໓. ຕຕິຍກຓ຺ຑວຓ຺ຓນາ

໑. ສ຺ຍາທິ

ຍສ຺ສາຕິກມາວຏ຺ຐິຕສ຺ສໂຍອາທິອກ຺ຂຣສມຸທາຍສ຺ສ, ກິນ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ- ‘ອິທ’ມິຈ຺ຈາທິ, ອິທນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ສ຺ຍາທິສມຸທາຍຣູປໍ, ອວຍເວນ ວິຄ຺ຄໂຫ ສມຸທາໂຍ ສມາສຕ຺ໂຖ, ສມຸທາເຍ ປວຕ຺ຕາ ສທ຺ທາ ອວຍເວສຸປິ ວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ສ຺ຍາທິສທ຺ໂທ ສິອາທິເກ ອວຍເວປິ ວຕ຺ຕເຕ, ວິຘິຄ຺ຄຫຓຎາເຍນາຕິ ‘‘ປຈ຺ຈຍຄ຺ຄຫເຓ ຍສ຺ມາ ສ ວິຫິໂຕ ຕທາທິໂນ ຕທນ຺ຕສ຺ສ ຈ ຄຫຓ’’ນ຺ຕິ ຎາເຍນ. ສ຺ຍາທິ ອນ຺ເຕ ຍສ຺ສ ຕໍ ສ຺ຍາທ຺ຍນ຺ຕໍ. ນນຸ ຈ ‘‘ສ຺ຍາທິສ຺ຍາທິເນກຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ສາມຎ຺ເຎນ ວຸຈ຺ຈມາເນ ຍໍກິຎ຺ຈິ ສ຺ຍາທ຺ຍນ຺ຕໍ ເຍນເກນຈິ ສ຺ຍາທ຺ຍນ຺ເຕນ ສເຫກຕ຺ຖີຠາວມຣຫຕິ, ຕຖາຫິ ຍຖາ ຄາມຄໂຕຕິອາໂທ, ຕຖາ ປສ຺ສ ເທວທຕ຺ເຕ ຄາມໍ, ຄໂຕ ຍຎ຺ຎທຕ຺ໂຕ ຄຸຣຸກຸລນ຺ຕິ ອາໂທປິ ສມາໂສ ຕ຺ຍາສງ຺ກິຍາຫ-‘ສາມຎ຺ເຎນ ວຸຕ຺ເຕປິ’ຈ຺ຈາທິ, ຍສ຺ສ ສ຺ຍາທ຺ຍນ຺ຕສ຺ສເຍນ ສ຺ຍາທ຺ຍນ຺ເຕນ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ເຕນ ສ຺ຍາທ຺ຍນ຺ເຕນ ສຫຕໍ ສ຺ຍາທ຺ຍນ຺ຕເມກຕ຺ຖມ຺ຠວຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ຘໂຕ ວິຎ຺ຎາຍຕິ ອວສີຍຕີຕິ ຍສ຺ສາຕ຺ຍາທິສ຺ວຕ຺ໂຖ, ຕຖາ ຈ ຄາມຄໂຕຕ຺ຍຕ຺ຣຕ຺ຖີເມສ-ມຎ຺ຎມຎ຺ຎາເປກ຺ຂາລກ຺ຂໂຓ ສມ຺ພນ຺ໂຘຕ຺ເຍກຕ຺ຖີຠາໂວ, ຕໂຕເຍເວຕ຺ຖາຫຸ-

ນິຍຕໍ ສາຘນໍ ສາຘ຺ເຍ, ກ຺ຣິຍາ ນິຍຕສາຘນາ;

ສນ຺ນິຘາເນນ ເມເຕສໍ [ເຈຖິສ຺ສາ (ໂປຕ຺ຖເກ)], ນິຍໂມ-ຍມ຺ປກາສຕີຕິ.

ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ‘‘ຍໂຕ ຄາມມິຈ຺ເຈຕໍ ສາຘນໍ ສາຘ຺ຍໍ ກິຣິຍໍ ຕໍພ຺ຍປເທສຊານນໂຍຄ຺ຍມເປກ຺ຂເຕ ຄໂຕຕິ, ອໂຕ ສາຘນໍ ກາຣ ກໍ ສາຘ຺ເຍ ກິຣິຍາຍ ນິຍຕໍ, ຍໂຕ ຈ ກິຣິຍາ ສຍໍ ສາຘນມເປກ຺ຂເຕ ກິໍ ຄໂຕຕິ, ອໂຕ ກິຣິຍາປິ ນິຍຕໍ ສາຘນເມຕິສ຺ສາຕິ ນິຍຕສາຘນາ ໂຫຕິ ອຍໍ ຍຖາວຸຕ຺ໂຕ ນິຍໂມ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎາເປກ຺ຂາວເສນ ວຕ຺ຕມາໂນ ເອເຕສໍ ສາຘ຺ຍສາຘນານໍ ສນ຺ນິຘານ ມຕ຺ເຕນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໂຕ ປກາສຕີ’’ຕິ. ປສ຺ສ ເທວທຕ຺ຕ ຄາມໍ, ຄໂຕ ຍຎ຺ຎທຕ຺ໂຕ ຄຸຣຸກຸລໍຕ຺ຍຕ຺ຣ ຕຸ ຄາມນ຺ຕິ ສາຘນໍ ປສ຺ເສຕິ ສາຘ຺ຍມເປກ຺ຂເຕ, ຄໂຕຕິ ຄມນກິຣິຍາ ຕຸ ຄຸຣຸກຸລມເປກ຺ຂເຕ, ຕໂຕ ຈ ຄາມຄຕານໍ ວາກ຺ຍນ຺ຕຣາວຍວານໍ ນຕ຺ເຖວາເປກ຺ຂາຕິ ນ ຠວຕິ ສມາໂສ, ສພ຺ພຕ຺ເຖວມູຫນີຍໍ, ສມ຺ພນ຺ໂຘ ຫິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎາເປກ຺ຂາລກ຺ຂໂຓ ສມ຺ພນ຺ຘ຺ຍນ຺ຕຣໂຕ-ນວຏ຺ຐິຕໍ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ວິເສເສ ນິເວເສຕິ, ຕຖາຈ ວຸຕ຺ຕໍ–

ຕສ຺ສ ຕ຺ວາກງ຺ຂໂຕ ເຠເທ, ຍາ ປຣິປ຺ລວມານຕາ;

ວິເສເສ ຕໍ ນິເວເສນ຺ໂຕ, ສມ຺ພນ຺ໂຘວາວຉິນ຺ທຕີຕິ.

ເຠເທ ວິເສເສ ຄາມນ຺ເຕຕໍ ສາມຎ຺ຎໍ ວິເສສາເປກ຺ຂໍ ‘ຄາມມາສີສຕິ, ຊຫາຕິ, ຄໂຕ’ຕິ, ຕຖາ ‘ຄໂຕ ຄາມໍ, ວນໍ, ຄຸຣຸກຸລ’ນ຺ຕິ ເວວມາກງ຺ຂໂຕ-ຠິລສໂຕ ຕສ຺ສ ຕຸ ປຘານປທສ຺ສຸປສຊ຺ຊນປທສ຺ສ ຈ ຍາ ປຣິປ຺ລວມານຕາ ອນວຏ຺ຐິຕຕາ ຕໍ ວິເສເສ ວິສິຏ຺ເຐ ສມ຺ພນ຺ຘິນິ ນິເວເສນ຺ໂຕ ປຕິຏ຺ຐເປນ຺ໂຕ ສມ຺ພນ຺ໂຘວາເນກປ຺ປກາໂຣ ກ຺ວຈິ ສາຘ຺ຍສາຘນຠາວລກ຺ຂໂຓ ກ຺ວຈິ ປກຕິວິກາຣຠາວສຠາໂວ ກ຺ວຈິ ສສ຺ສາມິ ສມ຺ພນ຺ຘຣູໂປ ອວຉິນ຺ທຕິ ສມ຺ພນ຺ຘ຺ຍນ຺ຕຣໂຕ ນິວຕ຺ເຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຍໂຕ-ຍມເປກ຺ຂາ ວາກ຺ຍກາເລເຍວ ນິຣູປ຺ຍເຕ, ຕໂຕ ຍຕ຺ຖາຕ຺ຖິ ປທານມເປກ຺ຂາ, ຕຕ຺ຖ ສມາສາວຄໂມ, ຍຕ຺ຣ ຕຸ ນຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຣ ນ ຠວຕີຕ຺ຍນຸປທິຏ຺ໂຐ ວິສຍວິຠາໂຄ ຎາຍເຕຕິ ຠາໂວ, ພາເລ ອພຸເຘຕຸ ນິສ຺ສາຍ ວິຈິຕ຺ໂຕ ສມາສວິຘານໂລປາທິນາເນກປ຺ປກາໂຣ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ສາຘຸສທ຺ທປຣິຊານນຕ຺ຖມຸປາໂຍ ສມ຺ຠວຕິ, ປຣມຕ຺ຖໂຕ ຕຸ ສທ຺ທນ຺ຕຣຕ຺ຕາ ອຈ຺ຈນ຺ຕໍ [ອຎ຺ຎຕ຺ຕໍ] ວາກ຺ຍສມາສານໍ ເຠໂທ, ນ ຫິ ວາກ຺ເຍ ທິຏ຺ຐປທານິ ສມາເສ ສນ຺ຕິ, ຕຖາ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ–

ພາເລ ນິສ຺ສາຍຸປາໂຍ-ຍໍ, ວິຈິຕ຺ໂຕ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ;

ເຠໂທ ວາກ຺ຍສມາສານໍ, ຈ຺ຈນ຺ຕໍ [ຎ຺ຎຕ຺ຕໍ (ໂປຕ຺ຖເກ)] ສທ຺ທນ຺ຕຣໍ ຍໂຕຕິ.

ອໂຕເຍວາຕິ ຍໂຕ ສາມຎ຺ເຎນ ວຸຕ຺ເຕປິຍສ຺ສເຍນ ສມ຺ພນ຺ໂຘເຕນ ສຫ ຕເທກຕ຺ຖມ຺ຠວຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ຘໂຕ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ນານິຏ຺ຐໍ ກິຎ຺ຈິປີຫ ໂຫຕິ, ອໂຕເຍວ ເຫຕຸໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ພ຺ຍເປກ຺ຂາ ສາມຕ຺ຖິຍປຣິຄ຺ຄຫາເຍຕິ ປທານມຎ຺ໂຎຎ຺ຎາກງ຺ຂາ ພ຺ຍເປກ຺ຂາ, ສາວ ສາ ມຕ຺ຖິຍໍ, ຕສ຺ສ ປຣິຄ຺ຄຫາຍ. ສມຕ຺ຖວຈນໍ ນ ກຕນ຺ຕິ ປາຓິນິເຍຫິ ວິຍ ‘‘ສມຕ຺ໂຖ ປທວິຘີ’’ຕິ (ປາ, ໒-໑-໑) ສມຕ຺ຖວຈນໍ ນ ກຕໍ. ສມຕ຺ໂຖ ປທ ວິຘີຕິ ປຣິຠາສາຍມຍມຕ຺ໂຖ ‘‘ວິຘີຍເຕ [ວິຘີຍຕີຕິ (ໂປຕ຺ຖເກ)] ວິຘິ, ປທານໍ ວິຘິ ປທວິຘິສມາສາທິ, ໂຍໂກຈີຫ ສຕ຺ເຖ ປທວິຘິ,ໂສ ສມຕ຺ໂຖ ວິຄ຺ຄຫ ວາກ຺ຍຕ຺ຖາຠິຘາເນ (ສຕ຺ຕິ) ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ, ຕາທິສປຣິຠາສາຍ ພ຺ຍາປາຣໂຕ ເຕສໍ ‘ປສ຺ສ ເທວທຕ຺ຕ ຄາມໍ, ຄໂຕ ຍຎ຺ຎທຕ຺ໂຕ ຄຸຣຸກຸລໍ’ ຕ຺ຍາໂທ ນານິຏ຺ຐປ຺ປຕ຺ຕິ, ສາມຕ຺ຖິຍຎ຺ເຈຕ຺ຖ ທ຺ວິຘາຕ຺ຍຸປຄມ຺ຍເຕ ວາກ຺ເຍ ພ຺ຍເປກ຺ຂາວຸຕ຺ຕິຍເມກຕ຺ຖີຠາໂວ ເຈຕິ [ວຸຕ຺ຕິຍເມກຕ຺ຖີຠາໂວ ວາກ຺ເຍ ພ຺ຍເປກ຺ຂາເຈຕິ (ໂປຕ຺ຖເກ)]. ຕຕ຺ຖ ປຐມສ຺ສ ປຣິຄ຺ຄຫໍ ວຈນມນ຺ຕເຣນ ປຏິປາທິຍ ທຸຕິຍສ຺ສ ປຣິຄ຺ຄຫມິທານິ ວຈເນນ ປຏິປາທຍມາຫ- ‘ເອກຕ຺ຖີ ຠາໂວ’ຈ຺ຈາທິ, ເອກຕ຺ຖີຠາໂວ ຠິນ຺ນຕ຺ຖານໍ ສາຘາຣຓຕ຺ຖຕາວເສນ ປວຕ຺ຕິວິເສໂສ, ວາກ຺ເຍ ຫິ ສາຘາຣຓຕ຺ຖຕາ ນຕ຺ຖິ ຠິນ຺ນຕ຺ຖຕ຺ຕາ, ອໂຕເຍເວຕ຺ຖ ເຠທນິພນ຺ຘນາ ຉຏ຺ຐ຺ຍຸປຊາຍເຕ ‘ຣຎ຺ໂຎ ປຸຣິໂສ’ຕິ, ວຸຕ຺ຕິຍນ຺ຕູຠຍປທພ຺ຍວຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຖາຠິຘານໂຕ ສາຘາຣຓຕ຺ຖຕາ ຠວຕິ, ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ‘‘ສມາເສ ວິເສສນໍ ວິເສສ຺ສມນຸປວີສຕິ ເອກີຠວຕິ ວິເສສນໍ, ວາກ຺ເຍ ຕຸ ວິເສສນໍ ວິເສສ຺ສໂຕ ວິສຸໍເຍວາ ວຕິຏ຺ຐເຕ’’ຕິ. ທ຺ວນ຺ທສມາສສ຺ສ ຕຸ ປທານໍ ວິເສສນວິເສສ຺ສາຠາເວປິ ສກລປທຕ຺ຖປ຺ປຘານຕ຺ຕາ ‘ຣຎ຺ໂຎ ໂຄ ຈ ອສ຺ໂສ ຈ ປຸຣິໂສ ຈາ’ຕິ ວາກ຺ຍໂຕ ‘ຣຎ຺ໂຎ ຄວາສ຺ສ ປຸຣິສາ’ຕິ ສມາສສ຺ສ ວິເສໂສ ເອກຕ຺ຖີ ຠາວລກ຺ຂໂຓ ຠວຕ຺ເຍວ, ຕຖາຫິ ຕຕ຺ຖ ວາກ຺ເຍ ຠິນ຺ນຕ຺ຖນິພນ຺ຘນ ສມຸຈ຺ຈຍປຏິປາທນາຍ ຈສທ຺ໂທ ປຍຸຊ຺ຊເຕ, ສມາເສ ຕຸ ນປ຺ປຍຸຊ຺ຊເຕ, ເອກຕ຺ຖ ວຈເນເນວາຕິ ‘‘ສ຺ຍາທິສ຺ຍາທິເນກຕ຺ຖ’’ ຕ຺ເຍກຕ຺ຖວຈເນເນວ, ເອກຕ຺ຕີຠາໂວເຍວ ຠວຕີຕິ ເສໂສ, ເອວກາໂຣ ນ ວາກ຺ເຍ ຕຖາຫິ ທີເປຕິ. ວາກ຺ເຍ ກຖນ຺ຕິ ອາຫ- ວາກ຺ເຍ’ຕິອາທິ.

ວາກ຺ເຍຕິ ວິຄ຺ຄຫວາກ຺ເຍ, ວິເສເສນ ຄຍ຺ຫຕິ ຎາຍຕ຺ຍເນເນຕິ ວິຄ຺ຄ- ໂຫ, ໂສ ຈ ຕໍ ວາກ຺ຍໍ ເຈຕິ ວິຄ຺ຄຫວາກ຺ຍໍ, ວິເສເສນ ວາ ຄຫຓໍ ວິຄ຺ຄໂຫ, ຕທຕ຺ຖໍ ວາກ຺ຍໍ ວິຄ຺ຄຫວາກ຺ຍໍ, ຕສ຺ມິໍ, ກາຍໍ ພ຺ຍາເປກ຺ຂາຕິ ອາຫ-‘ເຠທາທິລກ຺ຂຓາ’ຕິ, ອາທິສທ຺ເທນ ສໍສຄ຺ຄ ເຠທ ສໍສຄ຺ຄານຎ຺ຈ ຄຫຓໍ.

