ປຎ຺ຈມກຓ຺ຑ

໑. ຕິຊ

ຂມາວີມໍສາສູຕິ ປກຕິວິເສສນເມວ ກຖມິຈ຺ຉິຕນ຺ຕິ ອາຫ- ‘ສມ຺ພນ຺ຘສ຺ສິ’ຈ຺ຈາທິ, ປທານມຎ຺ຎມຎ຺ຎສມ຺ພນ຺ຘສ຺ສ ປຸຣິສາຘີນຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ປກຕິ ວິເສສນນ຺ຕິ ຕິຊມາຫ ສທ຺ທານໍ ວິເສສນໍ, ກິມ຺ປນ ປກຕິວິເສສເນ ຜລ ມິຈ຺ຈາຫ- ‘ປກຕິວິເສສໂນປາທານ’ມິຈ຺ຈາທິ. ຍຊ຺ຊຕ຺ຣ ‘ຂມາວີມໍສາສູ’ຕິ ປກຕິວິເສສນໍ, ກສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ຈຣຕິ ຂສາ ວິຘີຍນ຺ຕິຈ຺ຈາຫ- ‘ອຕ຺ຖນ຺ຕຣສ຺ສາ ນິທ຺ເທສາ’ອິຈ຺ຈາທິ. ອຕ຺ຖນ຺ຕຣສ຺ສາຕິ ນິສານາທິອຕ຺ຖນ຺ຕຣສ຺ສ. ‘‘ສຸຕານຸມິເຕສຸ ສຸຕສມ຺ພນ຺ໂຘວ ພລວາ’’ຕິ ປຣິຠາສມຸປລກ຺ເຂຕິ ‘ສຸຕານຸມິຕານ’ມິຈ຺ຈາທິນາ. ເຕເນວາຕິ ກິຣິຍາຣູປາສຸ ຂມາວີມໍສຸ ຂສານໍ ວີຘາເນເນວ, ສກຕ຺ເຖ ວິຘາເນເນຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕິຕິກ຺ຂກິຣິຍຕ຺ຕາຕິ ອິມິນາ ປເຣສໍ ວິຍ ຂາທ຺ຍນ຺ຕານໍ ຘາຕຸສຎ຺ຎາວິຘານ ມນຕ຺ຖກນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ຕິຕິກ຺ຂາ ຂມາ, ຕິຕິກ຺ຂຕິ ຂມຕິ, ວີມໍສາ ອຸປປຣິກ຺ຂາ, ວີມໍສຕິ ອຸປປຣິກ຺ຂຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸຕ຺ເຕ ຕິຊອິຕິ ນິທ຺ເທສາ ຠູວາທິກສ຺ສ ຄຫຓໍ. ນິຈ຺ຈຓ຺ຍນ຺ຕສ຺ສ ຈຸຣາທິກສ຺ສ ຫິ ຕາທິເສ ປໂຍຊເນ ສຕິ ພຫຸລໍ ວິຘີຍມາເນປິ ນິຈ຺ຈຕ຺ຕມຕ຺ຕໂນ ນາຕິວຕ຺ຕຕິ. ອຖວາ ຈຸຣາທິມາເນນາພ຺ຍຠິຈາຣິນາ ສາຫຈຣິຍາ ຕິໂຊປິ ຈຸຣາທິໂກວ, ຕໍ ຍຖາ ‘ຄາວສ຺ສ ທຸຕິເຍນາຕ຺ໂຖ’ຕິ. ວຸຕ຺ເຕໂຄເຍໂວປາທີຍເຕ, ນາສ຺ໂສ, ນ ຄທ຺ຣໂຠ. ກທາຈິ ປນ ອສ຺ສາທິໂນປິ ທຸຕິຍສ຺ສ ຄຫຓໍ ສິຍາ ອຕ຺ຖປ຺ປກຣຓາ ທິປ຺ປຠາວໂຕ.

ນນຸ ຈ ວີມໍສາຍໍ ສປ຺ປຈ຺ຈຍວິຘານ ມນຸປປນ຺ນມິຕເຣຕຣນິສ຺ສຍໂທສ ທຸຏ຺ຐຕ຺ຕາ, ຕຖາຫິ ສິທ຺ເຘ ວີມໍສາສທ຺ເທ ສປ຺ປຈ຺ຈໂຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊເຕ, ສຕິ ຈ ຕສ຺ມິໍ ວີມໍສາຕິ ຣູປໍ ສມ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອິຕເຣຕຣນິສ຺ສໂຍ, ອິຕເຣຕຣ ນິສ຺ສຍານິ ຈ ກາຣິຍານີ ໂນປກປ຺ປນ຺ຕີຕິ ເຕນາຫ- ‘ອນຸວາທຣູປານ’ມິຈ຺ຈາທິ. ອນາທິກາລສໍສິທ຺ຘສທ຺ທານຸວາໂຕ ນຕ຺ຖິ ອິຕເຣຕຣນິສ຺ສໂຍ ໂທໂສຕິ ຠາໂວ. ປໂຍຊກພ຺ຍາປາຣຓິປ຺ປຈ຺ຈຍາຠາເວ ເຕຊເຕຕິ ຣູປໍ.

໒. ກິຕາ

ປຸພ຺ເພວິຍ ປກຕິວິເສສນາທີຕ຺ຍເນນ ‘‘ສມ຺ພນ຺ຘສ຺ສ ປຸຣິສາຍຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘ຕິກິຈ຺ຉາສໍສເຍສູ’ຕິ ປກຕິວິເສສນນ຺ຕິ ອາຫ- ‘ຕິກິຈ຺ຉາຍ’ມິຈ຺ຈາທິ’ຕ຺ຍາທິກໍ ສພ຺ພໍ ຍຖາໂຍຄເມຕ຺ຖາປິ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕ຺ຍຕິທິສຕິ. ວິສ຺ສຕ຺ໂຖຕິ ວິສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ກິມິຕ຺ຖໍ ຉປ຺ປຈ຺ຈຍນ຺ຕສ຺ເສວ ທ຺ວິໂຘທາຫຣຓນ຺ຕ຺ຍາສງ຺ກິຍາຫ- ‘ອຕ຺ຖເຠທາ ທ຺ວິໂຘທາຫຣຓ’ນ຺ຕິ. ນິເກໂຕ ນິວາໂສ, ສງ຺ເກໂຕ ລກ຺ຂຓໍ.

໓. ນິນ຺ທາ

ນິນ຺ທ=ຄຣຫາຍໍ ຕໂຕ ‘‘ອິຕ຺ຖິຍມຓຕ຺ຕິກຍກ຺ຍາ ເຈ’’ຕິ (໕-໔໙) ອປ຺ປຈ຺ຈເຍ ຕໂຕ ‘‘ອິຕ຺ຖິຍມຕ຺ວາ’’ຕິ (໓-໒໖) ອາປ຺ປຈ຺ຈເຍ ຣູປໍ. ພນ຺ຘຕີຕິ ພຘໂກ.

໔. ຕຸໍສ຺ມາ

ຕຸໍສ຺ມາຕີຫ ປຈ຺ຈຍຄ຺ຄຫຓມາຈິກ຺ຂຕິ ‘ຕຸໍຕາເຍ’ຈ຺ຈາທິນາ. ຕໂຕ ເຈຕິ ຍໂຕ ຕຸໍສ຺ມາຕິ ປຈ຺ຈຍສ຺ເສວ ຄຫຓໍ ຍໂຕ ຈ ວິເສສນ ນິທ຺ເທໂສ, ຕໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຈ຺ຈຍຄ຺ຄຫເຓ ຕທາທິຄ຺ຄຫຓໍ ວິຎ຺ຎາຍເຕ… ‘‘ປຈ຺ຈຍຄ຺ຄຫເຓ ຍສ຺ມາ ໂສ ວິຫິໂຕ ຕທາທິໂນ ຄຫຓ’’ນ຺ຕິ ຎາຍໂຕ. ວິເສສນຕ຺ເຕນ ວຕ຺ຕຸມິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ ຕທນ຺ຕຄ຺ຄຫຓໍ… ‘‘ວິຘິພ຺ພິເສສນນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ (໑-໑໓) ວຈນາຠິ ມນສິ ນິຘາຍາຫ- ‘ຍໂຕ ກິຣິຍຕ຺ຖາ’ອິຈ຺ຈາທິ. ໂສ ກິຣິຍຕ຺ໂຖ ອາທິ ຍສ຺ສ ສມຸທາຍສ຺ສ ໂສ ຕທາທິ ໂສ ປຈ຺ຈໂຍນ຺ເຕ ຕສ຺ສ (ໂສ ຕທນ຺ໂຕ). ຕທາທິຕທນ຺ຕສມຸທາຍວິເສສສ຺ສ ຄຫຓໍ, (ນຕຸ) ຕທນ຺ຕມຕ຺ຕສ຺ເສ ຕ຺ຍຕ຺ໂຖ. ນນຸ ຈ ຕຸໍສ຺ມາອິຕິ ວິເສສນຕ຺ເຕນ ວຕ຺ຕຸມິຈ຺ຉິເຕ ຠວຕຸ ‘‘ວິຘິພ຺ພິເສສນນ຺ຕສ຺ເສ’’ຕິ ຕທນ຺ຕຄ຺ຄຫຓໍ ປຈ຺ຈຍຄ຺ຄຫເຓ ຕຸ ກຖໍ ຕທາທິໂນ ຄຫຓໍ ວຈນາຠາວໂຕຈ຺ຈາຫ- ‘ຕທວິນາຠາວິຕ຺ຕາ’ຕິ. ຍໂຕ ວິຫິໂຕ ເຕນ ວິນາ ນ ຠວຕິ ສີເລເນຕິ ຕທວິນາຠາວີ ຕສ຺ສ ຠາໂວ ຕສ຺ມາ. ອິມາຍ ຍຸຕ຺ຕິຍາ ວິຎ຺ຎາຍເຕ-ຕ຺ໂຖ, ຍມາຂ຺ຍາຍເຕ ‘ປຈ຺ຈຍຄ຺ຄຫເຓ ຍສ຺ມາ ໂສ ວິຫິໂຕ ຕທາທິໂນ ຄຫຓ’ນ຺ຕິ. ຠວຕ຺ເວວໍ ຕທາທິໂນ ຕທນ຺ຕສ຺ສ ຈ ຄຫຓໍ, ຕໂຕ ກິປ຺ຜລໍຕ຺ຍາຫ- ‘ເຕເນ’ຈ຺ຈາທິ.

ສປາທິໂຕຕິ ປາທິສຫິຕໂຕ. ຂ ຉ ສຸປ຺ປຕ຺ຕາຠາວາຕິ ຂ ຉ ສານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຠາວາ. ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣສ຺ເສວ ຕຸໍປ຺ປຈ຺ຈຍນ຺ຕສ຺ສ ປກຕິຠາເວນ ຄຫຓາ ສປາທິໂຕ ຂ ຉ ສານມນຸປ຺ປຕ຺ຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ວິປຸພ຺ພາ ‘ຊິ-ຊເຍ’ອິຈ຺ຈສ຺ມາ ຕຸໍປຈ຺ຈຍນ຺ຕາ ‘ວິເຊຕຸມິຈ຺ຉຕີ’ຕິ ອຕ຺ເຖ ‘‘ຕຸໍສ຺ມາ’’ອິຈ຺ຈາທິນາ(ໂສ), ຕຸໍສ຺ສຈ ໂລໂປ, ເນມິຕ຺ຕິເກ ເອກາເຣ ນິວຕ຺ເຕ ‘ຊິສ ຊິສ ອິຕິ ທ຺ວິຕ຺ເຕ ອນາທິພ຺ຍຎ຺ຊນໂລໂປ ‘‘ຊິຫຣານໍ ຄີ’’ຕິ (໕-໑໐໒) ຄີ. ຊິຄີສປ຺ປກຕິໂຕ ‘‘ຠູເຕ ອີອູໍ’’ອິຈ຺ຈາທິນາ (໖-໔) ອີ. ຕສ຺ມິໍ ອຎ. ‘‘ອາ ອີ ອູ ມ຺ຫາ ສ຺ສາ ສ຺ສມ຺ຫານໍ ວາ’’ຕິ (໖-໓໓) ອີສ຺ສ ຣສ຺ເສ ພ຺ຍຊິຄີສິ. ຍທິ ຕຸ ສປາທິໂຕ ສສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ສິຍາ, ຕທາ ພ຺ຍຊິຄີສີຕິ ເອຕ຺ຖ ທ຺ວິພ຺ພຈນໍ ກຣີຍມານໍ ສປ຺ປຈ຺ຈຍນ຺ຕສ຺ສ ປຐມສ຺ເສກສ຺ສຣສ຺ສ ທ຺ວິພ຺ພຈນໍ ຠວຕີຕິ ‘‘ຂ ຉ ສານ’’ມິຈ຺ຈາທິນາ (໕-໖໙) ວິຊິຍ ອິຕິ ສມຸທາເຍ ອາທິຠູຕສ຺ສ ວິສທ຺ທສ຺ສ ສິຍາ ອີມ຺ຫິ ຈ ວິຫິເຕ ສປາທິໂນ ປກຕິຠາໂວຕິ ວິສທ຺ທ ປຸພ຺ເພ ອຎາຄໂມ ສິຍາ, ຕໂຕ ຈ ອວິວິຊິສີຕິ ອນິຏ຺ຐມ຺ປສຊ຺ເຊຍ຺ຍ.

ຕຸໍສ຺ມາ ອິຈ຺ຉາຍນ຺ຕິ ຈ ປກຕິປ຺ປຈ຺ຈຍຕ຺ຖານມຸປທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ເຕນ ສຠາວ ລິງ຺ເຄນ ຂ ຉ ສປ຺ປຈ຺ຈຍາ ຕທນ຺ໂຕ ຈ ອນຸມິໂຕ ນ ປນ ຕຸໍ, ຕຸມິຫ ສຸໂຕຕິ ອາຫ- ‘ນ ຕທນ຺ໂຕ, ນາປິ ຉ ຉສາ’ຕິ. ຊິຆຈ຺ຉາອິຈ຺ຈຕ຺ຣ ທ຺ວິຕ຺ເຕ ປຸພ຺ພສ຺ສ ຆສ຺ສ ‘‘ຈຕຸຕ຺ຖ ທຸຕິຍານໍ ຕຕິຍປຐມາ’’ຕິ (໕-໗໘) ໂຄ. ຕສ຺ສ ‘‘ກວຄ຺ຄຫານໍ ຈວຄ຺ຄຊາ’’ຕິ (໕-໗໙) ໂຊ. ປາຓິນິນາປີຫ ສປ຺ປຈ຺ຈຍ ວິຘາຍເກ ສຸຕ຺ເຕ ວາກ຺ຍມ຺ປິ ຍຖາ ສິຍາຕິ ວາວຈນໍ ກຕໍ, ຕທຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ນິຣາກຕ຺ຕຸມາຫ- ‘ວາກ຺ຍມ຺ປິ’ຈ຺ຈາທິ. ປກຕ຺ຍາທິຕ຺ຍຕ຺ຣ ອາທິ ສທ຺ເທນ ອຕ຺ຖວິເສໂສ ຄເຫຕພ຺ໂພ, ປກຕິ ວິເສໂສ ຕຸມນ຺ໂຕ, ອິຈ຺ຉຕ຺ໂຖ-ຕ຺ຖວິເສໂສ. ອິທໍ ລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ‘‘ຕຸໍສ຺ມາ ໂລໂປ ຈິຈ຺ຉາຍໍ ເຕ’’ອິຕິ ອິທໍ ລກ຺ຂຓໍ. ນິໂຍຄໂຕຕິ ນິຍເມນ. ອາສງ຺ກາຍມຸປສງ຺ຂ຺ຍານ’’ນ຺ຕິ (໓-໑-໗) ວາກ຺ຍກາເຣນ ວຸຕ຺ຕໍ ນິຣາກຕ຺ຕຸມາຫ- ‘ອາສງ຺ກາຍ’ມິຈ຺ຈາທິ.

ອເຈຕນຕ຺ຕາ ກູລສ຺ສ ອິຈ຺ຉາຍາສມ຺ຠໂວຕິ ‘ກູລປ຺ປຕິຕຸມິຈ຺ຉຕີ’ຕິ ວາກ຺ຍເມເວຈ຺ຉາປກາສນມສິທ຺ຘໍ, ເຕນາສິທ຺ເຘນ ວາກ຺ເຍນາສິທ຺ຘານໍ ຂ ຉ ສານໍ ສາຘນໍ ອສິທ຺ເຘນາສິທ຺ຘສາຘນໍ. ອິຈ຺ຉາວຈນິຈ຺ຉາຕິ ອິຈ຺ຉາຍ ວຕ຺ຕຸມິຈ຺ຉາ. ອິຈ຺ຉາຍປວຕ຺ຕິໂຕ ອຸປລທ຺ຘີຕິ ອິຈ຺ຉາຍ ອຸປລທ຺ຘິ ອຸປາລມ຺ໂພ ປຣິຊານນໍ ປວຕ຺ຕິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຈຕນາວຕິຈາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ຕສ຺ມາ ເຈຕນາວຕິ ປວຕ຺ຕິໂຕ ອຸປລທ຺ຘິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕທປເທເສ ນາເຈຕເນປິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘ໂຍເປສາ’ຕິອາທິມາຫ. ເທວທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊຸ ຂີລາທິປາຓິນາ ອຸຍ຺ໂຍໂຄ, ກູເລ ມຕ຺ຕິກາວິກີຣຓາທິ. ຣຊ຺ຊຸ ຄຸໂຓ. ຂີໂລ [ກີລ (ປຎ຺ຈິກາ)] ສໍກ຺ວາທິ.

