໖໑. ຕຸໍຕາ

ນນຸ ຈ ຠາເວອິຕິ ຠວຕິນາຍໍ ຆຓນ຺ເຕນ ນິທ຺ເທໂສ ກຣີຍຕີຕິ ຠວຕິວິສໂຍວ ປຈ຺ຈຍຕ຺ຖນິທ຺ເທໂສ ກໂຕ ຠວຕິ, ຕໂຕ ຈ ຠວຕິໂນ ໂຍ ຠາໂວ ຕສ຺ມິໍເຍວ ວາຈ຺ເຈ ປຈ຺ຈໂຍ ສິຍາ, ໂສ ຈ ຠວຕິໂຕ ເຍວຸປ຺ປຊ຺ຊມາເນນ ປຈ຺ຈເຍນ ສກ຺ກາຠິຘາຕຸໍ ຕໂຕ ຕສ຺ມາວ ປຈ຺ຈເຍນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ມາ ກຖໍ ປຈິຕຸໍ ປາໂກ ຈາໂຄ ຣາໂຄຕິປຈາທີຫິຠວຕິ ຈ຺ຈາຫ- ‘ຠວນໍຠາໂວ ກິຣິຍາຘາຕ຺ວຕ຺ໂຖ’ຕິ.

ກິຣິຍາສາມຎ຺ຎຎ຺ຫິ ສພ຺ພຘາຕ຺ວຕ຺ຖານຸຄຕໍ ຠວຕິສ຺ສຕ຺ໂຖ, ເຕນ ກິຣິຍາສາມຎ຺ຎວາຈິນາຕ຺ຖນິທ຺ເທໂສ ກຣີຍມາໂນ ສພ຺ພຘາຕຸວິສເຍ ກໂຕ ຠວຕິ ຕສ຺ມາ ປຈາທີຫິປິ ຠວຕີຕ຺ຍຘິປ຺ປາໂຍ.

ນນຸ ຈາຕ຺ຣ ຕຸມາທໂຍ ຠາເວ ຠວນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ເຕ ນ ວິຎ຺ຎາຍເຕ ກິໍວິເສສິເຕ ຠາເວ ຕຸມາທໂຍ ຠວນ຺ຕິຈ຺ຈາຫ- ‘ຍໂຕ’ຈ຺ຈາທິ. ຕສ຺ສາຕິ ຘາຕຸໂນ. ໂຍ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ຠາໂວຕິ ໂຍ ວາຈ຺ໂຈ ຠາໂວ. ກຸໂຕຈ຺ຈາຫ- ‘ສມ຺ພນ຺ຘາ’ຕິ. ຕຸມາທີນໍ ຍາ ປກຕິ ຕາຍ ວາຈ຺ເຈເນວ ຠາເວນ ສຫ ສມ຺ພນ຺ຘາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຐາຕພ຺ພນ຺ຕິ ຠາເວ ຕພ຺ໂພ. ອຖ ກ຺ຣິຍາຍໍຕ຺ຍເນນ ຕພ຺ພາທ຺ຍຠິຫິຕສ຺ສ ທພ຺ພຣູປາປນ຺ນສ຺ສ ຠາວສ຺ສ ກຖໍ ຄຫຓໍຕ຺ຍາຫ- ‘ຍທິປິ’ຈ຺ຈາທິ. ສກນິສ຺ສຍກິຣິຍາພ຺ຍປເທໂສຕິ ທພ຺ພ ຣູປສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ນິສ຺ສຍຠູຕາຍ ກິຣິຍາຍ ພ຺ຍປເທໂສ ທຏ຺ຐຸໍ ຈກ຺ຂຸຈ຺ຈາໂທ ຠວນກິຣິຍາຍ ປຕີຍມານຕ຺ຕາ ຕຸມາທໂຍ ຠວນ຺ເຕວ.