ຕຕ຺ຖ ສານ຺ຕເຣຫິ ສາມ຺ຍນ຺ຕເຣຫິ ຈ ພ຺ຍາວຸຕ຺ຕິ ເຉໂທ, ສໍວິເສສ ສາມິວິເສສານໍ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ສໍສຄ຺ໂຄ, ຕທາຫ- ‘ຕຖາຫິ’ຈ຺ຈາທິນາ, ເຠທໂກ ພ຺ຍາວຕ຺ຕໂກ, ອຕ຺ຖຄຫິໂຕຕິ ກາຣຓວເສນ ເຠທວາທິນາ ຄຫິໂຕ, ຍເທຈ຺ຈາທິນາ ສໍສຄ຺ຄວາທິໂນ-ຘິປ຺ປາຍມາຫ ຍທາ ຕູຠຍມ຺ປິຈ຺ຈາທິນາ ອຸຠຍວາທິໂນ, ອຠິມໂຕຕິ ‘‘ປາກ຺ກຑາຣາສມາໂສ’’ຈ຺ຈເນນ (໒-໑-໓) ປາຓິນິນາ ອິຈ຺ຉິໂຕ. ປາກ຺ກຑາຣາຕິ ‘‘ກຑາຣາ ກມ຺ມຘາຣເຍ’’ຈ຺ຈເນນ (໒-໒-໓໘) ກຑາຣາສໍສທ຺ທນາ ປເຄວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

‘ປຸຖ ຠິນ຺ໂນ ອຕ຺ໂຖ ເຍສໍ ປທານໍ ຕານິ ປຸຖຄຕ຺ຖານິ, ວາກ຺ເຍ ຫິ ຣຎ຺ໂຎ ປຸຣິໂສ ເຕຕ຺ຖ ຣາຊສທ຺ໂທ ຣາຊຕ຺ຖເມວ ວທຕິ, ປຸຣິສສທ຺ໂທ ປຸຣິສຕ຺ຖເມວ, ວຸຕ຺ຕິຍນ຺ຕຸ ຣາຊປຸຣິໂສເຕຕ຺ຖ ຣາຊສທ຺ໂທປິ ປຸຣິສຕ຺ຖເມວ ວທຕີຕິ ທ຺ວິນ຺ນເມກຕ຺ຖີຠາໂວ ຠວຕິ, ອຎ຺ໂຎເຍວາວຍວຕ຺ຖານ຺ວິໂຕ ສມຸທາຍຕ຺ໂຖ ປາຕຸຠວຕີຕິ ຕທເປກ຺ຂາຍ ເຈກຕ຺ຖີຠາໂວ ວຸຈ຺ຈເຕ, ຊຫມານສກຕ຺ຖວຸຕ຺ຕິມຠ຺ຍຸປຄມ຺ມ ວຸຕ຺ຕໍ- ‘ວິເສສນສ຺ສ ສກຕ຺ຖ ປຣິຈ຺ຈາເຄເນ’ຈ຺ຈາທິ, ອໂຕເຍວ ປໂຣ ໂຈເທສ຺ສຕິ ‘ນນຸ ເຈ’ຈ຺ຈາທິນາ. ເອກຕ຺ຖີຠວນໍ ສມສນນ຺ຕິ ອິມິນາ ເອກຕ຺ຖນ຺ຕິ ສມາໂສຕິ ນາຕ຺ຖນ຺ຕຣນ຺ຕິ ທີເປຕິ.

ຊຫມານານິ ປທານິ ສກຕ຺ຖໍ ຍສ຺ສໍ (ສາ) ຕຖາ ວຸຕ຺ຕາ, ນາຈ຺ຈນ຺ຕາຍ ຊຍາຕີຕິ ເອວມ຺ມຎ຺ຎເຕ ‘‘ປຣິຈ຺ຈາຄມຕ຺ຕມຠິສນ຺ຘາຍ ຊຫມານສກຕ຺ຖໍຕ຺ຍຸຈ຺ຈເຕ, ນ ຕຸ ສພ຺ພຖາ ປຣິຈ຺ຈາໂຄປໂຣປກາຣາຍ ຕສ຺ໂສປາທານໂຕ, ສພ຺ພຖາ ຈ ສກຕ຺ຖປຣິຈ຺ຈາເຄ ປໂຣປກາຣາສມ຺ປາທນໂຕ-ນຸປາທານເມວ ປໂຍຊນາຠາວາ ຕສ຺ສ ສິຍາ’’ຕິ, ຖປຕິ ວຑ຺ຒຕີ. ອຕ຺ຖນ຺ຕິ ຣາຊສທ຺ທວາຈ຺ຈໍ. ອຈ຺ຈນ຺ຕປຣິຈ຺ຈາເຄປິ ນ ໂທໂສ… ວາກ຺ເຍ ທິຏ຺ຐສ຺ສຸປສຊ຺ຊນສ຺ສ ວຸຕ຺ຕິຍໍ ໂສເຍວາຍນ຺ຕ຺ຍນ຺ວຍາວສາຍໂຕ ຕທຕ຺ຖາວ ຄຕິຍາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ- ‘ອຖ ເວ’ຈ຺ຈາທິ.

ໂສເຍວາຍນ຺ຕ຺ຍຊ຺ຌວສາໂຍ-ນ຺ວໂຍ, ໂສເຍວາຍໍ ຣາຊສທ຺ໂທ ໂຍ ວາກ຺ຍຕາເລ ທິຏ຺ໂຐຕິ ໂວຫາຣີນເມກຕ຺ຕາວສາເຍນາສຕ຺ຍປິ (ຣາຊສທ຺ທສ຺ສ)ຕ຺ເຖ ປຸຣິສສ຺ສ ວິເສສນມ຺ຠວິສ຺ສຕີຕິ ຠາໂວ, ເອຕ຺ເຖວ ທິຏ຺ຐນ຺ຕມາຫ- ‘ຍເຖ’ຈ຺ຈາທິ.

໒. ອສໍ

ອພ຺ຍຍນ຺ຕິ ຍທຎ຺ເຎສໍ ປສິທ຺ຘນ຺ຕິ ລິງ຺ຄວຈນເຠເທປິ ພ຺ຍຍຣຫິຕຕ຺ຕາ ອຸປສຄ຺ຄນິປາຕານໍ ປເຣຫິ ອພ຺ຍຍສຎ຺ຎາກຣຓໂຕ ອພ຺ຍຍນ຺ຕິ ປເຣສໍ ປສິທ຺ຘໍ, ເຕສນ຺ຕ຺ວຍໍ ສມາໂສ ອພ຺ຍຍຕ຺ຖປຸພ຺ພງ຺ຄມຕ຺ຕາ ອນພ຺ຍຍໍ ອພ຺ຍຍມ຺ຠວຕີຕິ ອພ຺ຍຍີຠາໂວ ປສິທ຺ໂຘ, ອສງ຺ຂ຺ຍສ຺ສ ສຸຕຕ຺ຕາ ຕສ຺ເສວ ວິຠຕ຺ຍຕ຺ຖາທໂຍ ວິສຍຠາເວນ ວິເສສນານີຕິ ວິຎ຺ຎາຍນ຺ຕີຕ຺ຍາຫ- ‘ອສງ຺ຂ຺ເຍ’ຈ຺ຈາທິ, ອິມິນາ ເນເມສມາສຕ຺ຖາຕິ ທີເປຕິ.

ຕາວສທ຺ທສ຺ສ ກມວຸຕ຺ຕິຍໍ ໂຍ-ຕ຺ໂຖ ສມ຺ປຊ຺ຊເຕ ຕມາຫ- ‘ວິຠຕ຺ຍ’ຈ຺ຈາທິ, ວິຠຕ຺ຍຕ຺ເຖ ອຸທາຫຣິຕ຺ວາຕິ ວິຠຕ຺ຍຕ຺ຖວິສເຍ ວຕ຺ຕມານສ຺ສາສງ຺ຂ຺ຍສ຺ສ ອິຕ຺ຖິສທ຺ເທນ ສມາສມຘິຕ຺ຖີຕິ ອຸວາຫຣິຕ຺ວາ, ນິຈ຺ຈຍມາສານ ມວິຄ຺ຄໂຫ, ອສກປທວິຄ຺ຄໂຫ ວາ ຍຸຕ຺ໂຕ, ອຎ຺ຎຖາ ອນິຈ຺ຈຕາປຕ຺ຕີຕ຺ຍາຫ- ‘ນິຈ຺ຈສມາສຕ຺ຕາ’ອິຈ຺ຈາທິ.

ອສກປເທນ ອນຕ຺ຕນິຍປເທນ ອຎ຺ຎປເທນ ວິຄ຺ຄໂຫ ອສກປທວິຄ຺ຄໂຫ, ເຕນ, ເອຕ຺ຖ ຫິ ຍຖາ ກຸມ຺ຠສ຺ສ ສມີປໍຕ຺ຍຎ຺ຎປທວາກ຺ເຍ ສມີປ ສທ຺ເທນຸປສທ຺ທວຈນີຍສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຸປສທ຺ໂທ ນປ຺ປຍຸຊ຺ຊເຕ, ຍຖາ ອິຕ຺ຖີ ສູຕິ ເອຕ຺ຖາຘິສທ຺ທວຈນີຍສ຺ສາ (ຘາ)ຣຕ຺ຖສ຺ສ ສຕ຺ຕມິຍາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ນາຘິສທ຺ໂທຕິ ‘ອິຕ຺ຖີສູ’ຕິ ອຎ຺ຎປທວາກ຺ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ກຖາປວຕ຺ຕາຕິ ຕ຺ວາເຘຍ຺ໂຍ ປທສ຺ສນໍ, ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ໂຖນ຺ເນຍໍ, ອສກປທວິຄ຺ຄເຫນາຕ຺ໂຖວ ວຸຕ຺ໂຕ,

ອຘິສທ຺ທສ຺ສ ປນ ປຸຣໂຕວຏ຺ຐິຕສ຺ສາຘາເຣ ວຕ຺ຕມານສ຺ສ ຕໍສມານາຘິກຣເຓນ ສຕ຺ຕມ຺ຍນ຺ເຕນິຕ຺ຖິສທ຺ເທນ ສຫ ສມາໂສຕິ ທສ຺ເສຕຸມາຫ-‘ອຘິສທ຺ໂທ’ຈ຺ຈາທິ.

ສ຺ຍາທິໂລໂປຕິ ອຘິສທ຺ທໂຕ ອິຕ຺ຖິສທ຺ທໂຕ ຈ ປເຣສໍ ສຕ຺ຕມີ ພຫຸວຈນານໍ ໂລໂປຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ຕ (ຠາວ) ສມ຺ປຕ຺ຕີຕິ ສຣີຣສມ຺ປຕ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ ພ຺ຣຫ຺ມສທ຺ທສ຺ສ ສຣີຣໍ ອຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ- ‘ພ຺ຣຫ຺ມໍ ສຣີຣນ຺ຕິ, ກຕ຺ຖຈີ ອຸຕ຺ຕຣປທຕ຺ຖປ຺ປຘານຕ຺ຕາວາສງ຺ຂ຺ຍສມາສສ຺ສ ‘ສມ຺ປນ຺ນໍ ພ຺ຣຫ຺ມ’ນ຺ຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ ວຸຕ຺ໂຕ.

ສມາສວິຠຕ຺ຕິຍາຕິ ສມາສໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນວິຠຕ຺ຕິຍາ, ສກໂລ ປເທສສກໂລ, ປຣິຄ຺ຄຫາເປກ຺ຂາຕິ ອຠ຺ຍຸປຄມາເປກ຺ຂາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ອຠ຺ຍຸປຄເມປິ ຫິ ປຣິຄ຺ຄຫສທ຺ໂທ–

ສປເຖ ປຣິວາເຣ ຈ, ມູລາຠ຺ຍຸປຄເມສຸ ຈ;

ຣວິມ຺ຫິ ຣາຫຸຄຫິເຕ, ທາເຣສຸ ຈ ປຣິຄ຺ຄໂຫ’’ຕິ ນິຆຓ຺ຏຸ.

ສກລສ຺ສ ຠາໂວ ສາກລ຺ຍໍ-ສກລສທ຺ທປ຺ປວຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕໍ, ຕມ຺ປນ ນິສ຺ເສສ [ມຕນິສ຺ເສສ (ໂປຕ຺ຖເກ)] ຄ຺ຄຫຓາ ປຸຖຸ ຠວຕີຕ຺ຍາຫ- ‘ອເສສຄ຺ຄຫຓ’ນ຺ຕິ, ຕິຓານໍ ສາກລ຺ຍນ຺ຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ, ຕິຓສທ຺ເທນ ຫິ ຕິຓສຫິຕານິ ຄຫິຕານິ, ເຕເນວ ວກ຺ຂຕິ ພ຺ຍຕິເຣກນເຍ- ‘ຕໍ ສພ຺ພໍ ຕິຓສຫິຕມຊ຺ໂຌ- ຫຣຕີ’ຕິ, ສຕິຓມຊ຺ໂຌຫຣຕີເຕຕ຺ຖາຘິປ຺ປາຍຕ຺ຖ ມາຫ-‘ຍາວາ’ຕິອາທິ.

ຕິຓສທ຺ໂທ ອຸປລກ຺ຂຓໍ ເສສາ-ນຊ຺ໂຌຫາຣິຍານໍ, ເຕນາຫ ‘ຕິຓາທິກມ຺ປີ’ຕິ. ປຣິຄ຺ຄຫາເປກ຺ຂາຍນ຺ຕຠູຕສ຺ສ ຄຫຓຕ຺ຖໍ ‘‘ອພ຺ຍຍໍ ວິຠຕ຺ຕິສມີປາ’’ທິສຸຕ຺ເຕ ‘ສາຄ຺ຍຘີເຕ’ຕິ ນິປ຺ຜາທນຕ຺ຖມນ຺ຕວຈນ ມຸທາຫຕມ຺ປາຓິນິນາ, ຕມ຺ປິ ສາກລ຺ເຍເຍວາຫຣິຕຸໍ [ສາກລ຺ເລໂນທາຫຣິຕຸໍ] ສາຄ຺ຍຘີເຕຕ຺ຍູທາຫຏນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘ຕໂຕ’ຕ຺ຍາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕໂຕຕິ ຍໂຕ ສກລສກເລ ນ ວຕ຺ຕຕິ, ປຣິຄ຺ຄຫາເປກ຺ຂາຍ ສມຕ຺ຕິຍາ ອນ຺ຕໂຕ ສກາສາ ສາກລ຺ຍໍ ນ ຠິຊ຺ຊເຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ສມຕ຺ຖິຍມ຺ປິ ອນ຺ເຕ ອຸທາຫຣຓນ຺ຕິ ເສໂສ.

ອຄ຺ຄິປຣິຍນ຺ຕນ຺ຕິ ອຄ຺ຄິອຕ຺ໂຖ ຄນ຺ໂຖ ຕາທຕ຺ຖິຍາ ອຄ຺ຄິ, ໂສປຣິຍນ຺ໂຕ-ສ຺ສ ອຊ຺ເຌຍສ຺ສາຕິ ອຄ຺ຄິປຣິຍນ຺ຕໍ, ຍຕ຺ຕກສ຺ສາຊ຺ເຌຍສ຺ສ ປຣິຄ຺ຄໂຫ, ຕສ຺ສ ອຄ຺ຄິ ປຣິຍນ຺ໂຕ, ອຄ຺ຄິນາ ປຣິຍນ຺ຕຠູເຕນ ສຫິໂຕ ສກໂລຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ, ອຄ຺ຄິໂນ ສາກລ຺ຍນ຺ຕິ ວາ.

ສທ຺ທິການນ຺ຕິ ພ຺ຍາກຣຓຎ຺ຎູນໍ. ອຕ຺ຖາຠາເວອິຕ຺ຍຕ຺ຖຄ຺ຄຫຓໍ ອິຕເຣຕຣາຠາເວ ຘມ຺ມາຠາເວ ຈ ມາ ສິຍາຕິ, ອໂຕເຍວ ໂຈຈ຺ຈເຕ ‘ອເຖຕເຣຕຣາຠາເວ’ອິຈ຺ຈາທິ, ອິຕຣສ຺ມິໍ ອິຕຣສ຺ສ ອຠາໂວ ອິຕເຣຕຣາຠາໂວ, ໂຄ ອສ຺ໂສ ນ ຠວຕີຕິ ຫິ ອຕ຺ຖນ຺ຕຣຕ຺ຕໍ ນິເສຘີຍເຕ, ນ ວຕ຺ຖຸຠາໂວ, ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ນ ຠວຕີຕ຺ຍຕ຺ຣປິພ຺ຣາຫ຺ມຓຕ຺ຕຘມ຺ໂມ ນິເສຘີຍເຕ, ນ ວຕ຺ຖຸຠາໂວ, ປຣຕ຺ຕາຕິອາທິນາ ວິປ຺ປຏິເສຘ ວິສຍມາຫ.