ປຸໂລ ຕິຓາທີນໍ ສງ຺ຆາໂຕ. ສາ ສຸນໂຂ ມິມຣິສຕີຕິ ມຣ=ປາຓຈາເຄ’ອິຈ຺ຉາຍໍ ຕຸມນ຺ຕາ ໂສ. ‘‘ຎິ ພ຺ຍຎ຺ຊນສ຺ເສ’’ຕິ (໕-໑໗໐) ຎິ. ທ຺ວິຕ຺ເຕ ປຸພ຺ພໂຕ-ຎ຺ຎສ຺ສ ໂລໂປ ‘‘ຂ ຉ ເສສ຺ວີ’’ຕິ (໕-໗໖) ທ຺ວິຕ຺ເຕ ປຸພ຺ພສ຺ສາສ຺ສ ອິມິມຣິສຕິ. ຕຖາ ປິປຕິສຕີຕິ ‘ປຕປຖ=ຄເມນ’ ອິຈ຺ຈສ຺ສ. ສາ ມິມຣິສຕີຕິ ສຕິປິ ສເຈຕນຕ຺ເຕ ວິສຕ຺ຕຊີວິຕສ຺ສ ສຸນຂສ຺ສ ມຣຓິຈ຺ຉາ ສມ຺ຠວຕີຕິ ປຏິປາທິຕໍ. ‘‘ອິຈ຺ຉາສນ຺ຕາ ປຏິເສໂຘ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ’’ຕິ (໓-໑-໗) ປາຓິນີຍວາຕ຺ຕິກກາເຣນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕນ຺ນິຣາກຕ຺ຕຸມາຫ- ‘ພຸຠຸກ຺ຂິຕຸ’ມິຈ຺ຈາທິ. ຊາຕິປທຕ຺ຖນິສ຺ສເຍນ ນິວຸຕ຺ຕິມ຺ປຏິປາທຍມາຫ- ‘ຊາຕິປທຕ຺ເຖ’ຈ຺ຈາທິ. ອິຕໂຣ ອິຈ຺ຉຕ຺ໂຖ.

໕. ອີໂຍ

ກຣີຍຕິ ສມ຺ພນ຺ຘີຍຕີຕິ ກມ຺ມໍ. ຕຎ຺ຈ ນາມ ຊາຕິ ຄຸຓກິຣິຍາທພ຺ພ ສມ຺ພນ຺ຘໂຕ ປຎ຺ຈຘາ ຠວຕິ. ຕຕ຺ຖ ນາມກມ຺ມໍ’ ຑິຕ຺ໂຖ ຑວິຕ຺ໂຖຕິ ນາເມນ ປິຓ຺ຑສ຺ສ ສມ຺ພນ຺ຘາ. ຊາຕິກມ຺ມໍ ໂຄອສ຺ໂສຕິ ໂຄຕ຺ຕາທິຊາຕິຍາ ປິຓ຺ຑສ຺ສ ສມ຺ພນ຺ຘາ. ຄຸຓກມ຺ມໍ ສຸກ຺ໂກນີໂລຕິ ສຸກ຺ກາທິນາ ຄຸເຓນ ທພ຺ພສ຺ສ ສມ຺ພນ຺ຘາ. ກິຣິຍາກມ຺ມໍ ປາຈໂກ ປາຍໂກຕິ ປາຈກາທິກິຣິຍາຍ ທພ຺ພສ຺ສ ສມ຺ພນ຺ຘາ. ທພ຺ພກມ຺ມໍ ທຓ຺ຑີວິສາຓີຕິ ທຓ຺ຑາທິນາ ທພ຺ເພນ ປິຓ຺ຑສ຺ສ ສມ຺ພນ຺ຘາ. ເອວໍ ກມ຺ມສ຺ສ ປຎ຺ຈປ຺ປກາຣສມ຺ຠເວປິຈ຺ຉາຍມຕ຺ເຖ ອີຍສ຺ສ ວິຘານໂຕ ອິຈ຺ຉາສມ຺ພນ຺ຘິເຍວ ກມ຺ມໍ ຄຍ຺ຫຕີຕິ ກິຣິຍາກມ຺ມເມວາຕ຺ຣ ຄຍ຺ຫເຕ ອມຸກເມວຕ຺ຖມຸປທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ- ‘ຍທິປິ’ຈ຺ຈາທິ. ອຍຎ຺ຈ ນິປາຕ ສມຸທາໂຍ ວິເສສາຠິຘານນິມິຕ຺ຕາສ຺ຍຸປຄເມ ວຕ຺ຕເຕ.

ຕຖາປີຕິໂລກວຸຕ຺ຕິຣຍໍວິເສສາຠິຘານາຣມ຺ເຠ. ຕໍສມ຺ພນ຺ຘິເຍວາຕິ ອິຈ຺ຉາສມ຺ພນ຺ຘິເອວ. ອຕ຺ຕໂນປຸຕ຺ຕມິຈ຺ຉຕີຕ຺ຍາທິວຈນິຈ຺ຉາຍມຕ຺ຕສມ຺ພນ຺ຘິນິປຸຕ຺ຕາໂທ ອຕ຺ຕໂນຕ຺ຍນຸວຕ຺ຕິຍສຸຕ຺ຕນ຺ຕເຣນປຈ຺ຈໂຍວິຘີຍເຕປາຓິນິນາ, ເອຕ຺ຖ ຕ຺ວ(ຕ຺ຕ)ຄ຺ຄຫຓມນ຺ຕເຣນາຕ຺ຕ ສມ຺ພນ຺ຘິນ຺ເຍວ ປຸຕ຺ຕາໂທ ກຖໍ ວິຎ຺ຎາຍເຕ ວິເສສວຈນາຠາເວ ຫິ ປຣສມ຺ພນ຺ຘິນ຺ຍປິ ປປ຺ໂປຕີຕີມໍໂຈທ຺ຍມຸພ຺ຠາວຍ ມາຫ- ‘ອຕ຺ຕສມ຺ພນ຺ຘິນິ’ຈ຺ຈາທິ. ອີຍສ຺ສ ປຣສມ຺ພນ຺ຘິນ຺ຍປິ ປສງ຺ໂຄຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກຸໂຕຈາຫ-ອີຍສ຺ສາອິຕິຘານາ’ຕິ. ອຕ຺ຖຄ຺ຄຫຓສ຺ສາວຈເນ ອີຍສ຺ສານຠິຘານາຕິ ຠາໂວ.

ອປ຺ປຕ຺ຕິຍາຕິ ກຣເຓ ເຫຕຸມ຺ຫິ ວາ ຕຕິຍາ. ເອຕ຺ຖາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຕ຺ຕມິຈ຺ຉຕີເຕຕ຺ຖາປິ. ນ ອິຏ຺ໂຐຕິ ອີຍປ຺ປຈ຺ຈໂຍ ນາຠິມໂຕ. ເນເວຕ຺ຖ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວທໂຕ-ຘິປ຺ປາຍາມາຫ ‘ສາເປກ຺ຂຕ຺ຕ ເຍເວຕິ ຠາໂວ’ຕິ. ຍທິ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຕ຺ຕມິຈ຺ຉຕີຕິ ວຕ຺ຕຸມິຈ຺ຉາຍໍ ສາເປກ຺ເຂຕ຺ເຕປິ ສິຍາ, ຕທາຍມນິຏ຺ຐປ຺ປສງ຺ໂຄຕິ ທສ຺ເສຕຸມາຫ- ‘ຍທິເຈຕ຺ຖ’ອິຈ຺ຈາທິ.

ອນິຏ຺ຐປ຺ປສງ຺ຄສ຺ສ ສຣູປມາຫ- ‘ອຕ຺ຕໂນ ປຸຕ຺ຕີຍຕີຕິ ສິຍາ’ຕິ. ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາເນນ ອີເຍເນວ ອຕ຺ຕຕ຺ຖສ຺ສາຠິຫິຕຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕສທ຺ທສ຺ສາປ຺ປໂຍໂຄຕິ ເຈຕມ຺ປິ ນ ສງ຺ຄຕນ຺ຕິ ປຏິປາທຍມາຫ ‘ນ ຈ ສກ຺ກາ’ຕິອາທິ. ກສ຺ມາເທວໍ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ກາຕິ ອາຫ- ‘ປກຕິ’ຈ຺ຈາທິ. ອປູປາທິກາຍ ປກຕິຍາ ສມານຕ຺ຖສ຺ເສວ ວິເສສນສ຺ສ ວຸຕ຺ຕິປເທ ອນ຺ໂຕຠາວ ທສ຺ສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກ຺ວປເນວໍ ທິຏ຺ຐນ຺ຕ຺ຍາຫ- ‘ຕໍຍເຖ’ຈ຺ຈາທິ. ‘‘ຕມສ຺ສ ສິປ຺ປໍ ສີລໍ ປຓ຺ຍໍ ປຫຣຓໍ ປໂຍຊນໍ’’ຕິ (໔-໒໗) ຓິເກ ອາປູປິໂກ. ນຕຸ ຠິນ຺ນຕ຺ຖສ຺ສາຕິ ພ຺ຍຕິເຣກໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕໍ ທິຏ຺ຐນ຺ເຕນ ສາເຘຕຸມາຫ- ‘ເທວທຕ຺ຕສ຺ສິ’ຈ຺ຈາທິ. ກາຣຓມາຫ- ‘ສາມ຺ຍນ຺ຕເຣ’ຈ຺ຈາທິ. ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ຘຸຣຸໂນ ກຸລນ຺ຕິ ສາມ຺ຍນ຺ຕຣພ຺ຍວຈ຺ເຉທາຍ ເທວທຕ຺ຕສທ຺ທສ຺ໂສ ປາທານໂຕ ຄຸຣຸກຸລນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕິປເທນ ເທວທຕ຺ຕຕ຺ຖສ຺ສານ຺ໂຕ ຠາໂວຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕເມຕ຺ໂຖປິ ສມານນ຺ຕູປທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ- ‘ຕເຖຫາປິ’ຈ຺ຈາທິ. ອຖາຕ຺ຕໂນ ປຸຕ຺ຕມິຈ຺ຉຕີຕ຺ເຍຕສ຺ມິໍ ວາກ຺ເຍ ປທສ຺ສານ຺ວາຂ຺ຍານໂຕ ອຕ຺ຕສທ຺ທສ຺ສາປ຺ຜໂຍໂຄ ກິນ຺ນ ສິຍາຕິ ທສ຺ເສຕຸມາຫ- ‘ນຈາປິ’ຈ຺ຈາທິ.

ປທສ຺ສາຕິ ປຸຕ຺ຕີຍາທິໂນ ປທສ຺ສ. ນຈາປິ ອປ຺ປໂຍໂຄຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກາຣຓມາຫ- ‘ອີຍນ຺ຕສ຺ສາ’ຕິອາທິ. ອີຍນ຺ໂຕ ປຸຕ຺ຕີຍາທິ, ນິໂຍຄໂຕ ນ ປປ຺ໂປຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕພ຺ພາຈີສທ຺ທປ຺ປໂຍຄນ຺ຕິ ອຎ຺ຎວາຈີສທ຺ທໂຍຄໍ. ສຸຕຄ຺ຄຫຓນ຺ຕິ ອສຸຕຕ຺ຕາຕິ ວຸຕ຺ຕສຸຕຄ຺ຄຫຓໍ. ອຕ຺ຖປ຺ປກຣຓາທ຺ຍຸປລກ຺ຂຓນ຺ຕ຺ຍເນນ ອຕ຺ຖໂຕ ປກຣຓາທິໂຕປິ ປຸຕ຺ຕສ຺ສຕ຺ຕ ນິຍຕາ ຄມ຺ຍເຕ, ສຸຕສທ຺ທສ຺ສ ຕຸ ຄຫຓມຸປລກ຺ຂຓຕ຺ຖນ຺ຕິ ວທຕິ.

ນນຸ ຈ ສຸຕ຺ເຕ ກມ຺ມາຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ກມ຺ມສມຸທາຍໂຕປີໂຍ ສິຍາ ຕ຺ຍາສງ຺ກິເຍວ (ມຠາ)ວໍ ສາຘຍມາຫ- ‘ກມ຺ມາ’ຕິອາທິ. ວຕ຺ຕຸໍ ອິຏ຺ຐາ ເອກສຂ຺ຍາ ຍສ຺ສ ກມ຺ມສາມຎ຺ຎສ຺ສ ຕໍ ຕຖາວຸຕ຺ຕໍ. ວຕ຺ຕຸມິຏ຺ເຐກ ສງ຺ຂ຺ຍສ຺ສ ຄຫຓມາຫ- ‘ກມ຺ມສມຸທາຍໂຕ’ຕິ. ກິມ຺ປນາວຍວໂຕ ນ ສິຍາ’ ມຫນ຺ຕມ຺ປຸຕ຺ຕມິຈ຺ຉຕີ’ຈ຺ຈຕ຺ຣ ປຸຕ຺ຕມິຈ຺ຈໂຕຈ຺ຈາສງ຺ກິຍາຫ ‘ອວຍວໂຕປິ ສາເປກ຺ຂຕ຺ຕາເຍວາ’ຕິ. ນ ຠຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອວຎ຺ຈຣຫິ ອິທມ຺ປິ ນ ສິຊ຺ຌຕີຕິ ໂຈເທນ຺ໂຕ ອາຫ ‘ຈຣຫິ’ຈ຺ຈາທິ. ມຫາ ຈາຍໍ ປຸຕ຺ໂຕເຈຕິ ມຫາປຸຕ຺ຕມິຈ຺ຉຕີຕິ ຍເທວໍ ກຣີຍຕິ ຕທາຍມ຺ປໂຍໂຄຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ- ‘ຠວິຕພ຺ພເມເວ’ຈ຺ຈາທິ.

໖. ອຸປມາ

ອຸປມີຍເຕ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊຕິ ສາຘີຍຕີຕ຺ຍຕ຺ໂຖ. ກີທິສນ຺ຕມຸປມານມິຈ຺ຈາຫ- ‘ປສິທ຺ຘສາຘມ຺ຍາ’ອິຈ຺ຈາທິ. ປສິທ຺ໂຘ ຄວາທິ, ຕສ຺ສ ສາຘມ຺ຍາ ສມານ ຣູປຕາຍ ຍມ຺ປສິທ຺ຘສ຺ສ ຄວຍາທິໂນ ສາຘິຍສ຺ສ ສາຘນໍ ຕມຸປມານນ຺ຕ຺ຍຕ຺ໂຖ. ສມາໂນ ຘມ຺ໂມ-ສ຺ເສຕິ ສຘມ຺ໂມ, ຄວາທິເຍວ. ຕສ຺ສ ຠາໂວ ສາຘມ຺ຍໍ. ສາຘ຺ຍເຕ ອຸປມີຍເຕ-ເນເນຕິ ສາຘນມຸປມານໍ ຄວາທິ. ສາຘຸເຕ ອຸປມີຍເຕຕິ ສາຘິໂຍ, ຄວຍາທິ. ຕສ຺ສ ສາຘນໍ ສາຘິຍສາຘນໍ.

ປຸຕ຺ຕມິວາຈຣຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘ອາວສຖມາວສຕິ’ຈ຺ຈາໂທ ວິຍ ອາຘາຣຕ຺ຖສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຍມານຕ຺ຕາ ປຸຕ຺ເຕ ວິຍ ມາຓວເກ ມຘຸຣນ຺ນປານທານາທິກມາຈຣຓໍ ກໂຣຕິຈ຺ເຈວມຕ຺ຖສມ຺ຠເວນ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ອຸປມາໂນປເມຍ຺ຍຠາໂວຕ຺ຍວຄມຍິຕຸມາຫ- ‘ປຸຕ຺ເຕ’ອິຈ຺ຈາທິ. ປສິທ຺ເຘນ ສາຘນຠາເວນຸປມານຠູເຕ ປຸຕ຺ເຕ ອາຈຣຓມ຺ປິ ປສິທ຺ຘນ຺ຕິ ອາຫ- ‘ຕມ຺ປສິທ຺ຘ’ນ຺ຕິ. ຕທາຈຣເຓນ ເຕນ ອາຈຣເຓນ ປຸຕ຺ຕມາຓວກວິສຍມາຈຣຓໍ ວາ ປຸຕ຺ຕມາຓວກ ສທ຺ເທນຸປຈາຣໂຕ ຄເຫຕ຺ວາ ວິສຍີວເສນ ວິສຍຠາວໂວຫາໂຣຕິປິ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ວາກ຺ຍຕ຺ໂຖ ປເນຕສ຺ມິໍ ປກ຺ເຂ ‘ປຸຕ຺ຕມິວ ປຸຕ຺ຕວິສຍ ມາຓວກມິວ ອາຈຣຕິ ມາຓວກວິສຍມາຈຣຓໍ ກໂຣຕີ’ຕິ, ວຸຕ຺ຕິຍນ຺ຕຸ ຍຖາວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖທ຺ວຍໍ ຍຖາໂຍຄໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ນນຸ ຈ ຍຊ຺ຊຕ຺ໂຣປມາໂນປເມຍ຺ຍຠາໂວ ວຸຕ຺ຕິຍໍ ອີເຍເນວ ໂຊຕິໂຕຕິ ອິວສທ຺ໂທ ນິວຕ຺ຕເຕ, ຕໂທປມາໂນປເມຍ຺ຍຠາໂວ ປຸຕ຺ຕ ສທ຺ເທວ ວຕ຺ຕເຕ, ຕໍ ກຖມຸປເມຍ຺ຍວຈນສ຺ສ ມາຓວກສທ຺ທສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖສ຺ສ ປໂຍໂຄ ຍຸຕ຺ໂຕຈ຺ຈາສງ຺ກິຍາຫ- ‘ອຸປມານວຈນໂຕ’ຈ຺ຈາທິ.