ນນຸ ຈ ຕຸມາທີນໍ ຠາເວ ວິຫິຕຕ຺ຕາ ກິຣິຍາເຍວ ປຘານຕ຺ຕນ຺ຕິ ກມ຺ມ ກາຣກໍ ນປ຺ປຕີຍເຕຕິ ກຖໍ ‘ກຏໍ ກາຕຸໍ ຄຈ຺ຉຕີ’ຕິ ສິຍາຈ຺ຈາ ສງ຺ກິຍ ປຏິປາເທຕຸມາຫ- ‘ຍທິປິ’ຈ຺ຈາທິ. ຘາຕ຺ວຕ຺ຖກໂຕ ກິຣິຍາສງ຺ຂາເຕນ ຘາຕ຺ວຕ຺ເຖນ ກໂຕ. ອຕ຺ຖີຕິ ອິມິນາ ຍຕ຺ຖ ‘ສຸປ຺ຍເຕ ເທວ ທຕ຺ເຕເນ’ຈ຺ຈາໂທ ນຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ນ ກມ຺ມມ຺ປຕີຍເຕຕິ ທສ຺ເສຕິ.

‘‘ອິຈ຺ຉຕ຺ເຖສຸ ສມານກຕ຺ຕຸເກສຸ ຕເວຕຸໍ ວາ’’ຕິ (໔-໒-໑໒) ກຈ຺ຈາເນນ ອຕທຕ຺ຖາຍມ຺ປິກິຣິຍາຍໍ ຕຸມາທໂຍ ຍຖາສິຍຸນ຺ຕິ ວິສຸໍ ສຸຕ຺ຕິຕໍ, ເຕນາຫ- ‘ອິຈ຺ຉຕ຺ເຖສ຺ມິ’ຈ຺ຈາທິ. ຍຖາ ‘ໂຠຕ຺ຕຸໍ ປຈຕີ’ຕ຺ຍາໂທ ໂຠຊນກິຣິຍາ ປໂຍຊນາ ປຈນກິຣິຍາ ໂຫຕິ, ເນວເມຕ຺ຖ ຕປ຺ປ ໂຍຊນາ ອິຈ຺ຉາ… ປຈນກິຣິຍາຍວິຍຕປ຺ປໂຍຊນຕ຺ຕາຠາວໂຕຕິ ອຍມສ຺ສາຘິປ຺ປາໂຍ. ປຸເນຈ຺ຈາທິນາ ວຸຕ຺ຕານິຏ຺ຐປາຕສ຺ສາສງ຺ກໍ ວິຣຈຍມາຫ- ‘ອຕທຕ຺ຖາຍມ຺ປິ’ຈ຺ຈາທິ.

ອິຈ຺ຉຕ຺ຖສ຺ສ ຘາຕຸໂນ ປໂຍຄາຕິ ອິມິນາ ‘ອິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ກໂຣຕີ’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຈ຺ຉນ຺ໂຕຕິ ອິຈ຺ຉຕ຺ຖສ຺ສ ຘາຕຸໂນ ປໂຍຄຕ຺ຖເມວ, ນ ອິຈ຺ຉາຍ ປໂຍຊນໍ ກຣຓນ຺ຕິ ທີເປຕິ. ເທວທຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊມານມິຈ຺ຉຕີເຕຕ຺ຖ ໂຠຕ຺ຕຸນ຺ຕິ ນ ໂຫຕິ ສມານກຕ຺ຕຸເກສູຕິ ວຈນໂຕ, ໂຠຊນສ຺ສ ເທວທຕ຺ໂຕ ກຕ຺ຕາ, ອິຈ຺ຉຕິສ຺ສ ອຎ຺ໂຎເຍວາຕິປິ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ວິສຸໍ ປໂຍຊນໍ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ- ‘ເທວທຕ຺ຕ’ມິຈ຺ຈາທິ.