ອຕິກ຺ກມາຠາເວຕີ ເອຕ຺ຖ ອຕິກ຺ກມາຕິ ປຎ຺ຈມິຍາ ອສມາສນິທ຺ເທໂສຕິ ອາຫ- ‘ອຕິກ຺ກມາ’ຕິ, ນ ປນຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ປຈ຺ຉາຕິ ອິມິນາ ອຕິກ຺ກມາຠາໂວ ນາມ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ປຈ຺ຉາ ອຠາໂວຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ນິຕ຺ຕິຓນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕຣປທຕ຺ຖປ຺ປຘາໂນ-ສງ຺ຂ຺ຍສມາໂສ. ສມ຺ປຕິສທ຺ທສ຺ສ ສາມຎ຺ຎວຈນຕ຺ເຕປິ ອິຘາຘິປ຺ເປຕໍ ກາລໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ- ‘ອຸປໂຠຄສ຺ເສ’’ຈ຺ຈາທິ, ອຸປໂຠໂຄ ກມ຺ມສາຘໂນ ລຫຸປາວຸຣຓສ຺ສ ນາຍມຸປໂຠຄກາໂລຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ, (ອຕິ) ລຫຸປາວຸຣຓນ຺ຕິ ຣູປສິທ຺ຘີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ລຫຸປາວຸຣຓສ຺ສາຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ໂຍຄ຺ຄໍ ຣູປນ຺ຕິ ວິຄ຺ຄເຫ ອນຸຣູປໍ, ນນຸ ຈາຕ຺ຣ ນິຈ຺ຈສມາສຕ຺ຕາສປທວິຄ຺ຄເຫນ ຠວິຕພ຺ພໍຕ຺ຍາສງ຺ກິຍາຫ-‘ວິຈ຺ຉາຍ’ມິຈ຺ຈາທິ, ອນຸສທ຺ເທນ ຫິ ໂຍເຄ ວິຈ຺ຉາຍໍ ‘‘ອນຸນາ’’ຕິ (໒-໑໐) ທຸຕິຍາ ວິຘີຍເຕ, ວາກ຺ເຍເຍວາສ຺ສ ຈ ປໂຍໂຄ ນາຎ຺ຎຕ຺ເຣຕິ ວາກ຺ຍມ຺ປິ ຠວຕີຕິ ມຎ຺ຎເຕ. ສກິຂີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ‘‘ອກາເລ ສກຕ຺ເຖ’’ຕິ (໓-໘໑) ສຫສ຺ສ ໂສ.

ສທິໂສ ກິຂິຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ກິຂິຍາ ປສິທ຺ຘຠູຕາຍ ສາຘິຍສ຺ສ ສາຘນຠາເວນ ຄຫິຕາຍ ສຘມ຺ມຕ຺ເຕນ ໂກຈິ ສາຘິໂຍ ສທິໂສຕິ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ກິມິຘ ສທິໂສ ອປ຺ປຘານໍ [ປຘານເມວາຕິ ອຕ຺ໂຖ] ຕຖາ ສຕິ ປຸປ຺ປປທຕ຺ຖປ຺ປຘາເນນາສງ຺ຂ຺ຍສມາເສນ ສກິຂີຕິ ເອຕ຺ຖ ນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ-‘ນນຸເຈ’ຕ຺ຍາທິ, ກິຂິຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ເຘ ຉຏ຺ຐີ, ເອຕ຺ຖ ປນ ສທິສຕ຺ຕສ຺ສ ກິຂີຍາ-ປ຺ປຏິພທ຺ຘຕ຺ຕາປ຺ປຘານຕ຺ຕໍ. ເນຕທຕ຺ຖີຕິອາທິນາ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ໂຈທນໍ ປຣິຫຣຕິ.

ຍຖາ ເທວທຕ຺ໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ຍທິ ສມາໂສ ຠເວຍ຺ຍ, ເທວທຕ຺ເຕນ ສທິໂສ ຍຖາເທວທຕ຺ຕນ຺ຕິ ຠເວຍ຺ຍ, ປຏິສິທ຺ຘຕ຺ຕາ ປນ (ນ) ສມາໂສຕິ, ກິຂີຕິ ມກ຺ກຏສ຺ສາຠິຘານໍ. ເຊຏ຺ຐານຸກ຺ກເມນາຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອນຸເຊຏ຺ຐນ຺ຕິ ຕຕິຍນ຺ຕຕາ ຄມ຺ຍເຕ. ຈກ຺ເກນ ຍຸຄປທິ ສຈກ຺ກໍ.

໔. ຍາວາວຘາຣເຓ

ອມຕ຺ຕານໍ ຍຕ຺ຕໂກ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ຍາວາມຕ຺ຕໍ.

໕. ປຍ຺ຍປາພຫິຕິໂຣ ປຸເຣປຈ຺ຉາວາປຎ຺ຈມ຺ຍາ

ປຎ຺ຈມ຺ຍາຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ນນຸ ອວຸຕ຺ເຕປິ ຕສ຺ມິໍ ວກ຺ຂມານນເຍນ ປຎ຺ຈມ຺ຍນ຺ຕຕ຺ຕາ ປຎ຺ຈມ຺ຍນ຺ເຕເຫວ ສມາໂສ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕ຺ຍາສງ຺ກິຍາຫ‘ຍທິປິ’ຈ຺ຈາທິ. ຕຖາປິຈ຺ຈາທິນາ ປຣິຫຣຕິ, ໂຫຕຸ ກາມໍ ‘ປຣິປພ຺ພຕໍ ວິຊ຺ໂຊຕເຕ’ຕິ ທຸຕິຍານິເສຘາຍ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ກຖນ຺ຕິ ອາຫ ‘ອິຫ ເຈ’ຕ຺ຍາທິ.

ອາຈຕ຺ຕາໂຣ ວາຕິ ອາສທ຺ໂທ ວາກ຺ເຍ, ສຣເຓ ວາ, ຄາໂມ ພຫິ ຕິຏ຺ຐຕີຕ຺ຍຕ຺ໂຖ, ປຸຣໂຕ ຄາມມ຺ປສ຺ສາຕິ ວທນ຺ໂຕ ປຸເຣຕ຺ຍຕ຺ຖປ຺ປຆາໂນຍນ຺ນິທ຺ເທໂສ, ນສຣູປປ຺ປຘາໂນຕິ ທສ຺ເສຕິ, ອຠິມຸເຂ ຄາມມ຺ປສ຺ສາຕ຺ຍຕ຺ໂຖ. ອວຸຕ຺ຕານເມຕານ຺ຍຸປລກ຺ຂຓານິ, ຕສ຺ມາ ‘ຕິໂຣ ຄາມມ຺ປສ຺ສາ’ຕິປິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຕິຣິຍໂຕ ຄາມມ຺ປສ຺ສ, ປຈ຺ຉໂຕ ຄາມມ຺ປສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອປສທ຺ທໂຍເຄ ນິຈ຺ຈປຎ຺ຈນ຺ຕສ຺ສ ວິກປ຺ເປນ ສມາສວິຘານາວາຠວເນໂນທາຫຣຓໍ ທິນ຺ນໍ (ເອຕ຺ຖ) ປຎ຺ຈມ຺ຍາຕິ ປໂຍຊນາຠາເວປິ ອຎ຺ຎທຕ຺ຖໍ ກຣິຍມານມິຫາປ຺ຍຕ຺ຖວນ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໖. ສມີ

‘‘ອນຸ ຍໍ ສມຍາ’’ຕິ (໒-໑-໑໕) ຈ ‘‘ຍສ຺ສ ຈາຍາໂມ’’ຕິ (໒-໑-໑໖) ຈ ປາຓິນິໂນ ວຈນທ຺ວຍໍ, ອຍເມເຕສມຕ຺ໂຖ ‘‘ຍສ຺ສ ສມຍາ ສມີປວາຈີ ອນຸສທ຺ໂທ, ເຕນ ສຫ ສມສ຺ສເຕຕິ ຈ, ອນຸ ຍສ຺ສາຍາມວາຈີ, ເຕນ ສ຺ຍາທ຺ຍນ຺ເຕນ ສຫ ສມສ຺ສເຕ’’ຕິ ຈ. ວຕ຺ຖຸໂຕ ຕຸ ສາມີປ຺ຍາຍາມວນ຺ຕານມນິທ຺ເທເສປິ ສາມຕ຺ຖິຍາ ຕທາກ຺ເຂໂປຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ-‘ສມີປາຍາມານ’ມິຈ຺ຈາທິ.

ສມ຺ພນ຺ຘິຕ຺ຕາຕິ ສມ຺ພນ຺ຘິສທ຺ທາ ສກຕ຺ຖມິວ ນິຍຕປຏິໂຍຄິນມາກ຺ຂປນ຺ຕິ… ເຕນ ວິນາ ເຕສໍ ສກຕ຺ຖາຠາວາ. ອາຍາໂມ ທີຆຕາ, ‘‘ຍສ຺ສ ສມີປາຍາເມສ຺ວນຸ’’ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕສຸຕ຺ຕທ຺ວຍມາກ຺ເຂເປນຸປທິສຕິ, ວນສ຺ສ ສາມິປ຺ຍມນຸວນໍ, ‘‘ອສງ຺ຂ຺ຍໍ ວິຠຕ຺ຕິສມ຺ປຕ຺ຕິສມີປ’’ ອິຈ຺ເຈວ (໓-໒) ສິທ຺ເຘປຸນ ສມີປຄ຺ຄຫຓໍ ວິກປ຺ປຕ຺ຖໍ, ເຕນ ວນສ຺ສານຸຕິ ວາກ຺ເຍນາປິ ຠວິຕພ຺ພໍ.

ຄງ຺ຄາຍ ອາຍາໂມ ອນຸຄງ຺ຄໍ, ຠາຄວຸຕ຺ຕິກາໂຣ ‘‘ລກ຺ຂເຓເນ’’ຕິ ວຕ຺ຕເຕ. ຍສ຺ສາຍາມວາຈີ ອນຸ, ເຕນ ລກ຺ຂເຓນ ສມສ຺ສເຕ ອນຸຄງ຺ຄໍ ພາຣາຓສີ, ຄງ຺ຄາຍ ລກ຺ຂຓຠູຕາຍ ປສິທ຺ຘາຍາມຄຸຓາຍ ພາຣາຓສີ ລກ຺ຂີຍເຕ ຍາວາຍຕາຍາມາ ຄງ຺ຄາ ຕາວາຍມ຺ປີຕິ ສຠາວໂຕ ຕູປມາໂນປເມຍ຺ຍຠາໂວ ສມາເສ ປຕີຍເຕ ຄງ຺ຄາ ວິຍ ທີຆາ’’ຕິ ລກ຺ຂິຍລກ຺ຂຓຠາວໍ ວຓ຺ເຓຕິ. ເອວໍ ສຕິ ພາຣາຓສີຕິ ປຐມາ ໂນປປຊ຺ຊເຕຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ອາຫ-‘ຄງ຺ຄາຍາ ເມນ ຍຸຕ຺ຕາ ‘‘ຕ຺ຍາທິ. ອນຸຄງ຺ຄໍ ພາຣາຓສິຍາຕິ ພາຣາຓສິຍາ ຄງ຺ຄາຍາໂມ ລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໗. ຕິຏ຺ຐ

ອກຕສມາສາຈາຕິ ອເນນ ອິມິນາ ກຕສມາສຕໍ ທີເປຕິ, ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີຕິ ອິທໍນ຺ຕປ຺ປຈ຺ຈຍນ຺ຕສ຺ສາຕ຺ຖປທນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸມາຫ-‘‘ນ຺ໂຕກຕ຺ຕຣິ ວຕ຺ຕມາເນ’’ຕິຈ຺ຈາທິ, (໕-໖໔) ອາຍຕີຕີມສ຺ສາຕ຺ຕປທໍ ອາຍນ຺ຕີຕິ, ປຸມ຺ຠາວາຠາໂວ ນີປາຕນາ, ອກາໂຣ ຈ ນິປາຕນາ ‘‘ໂຄຕ຺ວ ຈຕ຺ເຖ ຈາ ໂລເປ’’ຕ຺ຍຕ຺ຣ (໓-໔໖) ‘ນາຎ຺ຎາສງ຺ຂ຺ຍຕ຺ເຖສູ’ຕ຺ຍນຸວຕ຺ຕນໂຕ.

ລູນຍວາທີນເມຕ຺ຖ ນິປາຕນາ ກາເລປິ ນປຸໍສກລິງ຺ຄຕ຺ຕໍ, ສໍຫຏາຍວາ ຍສ຺ມິໍ ກາເລ ສໍຫຏຍວໍ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕຄງ຺ຄນ຺ຕິ ສຎ຺ຎາຍມຎ຺ຎປທຕ຺ເຖ ວາຘິກາເຣປິ ນິຈ຺ຈສມາໂສ, ນ ຫິ ວາກ຺ຍໍ ສຎ຺ຎາຕິ, ອາທິສທ຺ເທນ‘ສມສ຺ສ ໂສຠນຕ຺ຕໍ ສຸສມ’ມິຈ຺ຈາທີນຎ຺ຈ ສງ຺ຄໂຫ, ປຠາວນໍ ປກາສນໍ.

໘. ໂອເຣ

ໂອຣໍ ຄງ຺ຄາຍ, ປາຣໍ ຍມຸນາຍາຕິ ສມາເສ ກເຕ ນິປາຕນາ ເອກາໂຣ, ເຕເນວ ວຸຕ຺ຕິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘ເອກາຣນ຺ຕຕ຺ຕໍ ນິປາຕນໂຕ’ຕິ, ວຸຕ຺ຕິວິກປ຺ປນຕ຺ຖໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕິຍາ ວິກປ຺ໂປ ອຕ຺ໂຖ ຍສ຺ສາຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ.

໑໐. ອມາ

ໂສເຈກຕ຺ຖີຠາໂວ ວິສິຏ຺ໂຐ-ຠິມໂຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ມຸຫຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍເຄ ທຸຕິຍາ, ປາທິສມາສໍ ກຕ຺ວາຕິ ອາສທ຺ທສ຺ສ ຫຣສທ຺ເທນ ວຸຕ຺ຕິສທ຺ເທນ [ວຸຕ຺ຕິປເທນ (ປຎ຺ຈິກາ)] ກິຣິຍາຂ຺ຍາປ຺ຍເຕຕິ ອສຕ຺ຍຸປເສຈນາທິກິຣິຍາຍໍ ສງ຺ຂາຣກໍ ສງ຺ຂາຣິຍໍ ວາ ນ ຠວຕິ, ອຕ຺ຖິເຈຫ ຕທຸຠຍໍ, ຕໂຕ ເຕສໍ ສມ຺ຠວາເຍວ ສມາສນ຺ໂຕຠູຕກິຣິຍາ ຄມ຺ຍເຕຕິ ມຎ຺ຎເຕ, ຕຖາຫິ ທຘິໂຠຊນໍຕ຺ຍາໂທ ວຸຕ຺ເຕ ອຘ຺ຍາທິໂນ ສງ຺ຂາຣກຕ຺ຕໍ ໂຠຊນາທິໂນ ຈ ສງ຺ຂາຣິຍຕ຺ຕໍ ປຕີຍເຕ, ນ ໂຈປເສກາທິມນ຺ຕເຣນ ສງ຺ຂາຣິຍສງ຺ຂາຣກຠາໂວ-ຕ຺ຖີຕິ ສາມຕ຺ຖິຍາເຍວຸປເສກາທິປ຺ປຕີຕິ.

ຕທເປກ຺ຂາຍາຕິ ຄມ຺ມມາໂນປເສຈນາທິກິຣິຍາເປກ຺ຂາຍ. ປາຓິນິເຍຫິ ອຕ຺ເຖນ ‘ເອຕສ຺ສິທ’ນ຺ຕິ ອຕ຺ເຖ ນິຈ຺ຈສມາໂສ-ຠິມໂຕ ສພ຺ພລິງ຺ຄຕາ ຈ, ຕຖາ ວຈນາຠາວມິຫ ມນສິກຕ຺ວາ ‘ກຖ’ມິຈ຺ຈາທິນາ ວຸຕ຺ຕິ ຍໍວຸຕ຺ຕໍໂຈທກວຈນມາຫຣິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖາຘິປ຺ປາຍໍວິວຣຕິ ‘ເອວມຎ຺ຎເຕ’ຈ຺ຈາທິນາ, ວິຘານໍ ກຕນ຺ຕິ ເອວມຎ຺ຎເຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ຕຕ຺ເຖຈ຺ຈາທິນາ ອຎ຺ຎ ປທຕ຺ເຖ ຠວິສ຺ສຕີຕ຺ເຍຕ຺ຖາຘິປ຺ປາຍໍ ວິວຣນ຺ໂຕ ນິຈ຺ຈສມາສຕໍ ສພ຺ພລິງ຺ຄຕຎ຺ຈ ປຏິປາທຍຕິ, ວາກ຺ຍນິວຕ຺ຕິສິທ຺ຘາເຍວາຕິ.