ຕພ຺ພິສິຏ຺ຐາຈຣເຓຕິ ເຕໂນປມາເນນ ວິສິຏ຺ເຐ ອາຈຣເຓ. ອຸປມາໂນປເມຍ຺ຍຠາວສ຺ສານິວຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ເອຕ຺ຖາຍມຘິປ຺ປາໂຍ ‘ອຸປມານ ວິສິຏ຺ຐາຈຣເຓ ອຸປມານວຈນໂຕ ອີຍສ຺ສ ວິຘາເນ ໂນປເມຍ຺ຍວຈນມນ຺ຕເຣໂນປມານວຈນສ຺ສ ປວຕ຺ຕີຕິ ອຸປມາໂນປເມຍ຺ຍຠາວສ຺ສານິວຕ຺ຕີ’’ຕິ. ອຎ຺ຎຖາຕິ ຍທ຺ຍຸປມາໂນປເມຍ຺ຍຠາວສ຺ສ ອີເຍເນວ ໂຊຕິຕຕ຺ຕາ ຕທນ຺ຕສ຺ສຸປເມຍ຺ເຍ ວຸຕ຺ຕິ ສິຍາຕ຺ຍຕ຺ໂຖ. ປພ຺ພຕາຍຕີຕິ ‘‘ກຕ຺ຕຸຕາໂຍ’’ຕິ (໕-໘) ອາໂຍ. ອຸປເມຍ຺ຍສ຺ສານິວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຸປເມຍ຺ຍ ກຕ຺ຕຸສາມຎ຺ເຎ ຕິປ຺ປຈ຺ຈໂຍ.

໗. ອາຘາ

ຍຖານນ຺ຕຣສຸຕ຺ເຕ ອຸປມາເນ ອຸປເມຍ຺ຍສ຺ສ ມາຓວກສ຺ສ ປໂຍໂຄ ອຸປປນ຺ໂນ, ຕຖາຕ຺ຣາປິ ‘ປາສາເທ ກຸຏິຍ’ນ຺ຕິ ໂຈປເມຍ຺ຍສ຺ສປໂຍໂຄຕິ ອຕິທິສນ຺ໂຕ ອາຫ- ‘ເຫຏ຺ຐາວິເຍ’ຈ຺ຈາທິ. ອຸປມາເນ ອຸປເມຍ຺ຍສ຺ສານນ຺ໂຕຠາວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນນຸ ກິມຕ຺ຖມິທມຸຈ຺ຈເຕ ຍວຕາໂຍ ປາສາເທ ອິວາຈຣຕິ ໂສ ປາສາທມິວາຈຣຕີຕິປິ ວຕ຺ຕຸໍ ສກ຺ກາຕິ ນາຕ຺ຖເຠໂທ-ຎ຺ຎຕ຺ຣ ວຈນິຈ຺ຉາເຠທາຕິ ປຸພ຺ເພເນເວຕ຺ຖາປິ ອີໂຍ ສິທ຺ໂຘ, ຕໂຕ ນາຕ຺ໂຖ-ເນນ ວຈເນເນ ຈ຺ຈາສງ຺ກິຍາຫ- ‘ຍທິປິ’ຈ຺ຈາທິ.

໘. ກຕ຺ຕຸ

ເອຕ຺ຖ ກຕ຺ຕຸໂຕອິຕິ ວຈນາ ກມ຺ມາຕິ ນິວຕ຺ຕເຕ, ອາຍຄ຺ຄຫຓາ ອີໂຍ. ກທາ ປນ ກຕ຺ຕຸວິເສໂສ-ວສີຍຕິຈ຺ຈາຫ-‘ຍຕ຺ຖ຺ຍາທິສທ຺ທສມານາຘິກຣຓຕ຺ເຕ’ຕິອາທິ. ປພ຺ພຕາຍຕິ ຫຕ຺ຖິຈ຺ເຈວມາທິນາ ຫຕ຺ຖ຺ຍາທິ ສທ຺ເທນ ສມານາຘິກຣຓຕ຺ເຕ ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໙. ຌຕ຺ເຖ

ໂກຍໍ ຈ຺ຍຕ຺ໂຖຈ຺ຈາສງ຺ກິຍ ‘‘ອຠູຕຕພ຺ຠາເວ ກຣາສຠູໂຍເຄ ວິກາຣາຈີ’’ຕິ (໔-໑໑໙) ຈີສ຺ສ ອຠູຕຕພ຺ຠາເວ ກຣາທິໂຍເຄສຕິ ວິຘານາ ‘ອຠູຕຕພ຺ຠາໂວ ກຣາທິວິສິຏ຺ໂຐ’ຕິ ອາຫ. ອຠູຕ ຕພ຺ຠາວສ຺ສ ກຣາທິວິສິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ກໂຣຕ຺ຍຕ຺ຖນິວຕ຺ຕິຍາວສ຺ສໍ ປາຓິນິຍາ ວິຍ ຠຸວິຄ຺ຄຫຓໍ ກຕ຺ຕພ຺ພມຎ຺ຎຖາ ກໂຣຕ຺ຍຕ຺ເຖປິ ສິຍາຕ຺ຍາສງ຺ກິຍ ນິວຕ຺ຕິເຫຕຸມາຫ- ‘ເຕເນວາ’ຕິອາທິ. ເຍເນວ ກໂຣຕ຺ຍາທິວິສິຏ຺ໂຐ ອຠູຕຕພ຺ຠາໂວຈ຺ຍຕ຺ໂຖ ເຕເນວ ເຫຕຸນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠວຕ຺ຍຕ຺ເຖ-ເນນ ກາຣເຓນ ລທ຺ເຘ ກໂຣຕ຺ຍຕ຺ໂຖປ຺ຍນິຏ຺ໂຐ ລພ຺ຠຕິຈ຺ຈາສງ຺ກິຍ ຕນ຺ນິວຕ຺ຕິມ຺ປຏິປາທຍມາຫ- ‘ກໂຣຕ຺ຍຕ຺ເຖ’ຈ຺ຈາທິ. ອຘວລໍ ຘວລໍ ກໂຣຕິ ຘວລີກໂຣຕິຈ຺ເຈວ ຈີປ຺ປຈ຺ຈເຍ ກຕ຺ຕພ຺ເພ ກມ຺ເມເນວ ກໂຣຕິສ຺ສາຠິສມ຺ພນ຺ຘສ຺ສ ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາຣຓນ຺ຕຣມາຫ- ‘ອິຫ ເຈ’ຈ຺ຈາທິ. ອິຕິສທ຺ໂທ ເຫຕຸມ຺ຫິ ຍສ຺ມາ ອິຫ ກຕ຺ຕຸໂຕຕິ ວຕ຺ຕເຕ ຕໂຕເຈຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອສຕ຺ຍຕ຺ຖສ຺ສ ປນ ຠວຕ຺ຍຕ຺ເຖເຍວານ຺ໂຕຠາວາ ນ ຕນ຺ນິວຕ຺ຕິ ປຏິປາທິຕາ. ຕປ຺ປກຣເຓຕິ ຘາຕຸປ຺ປຈ຺ຈຍປ຺ປກຣເຓ. ທ຺ວິພ຺ພຈນນ຺ຕິ ປຏອິຈ຺ຈສ຺ສ ທ຺ວິພ຺ພຈນໍ ຕໂຕ ‘‘ທິສ຺ສນ຺ຕຎ຺ເຎປິ ປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ (໔-໑໒໐) ຣາປ຺ປຈ຺ຈໂຍ. ‘‘ຣານຸພນ຺ເຘນ຺ຕສຣາທິສ຺ສາ’’ຕິ (໔-໑໓໒) ອນ຺ຕສຣາທິສ຺ສ ໂລໂປ. ຈ຺ຍນ຺ຕາ ປຈ຺ຈຍາຠາວຕ຺ຖໍ- ‘ອຈີໂຕ’ຕິ ປຈ຺ຈຍວິຘານສຸຕ຺ເຕ ປຏິເສໂຘ ນ ກໂຕ, ເຕນາຫ-‘ອຈີໂຕຕິ ປຏິເສຘາຠາວາ’ຕິ. ຈີຕິ ຠຸໂສອິຕິ

ປຐມນ຺ຕາຈີ. ຓາທິວຸຕ຺ຕິຕ຺ຕາ ‘‘ເອກຕ຺ຖຕາຍ’’ນ຺ຕິ (໒-໑໑໙) ວິຠຕ຺ຕິໂລໂປ. ອິເຫເຈຕິ ‘ຈ຺ຍຕ຺ເຖ’’ ອິຕີມສ຺ມິໍເຍວ. ນ ຈ ວຸຈ຺ຈເຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໑໐. ສທ຺ທາ

ນນຸ ຈ ອສຕິ ສຸຕ຺ເຕ ທຸຕິຍາຄ຺ຄຫເຓ ທຸຕິຍນ຺ເຕຫິຈ຺ຈາຍໍ ວິເສໂສ ກຸໂຕ ລພ຺ຠເຕ ເຍນ ‘ສທ຺ທາທີຫິ ທຸຕິຍນ຺ເຕຫີ’ຕິ ວິວຣຓໍ ກຕນ຺ຕິ ສຈ຺ຈໍ, ຕຖາປິ ປຈ຺ຈຍວິຘິມ຺ຫິ ຍຸຕ຺ເຕປິ ປຎ຺ຈມິຍາ ນິທ຺ເທເສ ‘ສທ຺ທາທີນີ’ຕິ ທຸຕິຍາໂຍປາທານສາມຕ຺ຖິຍາ ຕຖາ ວິວຣຓໍ ກຕໍ.

ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ‘‘ຕມຘີເຕ ຕໍ ຊານາຕິ ກຓິກາຈາ’’ໂທ (໔-໑໔) ສພ຺ພຕ຺ຖ. ກິຣິຍາວາຕ຺ຍວຘາຣເຓນ ຍໍ ພ຺ຍວຈ຺ຉິນ຺ນໍ, ຕມຸປທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ- ‘ນ ກາເລ’ຈ຺ຈາທິ. ຍທີປິ ອຘີເຕຈ຺ຈາທີສຸ ວຕ຺ຕມານກາເລນ ກຕ຺ຕຸນາ ເອກວຈເນນ ຈ ນິທ຺ເທໂສ, ຕຖາປິ ເຕສມປ຺ປຘານຕ຺ຕາ ອຎ຺ຎສ຺ມິມ຺ປິ ຠູຕາທິເກ ກາເລ ກມ຺ມາໂທ ສາຘເນ ພຫຸວຈເນນ ຈ ປຈ຺ຈໂຍ ສິຍາ ເອເວຕິ ຠາໂວ.

ນນຸ ຈ ‘‘ຘາຕ຺ວຕ຺ເຖນາມສ຺ມີ’’ຕິ (໕-໑໒) ອິປ຺ປຈ຺ຈເຍ ປຕ຺ເຕ-ຍມາຣພ຺ຠເຕ ອສ຺ສປິ ຘາຕ຺ວຕ຺ເຖເຍວ ວິຘານໍ, ຕໂຕ ຈ ສທ຺ທາທີຫິ ຘາຕ຺ວຕ຺ເຖ ອິປ຺ປຈ຺ຈເຍນ ນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ທິສ຺ສເຕ ຈ ອິປ຺ປຈ຺ຈຍປໂຍໂຄຈ຺ຈາສງ຺ກິຍ ‘ນາຍມິປ຺ປຈ຺ຈຍສ຺ສ ພາຘໂກ’ຕິ ປຏິປາເທຕຸມາຫ- ‘ຘູວໍ ກໂຣຕິ’ຈ຺ຈາທິ. ນານາຠິນ຺ນໍ ວາກ຺ຍໍ ນານາວາກ຺ຍໍ, ຕສ຺ສ ຠາເວນ, ເຕນ ຠິນ຺ນວາກ຺ຍຠາເວນາຍສ຺ສ ອິປ຺ປຈ຺ຈຍສ຺ສ ຈ ສມຸຈ຺ຈຍໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຘາຕ຺ວຕ຺ເຖນາມສ຺ມີ’’ຕ຺ເຍກໍ ວາກ຺ຍໍ, ‘‘ສທ຺ທາທີນິ ກໂຣຕ຺ຍ’’ປຣໍ. ເອຕານິ ທ຺ເວ ຠິນ຺ນວາກ຺ຍານິ- ‘ຘາຕ຺ວຕ຺ເຖ ນາມສ຺ມາ ອິປ຺ປຈ຺ຈໂຍ ຠວຕິ, ສທ຺ທາທີນິ ກໂຣຕິຈ຺ຈສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ອາໂຍ ຠວຕີ’ຕິ ປຈ຺ເຈກມາຂ຺ຍາຕາເປກ຺ຂາຍ ວາກ຺ຍປຣິສມຕ຺ຕິຍາ ຠິນ຺ນຕາ, ອຠິນ຺ເນ ຫິ ກິຣິຍາປເທກວາກ຺ຍຕາ, ຠິນ຺ເນຕຸ ນານາວາກ຺ຍຕາ, ນານາວາກ຺ເຍ ຈ ສຕິ ສມຸຈ຺ຈໂຍ. ນ ຫິ ສາມຎ຺ຎວິເສສຠາເວນ ວິຘານເມວ ພາຘາເຫຕຸ, ກິຎ຺ຈຣຫິ ເອກວາກ຺ຍຕາປິ, ຕໍ ຍຖາ-‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ທຘິ ທິຍ຺ຍຕໍ, ຕກ຺ກໍ ໂກຓ຺ຑຎ຺ຎາເຍ’ຕິ. ນານາວາກ຺ເຍ ຕຸ ສມຸຈ຺ຈໂຍ, ຕໍ ຍຖາ- ‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ໂຠຊີຍນ຺ຕຸ, ມາຒຣາຍ ວຕ຺ຖຍຸຄລໍ ທີຍຕູ’ຕິ ມາຒໂຣ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຠາເວນ ໂຠຊີຍເຕ ວຕ຺ຖຍຸຄລຎ຺ຈ ລຠເຕ, ເຕໂນຊຸກໍ ວຸຕ຺ເຕນ ວຕ຺ຖຍຸຄລທາເນນ ສາມຎ຺ຎວຸຕ຺ຕໍ ໂຠຊນໍ ນ ພາຘີຍເຕ, ຕເຖຫາປິ ອຸຊຸກໍ ວິຫິເຕນາເຍນ ສາມຎ຺ຎວິຫິໂຕ ອິປ຺ປຈ຺ຈໂຍ ນ ພາຘີຍເຕ ລກ຺ຂິຍານຸໂຣເຘນ ສຕ຺ຖກາຣສ຺ສ ວາກ຺ຍ ເຠທາເຠໂທຕິ ນານວຏ຺ຐິຕິໂທໂສຕິ ມຎ຺ຎເຕ. ຕິມ຺ຫິ ເລ ຈ ສິທ຺ຘນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ຍປ຺ປຈ຺ຈໂຍ ນ ວິຫິໂຕ ປາຓິນີອາທີຫິ ວິຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘ຊລ ທລ- ທິຕ຺ຕິຍໍ’. ‘‘ມາໂນ’’ຕິ (໕-໖໕) ມາໂນ, ‘‘ກຕ຺ຕຣິ ໂລ’’ຕິ ‘‘ປໂຣກ຺ຂາຍໍ ເຈ’’ຕິ (໕-໗໐) ຈຄ຺ຄຫເຓນ ‘ທລ ທລ’ອິຕິທ຺ວິຕ຺ຕໍ ‘‘ໂລໂປນາທິພ຺ຍຎ຺ຊນສ຺ສ’’ (໕-໗໕) ‘‘ສຣມ຺ຫາ ທ຺ເວ’’ຕິ (໑-໓໔) ທສ຺ສລສ຺ສ ຈ ທ຺ວິຠາເວ ທທ຺ທລ຺ລມານາ. ຊລມານາຕິ ອຏ຺ຐກຖາວຈນໂຕຕິ ອິມິນາ ກິຣິຍາສມຠິຫາເຣ ຍປ຺ປຈ຺ຈຍາຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ອິມິນາ ຈ ສກ຺ກເຕ ວິຍ ຠຸສາຠິກ຺ຂຎ຺ເຎປິ ກິຣິຍາສມຠິຫາໂຣ ກິຣິຍາປຣິວຕ຺ຕນໍ, ຕຎ຺ຈ ຍທາ ກິຣິຍມຎ຺ເຎນ ກຕ຺ຕພ຺ພມຎ຺ໂຎ ກໂຣຕິ, ເຕນ ກຕ຺ຕພ຺ພຎ຺ເຈຕໂຣ, ຕທາ ຠວຕີຕິ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ. ‘‘ສາມຎ຺ຎວິຫິຕາ ວິຘໂຍ ປໂຍຄມນຸສຣນ຺ຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ລກ຺ຂເຓນ ‘ທລ-ທິຕ຺ຕິຍ’ນ຺ຕິ ອິມສ຺ມາ ‘‘ມາໂນ’’ຕິ ສາມຎ຺ເຎນ ວິຫິໂຕ ມານປ຺ປຈ຺ຈໂຍ ຠຸສຕ຺ເຖ ອາຠິກ຺ຂຎ຺ເຎ ຈ ຠວິສ຺ສຕິ. ທທ຺ທລ຺ລ ມານາຕິ ເອຕ຺ຖ ຠຸສໍ ຊລມານາ, ປຸນປ຺ປຸນ ຊລມານາຕິ ຈ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໑໑. ນໂມ

ນໂມ ກໂຣຕິ ນໂມສທ຺ທມຸຈ຺ຈາເຣຕິ, ສທ຺ທໍ ກໂຣຕິ ສທ຺ທມຸຈ຺ຈາເຣຕີຕິຈ຺ເຈວມຕ຺ໂຖ (ນ) ຄເຫຕພ຺ເພ ອນິສ຺ສຍນໂຕ ອນຠິຘານໂຕ ວາ.