ອິຈ຺ຉຕິສ຺ສາຕິ’ເທວທຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊມານມິຈ຺ຉຕີ’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຈ຺ຉຕີຕິ ວຸຕ຺ຕອິສິສ຺ສ. ສາຘນໍ ‘ເທວທຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊມານ’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕກມ຺ມສງ຺ຂາຕໍ ອຕ຺ໂຖ ປໂຍຊນໍ ຍສ຺ສ ໂສ ສາຘນຕ຺ໂຖ-ອິຈ຺ຉຕິ. ຕສ຺ສ ຠາໂວ ຕຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ. ກມ຺ມເມວິຈ຺ຉາຍ ປໂຍຊນຠາເວ ຐິຕນ຺ຕິ ຠາໂວ. ນິຣຕ຺ຖກນ຺ຕິ ເອຕທຕ຺ຖເມວ ສມານກຕ຺ຕຸກຄ຺ຄຫຓໍ ກຕໍ ຕຎ຺ຈ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ປສງ຺ຄາຠາວາ ນິຣຕ຺ຖກນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ສກາທ຺ຍຕ຺ເຖສຸ ຘາຕູ ສູປປເທສຸ ຘາຕຸ ມຕ຺ຕາ ຕຸມາທໂຍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕເຣນ ວິຫິຕາ ປາຓິນິເຍຫິ, ເຕນາຫ- ‘ສກາທິຘາຕຸປ຺ປໂຍເຄ’ຕິອາທິ. ສິທ຺ຘາຕິ ຕຸມາທໂຍ ສິທ຺ຘາ. ຠຸຊິກິຣິຍຕ຺ຖາຕິ ຠຸຊິກິຣິຍາ ອຕ຺ໂຖ ຍສ຺ສາ ສຕ຺ຕິຍາ ສາ ຠຸຊິກິຣິຍຕ຺ຖາ ປຕີຍເຕ. ປຕີຍ ມານຕ຺ເຕ ກາຣຓມາຫ- ‘ອສໂຕປິ ຫິ’ຈ຺ຈາທິ. ປເຣເຫຕ຺ຖ ອກິຣິຍຕ຺ໂຖປປທຕ຺ໂຖ ປຸນາຣພ຺ໂຠຕິ ວຓ຺ຓິຕໍ. ຕເທຕໍ ວິຆຏຍິຕຸມາຫ- ‘ເຕເນ’ຈ຺ຈາທິ. ປເຣສມຍມຘິປ຺ປາໂຍ ‘‘ສກ຺ໂກຕິ ໂຠຕ຺ຕຸໍຕ຺ຍາໂທ ໂກສລ຺ຍໍ ຄມ຺ຍເຕ. ຄິລາຍຕິ ໂຠຕ຺ຕຸໍຕິ ຕທສຕ຺ຕິ. ຆຏເຕ ໂຠຕ຺ຕຸໍຕ຺ຍາໂທ ໂຍຄ຺ຍຕາ. ອາຣຠເຕ ໂຠຕ຺ຕຸໍຕ຺ຍາໂທຠຸຊິສ຺ເສ ວາທ຺ຍວຕ຺ຖາກິຣິຍນ຺ຕຣໍ. ລຠເຕ ໂຠຕ຺ຕຸໍຕິ ອປ຺ປຈ຺ຈກ຺ຂານໍ. ອຕ຺ຖິ ໂຠຕ຺ຕຸນ຺ຕິອາທີສຸ ສມ຺ຠວມຕ຺ຕໍ. ວຏ຺ຏຕິ ໂຠຕ຺ຕຸໍຕ຺ຍາໂທ ໂທສາ ຠາໂວ ຄມ຺ຍເຕ. ສກ຺ໂກຕິຈ຺ຈາທິໂນ ອຸປປທສ຺ສ ໂຠຊນາທິກິຣິຍຕ຺ຖຕາ ນ ຄມ຺ຍເຕ ຕສ຺ມາ ອກິຣິຍຕ຺ເຖສຸປິ ສກາທີສູປປເທສຸ ຕຸມາທໂຍ ຠວນ຺ຕີ’’ຕິ.