ອຕ຺ຖສທ຺ເທນາວຄຕຕ຺ຖຕາຍ ເອຕສ຺ສາຕິ ວຕ຺ຕຸມຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ’ຕິ ວາກ຺ຍນິວຕ຺ຕິ ສິທ຺ຘາເຍວ, ກຖຎ຺ຈິປິ ຈຕຸຕ຺ຖ຺ຍນ຺ຕາ ຠິນ຺ນຕ຺ຖສ຺ສ ສມາເສ ກເຕປິ ຕຕ຺ຖ ວິໂຣຘມາຫ- ‘ຈຕຸຕ຺ຖ຺ຍນ຺ຕສ຺ເສ’ຕ຺ຍາທິ.

ວຈນມ຺ປີຕິ ‘‘ອຕ຺ເຖນ ນິຈ຺ຈສມາໂສ ສພ຺ພລິງ຺ຄຕາຈ’’ອິຕິ (໓-໑-໓໖) ວາກ຺ຍກາເຣນ ປຕິຏ຺ຐິຕວຈນມ຺ປິ, ປາຓິນີຍານໍ ‘ເອຕສ຺ສ ອິທ’ນ຺ຕິ ອຕ຺ເຖ ສມາເສ ກເຕ ໂຍ-ຕ຺ໂຖ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຎ຺ຎຕ຺ຖສມາເສປິ ໂສເຍວຕ຺ໂຖຕິ ທສ຺ເສຕິ ‘ໂຍ’ ອິຈ຺ຈາທິນາ, ອນຸປາທາປຣິນິພ຺ພານນິມິຕ຺ຕໍ ວາຍາໂມຈ຺ຈາທິນາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ… ຕໍນິມິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວາຍາມາທີນໍ, ເຕສໍ ກຖາທີນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເຕສໍ ວາຍາມາທີນນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ… ວາຍາໂມຕ຺ຍາທິນາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ໂສ ຈ ຕນ຺ນິມິຕ຺ຕໍ ໂຫເຕວ, ອຍເມຕ຺ຖາຘິປ຺ປາໂຍ ‘‘ເອຕສ຺ສ ອິທນ຺ຕິ ວາກ຺ເຍ ອຕ຺ເຖນ ສມາເສ ສພ຺ພລິງ຺ຄຕາ ຈ ‘ເອຕທຕ຺ໂຖ ເອຕທຕ຺ຖາ ເອຕທຕ຺ຖ’ນ຺ຕິ ວາຍາມາທໂຍ ຈ ສມາສຕ຺ຖາ ໂຫນ຺ຕິ, ເອຕໍ ອນຸປາທາປຣິນິພ຺ພານມຕ຺ໂຖ ປໂຍຊນເມຕສ຺ສ ເອຕິສ຺ສາ ເອຕສ຺ສາຕິ ອຎ຺ຎປທຕ຺ເຖປິ ເອສໍ ປທານໍ ໂສເຍວຕ຺ໂຖຕິ ນາຕ຺ຖເຠໂທ’’ຕິ.

ອິທຎ຺ຈ ‘‘ອວິປ຺ປຏິສາຣຕ຺ຖານິ ໂຂ ອານນ຺ທໍ ກຸສລານິ, ອວິປ຺ປຏິສາໂຣ ປາໂມຊ຺ຊຕ຺ຖາຍ…ເປ… ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນໍ ອນຸປາທາປຣິນິພ຺ພານຕ຺ຖາຍ ເອຕທຕ຺ໂຖ ວາຍາໂມ ເອຕທຕ຺ຖາ ກຖາ ເອຕທຕ຺ຖາ ມນ຺ຕນາ ເອຕທຕ຺ຖໍ ໂສຕາວຘານ’’ນ຺ຕິອາທິ (ຕິກງ຺ຄຸຕ຺ຕຣ, ອານນ຺ທວຄ຺ຄ) ປາຬິໍ ນິສ຺ສາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປາຓິນິເຍຫິ ‘‘ກຕ຺ຕຸກຣເຓ ກິຕນ຺ເຕນ ພຫຸລ’’ນ຺ຕິ (໒-໑-໓໒) ກິຕນ຺ເຕນ ຕຕິຍາສມາສວິຘານາ ຕຕ຺ເຖວ ພຫຸລຄ຺ຄຫເຓນ ‘ຄາມນິຄ຺ຄຕາ’ທີສຸ ສມາໂສ ວຸຕ຺ໂຕ, ເຕເນຕ຺ຖານ຺ໂຕທາຫຣຓານໍ ທ຺ວິນ຺ນມຘິກຕ຺ຕໍ, ສມາສາຠາໂວ-ຠິມໂຕຕິ ປາຓິນີເຍຫິ ‘‘ປູຣຓຄຸຓສຸຫິຕຕ຺ຖສທພ຺ຍຍຕພ຺ພສມານາຘິກຣເຓເນ’’ຕິ (໒-໒-໑໑) ສຸຕ຺ເຕ ຄຸຓ ອິຕິວຈເນນາຠິມໂຕ, ສທິຕິ ສຎ຺ຎາ ເຕສໍ ນ຺ຕມານານໍ.

ໂສ ກຖນ຺ຕິ ອິຫ ‘ຠາວຕິຕ຺ຕຕ຺ເຖຫີ’ຕິ ຠາວປ຺ປຈ຺ຈຍນ຺ເຕເນວ ສມາສປຏິເສຘວິຘານາ ‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ສຸກ຺ກາ’ ອິຈ຺ຈາໂທ ໂສ ສມາ ສປ຺ປຏິເສໂຘ ກຖໍ ສິຊ຺ຌຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຄຸຓຕ຺ຕນິເຍວາຕິ ຄຸຓສຠາເວ ເອວ, ອຠິມໂຕຕິ ວາຕ຺ຕິກກາຣສ຺ສາຠິມໂຕ ‘‘ຕທວຏ຺ເຐຫິ ຈ ຄຸເຓຫີ’’ຕິ, ຕສທ຺ເທນາສ຺ສ ຄຸຓສ຺ສ ປຣາມາໂສ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຄຸເຓ ອວຕິຏ຺ຐນ຺ຕີຕິ ຕທວຏ຺ຐາ, ຄຸເຓເຍວ ຄຸຓາຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ ນ ກທາຈິປິ ໂສຍມິຕ຺ຍເຠທາ ທພ຺ພວຸຕ຺ຕໂຍ ສຸກ຺ກາທໂຍ ວິຍ ເຕ ຕທວຏ຺ຐາ ຄຸຓາ ຄນ຺ຘາທໂຍ, ຕທວຏ຺ຐິເຕຫິ ຄຸເຓຫິ ຉຏ຺ຐີ ສມສ຺ສເຕຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອາຠິມໂຕຕິ ‘‘ປູຣຓາ’’ທິສຸຕ຺ເຕ ອພ຺ຍຍຄ຺ຄຫເຓນ, ເທວທຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ຉຏ຺ຐິຍາ ຄຸຣຸມ຺ຫິ ສາເປກ຺ຂຕ຺ເຕປິ ຄຸຣຸສທ຺ທສ຺ສ ສມ຺ພນ຺ຘິສທ຺ທຕ຺ຕາ ສກຕ຺ເຖ [ວາກ຺ເຍ] ວິຍ ວຸຕ຺ຕິຍໍ ພ຺ຍເປກ຺ຂາ-ຍາຫານິໂຕ ວຸຕ຺ຕິສພ຺ຠາວໍ ວຈນນ຺ຕເຣນ ສາເຘຕຸມາຫ- ‘ຕຖາຈາຫູ’ຕິ.

ສາຕ຺ເຖວາຕິ ສກຕ຺ເຖ ວິຍ, ອສ຺ສາຕິ ສມ຺ພນ຺ຘິສທ຺ທສ຺ສ, ສາມຕ຺ຖິຍໍ ຄມກຕ຺ຕຎ຺ຈຕ຺ຖີຕິ ປທານມຎ຺ໂຎຎ຺ຎາເປກ຺ຂາລກ຺ຂຓໍ ສາມຕ຺ຖິຍໍ ສາມຕ຺ຖິຍາຠາເວປິ ວິຄ຺ຄຫວາກ຺ຍຕ຺ຖສ຺ສ ຄມກຕ຺ຕໍ ວາ ອຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຄຸຣຸໂນ ກຸລໍ ທາສສ຺ສ ຠຣິຍາຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ, ອຖາຕ຺ຣ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອຸຈ຺ເຈ’ອິຈ຺ຈາໂທ ສາມຕ຺ຖິຍໍ ຄມກຕ຺ຕໍ ວາ ນຕ຺ຖີຕິ ກຸໂຕ-ວສິຕໍ, ເຍນ ຕທາຠາວາຕ຺ຣ ສມາສາຠາໂວ ວຓ຺ຓີຍເຕຈ຺ຈາຫ-‘ສາມຕ຺ຖ຺ຍາທິໂນຕ຺ວິ’ຈ຺ຈາທິ.

ສມາສາຠາໂວ-ຠິມໂຕຕິ ‘‘ປູຣຓາ’’ທິສຸຕ຺ເຕ ສມານາຘິກຣສ຺ສາປິ ອຸປາທານໂຕ. ເສຫີຕິ ອຕ຺ຕນິເຍຫິ, ນາຠິມໂຕຕິ ‘‘ຈຍຸຕ຺ເຕຫິ ເສຫິ ອສມາສິເຕຫິ ຉຏ຺ຐີສມາສປ຺ປຏິເສໂຘວຕ຺ຕພ຺ໂພ’’ (ວາ) ຕ຺ຍເນນ, ປຸຖຄຕ຺ຖຕາຍ [ຠິນ຺ນຕ຺ຖຕາຍໍ-ວຸຕ຺ຕິ] ມິຈ຺ຈສ຺ສວິວຣຓໍ ຄວາທີນມສມາເສຕິ, ເອວມສ຺ສາທີນໍ ສມາເສນາລນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ໂຍຄີນນ຺ຕິ ອິຕຣີຕຣໂຍຄີນໍ, ອເນເນຕເຣຕຣໂຍຄຈຕ຺ຖສມາສໍ ວທຕິ. ວຸຕ຺ຕິໂຫຕີຕ຺ຍສ຺ສ ວິວຣຓໍ ຉຏ຺ຐີສມາໂສ ຠວຕີຕິ, ເອກຕ຺ຖີຠາເວອິຈ຺ຈສ຺ສ ວິວຣຓໍ ຄວາທີນຎ຺ຈ ຈຕ຺ຖສມາເສ ສຕີຕິ.

ຣຸຬ຺ຫິຕ຺ຕາຕິ ສມາສສ຺ເສວ ກີຬາວາຈກຕ຺ເຕນ ຊີວິກາຍ ຈ ປຈ຺ຈາຍ ກຕ຺ເຕນ ປສິທ຺ຘຕ຺ຕາ, ນ ວາກ຺ຍສ຺ສາຕິ ‘ອຸທ຺ທາລປຸປ຺ຜຠຎ຺ຊິກາ’ຕ຺ຍາໂທ ຣຸຬ຺ຫີວເສນ ນິຈ຺ຈສມາໂສ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ຕຕ຺ຣ ກິໍ ວຈເນເນຕິ ມຎ຺ຎເຕ, ສຣສິ ຣຸຬ຺ຫນ຺ຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ.

ອຍມ຺ປນ ອມາທິສມາໂສ ກມ຺ມຘາຣຍທິຄຸສມາສາຕິ ສພ຺ເພປິ ປເຣສໍ ຕປ຺ປຸຣິສສທິສຕ຺ຕາ ຕປ຺ປຸຣິສາ, ຍຖາ ຫິ ຕສ຺ສ ປຸຣິໂສ ຕປ຺ປຸຣິໂສຕິ ອຸຕ຺ຕຣປທຕ຺ຖປ຺ປຘາໂນ, ຕຖາ ເຕ ສິຍຸໍ, ສງ຺ຂ຺ຍາປຸພ຺ພຕ຺ຕ ນປຸໍສກຕ຺ຕສງ຺ຂາເຕຫິ ທ຺ວີຫິ ລກ຺ຂເຓຫິ ຄຈ຺ຉຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິທິຄຸ.

໑໑. ວິເສ

ກິນ຺ຕໍ ວິເສສນ ມິຈ຺ຉາຫ-‘ຍມິ’ຈ຺ຈາທິ, ຍໍ ອວຕ຺ຖາປຍຕິ ຕໍ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ກິນ຺ຕໍ ວິເສສ຺ສມິຈ຺ຈາຫ-‘ຍທເນເກ’ຈ຺ຈາທິ, ຍໍ ອວຕ຺ຖາ ປີຍເຕ ຕມຠິຘີຍເຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ນນ຺ເວກຕ຺ເຖເນຕ຺ຍຸຈ຺ຈມາເນ ວິເສສ຺ເສເນຕິ ກຖມວຄມ຺ຍເຕ, ຍໂຕ ເອວໍ ວິວຣິຕວາ ຕ຺ຍາສງ຺ກິຍາຫ- ‘ຍທິປິ’ຈ຺ຈາທິ.

ສມ຺ພນ຺ຘິສທ຺ທຕ຺ຕາຕິ ເອວໍ ມຎ຺ຎເຕ ‘‘ສມ຺ພນ຺ຘິສທ຺ທາ ສກຕ຺ຖມິວ ນິຍຕມ຺ປຏິ-ໂຍຄິນມາກ຺ຂິປນ຺ຕິ… ເຕນ ວິນາ ເຕສໍ ສກຕ຺ຖສ຺ສາສມ຺ຠວາຕິ, ວິວຣິຕວາຕິ ວິວຣິຕ຺ຖ, ເອກຕ຺ເຖເນຕີມສ຺ສ ສມານາຘິກຣເຓນ ສຫ ສມາໂສ ໂຫຕີຕິ ເອວໍ ສາຊ຺ຌາຫາໂຣ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ, ອຕ຺ຖສທ຺ທສ຺ສາເນກຕ຺ຖຕ຺ຕາ ວິເສເສຕິ ‘ອຕ຺ໂຖ ອຠິເຘຍ຺ໂຍ’ຕິ. ກຖໍ ເຕນຕ຺ໂຖ ວຸຈ຺ຈຕີຕ຺ຍາຫ- ‘ອຘິກຣີຍຕິ’ຈ຺ຈາທິ.

ວິເສສ຺ສສ຺ສ ສມານາຘິກຣຓຕ຺ຕຎ຺ຈ ວິເສສນາເປກ຺ຂນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ວິເສສ຺ສສທ຺ທສ຺ສ ວິເສສເນນ ສຫ ສມານາຘິກຣຓຕ຺ຕໍ ວິເສສນ ສທ຺ທາເປກ຺ຂນ຺ຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ຕຕ຺ຖ ກາຣຓມາຫ- ‘ສມ຺ພນ຺ຘາ’ຕິ, ອຘິກຣຓສ຺ສ ສມານຕ຺ຕໍ ນາມ ຠິນ຺ນານໍ ສມ຺ພນ຺ຘີນໍ ຠວຕິ, ສມ຺ພນ຺ຘິໂນ ຈ ສມ຺ພນ຺ຘມນ຺ຕເຣນ ນ ໂຫນ຺ຕີ [ໂຫຕິ (ໂປຕ຺ຖເກ)] ຕິ ວິເສສນວິເສສ຺ສານໍ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ວິຎ຺ຎາຍເຕ, ເອວໍ ວິຎ຺ຎາຕາ ຕສ຺ມາ ສມ຺ພນ຺ຘາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສທ຺ທພ຺ຍຕິເຣເກນ ເຫຕ຺ຖ ອຕ຺ຖານໍ ວິເສສນວິເສສ຺ສຠາໂວ ນ ສມ຺ຠວຕິ, ຕຖາ ຫິ ‘ນີລມຸປ຺ປລ’ນ຺ຕິ ປຎ຺ຈ ວຕ຺ຖູນິ ສນ຺ນິຫິຕານິ ນີລນ຺ຕິ ນີລຕ຺ຕໍ ຄຸຓສາມຎ຺ຎໍ, ນີໂລ ຄຸໂຓ, ຕທາຘາໂຣ ທພ຺ພນ຺ຕິ ຕີຓິ, ອຸປ຺ປລນ຺ຕິ ອຸປ຺ປລຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປລຊາຕິ, ທພ຺ພຎ຺ຈ ຕນ຺ນິສ຺ສໂຍຕິ ທ຺ເວ.

ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປລຊາຕິ ຄຸຓຊາຕີນໍ [ນີລຊາຕິອຸປ຺ປລຊາຠຘນໍ (ກາຕນ຺ຕຏີກາ)] ຕາວ ນ ສມ຺ຠວຕິ ວິເສສນວິເສສ຺ສຠາໂວ ຊາຕິຍາ ນິຄ຺ຄຸຓຕ຺ຕາ, ນີລຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ນີລຄຸເຓ ສມວາຍິໂນ, ອຸປ຺ປລຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ອຸປ຺ປລທພ຺ເພ ສມວາຍິໂນ ສມານາຘິກຣຓຕ຺ຕມ຺ປິ ນຕ຺ຖິ, ອຸປ຺ປລຊາຕິຍາ ນີລສ຺ສ ຈ ຄຸຓສ຺ສ ອຕ຺ຖິ ສມານາຘິກຣຓຕ຺ຕໍ… ນີລ ມຸປ຺ປລນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕານໍ ອຸປ຺ປລຊາຕິນີລຄຸຓານເມກມຘິ ກຣຓໍນິສ຺ສໂຍຕິ, ວິເສສນ ວິເສສ຺ສຠາໂວ ຕຸ ນຕ຺ຖິ ຊາຕິຍາ ອນີລຕ຺ຕາ, ຄຸຓທພ຺ພານນ຺ຕຸ ສມ຺ຠວຕິວິເສສນວິເສສ຺ສຕ຺ຕໍ ທພ຺ພສ຺ສາເນກຄຸຓຕ຺ຕາ, ສມານນ຺ຕຸ ເຕສມ຺ປຣມຘິກຣຓໍ ຕຕິຍໍ ນຕ຺ຖິ, ເຍນ ສມານາຘິກຣຓຕ຺ຕໍ ສິຍາ, ເອວໍ ນີລທພ຺ພ ອຸປ຺ປລທພ຺ພານມ຺ປິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຣິຫາເຣນ ວຕ຺ຕຸມິຈ຺ຉິຕານໍ ນ ວິເສສນ ວິເສສ຺ສຠາໂວ, ນາປິ ສມານາຘິກຣຓຕ຺ຕໍ, ກສ຺ມາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎາສມ຺ພນ຺ຘໂຕ ອເປກ຺ຂາຠາວໂຕ, ວຸຕ຺ຕປຏິປກ຺ຂໂຕ ປນ ວກ຺ຂມານນເຍນ ສທ຺ທານເມວ ສາມານາຘິກຣຓ຺ຍໍ ວິເສສນວິເສສ຺ສຕ຺ຕຎ຺ຈ ເວທິຕພ຺ພໍ, ເຕເນວາຫ-‘ອໂຕເຍເວ’ຈ຺ຈາທິ.

ອໂຕເຍວາຕິ ຍໂຕ ວິເສສ຺ສສ຺ສ ສມານາຘິກຣຓຕ຺ຕໍ ວິເສສນາເປກ຺ຂໍ, ອໂຕເຍວ ເຫຕຸໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຠິນ຺ນນິມິຕ຺ຕປ຺ປ ຍຸຕ຺ຕານເມວາຕິ ສາມຎ຺ເຎນ ນີລຄຸຓາຘາເຣ ທພ຺ເພ ຄຸເຓເຍວ ວາ ນີລສທ຺ທສ຺ສ, ອຸປ຺ປລສທ຺ທສ຺ສ ຈ ສາມຎ຺ເຎນ ຄຸຓວຕິ ທພ຺ເພ ວຕ຺ຕມານຕ຺ຕາ ອຎ຺ຎມຎ຺ເຎສຸ ຠິນ຺ເນສຸ ສທ຺ທປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ກາຣເຓສຸ ປຍຸຕ຺ຕານໍ ສທ຺ທານເມວ [ນິຏ຺ຐານເມວ (ໂປຕ຺ຖເກ)].

ສມານາຘິກຣຓຕ຺ຕນ຺ຕິ ນີລຸປ຺ປລສທ຺ທານໍ ວິສຸໍວິສຸໍ ໂຍເຄ ວິສິຏ຺ຐທພ຺ພ ວາຈິຕ຺ຕສ຺ສາສມ຺ຠວາ, ນີລຎ຺ຈ ຕໍ ອຸປ຺ປລໍ ເຈຕິ ສາມານາຘິກຣຓ຺ເຍ ສນ຺ນິປຕິເຕ ສຕິ ສມ຺ຠວາ ເອວໍ ຕຕ຺ຖ ວິສິຏ຺ເຐ ວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ປວຕ຺ຕານໍ ເຕສໍ ສມານຕ຺ຖຕາ, ເອວກາເຣນ ພ຺ຍວຈ຺ຉິນ຺ນມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ-‘ນຕ຺ວຠິນ຺ເນ’ຈ຺ຈາທິ.

ນນຸເຈຕ຺ຍາທິ ໂຈທ຺ຍໍ, ສີສມ຺ປາຕີຕິ ສີສປາ ຣຸກ຺ຂວິເສໂສ, ນຍິທ ເມວມິຈ຺ຈາທິ ປຣິຫາໂຣ.

ອຖ ຕຸຈ຺ຈເຕອິຈ຺ຈາທິນາ ປຣສ຺ສ ວຈນາວກາສມາສງ຺ກເຕ, ວິເສສວຸຕ຺ຕີຕິ ຜລສ຺ສ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ສາມຎ຺ຎສທ຺ທຕ຺ຕາ ຠາເວນ ວິເສເສ ວຸຕ຺ຕິ, ອິເມສນ຺ຕິ ສີສປາທີນໍ ນ ສໂມຘາຣິຕາຕິ ນ ນິຈ຺ຉິຕາ, ສາມຎ຺ຎວຸຕ຺ຕິເຍວ ສໂມຘາຣິຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ, ອວສິຕາ ນິຈ຺ຉິຕາ ວຸຕ຺ຕິ ເຍສໍ ສີສປາທີນໍ ເຕ ອວສິຕວຸຕ຺ຕໂຍ, ປຍຕນໍ ວິນາ ຕທາ ປປ຺ໂປຕິ ຈາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ປຍຕນນ຺ຕິ ‘ສາມຕ຺ຖິຍລທ຺ເຘປິວິເສສ຺ເສ’ຕິວຈນໍ. ຕຎ຺ຈນຕ຺ຖິຈ຺ຈາທິ ປຣິຫາໂຣ, ສຣູປມຕ຺ຕກຖນາຍາຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖານມ຺ປິ ສຣູປມຕ຺ຕກຖນາຍ ‘ປູເປ ພຫູ ອານເຍ’ຕິ ຍຖາ, ເອວໍ ຊາຕີຍກນ຺ຕິ ສຣູປກຖນປ຺ປກາຣຍຸຕ຺ຕໍ. ອຸປສໍຫຣມາຫ-‘ຕເທວ’ມິຈ຺ຈາທິ, ນິປາຕສມຸທາໂຍວາຍໍ ວຸຕ຺ເຕນ ປກາເຣເນຕ຺ຍສ຺ສ ອຕ຺ເຖ ວຕ຺ຕເຕ.

ອຎ຺ຎຕຣສມ຺ຠເວປິ ຕນ຺ນິວຕ຺ຕິຍາ ວຈນສພ຺ຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ- ‘ອຖປິ’ຈ຺ຈາທິ, ອຎ຺ຎຕຣສມ຺ຠເວປີຕິ ວິເສສນສ຺ສ ວິເສສ຺ສສ຺ສ ວາ ສມ຺ຠເວປິ, ຍຕ຺ຣປ຺ຍຸຠິນ຺ນມຕ຺ຖິ ວິເສສນວິເສສ຺ສຠາວສມ຺ຠໂວ ຕຕ຺ຖປິຕາວ ພຫຸລໍວຈນໂຕວ ນິວຕ຺ຕິ ໂຫຕິ, ກິມ຺ປນາ-ຎ຺ຎຕຣສມ຺ຠເວຕິ ທສ຺ເສຕຸມາຫ-‘ຍຖາ ປຸຓ຺ໂຓ’ອິຈ຺ຈາທິ, ເອຕ຺ຖ ປນ ອຎ຺ເຎປິ ປຸຓ຺ຓນາມກາ ສນ຺ຕີຕິ ພ຺ຍຠິຈາຣສມ຺ຠວາ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ວິເສສນວິເສສ຺ສຠາວສມ຺ຠເວ ພຫຸລໍວຈນເມວ ສມາສໍ ນິວຕ຺ເຕຕິ, ເອວໍ ວິເຘປີຕິ ອຎ຺ຎຕຣສມ຺ຠເວປິ, ນ ເກວລໍ ວິເສສນວິເສສ຺ສຠາວສມ຺ຠເວ, ອຖ ໂຂ ເອວໍ ວິເຘປ຺ຍຎ຺ຎ ຕຣສມ຺ຠເວປິຕ຺ຍວິສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ.

ຍຊ຺ເຊວມິຈ຺ຈາທິ ປຈ຺ເຈກໍ ວິເສສນວິເສສ຺ສຠາເວ ສຕິ ອນິຏ຺ຐາ ປາທນໂຈທນາ, ປຈ຺ເຈກໍ ວິເສສນໍ ສິຍາ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ວິເສສນຕ຺ຕາ, ຕຕ຺ຖ ໂທສມາຫ-‘ວິເສສ຺ສສ຺ສຈ ປຸພ຺ພນິປາໂຕ’ຕິ, ໂຈ-ວຘາຣເຓ, ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕຣສມຸຈ຺ຈເຍ ວາ, ກຸໂຕຈ຺ຈາຫ- ‘ນາຄ຺ຄຫິເຕ’ຈ຺ຈາທິ, ອິຕິ ກາຣເຓ, ອໂຕ ກິມນິຏ຺ຐມາຍາຕ ມິຈ຺ຈາຫ- ‘ອຸປ຺ປລນີລນ຺ຕິປິ ສິຍາ’ຕິ, ອິຕ຺ຖຎ຺ຈຣຫິ ກິນ຺ຕ຺ຍາຫ- ‘ນີລຸປ຺ປລນ຺ຕິ ເຈ’ຈ຺ຈາທິ. ປຣິຫາຣມາຫ-‘ເນສໂທໂສ’ຈ຺ຈາທິ, ອຸປປຕ຺ຕ຺ຍນ຺ຕຣມາຫ- ‘ອຖ ເຈ’ຈ຺ຈາທິ.

ອຎ຺ຎມຎ຺ຎານຸປກາຣິຕ຺ຕາຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ວິເສສນວິເສສ຺ສຕ຺ເຕ ນານຸປກາຣິຕ຺ຕາ ສປ຺ປຘານຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ອຖ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ອປ຺ປຘານຕ຺ຕໍ ກສ຺ມາ ນ ສິຍາ ຕ຺ຍາຫ- ‘ອປ຺ປຘານຕ຺ເຕປິ’ຈ຺ຈາທິ, ສກສກປ຺ປຘານາເປກ຺ຂາວນ຺ຕານນ຺ຕິ ສເກສເກ ປຘາເນ ອຕ຺ຕນິ ອເປກ຺ຂາວນ຺ຕານໍ. ອຖ ກຸໂຕ ທພ຺ພສ຺ເສວ ປຘານຕ຺ຕມສິຕໍ, ນ ຕຸ ຄຸຓສ຺ເສຕ຺ຍາສງ຺ກິຍ ຎາຍມຸປນິສ຺ສຍຕິ ‘ອຖ ເຈ’ຕ຺ຍາທິນາ. ຉາໂຄຕ຺ຍໂຊ ວຸຈ຺ຈເຕ, ຕໍ ເສຕວຓ຺ຓມາລເຠຖ ມາເຣຍ຺ຍ, ຜຸສນໍ ວາ ກເຣຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ອາປຸພ຺ໂພ ລຠິ ຫິ ມາຣເຓ ຜຸສເນ ຈ ວຕ຺ຕເຕ, ເທສນາຍນ຺ຕິ [ໂຈທນາຍນ຺ຕິ ໂຈທນາວາກ຺ຍ (ໂປຕ຺ຖເກ)] ເວທວາກ຺ເຍຕິ ອຕ຺ໂຖ, ກຸໂຕ ຉາຄໂຕ-ຎ຺ໂຎ ນາລພ຺ຠເຕຈ຺ຈາຫ- ‘ນ ຫິ’ຈ຺ຈາທິ.

ຉາຄາຠາເວຕິ ເສຕຄຸຓຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ຉາຄສ຺ສາຠາເວ, ປິຏ຺ຐປິຓ຺ຑິມາລພ຺ຠາຕິ ເສຕຄຸຓໂຍເຄນ ວິຏ຺ຐປິຓ຺ຑິໍ ອາລມ຺ຠ, ນ ຈ ນາລມ຺ຠເຕ ຕສ຺ມາ ຄຸໂຓ ອປ຺ປຘານນ຺ຕິ ອຊ຺ຌາຫຣິຕພ຺ພໍ.

ປຸນ ໂຈເທນ຺ໂຕ ອາຫ- ‘ນນຸ ເຈ’ຈ຺ຈາທິ, ອເຖຕ຺ຍຘິປ຺ປາຍມາສງ຺ກເຕ, ອນິຏ຺ຐມາປາທຍຕິ ນີລສທ຺ເທປິ ປສງ຺ໂຄ’ຕິ, ກຸໂຕຈ຺ຈາຫ- ‘ໂສປິຫິ’ຈ຺ຈາທິ, ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ- ‘‘ອຸປ຺ປລສທ຺ໂທ ຊາຕິວາຈີ, ນ ຕຸ ທພ຺ພວາຈີ, ຊາຕິ ວິສິຏ຺ຐທພ຺ພວາຈິຕ຺ຕາ ຍທິ ທພ຺ພວາຈີຕິ ວຸຈ຺ຈເຕ, ຕທາ ນີລສທ຺ໂທປິ ຄຸຓວິສິຏ຺ຐ ທພ຺ພວາຈິຕ຺ຕາ ທພ຺ພວຈນມາປຊ຺ຊຕີຕິ ອິເມສໍ ນ ໂກຈິ ວິເສໂສ’’ຕິ, ປຣິຫຣນ຺ໂຕ ອາຫ ‘ເນທມຕ຺ຖິ’ຈ຺ຈາທິ, ອປາຍິໂນ ອປຄນ຺ຕາໂຣ ທພ຺ພາຕິ ຄມ຺ຍເຕ, ກຸໂຕຈ຺ຈາຫ- ‘ສຕີປິ’ຈ຺ຈາທິ, ອິຕິ ກາຣເຓ.

ວິເສສນເມກຕ຺ເຖເນຕິ ສິທ຺ເຘປິ ປປຎ຺ຈຕ຺ຖໍ ປຣິປ຺ຜຸຏຕ຺ຖຎ຺ຈ ອຸທາຫຣຓພຫຸຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ປາຓິນິເຍຫິ ພຫຸໍ ສຸຕ຺ຕິຕໍ, ສພ຺ພສ຺ເສຕສ຺ສ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕິຍມຸທາຫຣຓມຕ຺ຕໍ ທສ຺ສິຕໍ, ຕທິທານິ ພ຺ຍາຂ຺ຍາຕຸກາໂມ ອາຫ- ‘ປຸພ຺ພກາເລ’ຈ຺ຈາທິ, ຉິນ຺ໂນຈ ວິເສສນນ຺ຕີ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ‘‘ປຸພ຺ພກາເລກ ສພ຺ພຘຸຣປຸຣາຓນວເກວລານິ ສມານາຘິກຣເຓເນ’’ຕິ (໒-໑-໔໙) ເຕ ສເມຕ຺ຖ ສຸຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ເຖກາທີນໍ ວຸຕ຺ຕິຍມຸທາຫຣຓານິ ນ ທສ຺ສິຕານ຺ຍຸປລກ຺ຂຓໂຕວ ວິຎ຺ຎາຍນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸມາຫ- ‘ເອເກ’ຈ຺ຈາທິ, ເອໂກ ຈ ໂສ ປຸຣິໂສຈາຕ຺ຍາທິນາ ວິຄ຺ຄໂຫ ອຸປລກ຺ຂຓຕ຺ຕາເຍວ ຈ ‘ສຕ຺ຕ ຈ ເຕ ອິສໂຍ ຈ ສຕ຺ຕິສໂຍ’ຈ຺ຈາທິກຎ຺ຈ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ອຸປມີຍເຕ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊເຕ-ເນເນຕ຺ຍຸປມານໍ, ອຸປມີຍຕີຕ຺ຍຸປເມຍ຺ຍໍ, ເຕສໍ ອຸປມາໂນປເມຍ຺ຍານໍ ສາຘາຣໂຓ ໂຍ ຘມ຺ໂມ ສາມຕາເຕນ ວິສິຏ຺ຐໍ ຍທຸປເມຍ຺ຍໍ, ຕໍ ວຈເນເນຕ຺ຍຕ຺ໂຖ ອຸປມາໂນປເມຍ຺ຍຈ຺ຈາທິ ກສ຺ສ, ສມາໂສ ຠວຕີຕິ ເສໂສ, ກາຣຓມາຫ- ‘ວິເສເສ’ຈ຺ຈາທິ, ວິເສສາປຣິຄ຺ຄຫາຕິ ວິເສສນນ຺ຕ຺ເຍວ ສາມຎ຺ເຎນ ປຣິຄ຺ຄຫາ, ເອວມ຺ຠູ ຕສ຺ສາປີຕິ ອຸປມານຣູປສ຺ສາປິ. ນນຸ ສຕ຺ຖີສທ຺ທສ຺ສສຕ຺ຖິຍໍ ວຸຕ຺ຕິ ສາມາສທ຺ທສ຺ສ ຕຸ ເທວທຕ຺ຕາຍ, ອໂຕ ພ຺ຍຘິກຣຓຕ຺ຕາ ກຖເມຕ຺ຖ ສມາໂສຈ຺ຈາສງ຺ກີຍາຫ- ‘ຍເທ’ຈ຺ຈາທິ, ສມາໂນ ຘມ຺ໂມ ສາມຕ຺ຕາທິ ຍສ຺ສ ໂສ ສຘມ຺ໂມ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ສາຘມ຺ມິຍໍ ສາມຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ເທວທຕ຺ຕາຕ຺ເຖ ວຕ຺ຕເຕ ອຸປຈາຣວເສນ, ສາມາສທ຺ໂທປິ ຄຸຓວຈໂນປິ ສາມຕ຺ຕໍ ວຕ຺ວາ ສທ຺ຘາທິຕ຺ຕວເສນາເຠໂທປຈາເຣນ ວາ ເທວທຕ຺ຕາຍໍ ວຕ຺ຕເຕ, ນນຸ ຈ ສາມາສທ຺ທສ຺ສ ເທວທຕ຺ຕາຠິຘາເນ ຈຣິຕຕ຺ຖຕາຍ ສຕ຺ຖີ ຄຸເຓນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາຕ຺ຍນິຍຕຄຸຓປ຺ປຕີຕິປ຺ປສງ຺ໂຄ ເນກຄຸຓາຘາຣຕ຺ຕາ ສຕ຺ຖິຍາຕ຺ຍາສງ຺ກິຍາຫ- ‘ຍທິປິ’ຈ຺ຈາທິ.