໑໒. ຘາຕ຺ວາ

ອປຣິນິປ຺ຜນ຺ໂນຕິ ອນິປ຺ຜນ຺ໂນ ອສິທ຺ຘາວຕ຺ໂຖຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາຣກສາຘິໂຍຕິ ຍຖາລາຠໍ ກາຣເກຫິ ສາຘິໂຍ. ອສຕ຺ວຠູໂຕຕິ ອທພ຺ພຠູໂຕ. ອຍນ຺ຕຸ ກິຣິຍາຣູໂປ ປທຕ຺ໂຖ ປຈຕ຺ຍາທີນໍ ວິກ຺ເລທນາທິປຘານກິຣິຍາຣູໂປ ຈ ຕທວຍວຣູປາ ປຸພ຺ພປຣີຠູຕອຸທ຺ຘນາໂຣ ປນາທິກາທໂຍ ຕາທຕ຺ຖິຍາ ຈ ປຈຕ຺ຍາທິວຈນີຍາ. ຕສ຺ມາ ຍຖາ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂເຓ ຘາຕ຺ວຕ຺ເຖ ຘາຕຸໂຕ ວິຘີຍມາໂນ ຕ຺ຍາທິປ຺ປຈ຺ຈໂຍ ຕຖາຠູຕເມວ ວທຕີຕິ ເຠທາຠາວາ ອເຠທສງ຺ຂ຺ຍາເຍກວຈເນໂນຈ຺ຈເຕ, ‘ນ ພຫຸວຈເນນ, ເຕເນຕ຺ຖ ‘ຐີຍເຕ ເທວທຕ຺ເຕນ, ຐີຍເຕ ເທວທຕ຺ເຕຫີ’ຕິ ຠວຕິ. ນ ຍໂຕກຸໂຕຈີຕິອາທິນາ ຍໂຕ ຍຕ຺ຖ ນ ທິສ຺ສຕິ, ຕໂຕ ຕຕ຺ຖ ນ ໂຫຕີຕິ ທີເປຕິ. ຍໂຕ ຍຕ຺ຖ ວິຘິ, ສ ຕສ຺ສ ສມ຺ພນ຺ຘີ ຠວຕີຕິ ນາເມຫິ ວຈນີຍຕ຺ຖໂຕ-ຕ຺ຖນ຺ຕຣຠູໂຕ ໂຍຍໍ ຘາຕ຺ວຕ຺ໂຖ ກມາທີນມຕ຺ຖຠູໂຕ, ໂສ ສກຕ຺ໂຖຕິ ສກຕ຺ເຖເຍວາຍມິປ຺ປຈ຺ຈໂຍ ຈຸຣາທິຓິວິຍາຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຕສ຺ສຈາຕິ ເອກາຣສ຺ສ ຈ. ອຖ ອຕິຫຕ຺ຖຍຕິຈ຺ຈາໂທ ປາທິວິສິຏ຺ເຐ ເອວ ຘາຕ຺ວຕ຺ເຖ ອິປ຺ປຈ຺ຈຍສ຺ສ ວິຘານາ ຕທຕ຺ຖວິຫິເຕເນວ ອິປ຺ປຈ຺ຈເຍນ ປາທິວິສິຏ຺ໂຐ ຘາຕ຺ວຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ, ເຕນ ກິມຕ຺ໂຖ ອິປ຺ປຈ຺ຈຍນ຺ຕສ຺ສ ປາທິໂຍໂຄຈ຺ຈາສງ຺ກິຍ ປໂຍຊນມາຂ຺ຍາຕຸມາຫ- ‘ອຕິຫຕ຺ຖຍຕິ’ຈ຺ຈາທິ. ນ ສາມຕ຺ຖິຍນ຺ຕິ ສມຕ຺ຖຕາ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໓. ສຈ຺ຈາ

ອຕ຺ຖມາຈິກ຺ຂຕິ, ເວທມາຈິກ຺ຂຕີຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ. ສຸຂາເປຕິຈ຺ຈາໂທ ສຸຂໍ ເວທຍຕິຈ຺ຈາທິນາ ວິຄ຺ຄໂຫ. ວາປາຐາຕິ ວິກປ຺ເປນ ປາຐໂຕ.

໑໕. ຈຸຣາ

ອສຕິ ສຸຕ຺ເຕ ສກຕ຺ເຖຕິ ກຖໍ ລພ຺ຠຕີຕິ ອາຫ- ‘ອຕ຺ຖານຕິ ເທສາ’ຕິ. ອຕ຺ຖາ-ນຕິເທສາຕິ ອຕ຺ຖວິເສສສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ສຸຕ຺ເຕ ອນິທ຺ເທສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ຖວິເສສສ຺ສາ-ນຕິເທສມຕ຺ເຕນ ສກຕ຺ໂຖເຍວ ຓິນາ ວາຈ຺ໂຈຕິ ກຖໍ ວິຎ຺ຎາຍເຕຈ຺ຈາຫ- ‘ສກຕ຺ຖສ຺ສ ຈ ສຸຕຕ຺ຕາ’ຕິ. ຈຸຣ=ເຖຍ຺ເຍ ອິຈ຺ຈາທີສຸ ເຖຍ຺ຍາທິກສ຺ສ ສກຕ຺ຖສ຺ສ ສຸຕຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂຍຄວິຠາຄໂຕຕິ ‘ຓີ’ຕິໂຍຄວິຠາຄໂຕ, ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ສາມ຺ຍມຈ຺ຈາທິກໍ ສຕ຺ຕງ຺ຄໍ ຣຊ຺ຊໍ ປວຕ຺ເຕຕີຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ, ປໂຍຊກພ຺ຍາປາເຣ ຓິ.

໑໖. ປໂຍ

ປໂຍຊໂກ ໂຈທໂກ ພ຺ຍາປາຣໂກຕິ ອຕ຺ໂຖ ນນຸ ຈ ວຸຕ຺ຕິຍໍ ‘ກຕ຺ຕາຣໍ ປໂຍຊຍຕີ’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ກຖໍ ປຍຸຊ຺ຊມານສ຺ສ ກຕ຺ຕຸຕ຺ຕໍຕິ ອາຫ- ‘ປຍຸຊ຺ຊມາໂນ’ຈ຺ຈາທິ. ນາວສ຺ສໍ ກິຣິຍາປວຕ຺ຕກຕ຺ເຕເນວ ໂຍຄ຺ຄຕາມຕ຺ເຕນປິ ກຕ຺ຕຸຕ຺ຕໍ ສິຍາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ- ‘ກິຣິຍາຍ ໂຍຄ຺ໂຄ’ຕິອາທິ. ປາສາຓມ຺ພເລນຸຏ຺ຐາເປຕິ’ຈ຺ຈາທີສຸ ຫິ ໂຍຄ຺ຍຕາຍປິ ກຕ຺ຕຸຕ຺ຕາວສາໂຍສິຍາ, ໂກປນາຍໍ ປໂຍຊກພ຺ຍປາໂຣຕິ ອາຫ- ‘ເປສເນ’ຈ຺ຈາທິ. ທາສາທິໂນ ຫີນສ຺ສ ກຕ຺ຖຈິ ອຕ຺ເຖ ນິໂຍຊນໍ ເປສນໍ. ຄຸຣຸອາທິໂນ ສກ຺ກາຣປຸພ຺ພໍ ພ຺ຍາປາຣຓມຊ຺ເຌສນໍ. ຕໍ ເປສນຊ຺ເຌສນາທິກໍ ລກ຺ຂຓໍ ສຠາໂວ ຍສ຺ສ ໂສ ຕຖາ ວຸຕ຺ໂຕ.

ອາທິສທ຺ເທນ ອານຸກູລ຺ຍຠາຄິໂນ ພ຺ຍາປາຣສ຺ສ ຄຫຓໍ, ຕຖາ ຈ ‘ຠິກ຺ຂາ ວາສຍຕິ ກາຣີໂສ-ຊ຺ຌາເປສີ’ຕິ ສິຊ຺ຌຕິ. ຠິກ຺ຂາ ຫິ ປຈຸຣພ຺ຍຎ຺ຊນວຕີ ລພ຺ຠມານາ ວາສານຸກູລໍ ຕິຕ຺ຕິວິເສສມຸປຊນຍຕິ. ກາຣີໂສປິ ນິວາເຕ ປເທເສ ສຸຏ຺ຐຸ ປຊ຺ຊລິໂຕຊ຺ຌຍນວິໂຣຘິ ສີຕກຕມຸປທ຺ທວມປນຍນ຺ໂຕ-ຊ຺ຌຍນານຸກູລສາມຕ຺ຖິຍມາທຘາຕິ ຕໂຕ ເຕສມ຺ປິ ຍຸຕ຺ຕມ຺ປໂຍຊກຕ຺ຕນ຺ຕິ.

ປໂຍຊກພ຺ຍາປາເຣຕີທໍ ປຈ຺ຈຍວິເສສນໍ ວາ ສິຍາ ປກຕິວິເສສນໍ ວາ. ຕຕ຺ຖ ຍທິ ປກຕິວິເສສນໍ ສິຍາ, ຕທາ ປໂຍຊກພ຺ຍາປາເຣ ວຕ຺ຕມານາ ຓີຓາປີ ວິຘີຍນ຺ຕີຕິ (ຄມນໍ) ປຕິ ໂຍ ນິໂຍໂຄ ຕທຕ຺ໂຖ ຄມິ, ນ ຄຕ຺ຍຕ຺ໂຖ, ຕສ຺ສ ຈາຍໍ ປໂຍຊ຺ໂຊຕິ ‘ຄມຍຕິ ມາຓວກໍ ຄາມ’ນ຺ຕິ ຄຕ຺ຍຕ຺ຖສ຺ສ ປໂຍຊ຺ເຊ ‘‘ຄຕິໂພຘາຫາເຣ’’ຈ຺ຈາທິນາ (໒-໔) ວິຫິຕາ ທຸຕິຍາ ນ ປປ຺ໂປຕິ, ຕໂຕ ປກຕ຺ຍຕ຺ຖວິເສສນປກ຺ໂຂ ທຸຏ຺ໂຐຕິ ປຈ຺ຈຍວິເສສນປກ຺ຂໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ- ‘ປຈ຺ຈຍວິເສສນໍ ເວທໍ ນ ປກຕິວິເສສນ’ນ຺ຕິ.

ປໂຍຊກມຕ຺ຕຄ຺ຄຫເຓຕິ ມຕ຺ຕສທ຺ໂທ ສາມຎ຺ຎວາຈີ, ຍຖາ ‘ກຎ຺ຎາ ມຕ຺ຕໍ ວາຣຍຕີ’ຕິ. ກຕ຺ຕາຣໍ ໂຍ ປຍຸຊ຺ຊຕິ ໂຍ ຈ ກຣຓາທີນໍ ປໂຍຊໂກ ເຕສໍ ສາມຎ຺ເຎນ ຄຫເຓ ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ພ຺ຍາປາເຣຕ຺ເວວາຕິ ປໂຍຊກຄ຺ຄຫຓມນ຺ຕເຣນ ພ຺ຍາປາເຣອິຈ຺ເຈວ ວຈນໍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາຕິ ຠາໂວ, ຕນ຺ຕິ ປໂຍຊກຄ຺ຄຫຓໍ, ວິສິຏ຺ໂຐ ວິສໂຍ ຍສ຺ສ ປໂຍຊກຄ຺ຄຫຓສ຺ສຕໍຕຖາວຸຕ຺ຕໍ. ໂກປນາຍໍວິສິຏ຺ໂຐ ວິສໂຍຈ຺ຈາຫ- ‘ໂຍ ໂລເກ’ອິຈ຺ຈາທິ. ອິໂຕວາຕິ ວກ຺ຂມານສ຺ສ ເຫຕຸໂນ ປຣາມາໂສ. ຕນ຺ຕິ ຈຸຣາທີຫິ ຓິວິຘານໍ. ເອວໍສທ຺ໂທ ວກ຺ຂມານາເປກ຺ໂຂ. ຕໍ ວິສຸໍ ຈຸຣາທີຫິ ຓິວິຘານເມວ ວກ຺ຂມານປ຺ປກາເຣນ ສຜລໍ ສິຍາ ນາຎ຺ຎຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕເມວ ປກາຣໍ ທສ຺ເສຕິ‘ຍທິມິນາ’ຈ຺ຈາທິ.

໑໗. ກ຺ໂຍຕາ

ກຕ຺ຕຣິ ວິຫິເຕສຸປິ ມານນ຺ຕຕ຺ຍາທີສຸ ປຣຠູເຕສຸ ກ຺ໂຍ ຠວຕີຕິ ວິຎ຺ຎາເຍຍ຺ຍາຕິ ‘ຠາວກມ຺ເມສູ’ຕິ ນ ກ຺ຍສ຺ສ ວິເສສນນ຺ຕິ ອາຫ- ‘ມານນ຺ຕຕ຺ຍາທີນ’ມິຈ຺ຈາທິ.

ຍທິ ຫິ ກຕ຺ຕຣິ ວິຫິເຕສຸ ສິຍາ, ຕຖາ ສຕິ ເຕສມຸຠິນ຺ນໍ ປຘານຕ຺ເຕນາຠິຘີຍມານານມຎ຺ຎມຎ຺ຎານເປກ຺ຂຕ຺ຕາ ອສມ຺ພນ຺ໂຘ ສິຍາ, ນ ເຈ ວມ຺ຠູຕານມຠິຘານມຕ຺ຖິ, ນ ຫິ ‘ຐີຍເຕ’ຈ຺ຈສ຺ມາ ຠາໂວ ກຕ຺ຕາ ຈ ປຕີຍເຕ, ນາປິ ‘ຄມ຺ຍເຕ’ຈ຺ຈສ຺ມາ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ຕາຈ. ອປິ ຕຸ ຠາວກມ຺ມາເນວ ຄມ຺ຍນ຺ເຕ, ເຕນາຫ- ‘ຕສ຺ມາ’ອິຈ຺ຈາທິ.

ເຕສເມວາຕິ ມານນ຺ຕຕ຺ຍາທີນເມວ. ປຣສມຎ຺ຎາຠິ ປເຣສໍ ກຈ຺ຈາຍນາ ນໍ ປໂຣກ຺ຂາອິຈ຺ເຈວ ນາມໍ. ຕພ຺ພຊ຺ຊິເຕສູຕິ ປໂຣກ຺ຂາສຎ຺ຎິປຈ຺ຈຍວຊ຺ຊິເຕສຸ. ອປໂຣກ຺ເຂສູຕິ ເອຕ຺ຖ ປຣສມຎ຺ຎາວເສນ ປໂຣກ຺ຂາອິຈ຺ຈເນນ ສຫ ສມາສໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອຎ຺ຎຖາປິ ປຏິປາເທຕຸໍ ‘ອຖວາ’ຕິອາທິມາຫ. ປໂຣກ຺ເຂຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍາວິສເຍ ກາເລ. ປໂຣກ຺ເຂວິຫິຕາ ປຈ຺ຈຍາຕິ ອິມິນາ ອຸປຈາເຣນ ຕທ຺ຘິຕປ຺ປຈ຺ຈຍວເສນ ວາ ປໂຣກ຺ຂາຕິ ສທ຺ທນິປ຺ຜຕ຺ຕິມາຫ. ເຕ ປນ‘ອ ອຸ’ ອິຈ຺ຈາທໂຍ. ຕໂຕຕິ ປໂຣກ຺ຂປ຺ປຈ຺ຈຍໂຕ.

ນນຸ ປຸພ຺ພປກ຺ເຂ ‘ອປໂຣກ຺ເຂສູ’ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘ປໂຣກ຺ຂາວຊ຺ຊິເຕສູ’ຕິ ອຕ຺ຖ ວຈນໍ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ທຸຕິຍປກ຺ເຂ ປນ ‘ປໂຣກ຺ຂວຊ຺ຊິເຕສູ’ຕິ, ຕຖາ ສຕິ ກຖເມຕ຺ຖ ‘ປໂຣກ຺ຂາວຊ຺ຊິເຕສູ’ຕິ ອຕ຺ຖວຈນໍ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ ອາຫ- ‘ເຕປນາ’ຕິອາທິ. ອິຘາຕິ ອປໂຣກ຺ເຂສູຕິ ອິມສ຺ມິໍ. ນນຸ ຈ ‘‘ປໂຣກ຺ເຂ ອ ອຸ’’ອິຈ຺ຈາທິສຸຕ຺ເຕ (໖-໖) ‘ປໂຣກ຺ເຂ’ຕິ ປກຕິວິເສສນນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຍານໍ ປໂຣກ຺ເຂ ວິຫິຕຕາ ກຖນ຺ຕິ ມນສິ ນິຘາຍາຫ ‘ປໂຣກ຺ເຂ’ອິຈ຺ຈາທິ. ຠວນໍ ຠາໂວ ກິຣິຍາຘາຕ຺ວຕ຺ໂຖ.

ສາຘີຍມານາວຕ຺ໂຖຕິ ອິມິນາ ສິທ຺ຘາວຕ຺ຖາ ນິຣສ຺ສເຕ. ປຸພ຺ພປຣີຠູໂຕ ປຘານກິຣິຍາວຍວຠູໂຕ ກິຣິຍາຣູໂປ ອຕ຺ໂຖ ລກ຺ຂຓໍ ສຠາໂວ ຍສ຺ສ ຘາຕ຺ວຕ຺ຖສ຺ສ ໂສ ຕຖາ ວຸຕ຺ໂຕ. ສຕ຺ວຠູໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ປຕີຍຕີຕິ ເສໂສ. ພຫຸວຈນມ຺ປິ ໂຫຕິ ປາກາປາເກຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ, ກຣີຍຕີຕິ ກມ຺ມໍ, ຕຎ຺ຈ ຍທິປິ ນາມາທິກມ຺ມມຕ຺ຖິ, ຕຖາປິ ກ຺ຣິຍຕ຺ຖາອິຈ຺ຈາຘິກາຣໂຕ ມານາທີນມຎ຺ຎຕ຺ຖາລພ຺ຠນໂຕ ຈ ກິຣິຍາ ສມ຺ພນ຺ໂຘວ ຄຍ຺ຫເຕ, ສຸ-ສວເນ ສູຍມານໍ.