ປຕີຍມາເນສ຺ວປ຺ເຍເຕສ຺ວຕ຺ຖນ຺ຕເຣສຸ ຕາທຕ຺ຖິຍມຕ຺ຖິເຍວາຕິ ປຸພ຺ເພນ ວິຫິຕສ຺ສ ຕຸມາທິໂນຕ຺ຣ ນ ພາເຘຕິ ທສ຺ເສຕຸມາຫ- ‘ຍທິປິ’ຈ຺ຈາທິ. ຕາທຕ຺ຖິຍມຕ຺ຖິເຍວາຕິ ໂຠຊນກິຣິຍຕ຺ຖຕາ ສກ຺ໂກຕິອາທີນໍ ອຕ຺ຖິ ເຍວາຕິ ອຕ຺ໂຖ ສິທ຺ຘາເຍວ ‘‘ຕຸໍຕາເຍ’’ຈ຺ຈາທິນາ. ອລມຕ຺ຖວິສິຏ຺ເຐສຸ ປຣິຍຕ຺ຕິວຈເນສູປປເທສຸ ຘາຕຸໂຕ ຕຸມາທໂຍ ວິຫິຕາ ປເຣຫິ, ຕຕ຺ຖາຫ ‘ອລມຕ຺ຖວິສິຏ຺ເຐ’ອິຈ຺ຈາທິ. ປຫຸສທ຺ທມ຺ປິ ອນ຺ໂຕຄຘໍ ກຕ຺ວາ ‘ສມຕ຺ຖາທີ’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຠວຕິສ຺ສ ສມ຺ຠໂວ ‘‘ປຸພ຺ເພກກຕ຺ຕຸການ’’ນ຺ຕິ (໕-໖໓) ເອຕ຺ຖ ພ຺ຍາຂ຺ຍາຍິສ຺ສເຕ. ອຠິມຕາຕິ ກຈ຺ຈາຍເນນ ‘‘ອຣຫສກ຺ກາທີສຸ ເຈ’’ຕິ (໔-໒-໑໓) ຈສທ຺ເທນ ອຠິມຕາ ອິມສ຺ສາຕິ ‘ກາໂລ ໂຠຕ຺ຕຸໍ’ຕິອາທິໂນ. ຍຖາ ໂຠຕ຺ຕຸມໂນຕິອາທິນາ ປເຣສມ຺ປິ ອຍເມວ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິກ຺ກໂມຕິ ທີເປຕິ. ອພ຺ຍຠິຈາຣໂຕຕິ ອວິນາຠາວໂຕ, ຠວຕິ ໂຠຊນໍ ຠາໂວຕິ ໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊນໍ ຠາໂວ ຠວຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນຕຸຄມິສ຺ສກິຣິຍາຕທຕ຺ຖາຕິ ຄມນກິຣິຍາ ໂຠຊນຕ຺ຖາ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ຖສທ຺ໂທຫ຺ຍຍໍ ປໂຍຊນວຈໂນ ຍຎ຺ຈ ຍມຸທ຺ທິສ຺ສ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕໍ ຕສ຺ສ ປໂຍຊນໍ ຠວຕິ. ນຈາຍໍ ໂຠຊນມຸທ຺ທິສ຺ສ ຄມິສ຺ສຕິ, ກິຎ຺ຈຣຫິ ກາຣິຍນ຺ຕຣໍ, ເກວລໍ ເຕນ ນິມິຕ຺ເຕນ ສມ຺ຠາວີຍເຕ. ຍທາ ຕຸ ໂຠຊນຕ຺ຖເມວາຣພ຺ຠເຕ ຄມນກິຣິຍາ, ຕທາ ຠວຕ຺ເຍວ’ຄມິສ຺ສຕິ ໂຠຕ຺ຕຸ’ນ຺ຕິ.