ອິຫາຕິ ນິທ຺ຘາຣເຓ, ເອເຕສໍ ຄຸຓານໍ ມຊ຺ເຌຕິ ອຕ຺ໂຖ, ອິຫ ວາ ສຕ຺ຖິຍໍ, ສາມຄຸຓວນ຺ຕຕາຍ ສາມາຍາຕິ ຄມ຺ຍເຕ, ປສິທ຺ຘິວເສນາຕິ ສຕ຺ຖິສາມາຕ຺ຍຕ຺ໂຣປມານໍ ສຕ຺ຖີ, ອຸປເມຍ຺ຍາ ເທວທຕ຺ຕາ, ປສິທ຺ຘນ຺ຕຸປມານໍ ຠວຕິ ນາປ຺ປສິທ຺ຘໍ… ປສິທ຺ຘສາຘມ຺ມິຍາ ສາຘ຺ຍຸ ສາຘນມຸປມານນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ສຕ຺ຖິເຍວ ສາມງ຺ຄຸເຓນ ປສິທ຺ຘາ ນ ເທວທຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ສາມຄຸຓປ຺ປສິທ຺ຘິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສາຘ຺ຍຸເຕ ອຸປມີຍເຕເນເນຕິ ສາຘນມຸປມານໍ, ສາຘ຺ຍເຕ ອຸປຘີຍເຕຕິ ສາຘ຺ຍມຸປເມຍ຺ຍໍ, ປສິທ຺ຘສ຺ສ ສາຘມ຺ມິຍໍ ເຕນ, ສາຘ຺ຍສ຺ສາປ຺ປສິທ຺ຘສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ສາຘນໍ ສາຘ຺ຍສາຘນໍ. ຍຕ຺ຣຕ຺ວິຈ຺ຈາທິນາ ພຫຸລໍວຈນສາມຕ຺ຖິຍາ ສາມຎ຺ຎວຈເນເນວ ສມາສສພ຺ຠາວໍ ວຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎນາສພ຺ຠາວມຸທາຫຣເຓນ ຜຸຏຍິຕຸໍ ‘ຜາລາ ອິວ ຕຓ຺ຑຸລາ’ຕ຺ຍາທິ ອາຣທ຺ຘໍ.

ຕຓ຺ຑຸລສທ຺ໂທຕິ ອຸປເມຍ຺ຍຠູຕຕຓ຺ຑຸລສທ຺ໂທ, ຕຓ຺ຑຸລຕ຺ຕມ຺ປິ ວຕ຺ວາ ທພ຺ເພ ປວຕ຺ໂຕ ສາມຎ຺ຎວຈໂນ ນຕຸ ຠວຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ທພ຺ເພຕິ ຕຓ຺ຑຸລທພ຺ເພ ຜາລທພ຺ເພ ຈ.

ອຸປມາໂນປເມຍ຺ຍສາຘາຣຓສູຣຕ຺ຕາທິຘມ຺ມວຈນາປ຺ປໂຍເຄຕິ ອຸປມາໂນປເມຍ຺ຍານໍ ສາຘາຣໂຓ ໂຍ ວິສາຣທຕ຺ຕາທິຘມ຺ໂມ ຕພ຺ພຈນສ຺ສ ‘ມຸນິ ອຍໍ ສີໂຫ ວິຍ ວິສາຣໂທ’ຕ຺ຍາໂທ ວິສາຣທາທິສທ຺ທສ຺ສາປ຺ປໂຍເຄຕິ ອຕ຺ໂຖ, ເກສຎ຺ຈິຕິ ເກສຎ຺ຈິ ສທ຺ທານໍ ມຊ຺ເຌ, ວິເສສ຺ສຕ຺ຕເມວ ຜຸຏຍຕິ. ‘ຕຖາ ເຈ’ຕ຺ຍາທິນາ, ວິເສສນວິເສສ຺ສານໍ ຍຖິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ນິຈ຺ຈໍ ສີຫາທີນໍ ວິເສສ຺ສຕາເຍວ ວຈນິຈ຺ຉາຕິ ປຸພ຺ພນິປາຕຕ຺ຕາປ຺ປສງ຺ໂຄຕິ ຠາໂວ, ອຸປປຕ຺ຍນ຺ຕຣມາຫ-‘ວິເສສນສ຺ເສເວ’ຈ຺ຈາທິ, ຍທິປິ ສີໂຫ ວິເສສນເມວ ນ ວິເສສ຺ສໍ, ຕຖາປິ ພຫຸລາຘິກາຣາ ວິເສສນສ຺ສາປິ ປຣນິປາໂຕຕິ ຠາໂວ.

ອຖາຕ຺ຣາປິ ວິເສສນນ຺ເຕວ ສມາສປ຺ປຏິປາທເນ’ມຸນິ ອຍໍ ສີໂຫວ ວິສາຣໂທ’ຈ຺ຈາໂທ ສາມຕ຺ຖິຍໂຕວ ສມາສາປ຺ປສງ຺ເຄປິ ອຸປມາໂນ ປເມຍ຺ຍານໍ ສາຘາຣຓວິສາຣທຕ຺ຕາທິຘມ຺ມວຈນາປ຺ປໂຍເຄ ສຕິ ຕປ຺ປສງ຺ຄາຠາວຕ຺ຖໍ ວຈນມາຣພ຺ຠນີຍນ຺ຕິ ໂຈເທຕິ ‘ນນຸເຈ’ຕ຺ຍາທິນາ, ສາມຕ຺ຖິຍໂຕຕິ ສາມຎ຺ຎວຈນປ຺ປໂຍເຄ ສາເປກ຺ຂຕ຺ຕາ ສມາສາປ຺ປສງ຺ໂຄຕິ ສາມຕ຺ຖິຍໍ ຕສ຺ມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສາມຎ຺ຎປ຺ປໂຍຄຕ຺ຖນ຺ຕິ ສມາສວາກ຺ເຍ ສາມຎ຺ຎວຈນສ຺ສ ສູຣຕ຺ຕາທິ(ໂນ), ອປ຺ປໂຍຄຕ຺ຖໍ, ຕຖາ ຫິຈ຺ຈາທິນາ ສາມຎ຺ຎສທ຺ທປ຺ປໂຍເຄ ສາມຕ຺ຖິຍໂຕ ສມາສາສພ຺ຠາວາ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຣສ຺ສານາຣພ຺ຠນີຍຠາວໍ ສາເຘຕິ.

ວິເສສານນ຺ຕພ຺ຠາວາຕິ ສາມຎ຺ຎສ຺ສ ສມາເສ ອນ຺ໂຕຠາເວປິ ຕິຂີຓຕ຺ຕາທິໂຕ ວິສິຏ຺ຐສ຺ສ ສູຣສ຺ສາທິວຈນີຍສ຺ສ ວິເສສສ຺ສ ສມາເສ ອນນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ ອປ຺ປສງ຺ໂຄ ສາເປກ຺ຂມສມຕ຺ຖນ຺ຕິ. ອເຖຕິ ‘ສຈ຺ຈເມຕ’ນ຺ຕິອາທິໍ ປຣວຈນມາສງ຺ກິຍ ວທຕິ, ເອວມາທິສິຊ຺ຌນຕ຺ຖໍ ສມາໂສຕິ (ຎາປນຕ຺ຖໍ) ອາຣພ຺ຠນີຍມ຺ຠວຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ປຘານສ຺ສາຕິ ‘ຣຎ຺ໂຎປຸຣິໂສ-ຠິຣູໂປ’ເຕຕ຺ຖ ອຠິຣູປສາເປກ຺ຂສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ວິເສສນຕ຺ເຕເນວາ [ວິເສສນໍ ເຕເນວາ (ໂປຕ຺ຖເກ)] ປ຺ປຘານໍ, ສມາສາວຍວຠູຕໍ ຣາຊານໍ ປຕິ ວິເສສ຺ສຠາເວນາວິຜລິຕສກຕ຺ຖຕາຍ ປຘານຠູຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ. ອາທິສທ຺ເທນ ‘ຣາຊປຸຣິສສ຺ສ ທສ຺ສນີຍສ຺ສ ເຄຫ’ນ຺ຕິ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

ເອຕ຺ຖ ຫິ ເຄຫມ຺ປຕິ ວິເສສນຠາເວນາປ຺ປຘານຕ຺ເຕປິ ຣາຊານມ຺ປຕິ ປຘານຠູຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ສາເປກ຺ຂສ຺ສາປິ ສມາໂສ ໂຫເຕວ. ອິທຎ຺ຈຎາປນຕ຺ຖໍ ວຈນາຣມ຺ຠປ຺ປໂຍຊນຎ຺ຈ, ກາຣຓມາຫ- ‘ຄມກຕ຺ຕາ’ອິຈ຺ຈາທິ.

ຄມກຕ຺ຕາຕິ ວິຄ຺ຄຫວາກ຺ຍຕ຺ຖສ຺ສ ວຸຕ຺ຕິຍມ຺ປຕີຍມານຕ຺ຕາ ຄມກຕ຺ຕໍ ຕສ຺ມາ, ນເຈຫ ຄມກຕ຺ຕມຕ຺ຖີຕິ ‘ມຸນິ ສີໂຫວ ສູໂຣ’ຕ຺ຍຕ຺ຣ ຕຸ ວາກ຺ຍໂຕ ໂຍຕ຺ໂຖ ປຕີຍເຕ, ນາຍໍ ‘ມຸນິ ສີໂຫ ສູໂຣ’ຕ຺ຍໂຕ ຄມ຺ຍເຕຕິ ຄມກຕ຺ຕໍ ນຕ຺ຖີ-ຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຕຖາຫິ ມຸນິສີຫສທ຺ເທເນໂວ ປມາໂນປເມຍ຺ຍຠາວນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ວິສາຣທຕ຺ຕສ຺ສ ສຠາເວເນໂວປາທານໂຕ ວິສາຣທສທ຺ທສ຺ສ ເຕນ ສມ຺ພນ຺ຘາຠາໂວ.

ອປວຄ຺ໂຄ ນິພ຺ພານໍ, ວາກ຺ຍເມເວຕິ ເອວກາເຣນ ພ຺ຍວຈ຺ຉິນ຺ນມຕ຺ຖມ຺ປທສ຺ສຍມາຫ- ‘ວຸຕ຺ຕິນິວຕ຺ເຕຕີ’ຕິ ພຫຸລາຘິກາຣໂຕ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ນນຸ ຈາຕ຺ຣ ວິເສສ຺ສຠາວາສມ຺ຠວາປ຺ປສງ຺ໂຄເຍວ ວຸຕ຺ຕິຍາຕິ ໂຈເທຕິ. ‘ນນຸເຈ’ຕ຺ຍາທິນາ.

ປຸຓ຺ຓຕາພ຺ຍຠິຈາຣາຕິ ປຸຓ຺ຓຕາສງ຺ຂາຕສ຺ສ ພາລາທິອວຕ຺ຖາວິເສສສ຺ສ ອວິນາປ຺ປວຕ຺ຕິໂຕ ພ຺ຍຠິຈາຣີ ຫິ ວິເສສ຺ສມ຺ຠວຕິ ຍຖາ ນີລຕາຍຸປ຺ປລໍ, ປຣິຫຣຕິ ‘ເນທມຕ຺ຕິ’ຈ຺ຈາທິນາ, ມນ຺ຕາຓິປຸຕ຺ຕານໍ ອເນກຕ຺ຕາຕິ ເກວລໍ ມນ຺ຕາຓິຍາ ປຸຕ຺ໂຕ ປຸຓ຺ໂຓເຍວາຕິ ອຠາວາ ເຕສໍ ພຫຸຠາວໂຕ, ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ຄຫສ຺ສ ປຕໂຍຕິ ຄຫປຕີນໍ ພຫຸຕ຺ຕໍ ປາກຏເມວ.

ວຸຕ຺ຕິເຍເວຕິ ເອວກາເຣນ ພ຺ຍວຈ຺ຉິນ຺ນມຕ຺ຖມາຫ-‘ວາກ຺ຍໍ ນິວຕ຺ເຕຕີ’ຕິ. ວິສິຏ຺ຐຊາຕິວຈນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ກຓ຺ຫສປ຺ປຊາຕິຍາ ໂລຫິຕສາລິຊາຕິຍາ ຈ ວິສິຏ຺ຐຕ຺ຕາ.

ຕຈ຺ຉໂກ ສປ຺ໂປຕິ ພ຺ຍາຂ຺ເຍຍມຸປນິກ຺ຂິປ຺ປໂຈທຍມາຫ- ‘ນນຸ ເຈ’ຈ຺ຈາທິ. ຕຈ຺ຉກຠາວານເປໂຕຕິ ພາລຍຸວຕ຺ຕາທິສງ຺ຂາຕຕຈ຺ຉກຠາວໂຕ ອພ຺ຍາວຸຕ຺ໂຕ, ອຕ຺ຖິນາມເຘຍ຺ໂຍຕິ ຕຈ຺ຉໂກ ນາມ ໂກຈິ ຕນ຺ນາໂມ ອຕ຺ຖິ, ກິຣິຍາສທ຺ໂທຕິ ຕຈ຺ຉຕີຕິ ຕຈ຺ຉໂກຕິ ເອວໍ ກິຣິຍາຍ ປວຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕຕ຺ເຕໂນປາທິນ຺ໂນ ວຑ຺ຒກີວາຈີ ຕຈ຺ຉກສທ຺ໂທ, ເອວໍ ມຎ຺ຎເຕ ‘‘ຍຖາວຸຕ຺ຕນເຍນ ວິເສສນວິເສສ຺ສສພ຺ຠາວາ ສມາເສນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ຕຖາ ສຕິ ກິມິທໍ ປຈ຺ຈຸທາຫຣຓໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ. ອຕ຺ຣ ເກນຈິ ນ ນາມເຘຍ຺ຍສ຺ເສຕ຺ຍາທິ ໂນປຊາຍເຕວາຕ຺ເຍຕທວສານໍ ວຸຈ຺ຈມານມນຸທ຺ຍຕໍ ນິຣາກຕ຺ຕຸກາໂມ ອາຫ-‘ໂຍປາ ເຫ’ຈ຺ຈາທິ.

ອິມສ຺ສາຍມຘິປ຺ປາໂຍ ‘‘ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຕຈ຺ຉກສທ຺ທສ຺ສ ກິຣິຍາ ສທ຺ທສ຺ສາຕ຺ຖວິສຍາເປກ຺ຂາຍາຠາວໂຕ ວິເສສ຺ສຕ຺ຕາຠາວາ ປຈ຺ຈຸທາຫຣຓມິທໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ.

ກສ຺ມາ ອຍຸຕ຺ຕມິຈ຺ຈາຫ-‘ຍໂຕ’ຈ຺ຈາທິ, ນາມເຘຍ຺ຍສ຺ສ ກິຣິຍາວາຈິໂນ ຈ ອຕ຺ຖາຠິຘານສາມຕ຺ຖິຍໍ ຕຸລ຺ຍໍ ວາ ນ ວາ, ອວຍວປ຺ປສິທ຺ຘິຍາ ສມຸທາຍປ຺ປສິທ຺ຘິ ພລວຕິ ວາ ນເວຕ຺ເຍຕໍ ວິຈາເຣຕຸໍ ຍໂຕ ນາຘິກຕນ຺ຕ຺ຍຕ຺ໂຖ, ກິຎ຺ຈຣຫິ ອຘິກຕນ຺ຕ຺ຍາຫ- ‘ອປິຕ຺ວິ’ຈ຺ຈາທິ, ຕຈ຺ຉກສທ຺ໂທເນກຕ຺ຖວຸຕ຺ຕິ ນາເນກຕ຺ໂຖຕິ ວິຈາເຣຕຸມຘິກຕນ຺ຕິ ໂຍຊນາ.

