ສຸຣາ.

ໂທລາ ຕຸລາ ສິລາ ລີລາ, ລາເລ’ລາ ເມຂລາ ກລາ.

ວຬວາ’ ລມ຺ພຸສາ ມູສາ, ມຎ຺ຊູສາ ສຸລສາ ທິສາ.

ນາສາ ຊຸຓ຺ຫາ ຄຸຫາ ອີຫາ, ລສິກາ ວສຸຘາທໂຍ.

໘໘. ນມ຺ພາທີຫິ [ນມ຺ພາທີຫິ (ພຫູສຸ)].

ຄສຎ຺ເຎຫິ ອມ຺ພ, ອນ຺ນ, ອມ຺ມອິຈ຺ເຈເຕຫິ ຄສ຺ສ ເອ ນ ໂຫຕິ.

໘໙. ຣສ຺ໂສ ວາ.

ອມ຺ພາທີນໍ ຣສ຺ໂສ ໂຫຕິ ວາ ເຄ ປເຣ.

ໂຠຕິ ອມ຺ພ, ໂຠຕິ ອມ຺ພາ, ໂຠຕິ ອນ຺ນ, ໂຠຕິ ອນ຺ນາ, ໂຠຕິ ອມ຺ມ, ໂຠຕິ ອມ຺ມາ, ເສສໍ ກຎ຺ຎາສມໍ.

ເອຕ຺ຖ ວິເສສວິຘານມຸຈ຺ຈເຕ.

໙໐. ຕິ ສຠາປຣິສາຍ.

ສຠາປຣິສາຫິ ສ຺ມິໍໂນຕິ ໂຫຕິ. ‘ໂຆ ສ຺ສໍສ຺ສາສ຺ສາຍ ຕີສູ’ຕິ ສຸຕ຺ເຕນ ຕິມ຺ຫິ ຣສ຺ໂສ.

ສຠຕິ, ສຠາຍ, ສຠາຍໍ, ສຠາສຸ, ປຣິສຕິ, ປຣິສາຍ, ປຣິສາຍໍ, ປຣິສາສຸ, ຕມທ຺ທສ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ, ນິສິນ຺ນໍ ສມ຺ຫິ ປຣິສຕິ, ອິຕິ ຠຄວາ ຕສ຺ມິໍ ປຣິສຕິ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓໍ ກາຍໍ ວິວຣິ [ມ. ນິ. ໑.໓໕໙].

ນນ຺ທມາຕາ, ຣາຊຘີຕາອິຈ຺ຈາທີສຸ ‘ຆພ຺ຣຫ຺ມາທິຕ຺ເວ’ຕິ ຆສ຺ສ ເອຕ຺ຕໍ.

ອຈ຺ຉຣິຍໍ ນນ຺ທມາເຕ, ອພ຺ຠຸຕໍ ນນ຺ທມາເຕ [ອ. ນິ. ໗.໕໓], ໂຠຕິ ເທວຘີເຕ, ໂຠຕິ ສກ຺ຍຘີຕເຣ-ມຫາວຸຕ຺ຕິນາ ສມາເສ ສ຺ຍາທີສຸ ອາຣຕ຺ຕໍ ຣສ຺ສຕ຺ຕຎ຺ຈ. ລ຺ຕຸປຈ຺ຈຍນ຺ຕາ ປນ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຕີສຸ ລິງ຺ເຄສຸ ສມານຣູປາ ໂຫນ຺ຕິ, ‘‘ອຕ຺ຖຘມ຺ມໍ ປຣິປຸຈ຺ຉິຕາ ຈ ອຸຄ຺ຄເຫຕາ ຈ ຘມ຺ມານໍ ໂສຕາ ຈ ປຍິຣູປາສິຕາ ຈາ’’ຕິ ເຖຣີປາຬິ. ຕຖາ ກ຺ວຈິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາທິສທ຺ທາປິ. ຕໂມຂນ຺ຘໍ ປທາລຍໍ, ເອວໍ ທຸພ຺ຠາສິຕໍ ຠຓໍ ອິຈ຺ຈາທິ-ຕຕ຺ຖ ປທາລຍນ຺ຕິ ປທາລຍນ຺ຕີ, ຠຓນ຺ຕິ ຠຓນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.