ຕຸໍວິສເຍ ຓໂກປິ ວິຫິໂຕ ປາຓິນິເຍຫິ, ຕຕ຺ຣາຫ- ‘ກາຣໂກ ວຊຕິ’ຈ຺ຈາທິ. ປຣິຫາຣມາຫ- ‘ປຸພ຺ເພ’ຈ຺ຈາທິນາ. ‘ກຕ຺ຕຣິລ຺ຕຸ’ຈ຺ຈາທິນາ ໂຍຍໍ ຓໂກ ຕີສຸປິ ກາເລສຸ ສາມຎ຺ເຎນ ວິຫິໂຕ, ກ຺ຣິຍຕ຺ຖາ ຍໍ ກ຺ຣິຍາຍໍ ອຸປປເທ ກຕ຺ຕຸໂນ-ຠິຘານໍ ສິທ຺ຘໍ, ນ ຈາສ຺ສ ວິເສສວິຫິເຕນ ຕຸໍປຈ຺ຈເຍນ ພາຘາ ຠິນ຺ນຕ຺ຕາ, ຕຸໍປຈ຺ຈຍສ຺ສ ຫິ ຠາເວ ວິຘານໍ ຓກສ຺ສ ຕຸ ກຕ຺ຕຣີຕິ. ປຸພ຺ພຓເກເນວ ສິທ຺ເຘປິ ລ຺ຕ຺ວາທິນິວຕ຺ຕິຍາ ໂສ ວິເຘຍ຺ໂຍວ, ໂນ ເຈ ລ຺ຕ຺ວາທໂຍປິ ສິຍຸນ຺ຕິ ໂຈທກປ຺ປສງ຺ຄມາສງ຺ກິຍາຫ- ‘ນເຈວ’ມິຈ຺ຈາທິ. ອວຄມາຠາວເມວ ຜຸຏຍິຕຸມາຫ- ‘ນຫິໍ’ຈ຺ຈາທິ. ຫິ ຍສ຺ມາຕ຺ຍຕ຺ເຖ ໂຍ ເອໂສ ວຊຕິ ໂສ ກຕ຺ຕາ, ໂຍ ເອໂສ ວຊຕິ ໂສ ວິກ຺ຂິໂປຕ຺ຍຍມຕ຺ໂຖ-ຕ຺ຣ ຄມ຺ຍເຕ, ນ ປນ ເຕຫິ ຕາທຕ຺ຖິຍໍ ຄມ຺ຍເຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂຈທໂກ ລ຺ຕ຺ວາທີຫິ ສາມ຺ຍມາປາທຍິຕຸໍ ສາມຣິສໍ ວຸຕ຺ຕວິຘິເນວາປ຺ປຕ຺ຕິໍ ຓກສ຺ສາປ຺ຍາຫ- ‘ຓໂກປິ’ຈ຺ຈາທິ. ອຄຕ຺ຖໍ [ອປກຕຕ຺ຖໍ (ໂປຕ຺ຖເກ)] ຍທິປິ ຓເກນ ຕາທຕ຺ຖິຍໍ ນ ຄມ຺ຍເຕ ປກຣຓໂຕ ຄມ຺ຍເຕຕິ ຓໂກ ຠວິສ຺ສຕີຕ຺ຍາສງ຺ກິຍ ໂຈທໂກ ອາຫ- ‘ອເຖ’ຈ຺ຈາທິ. ປຸພ຺ເພຈ຺ຈາທິນາ ວຸຕ຺ໂຕ-ຍໍ ‘ຓໂກ ນ ວິເຘຍ຺ໂຍ’ຈ຺ຈສ຺ສ ນ ປຣິຫາໂຣ… ໂສຕ຺ຕຣຕ຺ຕາ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ, ກິນ຺ຕຸ‘ຕສ຺ມາ ເນວິ’ຈ຺ຈາທິນາ ອິມິນາ ວຸຈ຺ຈມາໂນວປຣິຫາໂຣຕິວິຎ຺ຎາຕພ຺ພໍ. ຕເທວໍລ຺ຕ຺ວາທີນມ຺ປິປຕ຺ຕິໂຕຓກລ຺ຕ຺ວາທີຫິ ຕາທຕ຺ຖິຍານວຄເມ ວິນິຈ຺ຉິເຕ ຕາທຕ຺ຖິຍວິເສເສນ ເຕສໍ ສມ຺ຠໂວຕິ ອນຕ຺ຖກໍ ‘‘ຓກສ຺ສ ກິຣິຍຕ຺ໂຖປປທສ຺ສວິຘານໍ ລ຺ຕ຺ວາທິປຏິເສຘນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ວາກ຺ຍກາຣວຈນນ຺ຕິ ສຕ຺ຖກາໂຣ ນິຄມຍມາຫ- ‘ຕສ຺ມາ’’ຈ຺ຈາທິ. ຠວຕຸ ປກຣຓໂຕວ [ຈາປຈ຺ຈຍໂຠວ] ຕາທຕ຺ຖິຍາວຄໂມ, ຕຖາປິຓໂກ ປໂຣ ວິເຘຍ຺ໂຍຕ຺ຍຘິປ຺ປາເຍນາຫ- ‘ອຖາປິ’ຈ຺ຈາທິ. ຄຕຕ຺ຕໍ. ຠວິສ຺ສຕິ ກາເລ ກ຺ຣິຍຕ຺ຖາຍໍ ກ຺ຣິຍາຍມຸປປເທ ຠາເວ ຈ ຓປ຺ປຈ຺ຈຍາທໂຍ ວິຫິຕາ, ຕຕ຺ຣາຫ- ‘ປາກາຍ ວຊຕິ’ຈ຺ຈາທິ. ອວິຫິເຕສຸປິ ຕາທຕ຺ຖິຍາ ສິທ຺ຘເມເວຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.