ປາຓິນິເຍເຫຕ຺ຖ ‘‘ຠິນ຺ທຕິ ກຸສູລໍ’ຕ຺ຍາໂທ ຍາ ເຠທນາທິກິຣິຍາ ກມ຺ມນິ ທິສ຺ສເຕ, ສາ ຍທາ ສຸກຣຕ຺ຕມຕ຺ເຕນ ສປ຺ປຘານຕ຺ຕວຈນິຈ຺ຉາຍໍ ກຕ຺ຕຸຕ຺ເຕປ຺ຍຸປລພ຺ຠຕິ ‘ຠິຊ຺ຊເຕ ກຸສຸໂລ ສຍເມເວ’ຈ຺ຈາທິນາ, ຕທາສ຺ສ ກຕ຺ຕຸໂນ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕເຣນ ກມ຺ມສຣິກ຺ຂຠາໂວ ວິຘີຍເຕ ‘ກມ຺ມນິສ຺ສຍໍ ກາຣິຍໍ ຍຖາ ສິຍາ’ຕິ. ຕນ຺ນິສ຺ສາຍາຫ- ‘ຍທາ ກມ຺ມເມເວ’ຈ຺ຈາທິ. ຍທາ ກມ຺ມເມວ ກຕ຺ຕຸຠາເວນ ວິວຈ຺ຉີຍເຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຕຖາ ວິວຈ຺ຉີຍເຕຈ຺ຈາຫ- ‘ອຕ຺ຕສມເວຕາຍ’ອິຈ຺ຈາທິ. ອຕ຺ຕສທ຺ເທນ ກມ຺ມມຕ຺ຣ ວິວຈ຺ຉິຕໍ, ອຕ຺ຕນິ ສມເວຕາ ເອກເທສີຠູຕາ ອຕ຺ຕສມເວຕາ, ຕສ຺ສາ ກິຣິຍາຍ ກມ຺ມຏ຺ຐກິຣິຍາຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ສຸເຠທຕ຺ຕາທິເນຕິ ເຫຕຸມ຺ຫິ ກຣເຓ ວາ ຕຕິຍາ. ອຕ຺ຖໂຕຕິ ‘ກມ຺ເມເຍວ ກ຺ໂຍ’ຕິ (ນ ສກ຺ຂິ) [ຕສ຺ມາ] ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕຖາຫິ ‘ຠິຊ຺ຊເຕຕິ ສວນາ ກມ຺ມຕາວຄມ຺ຍເຕ’ຕິ ອິມິນາ ອຕ຺ຖໂຕ ກມ຺ເມເຍວກ຺ໂຍຕິປຏິປາທິຕເມວ. ວຸຕ຺ຕເມວ ຜຸຏີກຣມາຫ- ‘ຠິຊ຺ຊເຕ ອິຈ຺ຈສ຺ມິໍ ປເທ’ອິຈ຺ຈາທິ. ອຎ຺ຎຖາຕິ ຍທິ ກມ຺ເມເຍວ ເຕປຈ຺ຈໂຍ ນ ສິຍາ. ອໂຕຕິ ຠິຊ຺ຊເຕ ອິຈ຺ຈສ຺ມາ. ອຸປສໍຫຣມາຫ- ‘ຕສ຺ມາ’ອິຈ຺ຈາທິ. ກິໍ ວຈເນນາຕິ ປາຓິນີຍານມິວ ກິໍ ສຸຕ຺ຕຕ຺ຕເຣນາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ວຈນາຠາເວປິ ກມ຺ມກຕ຺ຕຣິ ປທສງ຺ຂາຣກ຺ກໂມປທສ຺ສນມຸເຂນ ວຸຕ຺ຕິ ຄນ຺ຖໍ ວິວຣິຕຸມາຫ- ‘ວາກ຺ຍໂຕ’ອິຈ຺ຈາທິ. ວາກ຺ຍໂຕ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ປເທສງ຺ຂຣິຍມາເນຕິ ‘ຠິຊ຺ຊເຕ ກຸສູໂລ ສຍເມເວ’ຕິ ວາກ຺ຍໂຕ ວິສຸໍ ກຕ຺ວາ ຠິຊ຺ຊເຕ’ຕິ ປເທ ສງ຺ຂຣິຍມາເນ ນິປ຺ຜາທີຍມາເນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕເທວາຕິ ປທຕ຺ຖສາມຎ຺ຎເມວ. ຕນ຺ນິປ຺ຜາທເນຕິ ຕສ຺ສ ສງ຺ຂຣິມານສ຺ສ ປທສ຺ສ ສງ຺ຂຣເຓ. ສຍນ຺ຕີມສ຺ສາຕ຺ຣ ອຕ຺ຕນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ເກວລ ມເນເນຕເທວ ວຸຕ຺ຕໍ- ‘ກມ຺ເມເຍວ ປຈ຺ຈໂຍ’ຕິ, ກິຎ຺ຈຣຫິ ອຎ຺ຎມ຺ປຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສຕຸມາຫ- ‘ອເນນ ເຈ’ຈ຺ຈາທິ. ໂຈ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕຣສມຸຈ຺ຈເຍ. ອເນນຠິຊ຺ຊເຕຕິ ສວນາອິຈ຺ຈາທິນາ ອິທຎ຺ຈາຫາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກິນ຺ຕທິຈ຺ຈາຫ ‘ກມ຺ມ ກຕ຺ຕຸໂນ’ຈ຺ຈາທິ, ນ ປທມຸທາຫຣຓນ຺ຕິ ກມ຺ມກຕ຺ຕຸໂນ ວາກ຺ຍເມໂວທາຫຣຓໍ… ວາກ຺ເຍເນວ ຕສ຺ສ ປຕີຕິຍາ ມຎ຺ຎເຕ. ປທເມໂວທາຫຣຓໍ ກສ຺ມາ ນ ສິຍາຕິ ອາຫ- ‘ປເທຫິ’ຈ຺ຈາທິ. ທຸຕິຍມຸທາຫຣຓໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ- ‘ກຕ຺ຕຸນິສ຺ສໂຍ ປິ’ຈ຺ຈາທິ.

ອສ຺ມິໍ ປກ຺ເຂຕິ ອສ຺ມິໍ ກຕ຺ຕຸຕ຺ເຕນ ວິວຈ຺ຉິເຕ ປກ຺ເຂ. ຕພ຺ພິສຍຕ຺ຕນ຺ຕິ ກມ຺ມວາຈີສຍໍ ສທ຺ທວິສຍຕ຺ຕໍ. ຠາວກມ຺ເມສູຕີມສ຺ສ ກຕ຺ຕຣິຈ຺ຈສ຺ສ ຈ ປຈ຺ຈຍວິເສສນຕ຺ເຖ ສຕິ ສາມຕ຺ຖິຍລທ຺ຘມ຺ປໂຍຊນໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ- ‘ຠາວກມ຺ເມສູ’ຕິອາທິ. ອິມິນາ ອເນນ ຈ ວິເສສິສຕ຺ຕາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກິນ຺ຕໍ ວິເສສິຕນ຺ຕິ ອາຫ- ‘ມານນ຺ຕ ຕ຺ຍາທີສູ’ຕິ. ກິນ຺ຕມ຺ປໂຍຊນນ຺ຕິ ປໂຍຊນໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ- ‘ຕ຺ຍາທີນ’ມິຈ຺ຈາທິ. ຍທິ ຠາວກມ຺ເມສຸ ກຕ຺ຕຣິ ຈ ເຕນ ເຕນ [ຘາເນນ] ສຸຕ຺ເຕນ ມານາທໂຍ ນ ສິຍຸໍ, ກຖນ຺ຕໍ ວິເສສິເຕສຸ ມານາທີສຸ ປເຣສຸ ກ຺ຍາທໂຍ ສິຍຸນ຺ຕີມິນາ ສາມຕ຺ຖິເຍນ ( ) [(ສຕິ)] ຠາວກມ຺ເມສຸ ກຕ຺ຕຣິ ( ) [(ຕິ)] ຈ ‘‘ວຕ຺ຕມາເນຕິ ອນ຺ຕິ’’ຈ຺ຈາທິປ຺ປຠຸຕິເກຫິ (໖-໑) ສຸຕ຺ເຕຫິ ຍຖາລາຠໍ ຠາວາທີສຸ ປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ຠາໂວ.

ນຕທຕ຺ຖໍ ວຈນມາຣທ຺ຘນ຺ຕິ ຠາວກມ຺ເມສຸ ກຕ຺ຕຣິ ມານນ຺ຕຕ຺ຍາທິວິຘານຕ຺ຖໍ ປາຓິນິເຍຫິ ວິຍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຣໍ ນາຣທ຺ຘນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ຠາວກມ຺ເມສຸ ກຕ຺ຕຣິ ຈ ມານາທິວິຘານຕ຺ຖໍ ວຈນໍ ນາຣທ຺ຘໍ ຘາຕຸນິຍມນໍ [ຘາຕຸນິຍມຕ຺ຖໍ] ຕ຺ວສ຺ສ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ຕຎ຺ຈ ສາມຕ຺ຖິຍາວ (ລພ຺ຠເຕຕິ) ທສ຺ເສຕຸມາຫ- ‘ກິຣິຍຕ຺ຖນິຍໂມປິ’ຈ຺ຈາທິ. ອກມ຺ມກາ ຘາຕຸໂຕ ຠາເວ ກຕ຺ຕຣິ ຈ ສກມ຺ມກາ ກມ຺ເມ ກຕ຺ຕຣິ ເຈຕິ ກິຣິຍຕ຺ຖນິຍໂມ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ສາມຕ຺ຖິຍາ ລພ຺ຠເຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອກມ຺ມການໍ ກມ຺ມວິຣຫາ, ສກມ຺ມການຎ຺ຈ ສໂຕປິ ຠາວສ຺ສາປ຺ປຘານຕ຺ຕາ ອກມ຺ມກາ ກຕ຺ຕຣິ ຠາເວ ຈ ຠວນ຺ຕິ ນ ກມ຺ເມ, ສກມ຺ມກາ ກມ຺ມສພ຺ຠາວາ ກຕ຺ຕຣິ ກມ຺ເມ ຈ ຠວນ຺ຕິ ນ ຠາເວຕີທໍ ສາມຕ຺ຖິຍໍ.

ກມ຺ມມເປກ຺ຂເຕຕິ ປຈາທິໂຕ ກຕ຺ຕຣິ ປຐມປຸຣິເສກວຈເນ ກເຕ ປຈຕິຈ຺ຈາທີສຸ ປຈາທິໂນ ປຈນາທິກິຣິຍາ ໂອທນາທິກໍ ກມ຺ມມເປກ຺ຂເຕ. ກຕ຺ຕຸຕ຺ຕມເປກ຺ຂເຕຕິ ຠວຕິຈ຺ຈາທີສຸ ຠູອາທີນໍ ຠວນາທິກິຣິຍາ ກຕ຺ຕຸມຕ຺ຕມເປກ຺ຂເຕ.

໒໐. ຓິຓາ

ຍທຕ຺ຖນ຺ຕິ ຍໍປໂຍຊນໍ.

໒໓. ຊ຺ຍາ

ຊິນນ຺ໂຕຕິ ‘‘ພ຺ຍຎ຺ຊເນ ທີຆຣສ຺ສາ’’ຕິ (໑-໓໓) ຣສ຺ໂສ. ສພ຺ພຕ຺ເຖວ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຕຣິ ປຈ຺ຈໂຍ ຕຕ຺ຖ ວິກຣຓາປິ ກຕ຺ຕຣິເຍວ, ຍຕ຺ຖ ຠາວກມ຺ເມສຸ ຕຕ຺ຖ ວິກຣຓາປິ ຠາວກມ຺ເມສຸເຍວ,… ເອກາຍ ປກຕິຍາ ກາຣກເຠເທ(ນ) ປຈ຺ຈຍສ຺ສາສມ຺ຠວໂຕ. ຕສ຺ມາ ສຫາຠິຘານານໍ ມານາທິວິກຣຓານໍ ກຖນ຺ນາມ ສຫາສມ຺ຠວໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ວິຘີຍນ຺ເຕ.

໒໗. ຠາວ

ວິວຈ຺ຉາເຠເທນາຕິ ສກມ຺ມກາກມ຺ມກວຈນິຈ຺ຉາເຠເທນ. ອຸຠຍຕ຺ຖາຕິ ຠາວກມ຺ເມສຸ. ກຣີຍຕີຕິ ກຕ຺ຕພ຺ໂພ ກຣຓີໂຍ. ‘‘ອປວາທ ວິສເຍ ອຸສ຺ສຄ຺ໂຄ ນາຠິນິວິສຕີ’’ຕິ ເອໂສ ອຸສ຺ສຄ຺ຄຘມ຺ໂມ. ຕພ຺ພາທີນນ຺ຕຸ ເກສຎ຺ຈຸສ຺ສຄ຺ຄານມ຺ປິ ອປວາທວິສເຍ ປວຕ຺ຕິ ໂຫຕິ ພຫຸລາຘິກາຣາ. ຍຖາ ‘‘ຠາວກມ຺ເມສຸ ຕພ຺ພານີຍາ’’ຕິ ອຸສ຺ສຄ຺ໂຄ, ‘‘ວທາທີຫິໂຍ’’ຕິ (໕-໓໐) ອປວາໂທ ຕໍວິສເຍປິ ຕພ຺ພານີຍາ ໂຫນ຺ຕິ ‘ຄນ຺ຕພ຺ໂພ ຄມນີໂຍ’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ.

໒໘. ຘ຺ຍຓ

ກາຣິຍໍ ‘‘ຎິ ພ຺ຍຎ຺ຊນສ຺ສາ’’ຕິ (໕-໑໗໐) ຎິ.

໓໐. ວທາ

ອນ຺ນໂຕຕີມິນາ ‘ໂຠຄ຺ຄມຎ຺ຎ’ນ຺ເຕຕ຺ຖ ອຎ຺ຎໍ ນາມ ອນ຺ນວຕາ ອຎ຺ຎນ຺ຕິ ອຕ຺ຖມາຫ.

໓໑. ກີຈ຺ຈ

ກມ຺ມກໂຣ ຠຣິຕພ຺ພຕາເຍຈ຺ຈາທິນາ ກິຣິຍາສທ຺ທຕ຺ຕໍ ຠຈ຺ຈສທ຺ທສ຺ສ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ສຎ຺ຎາຠາວມປາກໂຣຕິ. ‘‘ສຎ຺ຎາຍໍ ຠຣາ’’ຕິ ຈ ຄຓສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ເຕນາຫ- ‘ສຎ຺ຎາຍໍ ຠຣາ’ຕິອາທິ.

ອຠຣິຕພ຺ພາປິຈ຺ຈາທິນາ ອິທໍ ທີເປຕິ ທຸວິຘາ ສຎ຺ຎາສທ຺ທາ ເກຈິ ທຈ຺ຈນ຺ຕ ວິຄຕາວຍວຕ຺ຖາ ຍຖາ ຑິຕ຺ຖາທໂຍ, ເກຈິທວຍວຕ຺ຖານຸຄຕາຍຖາ ສຕ຺ຕປຓ຺ຓາທໂຍ, ຕຕ຺ຖ ຠຣິຍາສທ຺ທສ຺ສ ກມ຺ມມ຺ປວຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕໍ ‘ຠຣິຕພ຺ພາ ຠຣິຍາ’ຕິ, ຍຖາ ສຕ຺ຕ ປຓ຺ຓານິ ອສ຺ສາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ປວຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕໍ ສຕ຺ຕປຓ຺ຓສທ຺ທສ຺ສ, ເອຕຎ຺ຈ ປວຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕໍ ສທ຺ທນິປ຺ຜຕ຺ຕິກິຣິຍາຍເມໂວປທິສີຍເຕ, ກ຺ວຈິເທວ ຕ຺ວຕ຺ຖວິເສເສ ສຕ຺ຍສຕິ ວາ ຕສ຺ມິໍ ນິມິຕ຺ເຕ ສທ຺ໂທ ວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ. ໂອກາຣສ຺ສາຕິ ‘‘ຍຸວຓ຺ຓານເມ ໂອປ຺ປຈ຺ຈເຍ’’ຕິ (໕-໘໒) ກຕໂອກາຣສ຺ສ.

໓໒. ຄຸຫາ

ສທ຺ທິການນ຺ຕິ ປາຓິນິຍກຈ຺ຈາຍນາທິເວຍ຺ຍາກຣຓານໍ. ເປສນໍ ສກ຺ກາຣປຸພ຺ພກໍ ວາ ນິໂຍຊນໍ. ກາມຈາຣານຸຎ຺ຎາຕິ ກຕ຺ຕຸມິຈ຺ຉໂຕ ຍຖິຈ຺ຉ ມນຸຊານນໍ ອຕິສຄ຺ໂຄນາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິມິຕ຺ຕຠູຕສ຺ສາຕິ ‘‘ໂຠຕາ ກໂຏ ກຕ຺ຕພ຺ໂພ’ຈ຺ຈາທີສຸ ກຏກຣຓາທິໂນ ກາຣຓຠູຕສ຺ສ.