ເອວໍ ມຎ຺ຎເຕ- ‘‘ວິເສສນວິເສສ຺ສຠາວຈິນ຺ຕາຍໍ ສທ຺ທານມຕ຺ຖາຠິຘານສາມຕ຺ຖິຍຈິນ຺ຕາ ນ ຍຸຊ຺ຊເຕ ‘ສຕິ ສມ຺ຠເວ ພ຺ຍຠິຈາເຣ ຈ ວິເສສນໍ ສາຕ຺ຖກໍ ໂຫຕີ’ຕິ ວິເສສນໍ ມຄ຺ຄີຍເຕ, ນາສມ຺ຠເວ ນາພ຺ຍຠິຈາເຣ ຍຖາ ສີຕໍ (ຫິມໍ) ອຸຓ຺ໂຫຄ຺ຄີຕິ, ຕສ຺ມາ ສມ຺ຠວພ຺ຍຠິຈາຣຈິນ຺ຕາ ວິເສສນວິເສສ຺ສຠາວຈິນ຺ຕາຍມຸປຍຸຊ຺ຊຕີຕິ ຕຈ຺ຉກສທ຺ໂທ-ເນກຕ຺ຖວຸຕ຺ຕິວາ ນ ເວຕ຺ເຍຕເທວ ວິຈາເຣຕຸມຘິກຕນ຺ຕິ ກຕ຺ຖຈິປິ ວິເສສນວິເສສ຺ສ ສພ຺ຠາເວ ສມາໂສ ໂຫເຕວາ’’ຕິ, ຍທິປິ ນາມເຘຍ຺ຍກິຣິຍາວາຈີນມຕຸລ຺ຍມຕ຺ຖາຠິຘານໍ ສມຸທາຍປ຺ປສິທ຺ຘິຍາ ຈ ພລວຕິຕ຺ຕໍ, ຕຖາປິ ວກ຺ຂມານນເຍນ ສມາສສພ຺ຠາວາ ນ ກາຈິ ຫານີຕິ ທສ຺ເສຕຸມາຫ- ‘ເອຕ຺ຖ ຈາ’ຕິອາທິ.

ເອຕ຺ຖຈາຕິ ເກຈິ ປກ຺ເຂ ຈ, ກຎ຺ຈິ ປີຬມາວຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ກຸໂຕຈ຺ຈາຫ ‘ຕຖາຫິ’ຈ຺ຈາທິ. ເອວໍ ມຎ຺ຎເຕ- ‘‘ຍທີປິ ສມຸທາຍປ຺ປສິທ຺ຘິຍາ ສຕິ ກິຣິຍາສທ຺ທຕ຺ຖວິສຍາເປກ຺ຂາ ໂນປຊາຍເຕ, ຕຖາປິ ນາມເຘຍ຺ຍສ຺ເສວ ຕຈ຺ຉກສທ຺ທສ຺ສາປ຺ຍເນກຕ຺ຖວຸຕ຺ຕິຕ຺ຕມຕ຺ເຖວ… ສປ຺ປວິເສເສ ມນຸສ຺ເສ ຈ ຕນ຺ນາມເກ ນາມເຘຍ຺ຍສ຺ສ ຕຈ຺ຉກສທ຺ທສ຺ສ ປວຕ຺ຕິສພ຺ຠາວາ(ຕິ) ວິເສສນວິເສສ຺ສສພ຺ຠາວໂຕ ສມາສປ຺ປສງ຺ໂຄ ຕທວຕ຺ໂຖ ເຍວາ’’ຕິ, ນ ເກວລໍ ສປ຺ປວິເສສສ຺ເສວ ຕຈ຺ຉກສທ຺ໂທ ນາມເຘຍ຺ຍມປິຕຸ ມນຸສ຺ສານມ຺ປີຕິ ປິສທ຺ທຕ຺ໂຖ. ຕຈ຺ຉກສທ຺ທສ຺ສາເນກຕ຺ຖວຸຕ຺ຕິຕ຺ເຕປິ ນ ສມຸທາຍປ຺ປສິທ຺ຘິຍາ ອວຍວປ຺ປສິທ຺ຘີພາຘາຕິ ທສ຺ເສຕຸມາຫ- ‘ນຈາ’ຕິອາທິ. ໂຈ-ວຘາຣເຓ, ກຸໂຕຈ຺ຈາຫ ‘ກິຣິເຍ’ຈ຺ຈາທິ. ກເມນຕ຺ຖປ຺ປສິທ຺ຘີຕິ ຍໍ, ເອຕມ຺ປນ ສກ຺ກາ ວິຎ຺ຎາຕຸນ຺ຕິ ໂຍຊນາ.

ຍນ຺ຕິ ຍໍ ປສິຊ຺ຌນໍ, ກເມນາຕິ ພາຘາຠາວໂຕ ອນຸກ຺ກເມນ. ເອວຎ຺ເຈຕິ ອິມິນາ ນເຈຕ຺ຍາທິນາ ວຸຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈາມສຕິ… ກິມ຺ປຏິວິຫິຕໍ ສິຍາ ປຣິຫຏໍ ສິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ອິຕິ ອິມິນາ ກາຣເຓນ ‘ຕຈ຺ຉໂກ ສປ຺ໂປ’ຕິ ປຈ຺ຈຸທາຫຣຓໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ… ຕຈ຺ຉກສປ຺ໂປຕິ ສມາສສພ຺ຠາວໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ, ເນທເມວມິຈ຺ຈາທິນາ ປຣິຫຣຕິ, ຍທາ ຈຣຕິ ຍຖາ ວຸຕ຺ເຕນ ວິເສສນວິເສສ຺ສຠາວສມ຺ຠໂວ, ຕທາ ກຖໍຕ຺ຍາຫ- ‘ຍທາ ວິເສສເນ’ຈ຺ຈາທິ. ຕທາປິ ກຖໍ ວາກ຺ເຍນ ຠວິຕພ຺ພມິຈ຺ຈາຫ- ‘ອິທຎ຺ເຈ’ຈ຺ຈາທິ. ພຫຸລໍວຈນໂຕເຍວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ອຎ຺ຎສ຺ສາຕິ ກມ຺ມນິ ສມ຺ພນ຺ຘວຈນິຈ຺ຉາຍໍ ຉຏ຺ຐີ. ອວຈ຺ເຉທກຕ຺ຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ກຕ຺ຕຸນາ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ກາຬສ຺ສາຕິ ກຕ຺ຕຣິ ຠາວໂຍເຄ ຉຏ຺ຐິຍາ ອຊ຺ຌາຫຣິຕພ຺ພໍ. ປຕ຺ຕາປນ຺ເນຫິ ທຸຕິຍນ຺ຕສ຺ສ ຊີວິກມ຺ປຕ຺ໂຕ ຊີວິກາ ປນ຺ໂນຕິ ສມາໂສ ‘ກາຣກໍ ພຫຸລ’’ນ຺ເຕວ (ຈໍ-໒-໒-໑໙) ວິຫິໂຕ ທຸຕິຍນ຺ເຕນ ຕຸ ເຕສໍ ສມາສຕ຺ຖໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຣໍ ກຕໍ ປເຣຫິ, ອຕ຺ຖຎ຺ຈ ເຕສມິຕ຺ຖິລິງ຺ຄານມ຺ປິ ສມາເສເນວ, ກາຣນິວຕ຺ຕິຍາ, ຕຖາ ມາໂສ ຊາຕສ຺ສາຕິ ວິຄ຺ຄເຫ ປຣິມາຓິວາຈິນາ ຉຏ຺ຐິຍນ຺ເຕນ ປຣິມາຓວຈນານໍ ກາລສທ຺ທານໍ, ຕທາຫ- ‘ປຕ຺ຕາປນ຺ນານ’ມິຈ຺ຈາທິ, ປຣິມາຓໍ ມາສາທິ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ຕມສ຺ສຕ຺ຖີຕິ ປຣິມາຓີ ຊາຕາທິ.

ເອຕ຺ຖ ຫິ ມາໂສ ປຣິມາຓໍ ປຣິຈ຺ເຉທກຕ຺ຕາ, ຊາໂຕ ປຣິມາຓີ ປຣິຈ຺ເຉຊ຺ຊຕ຺ຕາ, ປຕ຺ຕາ ຊີວິກາເນນາຕິ [ປຕ຺ໂຕ ຊີວິກນ຺ຕິ ປາເຐນ ຠວິຕພ຺ພໍ] ວຈນິຈ຺ຉາຍໍ ໂຍ-ຕ຺ໂຖ ໂສ- ຎາປທຕ຺ຖສມາເສປ຺ຍຕິນ຺ໂນ ວຈນິຈ຺ຉາເຠທມນ຺ຕເຣນາຕິທສ຺ເສຕຸໍ ‘ອຎ຺ຎປທຕ຺ເຖ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ ຍໍ ວຸຕ຺ຕິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ພ຺ຍາຂ຺ຍາຕຸກາໂມ ອາຫ- ‘ວາເນກຎ຺ຎຕ຺ເຖ ອິຈ຺ເຈວາ’ຕິອາທິ. ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ສມາເສ ກເຕ ສພ຺ພຕ຺ຖ ‘‘ອິຕ຺ຖິຍໍ ຠາສິເຕ’’ຈ຺ຈາທິນາ (໓-໖໗) ປຸມ຺ຠາໂວ. ມາໂສ ຊາຕສ຺ສາຕິ ວຈນິຈ຺ຉາຍໍ ໂຍ-ຕ຺ໂຖ, ໂສ-ຎ຺ຎຕ຺ຖສມາເສປ຺ຍຠິນ຺ໂນ ວຈນິຈ຺ຉາເຠທ ມນ຺ຕເຣນາຕິ ທສ຺ເສຕຸມາຫ- ‘ຍສ຺ສ ຊາຕາທິໂນ’ຈ຺ຈາທິ.

ຊາຕສທ຺ທສ຺ສຕ຺ຖມາຫ ສມ຺ປນ຺ໂນຕິ, ສມ຺ປຸຓ຺ໂຓຕ຺ຍຕ຺ໂຖ, ອິມິນາ ຈ ມາໂສ ຊາໂຕ-ສ຺ສາຕິ ວິຄ຺ຄຫສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ທສ຺ສິໂຕ, ອຎ຺ຎຖາຕິ ຍທິ ມາໂສ ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎປທຕ຺ຖສ຺ສ ຊາຕາທິໂນ ສມ຺ປຸຓ຺ໂຓ ນ ຠາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕ຺ຕຕ຺ຕວນ຺ຕູນໍ ນິຏ຺ຐາສຎ຺ຎໍ ວິຘາຍ ຕທນ຺ຕສ຺ສຎ຺ຎຕ຺ຖສມາເສ ‘‘ນິຏ຺ຐາ’’ຕິ (໒-໒-໓໖) ສຸຕ຺ເຕນ ປຸພ຺ພນິປາໂຕ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕທາຫ- ‘ນເຈ’ຈ຺ຈາທິ, ປຸພ຺ພນິປາຕປ຺ປສງ຺ໂຄ ນຈ ສິຍາຕິສມ຺ພນ຺ໂຘ, ກຸໂຕຈ຺ຈາຫ- ‘ຊາຕິ’ຈ຺ຈາທິ. ເກສຎ຺ຈິຕິ ວາກ຺ຍກາຣມາຫ, ນຈ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ກາຣຓມາຫ- ‘ວິເສສນ’ເມຈ຺ຈາທິ, ຕຖາຫິຈ຺ຈາທິນາ ວິເສສນສ຺ສ ສາຕ຺ຖກຕ຺ເຕ ສມາສພ຺ຠາວມຠາເວ ຈາຠາວໍ ສາເຘຕິ… ຉຏ຺ຐີສມາເສ ‘ສຕິ ສມ຺ຠເວ ພ຺ຍຠິຈາເຣ ຈ ວິເສສນສ຺ສ ສາຕ຺ຖກມ຺ຠວຕີຕິ ວິເສສນສ຺ສ ສາຕ຺ຖກຕ຺ຕາ.

ອວຈເນປີຕິ ນິຍມວຈເນ (ອ)ສຕີປິ, ຉຏ຺ຐີສມາສປ຺ປສງ຺ໂຄ ຈຣຫິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ພ຺ຍວຈ຺ເຉຊ຺ຊ ພ຺ຍວຈ຺ເຉທກຕ຺ຕາຠາເວນ ວິເສສນານຕ຺ຖກ຺ຍາ ນ ຠເວຍ຺ຍ ເຈ ວາກ຺ເຍນາປິ ນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ- ‘ວາກ຺ຍໍ ຕ຺ວິ’ຈ຺ຈາທິ. ອຍມ຺ປນ ວິເສສນສມາໂສ ປເຣຫິ ກມ຺ມຘາຣໂຍຕິ ຎາຍຕິ… ຍຖາ ກມ຺ມໍ ກິຣິຍໍ ປໂຍຊນຎ຺ຈ ຘາເຣຕິ ເອວມຍໍ ສມາໂສ ກມ຺ມມິວ ທ຺ວຍໍ ຘາຣຍຕີຕິ.

໑໒. ນຎ

ເອຕ຺ເຖວາຕິ ‘‘ຏ ນຎ຺ສ຺ສ’’ອິຕິ (໓-໗໔) ສຸຕ຺ເຕເອວ. ປາມນປຸຕ຺ໂຕຕິປາມາ ກຸຏ຺ຐວິເສໂສ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ປາມສທ຺ທາ ‘‘ທິສ຺ສນ຺ຕຎ຺ເຎປິ ປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ (໔-໑໒໐) ນປ຺ປຈ຺ຈໂຍ, ປາມນສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ, ຍທິ ເຫຕ຺ຖ ຎກາໂຣ ວິເສສນຕ຺ໂຖ ນ ກຣີເຍຖ, ຕທາ ‘‘ຏ ນສ຺ສາ’’ຕິ ສຸຕ຺ຕໍ ກຣີເຍຖ, ຕຖາ ຈ ສຕ຺ຍຸຕ຺ຕຣປເທ ປຣໂຕ ປາມນສທ຺ເທ ນກາຣສ຺ສາປິ ໂຏ

ສິຍາຕິ ຠາໂວ, ນນຸ ຈິຫ ສມາສວິຘິມ຺ຫິ ຎ ກາໂຣຈ຺ຈາຣຓາ ຎ ໂລປ ຣຫິຕສ຺ສ ສມາໂສ ນ ຠວຕີຕິ ວຕ຺ຕຸມຸຈິຕໍ, ນ ຕຸ ‘‘ຏ ນຎ຺ສ຺ສາ’’ຕິ ວິເສສນຕ຺ໂຖຕິ [ຎ຺ຎກາໂຣ ເອຕ຺ໂຖວ ວິເສສນຕ຺ໂຖ, ຕິ ຠວິຕພ຺ພ] ສຈ຺ຈໍ, ກິນ຺ຕ຺ວິຫ ສມາສວິຘິມ຺ຫິ ຎ ກາຣສ຺ສ ພ຺ຍວຈ຺ຉຊ຺ຊໍ ນ ທິສ຺ສເຕ.

ປຣິຍຸທາສວຸຕ຺ຕີຕິ ປຣິ ຕຸລິຕມຸຄ຺ຄຍ຺ຫ ນິເສຘນີຍສ຺ສ ອສນໍ ເຂປນໍ ວຊ຺ຊນໍ ປຣິຍຸທາໂສ, ເຕນ ປຣິຍຸທາເສນ ວິສິຏ຺ເຐ-ຕ຺ເຖ ວຸຕ຺ຕິ ອສ຺ເສຕິ ປຣິຍຸທາສວຸຕ຺ຕິ, ປສຊ຺ຊປ຺ປຏິເສຘວຸຕ຺ຕີຕິ ປຏິເສຘນີຍເມວ ປສຊ຺ຊ ປຕ຺ວາ ຕໍສທິສມນເປກ຺ຂິຍ ນິເສໂຘ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕິ ອສ຺ເສຕິ ປສຊ຺ຊປ຺ປຏິເສຘ ວຸຕ຺ຕິ.

ຍຕ຺ຖ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອຎ຺ໂຎວ ຠວຕີຕ຺ເຍວໍ ວາກ຺ເຍນາຕ຺ຖນ຺ຕຣວິຘານາ ວິຘິໂນ ປຘານຕ຺ຕໍ, ອຕ຺ຖນ຺ຕຣວິຘານສາມຕ຺ຖິເຍເນວ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ປຏິເສໂຘ ປຕີຍເຕ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ [ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສາ (ໂປຕ຺ຖເກ)] ນິວຕ຺ຕເນ ຕທເປກ຺ຂາຍາຎ຺ຎສ຺ສ ວິຘານໂຍຄໂຕ ສກປເທນ ນຎ຺ຂ຺ເຍນ ວິຘິຠາຄີ ນ ວຸຈ຺ຈເຕ, ກິຎ຺ຈຣຫິ ອຎ຺ຎສທ຺ເທນ… ປຣິຍຸທາສນິສ຺ສຍິໂນຎ຺ຎສທ຺ທສ຺ເສວ ວາກ຺ເຍ ປໂຍຄໂຕ’ ອຎ຺ໂຎ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ’ຕິ, ນຎ຺ສ຺ສຈ ສ຺ຍາທ຺ຍນ຺ເຕນ ສາມຕ຺ຖິຍໍ, ນ ຕ຺ຍາທ຺ຍນ຺ເຕເນຕ຺ເຍກວາກ຺ຍຕາ… ອຎ຺ໂຎ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອພ຺ຣາຫ຺ມໂຓຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປຣິຍຸທາສວຸຕ຺ຕິຕ຺ຕາ.