ນນຸ ຈ ສາມຎ຺ເຎນ ວິຫິຕາ ເອ(ເຕ), ຕຖາ ຈ ສຕິ ວິຊ຺ຌຕ຺ຖວິຫິ ເຕຫິ ເອຍ຺ຍາທີຫິ ເຕ ພາຘີຍນ຺ຕິຈ຺ຈາຫ- ‘ນເຈ’ຈ຺ຈາທິ. ວິຘິວິເສສຕ຺ເຕ ປີຕິ ວິຘານໍ ວິຘິ ນິໂຍຊນໍ ກິຣິຍາສຸ ພ຺ຍາປາຣຓາ, ຕສ຺ສ ວິຘິໂນ ເປສາທີນໍ ວິເສສຕ຺ເຕປິ, ນາວສ຺ສນ຺ຕິອາທິ ຊຍາທິຈ຺ຈພ຺ຍາຂ຺ຍານໍ ນິສ຺ສາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ເຕນ ‘‘ກິມຕ຺ຖໍ ເປສາທີສຸ ກິຈ຺ຈສຎ຺ຎິໂນ ຕພ຺ພອນີຍຓ຺ຍຕ຺ຍປ຺ປຈ຺ຈຍາ ວິຘີຍນ຺ເຕ, ນ ສາມຎ຺ເຎນ ຠາວກມ຺ເມສຸ ວິຫິຕາ, ເອວເມເຕ [ວິຫິຕາເອວ, ໂວ-ກາສິກາວຸຕ຺ຕິ] ເປສ຺ວາທີຎ຺ຎສ຺ວຕ຺ຣ ຈ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ວິເສສວິຫິເຕນ ວິຘ຺ຍາທີສຸ ປຈ຺ຈເຍນ ພາຘີຍນ຺ເຕ, ວາສຣູປວິຘິນາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ເອວຎ຺ຈຣຫິ ເອຕໍ ຎາເປຕິ ‘ອິຕ຺ຖີອຘິກາຣໂຕ ປເຣນ ວາສຣູປວິຘິ ນາວສ຺ສມ຺ຠວຕີ’ຕິ [ກິມຕ຺ຖມິຈ຺ຈາທິ ໂຈທ຺ຍ, ວິຈສສວິຫິເຕຈ຺ຈາທິ ປຣິຫາໂຣ, ກິຈ຺ຈາ ຫິ ສາມຎ຺ເຎນ ວິຫິຕາ, ປຎ຺ຈມີ ຕຸ ເປສາທິນາຕ຺ຖວິເສເສນ, ອໂຕ ເຕນ ວິເສສວິຫິເຕນ ກິຈ຺ຈາ ເປສາທິວິສເຍ ພາຘີເຍຣນ຺ຕິ ປຸນພ຺ພິຍເຕ, ວາສຣູເປຈ຺ຈາທິນາ ປຣິຫາຣໍ ວິຆຏຍຕິ. ເອວໍ ຈຣຫິຈ຺ຈາທິນາ ເປສາທີສຸ ກິຈ຺ຈວິຘານສ຺ສ ຎາປກຕ຺ຕໍ ທສ຺ສຍຕິ. (ຊິນິນ຺ທພຸທ຺ຘິນຸ ໒໑ ສ)]. ອສຣູປວິຘິ ອສຣູປາປວາທປ຺ປຈ຺ຈໂຍ ວາ ວິກປ຺ເປນ ພາຘໂກ ໂຫຕິ ອຸສ຺ສຄ຺ຄສ຺ສາຕິ ເອຕໍ ອວສ຺ສໍ ນ ໂຫຕີຕິ ຎາປນຕ຺ຖມ຺ປິ ນ ວິຘີຍເຕຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ວາ-ສຣູໂປ-ນິຕ຺ຖິຍໍ’’ຕິ (ປາ, ໓-໑-໙໔) ປຣສຸຕ຺ຕໍ. ຘາຕ຺ວຘິກາເຣວິຫິໂຕ ອສຣູໂປ ອປວາທປ຺ປຈ຺ຈໂຍ ອຸສ຺ສຄ຺ຄສ຺ສ ພາຘໂກ ຠວຕິ ອິຕ຺ຖິ ອຘິກາເຣ ວິຫິຕປ຺ປຈ຺ຈຍໍ ວຊ຺ຊຍິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕານຸສາເຣເນທໍ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ພໍ.

ໂຠຕາ ຂລຸ ກໂຏ ກາຕພ຺ໂພຈ຺ຈາທິ ເປສເນ. ຕ຺ວຍາ ກໂຏ ກາຕພ຺ໂພຕິ ອນຸຎ຺ຎາຍໍ. ປຕ຺ຕກາເລ ປຣມຸທາຫຣຓໍ. ເອຕ຺ຖ ປນ ກຏກຣເຓ ກາລາໂຣຈນມຕ຺ຕເມວ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ນ ເປສາທິ. ‘‘ສຕ຺ຕ຺ຍຣເຫສ຺ເວຍ຺ຍາທີ’’ຕິ (໖-໑໑) ສຸຕ຺ຕໍ ວິເສສວິຫິຕໍ, ເຕນາຫ- ‘ສາມຎ຺ຎ ວິຘານໂຕ’ຈ຺ຈາທິ. ສຕ຺ຕິວິສິຏ຺ເຐຈ຺ຈາທິນາ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ວິວຣຕິ ‘ສຕ຺ຕີ’ຕິອາທິນາ. ກຖໍ ສຕ຺ຕິວິສິຏ຺ຐຕາ ກຕ຺ຕຸໂນຕິ ອາຫ- ‘ຕໍໂຍຄາ’ຕິ. ຕາຍ ສຕ຺ຕິຍາ ໂຍໂຄ ຕໍໂຍໂຄ. ອວສ຺ສກາຘມີຓຕາວິສິຏ຺ເຐ ຕຸ ກຕ຺ຕຣິ ກິຈ຺ຈານໍ ຕທຎ຺ເຎສຎ຺ຈ ຠາວາຍ ວິສຸໍ- ສຸຕ຺ຕິຕໍ, ເຕນ, ວຸຕ຺ຕໍ ‘ອາວສ຺ສກາຘມີຓຕາ ວິສິຏ຺ເຐວ ກຕ຺ຕຣີ’ຕິ. ສພ຺ພຕ຺ເຖເວຕ຺ຖ ‘ອຸທ຺ຘໍ ມຸຫຸຕ຺ຕໂຕ’ຕິອາທິນາ ເອເກກມຸທາຫຣຓໍ ກເມນ ທສ຺ສິຕໍ. ໂຠຕາ ຣຊ຺ຊໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຣເຫ, ຠວຕາ ຣຊ຺ຊໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠວໍ ອຣໂຫຕິ ປນ ອຣຫກຕ຺ຕຸຕ຺ຕປ຺ປກາສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວມຸປຣິປິ. ສພ຺ພເມຕໍ ພຫຸລຄ຺ຄຫຓານຸຠາເວເນຕິ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ.

໓໓. ກຕ຺ຕ

ຄເລໂຈປໂກຕິ ອໂລປສມາໂສ. ອຠິມໂຕ ປເຣຫິ. ອຣຫາທີສຸ ວິຫິຕປ຺ປຈ຺ຈເຍຫີຕິ ‘‘ສຕ຺ຕ຺ຍຣເຫສ຺ເວຍ຺ຍາທີ’’ (໖-໑໑) ຈ ‘‘ສີລາຠິກ຺ຂຎ຺ຎາວສ຺ສເກສຸ ຓີ’’ຕິ (໕-໕໓) ຈ ອຣຫາທີສຸ ວິຫິຕປ຺ປຈ຺ຈເຍຫິ. ອຸປາທານສີໂລ ສິກ຺ຂາປນສີໂລ. ມຸຓ຺ຑນໍ ຘມ຺ໂມ ສຠາໂວ ເຍສໍ ເຕ ມຸຓ຺ຑນຘມ຺ມາ. ວຘຸໍ ກຕປຣິຄ຺ຄຫໍ ສາວິຏ຺ຐາຍນາ ມຸຓ຺ຑຍນ຺ຕິ ເອເຕສໍ ກຸລຘມ຺ໂມ.

໓໕. ອາສິໍ

ກາປນາຍມາສິໍສາ ນາເມຈ຺ຈາຫ- ‘ອປ຺ປຕ຺ຕສ຺ເສ’ຈ຺ຈາທິ. ກິຣິຍາ ວິເສສກຕ຺ຕຸວິສຍາຕິ ກິຣິຍາວິເສສສ຺ສ ໂຍ ກຕ຺ຕາ ໂສ ວິສໂຍ ຍສ຺ສາ ສາ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕາ. ກິຣິຍາວິເສສກຕ຺ຕຸວິສຍຕ຺ຕເມວ ຜຸຏີ ກຕ຺ຕຸມາຫ- ‘ອສ຺ສາ’ອິຈ຺ຈາທິ. ອສ຺ສາ ຊີວນກິຣິຍາຍ ນນ຺ທນ ກິຣິຍາຍ ຠວນກິຣິຍາຍ ວາ ກຕ຺ຕາ ຕໍກິຣິຍໍ ສມ຺ປາເທນ຺ໂຕ ຠເວຍ຺ຍ ຠວຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຊີວຕຸ ນນ຺ທຕຸ ຠວຕູຕິ ອາສິໍສາຍໍ ປໂຍເຄນ ຊີວກ ນນ຺ທກ ຠວກສທ຺ທານໍ ຕໍສມານຕ຺ຖຕາ ທສ຺ສິຕາ.

ອເກເນວາສິໍ ສນຕ຺ຖສ຺ສ ຄມິຕຕ຺ຕາຕິ ອາສິໍສນາ ເອວ ອຕ຺ໂຖ, ຕສ຺ສ ອກປ຺ປຈ຺ຈເຍເນວ ຄມິຕຕ຺ຕາ ອວໂພຘິຕຕ຺ຕາ. ນາສິໍ ສນຕ຺ຖສ຺ສ ປໂຍໂຄຕິ ອາສິໍສນາ ອຕ຺ໂຖ ຍສ຺ສ ຊີວຕຸ ນນ຺ທຕຸ ຠວຕ຺ວິຈ຺ຈາທິໂນ ສທ຺ທນ຺ຕຣສ຺ສ, ຕສ຺ສ ນປ຺ປໂຍໂຄຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໖. ກຣາ

ກໂຣຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຜລນ຺ຕິ ກາຣຓໍ.

໓໗. ຫາໂຕ

ຊຫນ຺ຕິ ອຸທກນ຺ຕິ ວີຫີສຸ ຫາຍນສທ຺ທສ຺ສ ປວຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ຊຫາຕິ ຠາເວ ປທຕ຺ເຖຕິ ອິມິນາປິ ສໍວຈ຺ຉເຣ. ຠາເວອິຈ຺ຈສ຺ສຕ຺ຖມາຫ ‘ປທຕ຺ເຖ’ຕິ. ນິປ຺ຜຕ຺ຕິມຕ຺ຕໍ ກິຣິໂຍປາທານນ຺ຕິ ເກຈິ.

໓໙. ວິໂຕ

ນນຸ ຈ ວິໂຕຕິ ປຎ຺ຈມີນິທ຺ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ‘ວິໂຕ ປຣສ຺ມາ ຎາອິຈ຺ຈສ຺ມາ’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ກຖໍ ວິປຸພ຺ພາຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ- ‘ວິໂຕ ປໂຣ’ອິຈ຺ຈາທິ. ວິປຸພ຺ໂພ ຍສ຺ສໂສ ວິປຸພ຺ໂພ. ວິສທ຺ທໂຕ ຘາຕຸມ຺ຫິ ປຣຠູເຕ ສຕິ ວິສທ຺ໂທ ປຸພ຺ໂພ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໔໐. ກສ຺ມາ

ສພ຺ພໍ ຊານາຕິ, ກາລໍ ຊານາຕີຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ.

໔໑. ກ຺ວຈ

ນາມຊາຕິຄຸຓກິຣິຍາ ທພ຺ພສມ຺ພນ຺ຘໂຕ ປຎ຺ຈວິຘຕ຺ເຕປິ ກມ຺ມສ຺ສ ກ຺ຣິຍຕ຺ຖສ຺ສາວຘິຣຍມຸປາທິນ຺ໂນຕິ ກ຺ຣິຍຕ຺ຖສມ຺ພນ຺ຘາ ກິຣິຍາກມ຺ມສ຺ເສຫ ຄຫຓໍ. ຕຎ຺ຈ ນິພ຺ພຕ຺ຕິວິກຕິປຕ຺ຕິເຠເທນ ຕິວິຘໍ, ຕິວິຘສ຺ສາປ຺ເຍຕສ຺ສ ວິເສສານຸປານໂຕ ຄຫຓນ຺ຕິ ກເມນຸທາຫຣນ຺ໂຕ ອາຫ- ‘ກຣກຣເຓ’ອິຈ຺ຈາທິ.

ໂລກວິທູຕິອາທິທສ຺ສນໂຕ ກ຺ວຈິຄ຺ຄຫເຓ ປໂຍຊນໍ ວຕ຺ຕຸມາຫ- ‘ກມ຺ມໂຕ’ຈ຺ຈາທິ. ນນຸ ຈ ກ຺ວຈິຄ຺ຄຫເຓເນວ ‘ອາທິຈ຺ຈໍ ປສ຺ສຕິ’ຈ຺ຈາໂທປິ (ນິວຕ຺ຕິ) ວຕ຺ຕຸໍ ສກ຺ກາ ກສ຺ມາ ‘ພຫຸລາຘິກາຣາ’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘ເຕເນ’ຈ຺ຈາທິ. ເຕນາຕິ ເຍນ ກ຺ວຈິຄ຺ຄຫຓໍ ກຸໂຕຈິເຍວາຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ກຕໍ ເຕນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຕິ ວາ ກ຺ວຈິຄ຺ຄຫເຓນ. ອຖ ອາທິຈ຺ຈໍ ປສ຺ສຕິຈ຺ຈາໂທ ວິຍ ກມ຺ມກຣາທີສຸປິ ນິວຕ຺ຕິມທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘ກ຺ວຈີຕິ ກິໍ ກມ຺ມກໂຣ’ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ- ‘ຍຊ຺ເຊວ’ມິຈ຺ຈາທິ.

ຕສ຺ສາຕິ ພຫຸລວຈນສ຺ສ, ມຫາຘິກາຣຕ຺ຕາຕິ ມຫາວິສຍຕ຺ຕາ. ກຸໂຕຈິເຍວາຕິ ກຸໂຕຈິ ຘາຕຸໂຕເຍວ. ອເຖຫ ກສ຺ມາ ນ ໂຫຕິ ເທວທຕ຺ໂຕ ສຍຕິ ທາຕ຺ເຕນ ລຸນາຕິ ສຸນຂານໍ ທທາຕິ ນຄຣາ ອເປຕິ ຖາລິຍໍ ປຈຕິ ມາຕຸ ສຣຕີ’’ຕິ, ສພ຺ພເມເວທໍ ກິຣິຍາ (ຍາ) ຠິສມ຺ພນ຺ຘີຍຕີຕິ ຍທິເປວໍ, ຕຖາປິ ກມ຺ມຕ຺ເຕເນວ ຍໍ ວຕ຺ຕຸ ມິຈ຺ຉິຕໍ ນ ກາຣກນ຺ຕຣຕ຺ເຕນ ນາປິ ສມ຺ພນ຺ຘຠາເວນ, ຕສ຺ເສວ ກມ຺ມສທ຺ເທນ ຄຫຓໍ ກມ຺ມວຈນສາມຕ຺ຖິຍາ, ອຎ຺ຎຖາ ສ຺ຍາທິໂຕຈ຺ເຈວ ວເທຍ຺ຍ ກິໍ ກມ຺ມາຕິ ວຈເນນາຕິ.

໔໒. ຄມາ

ເວທນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຖມາຫ ວິຕ຺ຕິນ຺ຕິ, ຕຸຏ຺ຐິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໔໓. ສມາ

ຕຎ຺ເຈຕິ ອຸປມານສ຺ສ ປຣາມາໂສ. ເຠເທນ ວິວຣຓນ຺ຕິ ສມານາທີຫີຕິ ອວຕ຺ວາ ເຠເທນ ວິວຣຓໍ. ຕຸລ຺ຍຕາຍຸປລພ຺ຠມານສ຺ສ ສທິສາທິສທ຺ທວຈນີຍຕ຺ຕາ ອວຍວຕ຺ຖານຸຄເມນາຕ຺ຕໂນ-ຠິເຘຍ຺ເຍ ສທິສາທິສທ຺ທານມ຺ປວຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

໔໔. ຠາວ

ກາຣກໍ ສາຘກໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕກນ຺ຕິ ອນຕ຺ຖນ຺ຕຣໍ. ກໂຣຕິ ກິຣິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕິ ນິມິຕ຺ຕຠາເວນາຕິ ກາຣກໍ. ກຕ຺ຕາທີນໍ ກິຣິຍານິມິຕ຺ຕຕ຺ຕນ຺ຕຸ ສຍເມວ ‘ຕຕ຺ຖ ກຕ຺ຕາ’ຕິອາທິນາ ເຠເທນ ປກາສຍິສ຺ສຕິ. ກິຣິຍານິມິຕ຺ຕໍ… ນິພ຺ພຕ຺ຕເກສຸ ກຕ຺ຕາທີສຸ ຉສຸປິ ຣຸຬ຺ຫຕ຺ຕາ ເຕເນຕ຺ຖ ກຕ຺ຕາວາຕ຺ຕປ຺ປຘາໂນ, ກຣຓາທໂຍປ຺ຍປ຺ປຘານາ ກາຣກພ຺ຍປເທໂສ ລພ຺ຠນ຺ເຕ… ອຎ຺ຎຖາ ກາຣກສທ຺ເທນ ເຕສໍ ຄຫຓໍ ນ ສິຍາຕິ. ກິມິທໍ ກາຣກນ຺ຕ຺ຍາຫ- ‘ສຕ຺ຕິກາຣກ’ນ຺ຕິ. ເອວໍ ຈຣຫິ ທພ຺ພາທີນໍ ກຖໍ ກາຣກຕ຺ຕມິຈ຺ຈາຫ- ‘ຕທຘິກຣຓາ’ຕິອາທິ. ຕສ຺ສາ ສຕ຺ຕິຍາ ອາຘາຣາ ນິສ຺ສຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ປຸໍ ນປຸໍສເກ ອຘິກຣຓສທ຺ໂທ. ເຕສຸ ທພ຺ພາ ທີສຸ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ຕຕ຺ຣຏ຺ຐາ, ສຕ຺ຕິ. ຕສ຺ສາ ຠາໂວ ຕຕ຺ຣຏ຺ຐຕາ, ຕາຍ. ອຖ ທພ຺ພາທີນໍ ມຸຂ຺ຍໂຕ ກາຣກຕ຺ເຕ ສຕິ ກິມາຍາຕນ຺ຕ຺ຍາຫ ‘ຍທິ’ຈ຺ຈາທິ.

ເຕສນ຺ຕິ ກຕ຺ຕາທິກາຣການໍ. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎພ຺ຍາວຸຕ຺ຕຣູປຕ຺ຕາຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໂຕ ພ຺ຍາວຸຕ຺ຕໍ ນິວຕ຺ຕໍ ຣູປໍ ກຣຓາທິສຠາໂວ ເຍສໍ ກຕ຺ຕາທິ ກາຣການໍ ເຕ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕາ, ເຕສໍ ຠາໂວ ຕຕ຺ຕໍ ຕສ຺ມາ. ກຣຓ ຣູປນ຺ຕິ ກຣຓໍ ຣູປໍ ສຠາໂວ ຍສ຺ສ ອຘິກຣຓສ຺ສ ຕໍ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວຎ຺ຈສຕິໂກ ໂທໂສຈ຺ຈາຫ ‘ຕຖາ ເຈ’ຈ຺ຈາທິ. ເກນຈິ ສຸກຣຕ຺ເຕນ ສປ຺ປຘານຕ຺ຕວຈນິຈ຺ຉາຍໍ ‘ຖາລີ ປຈຕີ’ຕິ ຠວຕິ. ຕຕ຺ເຣວຸກ຺ກໍສວຈ ນິຈ຺ຉາຍໍ ‘ຖາລິຍາ ປຈຕີ’ຕິ.

ເອວຎ຺ຈກຕ຺ວາຕິ ນິປາຕສມຸທາໂຍ-ຍໍ ເຫຕ຺ວຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຕ຺ຕາ ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກຕ຺ຕຸຏ຺ຐກິຣິຍານິມິຕ຺ຕສ຺ສ ກຕ຺ຕຸໂນ ອຸທາຫຣຓໍ ‘ຫສຕິ ນຈ຺ຈຕີ’ຕິ. ຕທຕ຺ເຖຕິ ຕາຍ ກມ຺ມສມວາຍິນິຍາ ປຈນາທິກິຣິຍາຍ ອຕ຺ເຖ ອຘິສ຺ສຍນາທໂຍ ປວຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ກິຣິຍາຍ ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອວມຸປຣິປິ.

ໂອທນໍ ປຈຕິ ເທວທຕ຺ໂຕຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐກິຣິຍາຍ ນິມິຕ຺ຕຠູຕສ຺ສ ກຕ຺ຕຸໂນ ອຸທາຫຣຓໍ. ຠາຊນສງ຺ຂຣຓມຘິສ຺ສຍນໍ. ອາທິສທ຺ເທນ ຕຓ຺ຑຸລວປນອິນ຺ຘນາປຫຣຓາທໂຍ ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ. ທ຺ວິຘາປຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ຣຸກ຺ຂາທີນໍ ທ຺ວິຘາ ປວຕ຺ຕິຍໍ.

ພ຺ຍາປເນຕິ ສມ຺ພນ຺ເຘ. ຄິຣຘາຕຸໂຕ ອປ຺ປຈ຺ຈເຍ- ‘‘ເອໂອນມ ວຓ຺ເຓ’’ຕິ (໑໓໗) ສຸຕ຺ເຕ ‘ອວຓ຺ເຓຕິ ໂຍຄວິຠາຄໂຕ ຄກາເຣ ອິກາຣສ຺ສ ອຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸມາຫ- ‘ອວຓ຺ເຓຕິ ໂຍຄວິຠາຄາ ອຕ຺ຕໍ ອິສ຺ສາ’ຕິ. ອຎ຺ຎຖາປິ ປຏິປາເທຕຸມາຫ- ‘ເອສ຺ສ ວາ’ຕິອາທິ. ເອສ຺ສາຕິ ‘‘ລຫຸສ຺ສຸປນ຺ຖສ຺ສາ’’ຕິ (໕-໘໗) ກຕເອສ຺ສ. ສກເລນາຕິ ‘ເອໂອນມ ວຓ຺ເຓ’’ຕິ ສກເລນ ສຸຕ຺ເຕນ. ປຸຣີຕິ ນິປາໂຕ.

ອີສກ຺ກໂຣຕິ ພິນ຺ທຸໂລໂປ, ທ຺ວິຕ຺ຕໍ, ສາມຎ຺ເຎນ ວິຘານໂຕຕິ ປເຣສໍ ວິເສສວິຘານສພ຺ຠາວມາຫ. ຄຓິກາລຍໍ ຄຓິການໍ ເຄຫໍ. ເນປຖ຺ຍມາກປ຺ໂປ. ທຕ຺ໂຕລທ຺ໂຘຕິ ປຈ຺ຈຍສ຺ສ ກມ຺ມສາຘນຕ຺ຕໍ ທີເປຕຸໍວຸຕ຺ຕໍ. ວິນາລິງ຺ຄວຈເນຫິ ປາຏິປທິກຕ຺ຖໍ ນິທ຺ທິສິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາຕິ ຠາເວຕິ ສພ຺ພລິງ຺ຄສງ຺ຂ຺ຍາສມ຺ພນ຺ຘໂຍຄ຺ຄປາຏິປທິກຕ຺ຖສາມຎ຺ເຎ ປຈ຺ຈຍນິມິຕ຺ຕຕ຺ເຕນ ຄຫິເຕປິ ສາມຎ຺ເຎ ຈຣິຕຕ຺ຖຕ຺ຕາ ລິງ຺ຄວຈນໍ ນປ຺ປຘານນ຺ຕິ ອິຏ຺ຐິອາວຸຘນ຺ຕີ ອິຕ຺ຖິ ນປຸໍສເກຠາເວ, ປາກາຕິ ພຫຸວຈເນປິ ຠາເວ ຠວຕິ ເອວ.

໔໕. ທາຘາ

ສປາທີຫິ ອປາທີຫິຈາຕິ ປາທິສຫິເຕຫິ ປາທິຣຫິເຕຫິ ຈ ທາຘາຫິ.

໔໖. ວມາ

ສາປານໂທຓິຍນ຺ຕິ ສາຣເມຍານໍ ຠຸຎ຺ຊນກອມ຺ພເຓ. ຐິຕສຸປານ ວມຖຸວິຍາຕິ ປວຕ຺ຕສຸນຂຈ຺ຉທ຺ທນໍ ວິຍ.

໔໗. ກ຺ວິ

ຍຖາທສ຺ສນນ຺ຕິ ອາຈິກ຺ຂຕີຕິ ໂຍຊນາ. ເຕນ ກຸໂຕຈິ ຘາຕຸໂຕຕິ. ຄຓ຺ຫນ຺ຕີຕິ ຄຫ=ອຸປາທາເນຈ຺ຈສ຺ສ. ສລາກາສທ຺ທສ຺ສ ສລາກນ຺ຕິ. ສຠາສອິຈ຺ຈສ຺ສ ອນ຺ຕພ຺ຍຎ຺ຊນໂລເປ ສຠາປກຕິໂຕ ‘‘ອິຕ຺ຖິ ຍມຕ຺ວາ’’ຕິ (໓-໒໖) ອາປ຺ປຈ຺ຈໂຍ. ປຠາຕີຕິ ອາ=ທິຕ຺ຕິຍມິຈ຺ຈສ຺ສ.

໔໘. ອໂນ

ຈລນາທີນໍ ສີລາທີສຸ ນິປ຺ຜາທນຕ຺ຖໍ ວິສຸໍ ສຸຕ຺ຕິຕໍ ປເຣຫິ, ອິຘ ປນ ພຫຸລໍ ວຈເນເນວາຕິ ທສ຺ເສຕຸມາຫ- ‘ຈລນາທີສູ’ຕິອາທິ.

໔໙. ອິຕ຺ຖິ

ກ຺ລິກຍກິຈ຺ຈຕ຺ຣ ກກາຣພຫຸຕ຺ຕາ ກກາຣາຕິ ພຫຸວຈນໍ. ຕິຕິກ຺ຂາ ອິຈ຺ຈາໂທ ຕິຕິກ຺ຂນມິຈ຺ຈາທິນາ ວິຄ຺ຄໂຫ ‘‘ອິຕ຺ຖິຍມຕ຺ວາ’’ (໓-໒໖). ອປຣິ ປຐິໂຕຕິ ຘາຕຸປາເຐ ອປຣິປຐິໂຕ. ປາຓິວິເສໂສຕິ ສຕ຺ຕວິເສໂສ. ອິມິນາ ຈ ‘‘ຍຖາກຖຎ຺ຈິ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິ, ຣຸຬ຺ຫິຍາ ອຕ຺ຖນິຈ຺ຉໂຍ’’ຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ອາສິໍ ສາຍໍ ຄມ຺ມມານາຍໍ ສຎ຺ຎາວິສເຍ ຘາຕູຫິ ຕິປ຺ປຈ຺ຈໂຍ ກິຈ຺ຈປ຺ປຈ຺ຈໂຍ ຈ ຍຖາ ສິຍາຕິ ‘‘ຕິກິຈ຺ຈາສິຏ຺ເຐ’’ຕິ (໗-໒-໓) ສຸຕ຺ຕິຕໍ ກຈ຺ຈາຍເນນ. ຕມິຫ ສາມຎ຺ເຎນ ວິຘານາວ ສິທ຺ຘນ຺ຕິ ນິຣູປຍິຕຸມາຫ- ‘ກຈ຺ຈາຍເນນ ປເນ’ຈ຺ຈາທິ. ຕພ຺ພ ອນີຍຓ຺ຍ ເຕຍ຺ຍ ຣິຈ຺ຈປ຺ປຈ຺ຈຍານໍ ‘‘ເຕ ກິຈ຺ຈາ’’ຕິ (໗-໑-໒໒) ກິຈ຺ຈສຎ຺ຎໍ ວິຘາຍ ເສສານໍ ‘‘ອຎ຺ເຎກິຕີ’’ຕິ (໗-໑-໒໓) ກິຕ຺ສຎ຺ຎາ ກຕາ ກຈ຺ຈາຍເນນ. ເຕນາຫ- ‘ກິຕ ສຎ຺ໂຎ’ຕິ.

ຕພ຺ພາທິປ຺ປຈ຺ຈໂຍ ຈ ວິຫິໂຕຕິ ສກິຍໂວຫາເຣນາຫ. ສກິຍ ສຕ຺ເຖ ອວຸຕ຺ຕໂທສໍ [ສຸຕ຺ຕໂທສໍ] ປຣິຫຣິຕ຺ວາ ວກ຺ຂມານນເຍນ ຍຸຕ຺ຍຠາວາ ຕຖາ ວິຘາເນ ອຍຸຕ຺ຕຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘ນຈາສິໍ ສາຍ’ມິຈ຺ຈາທິມາຫ. ຄຸຫນໍ, ຣຸຊນໍ, ໂມທນນ຺ຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ. ສຍນໍ ວາ ເສຍ຺ຍາ. ວຊຘາຕຸໂນ ວສ຺ສ ພກາເຣນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ໂສ ກຖໍ ຍກາເຣ ປຣຠູເຕ ອສຕີຕິ ອາຫ- ‘ຈວຄ຺ຄພຍຎາຕິໂຍຄວິຠາຄາ ວສ຺ສ ໂພ’ຕິ.

໕໑. ກຣາ

ຣິຣິຍປ຺ປຈ຺ຈເຍ ອາທິຣກາຣສ຺ສ ອນຸພນ຺ຘຕ຺ຕາ ອາຫ- ‘ອນ຺ຕສຣາທິ ໂລໂປ’ຕິ.

໕໒. ອິກິ

ອຖ ສຣູເປຈ຺ເຈຕາວຕິ ວຸຕ຺ເຕ- ‘ກິຣິຍຕ຺ຖສ຺ສ ສຣູເປ’ຕິ ກຖໍ ວິຎ຺ຎາຍຕິຈ຺ຈາຫ- ‘ກິຣິຍຕ຺ຖາ’ຕິຈ຺ຈາທິ. ນນຸ ຈ ໂລ-ຍໍ ກຕ຺ຕຣິ ວິຘີຍ ມາໂນກຖເມຕ຺ຖ ສິຍາຕ຺ຍາຫ- ‘ອກຕ຺ຕຣິປິ’ຈ຺ຈາທິ. ອຠິມໂຕ ກຈ຺ຈາຍນສ຺ສ. ປຏິປາທຍິຕຸມາຫ- ‘ຕຕ຺ຖາ’ຕິອາທິ. ກຣຓໍ ອຸຈ຺ຈາຣຓໍ, ອສ຺ສ ກໂຣຕິ ສມາສວາກ຺ຍໍ. ນ ຫິ ເອວ ທີຫິ ກາໂຣ ວິຫິໂຕຕິ ອກ຺ຂເຣ ເຫວ ກາຣສ຺ສ ວິຫິຕຕ຺ຕາ ອກ຺ຂຣສມຸທາຍໂຕ ນ ປປ຺ໂປຕີຕິ ຠາໂວ. ອຖ ເຈຕິ ມຕປ຺ປທາເນ. ເອວາທິສທ຺ທວາຈກາ ເອວກາຣາທໂຍ ສາຘໂວຕິ ອຖ ມຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕຕ຺ຖາຕິ ຕຖາ ອຠິມເຕ ຕສ຺ມິໍ. ນິຍມເຫຕຸໂນ ອຠາວາຕິ ອກ຺ຂເຣເຫວ ກາຣປ຺ປຈ຺ຈໂຍ ວິເຘຍ຺ໂຍ ນ ປນ ເອວາທີຫິຈ຺ຈສ຺ສ ນິຍມສ຺ສ ໂຍ ເຫຕຸ ຕສ຺ສ ເຫຕຸໂນ ອຠາວາ.

໕໓. ສີລ

ກິມິທສີລມິຈ຺ຈາຫ- ‘ສີລມ຺ປກຕິສຠາໂວ’ຕິ. ຕຎ຺ຈ ສີລມນຸມາເນນ ວິຎ຺ຎາຍຕິຈ຺ຈາຫ- ‘ຕຎ຺ເຈ’ຈ຺ຈາທິ. ກິຣິຍາວິສຍຣຸຈິວິເສສານຸມິຕນ຺ຕິ ອຸຓ຺ຫໂຠຊນສງ຺ຂາຕາ ກິຣິຍາ ວິສໂຍ ຍສ຺ສ ໂສ (ກິຣິຍາ) ວິສໂຍ ຣຸຈິວິເສໂສ, ເຕນ ອນຸມິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກິມິທມາຠິກ຺ຂຎ຺ຎນ຺ຕິ ອາຫ- ‘ອາຠິກ຺ຂຎ຺ຎ’ມິຈ຺ຈາທິ. ປຸນປ຺ປຸນຠາໂວ ໂປໂນປຸຎ຺ຎໍ. ອາເສ ວາ ຕປ຺ປຣຕາຕິ ຕເມວາຠິກ຺ຂຎ຺ຎໍ ປຣິຍາເຍຫິ ຜຸຏີກໂຣຕິ.

ຍຊ຺ເຊວນ຺ຕິ ຍທິ ອາຠິກ຺ຂຎ຺ຎໍ ຕປ຺ປໂຕ ວຸຈ຺ຈເຕ. ຕສ຺ສີລ຺ຍມິທໍ ໂຫຕີຕິ ອິມິນາ- ‘ສີລາຠິກ຺ຂຎ຺ຎາທິ’’ສຸຕ຺ເຕ ສີລສທ຺ເທເນວາຠິກ຺ຂຎ຺ຎສ຺ສ ຄຫິຕຕ຺ຕໍ ທີເປຕິ. ອຎ຺ຎຖາປິ ສີລໂຕ ອຎ຺ຎເມວາຠິກ຺ຂຎ຺ຎນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸມາຫ- ‘ຍສ຺ມິໍ ເທເສ’ຕິອາທິ.

ຄມ຺ມມາເນຕິ ປຕີຍມາເນ. ປຕີຕິ ຈ ອຕ຺ຖປ຺ປກຣຓສທ຺ທນ຺ຕຣາທີຫິ. ອຠິມໂຕຕິ ປາຓິນິເຍຫິ ອຠິມໂຕ. ອາວສ຺ສກຄ຺ຄຫຓາເຍວ ສິທ຺ໂຘຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ກຖເມຕ຺ຖາວສ຺ສມ຺ຠາໂວ ປຕີຍຕິ ຈ຺ຈາຫ- ‘ຕຎ຺ຈາ’ຕິອາທິ.

ໂຍຄວິຠາຄາຕິ ‘ຓີ’ຕິ ໂຍຄ ວິຠາຄາ. ສາຘຸໍ ກໂຣຕິ, ພ຺ຣຫ຺ມໍ ວທຕິ, ອສທ຺ຘໍ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ປຓ຺ຑິຕມຕ຺ຕານໍ ມຎ຺ຎຕີຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ. ສາຘຸນ຺ຕິ ກິຣິຍາວິເສສນໍ. ອສ຺ສທ຺ຘໂຠຊີຕິ ວເຕ. ວຕຎ຺ຈ ໂຠຊເນ ອຕ຺ຖິຕາຍໍ ສທ຺ຘອສ຺ສທ຺ຘໂຠຊນວິສຍາຍໍ ປວຕ຺ຕິຍໍ ຍທິ ຠຸຎ຺ຊຕິ ອສ຺ສທ຺ຘເມວ ຠຸຎ຺ຊຕິ ນ ສທ຺ຘນ຺ຕິ ສຕ຺ເຖ ວຸຕ຺ຕນິຍໂມ, ອສ຺ສທ຺ຘໍ ຠຸຎ຺ຊຕິ ເອວາຕິ ໂນຕ຺ຕຣປທາວຘາຣຓໍ… ເອວຎ຺ຫິ ວິຎ຺ຎາຍມາເນ ຍເທວາສ຺ສທ຺ຘໍ ນ ຠຸຎ຺ຊຕິ ຕເທວ ວຕໂລໂປ ສິຍາຕິ [ອຕ຺ຖິຕາຍ (ໂຠຊນາກງ຺ຂິຕຕ຺ຕາ) ຍເຖຈ຺ຉໍ ສາມຎ຺ເຎນ ໂຠຊເນ ປວຕ຺ຕິຍໍ ມຕ຺ຕາຍໍ ອສທ຺ຘໂຠຊນໍ ສຕ຺ຖວິຫິຕມຸປລຠມານສ຺ສ ສທ຺ຘໂຕ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິເສເສ ຫິ ສທ຺ເຘ ປວຕ຺ຕິນິຍໂມ ວຕມຸຈ຺ຈເຕ, ນິຍໂມຈາຕ຺ຣທຸວິໂຘ ສມ຺ຠວຕິ-ອສທ຺ຘໍ ຠູຎ຺ຊຕິ ເອວ, ອຖທ຺ຘໂມ ຠຸຎ຺ຊຕີຕິ ວາ, ຕຕ຺ຣາທິເມ ນິຍເມ ຍເທວາ ສທ຺ຘໍ ນ ຠຸຎ຺ຊຕິ ຕເທວວຕ ໂລໂປສິຍາ (ຣ-໓-໒໒໘) ກາຕນ຺ຕປຎ຺ຊິກາ]. ອຎ຺ຎຖາປິ ປຏິປາທຍິຕຸມາຫ- ‘ຆຓນ຺ຕາທີຫິ’ຈ຺ຈາທິ.

໕໔. ຖາວ

ສຍເມວ ອຕ຺ຕນາເອວ. ກມ຺ມກຕ຺ຕຣີຕິ ອຸຠຍຕ຺ຖາປິ ກມ຺ມກຕ຺ຕຣິ ປຈ຺ຈໂຍ ພຫຸລາຘິກາຣາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອຕ຺ຖ ປນ ເອໂກປິ ປທຕ຺ໂຖ ກມ຺ມຎ຺ຈ ໂຫຕິ ກຕ຺ຕາຈ ກາຣກສຕ຺ຕິເຠທໂຕ. ຍຖາ ‘ປີຍມານໍ ມຘຸ ມທຍຕີ’ຕິ ເອກສ຺ສາປິ ສຕ຺ຕິເຠທາ ກມ຺ມຕ຺ຕໍ ກຕ຺ຕຸຕ຺ຕໍ, ຕຖາ ຕ຺ຣາປີຕິ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ. ໂຍ ປຣໍ ຠຎ຺ຊຕິ ຕຕ຺ຖປິ ສິຍາ ສາມຎ຺ຎວິຘານໂຕຕິ ອາຫ- ‘ນິປາຕນສ຺ສິ’ຈ຺ຈາທິ. ໂທສນ຺ຘກາຣໍ ຠິນ຺ທຕີຕິ ໂທສນ຺ຘກາຣຠິທຸໂຣ.

໕໕. ກຕ຺ຕ

ຠູຕສທ຺ເທເນຕ຺ຖາຘິປ຺ເປຕຕ຺ຖມຸປທສ຺ເສຕຸມາຫ- ‘ຠູຕມຕີຕ’ມິຈ຺ຈາທິ. ອຎ຺ຎຖາຕິ ຍທ຺ຍຕິກ຺ກນ຺ຕວຈໂນ ນ ສິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ນນຸຈາຕ຺ເຣຕເຣຕຣນິສ຺ສຍໂທໂສ ປສຊ຺ຊເຕ, ສຕີ ຫິ ຠູຕາຘິກາເຣຕ຺ໂຕ ວິຘີຍເຕ, ສຕິ ຈ ຕ຺ເຕ ຠູຕສທ຺ທສ຺ສ ນິປ຺ຜຕ຺ຕີຕິ ຜຸໂຏ ເຍວິຕເຣຕຣນິສ຺ສຍໂທໂສຕິ. ເນສໂທໂສ, ສງ຺ເກຕາຕິ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ ສທ຺ທຕ຺ຖສມ຺ພນ຺ໂຘ ຈິຣກາລປ຺ປວຕ຺ໂຕ, ນາສ຺ສ ກິຎ຺ຈິ ອສາຘຸຕ຺ຕໍ, ອຕິກ຺ກນ຺ເຕ ຈາສ຺ສ ວຸຕ຺ຕິ ສທ຺ທສຕ຺ຕິສຠາວໂຕ ເວທິຕພ຺ພາ. ກ຺ຕວນ຺ຕາ ທໂຍປິ ຈຣຫິ ສທ຺ທສຕ຺ຕິສຠາວໂຕ ຠູເຕເອວ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ຠູຕສທ຺ໂທ-ຍມຕິກ຺ກນ຺ຕຕ຺ເຖ ປສິທ຺ໂຘ ກ຺ຕວນ຺ຕາທໂຍຕ຺ວປ຺ປສິທ຺ຘາ, ອໂຕ ເຕນ ປສິທ຺ຘຕ຺ເຖນາປ຺ປສິທ຺ຘານມນ຺ວາຂ຺ຍານໍ ກຣີຍຕີຕິ. ຠູເຕຕິ ຈາຍໍ ປກຕິວິເສສນໍ ວາ ສິຍາ ‘ຠູຕຕ຺ເຖ ວຕ຺ຕມານາ’ຕິ, ປຈ຺ຈຍຕ຺ຖ ວິເສສນໍ ວາ’ຠູເຕ ກຕ຺ຕຣີ’ຕິ, ຕຕ຺ຣ ກສ຺ສິທໍ ວິເສສນນ຺ຕິ ອາຫຠູເຕຕິ ປກຕິວິເສສນ’ນ຺ຕິ. ກຸໂຕຈ຺ຈາຫ- ‘ສມ຺ພນ຺ຘສ຺ສ ເຈ’ຕ຺ຍາທິ. ອຖ ປຈ຺ຈຍຕ຺ຖວິເສສເນ ໂກ ໂທໂສຈ຺ຈາຫ- ‘ປຈ຺ຈຍຕ຺ຖວິເສສເນ ຫິ’ຈ຺ຈາທິ. ປຈ຺ຈຍຕ຺ຖສ຺ສ ກຕ຺ຕຸໂນ ອນຠິກ຺ກນ຺ຕຕ຺ຕາ ອຍນ຺ຕິ ປໂຍໂຄ ໂນປປຊ຺ຊເຕຕິ ຠາໂວ. ອຠິເຘຍ຺ເຍຕິ ອິມິນາ ປໂຍຊນາທິໍ ພ຺ຍວຈ຺ຉິນ຺ທຕິ.

໕໖. ກ຺ໂຕ

ກມ຺ເມ ຄຸຓີຠູຕຕ຺ຕາຕິ ກມ຺ເມ ສຕິ ຠາວສ຺ສາປ຺ປຘານຕ຺ຕາ. ‘‘ຄຸຓມຸຂ຺ເຍສຸ ມຸຂ຺ເຍເຍວ ກາຣິຍສມ຺ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ມຸຂ຺ເຍ ກມ຺ເມເຍວ ປຈ຺ຈໂຍ, ນ ຕຸ ຠາເວ ຕສ຺ເສຕ຺ຖາປ຺ປຘານຕ຺ຕາ.

໕໗. ກຕ຺ຕ

ນນຸຈາຣມ຺ເຠຕິ ວຸຕ຺ຕໍ- ‘ກິຣິຍາຣມ຺ເຠ’ຕິ ກຖນ຺ຕິ ອາຫ- ‘ໂສເຈ’ຈ຺ຈາທິ. ໂສ ຈ ອາຣມ຺ໂຠ. ກິຣິຍາເຍວ ອາຣມ຺ໂຠກິຣິຍາຣມ຺ໂຠ ຕສ຺ມິໍ. ກິຣິຍາຣມ຺ເຠຕິ ສາມຎ຺ເຎນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ກິຣິຍຕ຺ຖວິເສສນໍ ວາ ເອຕໍສິຍາ ປຈ຺ຈຍຕ຺ຖວິເສສນໍ ວາ ອຸຠຍຖາປິ ນ ໂທໂສຕິ ທສ຺ເສຕຸມາຫ- ‘ກິຣິຍຕ຺ຖວິເສສນໍ ເຈຕ’ນ຺ຕິອາທິ. ປຈ຺ຈຍຕ຺ຖວິເສສນປກ຺ເຂປິ ສາມຕ຺ຖິຍາ ອາຣມ຺ເຠ ກິຣິຍຕ຺ຖສ຺ສາປິ ປວຕ຺ຕີ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸມາຫ- ‘ກິຣິຍຕ຺ຖສ຺ສາປິ’ຈ຺ຈາທິ. ສາມຕ຺ຖິຍໍ ທສ຺ເສຕິ ‘ສາມຕ຺ຖິຍມ຺ປນາ’ຕິອາທິນາ. ອນນ຺ຕຣສຸຕ຺ເຕນ ໂຍ ວິຫິໂຕ ກ຺ໂຕ, ໂສປິ ສາມຎ຺ເຎນ ວຈນໂຕ ຠາວກມ຺ເມສຸ ອາຣມ຺ເຠປິ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ. ສາມຎ຺ເຎນ ວຈນໂຕຕິ ‘‘ກ຺ໂຕ ຠາວກມ຺ເມສູ’’ຕິ (໕-໕໖) ສາມຎ຺ເຎນ ວຈນໂຕ. ຠາວກມ຺ເມສຸເຈຕິ ເອວໍ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘ຍຖາປຕ຺ຕຎ຺ເຈ’ຕິ ວທຕາ ວຸຕ຺ຕິກາເຣເນວໍ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ກສ຺ມາ ເອວໍ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ- ‘ປຸພ຺ພສ຺ມິໍ ວິຍາ’ຕິ ອາທິ. ອນິຍມຸປ຺ປຕ຺ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ສຕິ ຎາປນນ຺ຕິ ຕນ຺ນິເສເຘຕຸມາຫ- ‘ປຸນພ຺ພຈນໂຕ’ຕິອາທິ. ມາສງ຺ກີຕິ ກມ຺ມນິ, ເຕເນວຸປ຺ປຕ຺ຕີຕິ ປຐມາ. ເອວໍ ມຎ຺ຎເຕ ‘‘ຠາວກມ຺ມ ຄຫຓໍ ຈາກາເຣນານຸກຑ຺ຒິຍ ‘ຠາວກມ຺ເມສຸ ຈາ’ຕ຺ຍເນນ ກ຺ເຕວິຘີຍ ມາເນ ອິທມາສງ຺ກີຍເຕ ‘ປຸພ຺ເພເນວ ສາມຎ຺ເຎນ ສິທ຺ເຘ ປຸນພ຺ພຈນາ [ປຸນພ຺ພຈນໍ] ກິຣິຍຕ຺ຖານິຍເມນ ຕ຺ຕສ຺ສຸປ຺ປຕ຺ຕີ’ຕິ, ຍຖາປຕ຺ຕຎ຺ເຈຕິ ຫ຺ຍຸຈ຺ຈມາເນ ຈກາເຣນ ຍຖາປຕ຺ຕມ຺ປິ ກາຣິຍມນຸຎ຺ຎາຍເຕຕິ ປຸພ຺ເພເນວ ວຈເນນ ຠາວກມ຺ເມສ຺ວາຣມ຺ເຠປິ ຍຖາປຕ຺ໂຕ ກ຺ໂຕ ຠວຕີຕິ ວິຎ຺ຎາຍເຕ’’ຕິ. ເອວຎ຺ຈຣຫິ ຠາວກມ຺ເມສ຺ວາຣມ຺ເຠປິ ປຸພ຺ເພເນວ ສິທ຺ຘຕ຺ຕາ ‘‘ກຕ຺ຕຣິອາຣມ຺ເຠ’’ອິຈ຺ເຈວ ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ ກິໍ ຈກາເຣເນ ຈ຺ຈາສງ຺ກິຍາຫ- ‘ປທານມວຘາຣຓ ຜລຕ຺ຕາ’ຈ຺ຈາທິ.

ນນຸຈາທິຠູໂຕ ກິຣິຍາກ຺ຂໂຓ ອາຣມ຺ໂຠ ນາມ, ພຫູຫິ ກິຣິຍາກ຺ຂເຓຫິ ກເຏ ປຣິສມຕ຺ເຕເຍວ ຠູໂຕ ກາໂລ ຈ ຠວຕີຕິ ກິຣິຍາຜລສ຺ສາປຣິນິປ຺ຜນ຺ນຕ຺ຕາ ວຕ຺ຕມາໂນວ ກາໂລຕິ ຕຕ຺ຣກ຺ໂຕ ນ ປປ຺ໂປຕິຈ຺ຈາສງ຺ກິຍາຫ- ‘ກິຣິຍາຜລສ຺ສິ’ຈ຺ຈາທິ. ກເຏກເທສສ຺ສາປິ ກຏຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ຈ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຠູຕວຈນິຈ຺ຉາຕິ ຠາໂວ. ນນຸຈາທິສູເຕ ກິຣິຍາກ຺ຂຓກາເລ ກໂຏ ນາຠິນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ກຏກາຣຓຠູຕາ ພີຣຓາວ ຫິ ຕທາ ສນ຺ຕິ, ນ ຈ ຕທວຕ຺ຖາ ເຕ ເອວ ກໂຏຕິ ກຖໍ ‘ປກໂຕ ກໂຏ’ຕິ ຠູຕກາເລນ ປກຕສທ຺ເທນ ກຏສທ຺ທສມານາຘິກຣຓຕ຺ຕມິຈ຺ຈາຫ- ‘ອາທິຠູເຕເນ’ຈ຺ຈາທິ. ຕຕ຺ຖ ຕສ຺ມິໍ ວິເສເສ. ປກຕ຺ຕຸໍ ອາຣຠິ, ປກຕ຺ຕຸໍ ອາຣຠີຍິຕ຺ຖ, ປໂສຕ຺ຕຸໍ ອາຣຠິ, ປໂສຕ຺ຕຸໍ ອາຣຠນນ຺ຕິ ອຕ຺ເຖ ຕ຺ໂຕ.

໕໘. ຐາສ

ອນາຣມ຺ຠຕ຺ຖໍວຈນນ຺ຕິ ອາຣມ຺ເຠ ປຸພ຺ເພເນວ ສິທ຺ຘຕ຺ຕາ. ອປາທິໂນປິສິລິສສ຺ສ ສກມ຺ມກຕ຺ຕາ- ‘ເຍຠຸຍ຺ເຍນາ’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສກມ຺ມກຕ຺ຖນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ສກມ຺ມຕ຺ຕເມສໍ ປາທິໂຍເຄ ສຕິ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸມາຫ- ‘ປາທິສຫິຕາ’ຈ຺ຈາທິ. ຂໂຏປິກາ ມຎ຺ໂຈ.

໕໙. ຄມ

ອວິວຈ຺ຉິຕກມ຺ໂມ ເຈຫາກມ຺ມໂກຕິ ກຖຍມາຫ- ‘ອວິຊ຺ຊມາເນ’ຈ຺ຈາທິ. ຍາຕວນ຺ໂຕ ຍາຕາ, ຍານໍ ຍາຕໍ. ອໂຍຍິຕ຺ຖາຕິ ຍາ ໂຕ. ກ຺ໂຕ ນ ວິຘາຕພ຺ໂພ ປາຓິນິເຍຫິ ວິຍ. ກາຣຓສາມຄ຺ຄິຍໍ ຠູຕາຍນ຺ຕິ ສສ຺ສາທິເຫຕຸຠູຕສມິທ຺ຘິຍໍ ຠູຕາຍໍ. ສາ ຈ ຠູຕາ ເຍວາຕີມິນາ ກາຣຓສາມຄ຺ຄິຍາ ອຕີຕກາລິກຕ຺ຕມາຫ.

໖໐. ອາຫາ

ອາຘາເຣເຈຕິ ອນຸວຸຕ຺ຕິຍາ ເອຕ຺ຖ ຈກາຣໂຕ ‘ຍຖາປຕ຺ຕຎ຺ເຈ’ຕິ ສມ຺ພນ຺ຘາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເສໂສ. ເອວໍ ນ ກຸໂຕຈິ ອປກສ຺ສນໍ ສິຍາຕິ ເອວມາຘາຣາທິເກ ອນຸວຕ຺ຕມາເນ ສຕິ ກຸໂຕຈິ ອາຘາຣາທິໂຕ ອປກສ຺ສນໍ ວິສຸໍ ກຣຓໍ ນ ສິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຖາ ສຕິ ເຫຏ຺ຐາ ສຸຕ຺ເຕເນກໂຍຄເມວ ກເຣຍ຺ຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຠາວກມ຺ເມສູຕິ ສມ຺ພຊ຺ຌເຕຕິ ໂຍຊນາ.