ປສຊ຺ຊປ຺ປຏິເສເຘຕຸ ປຏິເສຘສ຺ສ ປຘານຕ຺ຕາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ນ ຠວຕີຕິ ວາກ຺ເຍນ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ປຏິເສໂຘ ວິຘິ ອຕ຺ຖຄມ຺ໂມ ວາກ຺ຍເຠໂທ, ສກປເທນ ຈ ນຎ຺ຂ຺ເຍນ ປຏິເສຘຠາຄິວາຈີ ສມ຺ພຊ຺ຌເຕ. ໂກ ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອຎ຺ໂຎຕິ ອາຫ- ‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓຕ຺ຕານຊ຺ຌາສິໂຕ’ຈ຺ຈາທິ.

ອິຕຣສ຺ມິນ຺ຕິ ປສຊ຺ຊປ຺ປຏິເສເປກ຺ເຂ, ເກນຈິ ສໍສຍນິມິຕ຺ເຕນາຕິ ອຸປວີຕທສ຺ສນາທິນາ ເກນຈິ ສໍສຍກາຣເຓນ, ສພ຺ພມ຺ປິ ປທໍ ສກຕ຺ເຖ ປໂຍຄມ຺ປຕິ ຎາຓມເປກ຺ຂເຕ, ຕຎ຺ຈ ຎາຓໍ ທ຺ວິຘາ ສມ຺ມາຎາຓໍ ມິຈ຺ຉາ ຎາຓຎ຺ຈ. ອຸຠຍມ຺ເປຕພ຺ຣາຫ຺ມຓສທ຺ທໍ ປວຕ຺ຕຍຕິ. ຕຕ຺ຖ ສມ຺ມາຎາຓ ປຸພ຺ພເກ ອພ຺ຣາຫ຺ມຓສທ຺ທປ຺ປໂຍເຄ ນຕ຺ຖິ ນຎ຺ສ຺ສ ພ຺ຍາປາໂຣ, ນ ຫິ ຕຕ຺ຖ ເຕນ ກິຎ຺ຈິ ກຣີຍຕິ. ມິຈ຺ຉາຎາຓປຸພ຺ພເກ ຕຸ ວິຊ຺ຊເຕ ຕສ຺ສ ພ຺ຍາປາ ໂຣ ຕຕ຺ຖ ຫິ ເຕນ ມິຈ຺ຉາຎາຓປ຺ປຠວຕາ ປຣສ຺ສາຂ຺ຍາຍເຕ, ມິຈ຺ຉາຎາຓໍ ເຈນ຺ທ຺ຣິຍເຫຕຸກໍ, ວິນາ ສທິສຕ຺ຕໍ ນ ຠວຕີຕິ ປຏິເສເຘ ສຕິ ອຸຕ຺ຕຣປທຕ຺ຖສທິໂສ ສມາສຕ຺ໂຖ ຊາຍເຕຈ຺ຈາຫ- ‘ຕຕ຺ຖ ສທິສຕ຺ຕໍ ວິເນ’ຈ຺ຈາທິ. ຣຊ຺ຊຸຍໍ ຫິ ສປ຺ປພຸທ຺ຘິ ສທິສຕ຺ຕາ.

ປໂຍຄສາມຕ຺ຖິຍາເຈຕິ ອພ຺ຣາຫ຺ມຓມານເຍຈ຺ຈາທິປໂຍຄສາມຕ຺ຖິຍາ ຈ. ເອວມ຺ມຎ຺ຎເຕ- ‘‘ຍທ຺ຍຕ຺ຣ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຕ຺ຕສ຺ສານຍນໍ ສິຍາ ປຸພ຺ພປທສ຺ສຸຈ຺ຈາຣຓມນຕ຺ຖກໍ ສິຍາ, ອຖ ນ ກສ຺ສຈິ ອານຍນໍ ເອວມ຺ປິ ສພ຺ພສ຺ເສວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສທ຺ທສ຺ສານຕ຺ຖກຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ປໂຍຄສາມຕ຺ຖິຍາປິ ສທິສປ຺ປຏິປຕ຺ຕີ’’ຕິ.

ຕຄ຺ຄຕາຕິ ສທິສຕ຺ຖຄຕາ. ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ເສວາ-ຕ຺ຖສ຺ສຸປພ຺ຣູຫນາຍ ວິຎ຺ຎູວຈນມຸປຎ຺ຎສ຺ສຕິ ‘ອໂຕເຍວ ວຸຈ຺ຈເຕ’ຈ຺ຈາທິ. ອຍຎ຺ເຈຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ‘‘ນຎ຺ວຈເນນ ອິວສທ຺ເທນ ຈ ຍໍ ຍຸຕ຺ຕໍ ຕທຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຕປ຺ປທຕ຺ຖສທິເສ-ຕ຺ເຖ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ຊເນຕິ, ຕຖາຫ຺ຍຕ຺ຖສມ຺ປຈ຺ຈໂຍ ໂລເກ ທິສ຺ສຕິ ‘ອພ຺ຣາຫ຺ມຓມານຍາ’ຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສທິໂສ ຂຕ຺ຕິຍາທິ ອານີຍຕີຕິ, ອຘິກຣີຍຕິ ນິຍຸຊ຺ຊເຕ ສທ຺ໂທ-ສ຺ມິນ຺ຕ຺ຍຘິກຣຓໍ. ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ຈ ພ຺ຍາຂ຺ຍາເນນ ກິມິຏ຺ຐໍ ສິທ຺ຘນ຺ຕ຺ຍາຫ- ‘ຕເທວ’ມິຈ຺ຈາທິ. ເກຈິ ປນ ອຸຕ຺ຕຣປທຕ຺ຖປ຺ປຘານຕ຺ຕມິຫ ວຓ຺ເຓນ຺ຕິ.

ສມຕ຺ຖວາທີນນ຺ຕິ ‘‘ສມຕ຺ໂຖ ປທວິຘິ’’ (ປາ ໒-໑-໑) ຕ຺ເວວໍ ວາທີນໍ. ສມຕ຺ຖ ວາທີນໍ ສມາໂສ ວິເຘຍ຺ໂຍຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ວິເຘຍ຺ໂຍຕິ ວຈນນ຺ຕເຣນ ວິເຘຍ຺ໂຍ, ຕຖາຫິ ອປຸນເຄຍ຺ຍາຕິ ຄາຍເນນ ນຎ຺ສ຺ສ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ນ ຕຸ ປຸນສທ຺ທຕ຺ເຖນ. ອໂນກາສໍ ກາເຣຕ຺ວາຕິ ກຣເຓນ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ນ ໂອກາເສນ. ອມູລາມູລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາຕິ ຄມເນນ, ນ ມູເລນາຕິ ອສາມຕ຺ຖິຍໍ. ຄມກຕ຺ຕວາທິໂນຕິ ອສາມຕ຺ຖິເຍປິ ຍຕ຺ຣ ຄມກຕ຺ຕໍ ຕຕ຺ຖ ສມາໂສ ໂຫເຕວ, ຕໂຕ ຄມກຕ຺ຕຎ຺ຈ ສມາສສ຺ສ ນິພນ຺ຘນນ຺ຕິ ໂຍ ວທຕິ ຕສ຺ເສຕ຺ຍຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖາປີຕິ ອປຸນເຄຍ຺ຍາຕ຺ຍາໂທປິ, ນນ຺ວຍມປ຺ຍາຈຣິໂຍ ຄມກຕ຺ຕວາທີ, ຕຖາສຕິ ຄມກຕ຺ຕາອິຈ຺ຈນຠິຘາຍ ພຫຸລາຘິກາຣາຕິ ກສ຺ມາວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ-‘ໂສ ເຈ’ຈ຺ຈາທິ.

ເກຫິຈີຕິ ວຸຕ຺ຕິຄ຺ຄນ຺ເຖນ ພ຺ຍວຈ຺ຉິນ຺ນມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ- ‘ເກຫິຈິເຍວ ນ ສພ຺ເພຫີ’ຕິ, ອປຸນເຄຍ຺ຍາຕິ ‘‘ຏ ນຎ຺ສ຺ສາ’’ຕິ (໓-໗໔) ນສ຺ສໂຏ, ອຕິປ຺ປສງ຺ຄາຠາວໂຕຕິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕເຣນ ສມາເສ ອວິຫິເຕປິ ອນຠິມຕຕ຺ຖານມ຺ປຕີຕິຍາ ອຠາວໂຕ.

໑໓. ກຸປາ

ສ຺ຍາທິວິຘິໂນຕິ ກາຣກວິຠຕ຺ຕິວິຘານໂຕ ວິສຸໍ ອິຕ຺ຖມ຺ຠູຕາທີສຸວິຘານາ ສ຺ຍາທິວິຘີຕິສງ຺ຂໍ ຄຕສ຺ສ ສ຺ຍາທິວິຘິໂນ, ອສ຺ຍາທິວິຘິມ຺ຫີຕິ ປຣິຍຸທາໂສ-ນຕ຺ຖໂກຕິ ໂຈເທນ຺ໂຕ ອາຫ ‘ນນ຺ວິ’ຈ຺ຈາທິ, ອນຕ຺ຖກໍ ຠເວຍ຺ຍ… ລກ຺ຂຓາທ຺ຍຕ຺ຖານໍ ສມາເສ ຄຸຓີຠູຕຕ຺ຕາ ສມາສໂຕ ກິຣິຍາສມ຺ພນ຺ຘານຸຣູປວິຠຕ຺ຕິຍຕ຺ຖສ຺ສ ປຘານຠາວໂຕ, ປຣິຫຣຕິ ‘ນຍິທເມວ’ມິຈ຺ຈາທິນາ. ‘‘ອນຸນາ’’ຕິ (໒-໑໐) ວິຈ຺ຉາຍມນຸນາ ໂຍເຄ ທຸຕິຍາ ວິຘານສາມຕ຺ຖິຍາ ວາກ຺ຍມ຺ປິ ໂຫຕິ, ອຎ຺ຎຖາ ນິຈ຺ຈສມາເສ ທຸຕິຍາ ວິຘານມນຕ຺ຖກນ຺ຕິ ຠາໂວ, ນິຄມຍຕິ ຕສ຺ມາອິຈ຺ຈາທິນາ, ‘‘ກຸ ປາປຕ຺ເຖ’’ຕິ ປເຣສໍ ຄຓປາໂຐ, ເອວມຸປຣິປິ ‘‘ທຸນິນ຺ທາຍໍ’’ຕ຺ຍາທິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໑໔. ຈີກ຺ຣິ

ຈີສທ຺ໂທຕິ ເອຕ຺ຖ ຈີຕິ ອິມິນາ ຈີປ຺ປຈ຺ຈຍນ຺ຕໍ ປຣາມສຕິ, ຈີປ຺ປຈ຺ຈຍນ຺ຕ ສທ຺ໂທຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໕. ຠູສ

ປີຕິສມ຺ຠໂມຕິ ປີຕິຍາ ສມ຺ຠໂມ ປີຕິປຸພ຺ພິກາ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐານາສນ ທານາທິວິສຍາ ຕຸຣິຕຕາ, ອລໍຠຸຕ຺ວາ ປຣິຍຕ຺ຕໍ ສມ຺ປຸຓ຺ຓໍ ຠຸຕ຺ວາ.

໑໖. ອຎ຺ເຎ

ປຸໂຣຠູຍ ອຄ຺ຄໂຕຠູຍ. ຕິໂຣຠູຍ ອນ຺ຕຣຘານີຠູຍ. ອນຈ຺ຈາຘາເນຕິ ອິມສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ‘ອຸປຣິຍາຘານໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຣາ’ຕິ, ອາຘານໍ ປຕິຏ຺ຐາປນໍ, ອິຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ປາຓິນິຍາທໂຍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອຸຣສິ ກຕ຺ວາ ປາຓິນ຺ຕິ ປາຓິໍ ອຸຣສິ ກຕ຺ວາ.

໑໗. ວາເນ

ອເນກຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ປໂຍຊນໍ ວຕ຺ຕຸມຸປສກ຺ກຕິ ‘ອິເຘ’ຈ຺ຈາທິ, ວິວຈ຺ຉິເຕກສງ຺ຂ຺ຍາສາມຎ຺ຎນ຺ຕິ ວິວຈ຺ຉິຕໍ ເອກສງ຺ຂ຺ຍາຍ ສາມຎ຺ຎໍ, ເອວໍ ມຎ຺ຎເຕ ‘‘ຍທິ‘ສ຺ຍາທິ ສ຺ຍາທິເນ’ຕິ ວຕ຺ຕຸມິຈ຺ຉິເຕກສງ຺ຂ຺ຍາສາມຎ຺ຎສ຺ສ ປຣິຄ຺ຄໂຫ ນ ສິຍາ ຕທາ ອິຫານຕ຺ຖກ (ມເນກ)ຄ຺ຄຫຓໍ ສິຍາ ເຕເນຫາເນ ກຄ຺ຄຫຓສາມຕ຺ຖິຍາເຍວ ‘ສ຺ຍາທິສ຺ຍາທິເນ’ຕິ ວຕ຺ຕຸມິຈ຺ຉິເຕກສງ຺ຂ຺ຍາ ສາມຎ຺ຎມ຺ປຣິຄ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຍເຕ’’ຕິ ເຕເນຈ຺ຈາທິນາ ອິທໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ເຕນ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ໂຕ ສພ຺ໂພປິ ສມາໂສ ປຸພ຺ພປຣານໍ ທ຺ວິນ຺ນໍເຍວ ສ຺ຍາທ຺ຍນ຺ຕານໍ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ຍຊ຺ເຊວໍ ກຖໍ ‘ຕທຫຸຊາໂຕ’ຕິ ພຫຸລາຘິກາເຣນ ວິເສສນ ສມາສຄພ຺ຠກາຣກສມາເສນ ວາ ສິຊ຺ຌຕິ, ອຍໍ ອຎ຺ຎປທຕ຺ຖສມາໂສ. ຈຕ຺ເຖ ພຫຸນ຺ນມິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ຕທຕ຺ຖຎ຺ຈາເນກຄ຺ຄຫຓໍ, ເຕນ ‘ໂຫຕຸ ໂປຕຸ ປິຕາ ປຸຕ຺ຕາ’ຕິ ໂຫຕິ ອຸຕ຺ຕຣປເທ (ໂຍນິ) ສມ຺ພນ຺ເຘ ປຣໂຕ ປຸພ຺ພປທສ຺ສ ‘‘ປຸຕ຺ເຕ’’ຕິ (໓-໖໕) ສຸຕ຺ເຕນາຕ຺ເຕນ, ອຎ຺ຎຖາ ທ຺ວິນ຺ນໍທ຺ວິນ຺ນໍ ສມາເສ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕຣປທສມ຺ຠເວນ ‘‘ວິຊ຺ຊາໂຍນິສມ຺ພນ຺ຘານມາ ຕຕ຺ຣ ຈຕ຺ເຖ’’ຕິ (໓-໖໔) ‘‘ປຸຕ຺ເຕ’’ຕິ ຈ ສຸຕ຺ຕທ຺ວເຍນາຕ຺ເຕນ‘ໂຫຕາ ໂປຕາ ປິຕາ ປຸຕ຺ຕາ’ຕິ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ອເນກນ຺ຕິ ປຐມນ຺ຕຕ຺ຕາ ສ຺ຍາທີຕີທເມວານຸວຕ຺ຕເຕ, ເຕເນວາເນກໍ ສ຺ຍາທ຺ຍນ຺ຕມິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຖາຎ຺ຎຕ຺ເຖຕິ ວຸຕ຺ເຕ-ຎ຺ຎສ຺ສ ວາກ຺ຍສ຺ສຕ຺ເຖຕິ ອວຕ຺ວາ ປທສ຺ເສຈ຺ເຈວ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕ຺ຍາສງ຺ກິຍາ ຫ- ‘ສ຺ຍາທ຺ຍນ຺ຕສ຺ເສ’ຈ຺ຈາທິ, ຕສ຺ເສວາຕິ ສາມຕ຺ຖິຍລທ຺ຘສ຺ສ ສ຺ຍາທ຺ຍນ຺ຕ ປທສ຺ເສວ ສມາໂສ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ຕສ຺ສ ຄຸຓາ ຕຄ຺ຄຸຓາ ຕສ຺ເສຈ຺ຈເນນາຎ຺ຎປທຕ຺ໂຖ ນິທ຺ທິສີຍເຕ, ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎປທຕ຺ຖສ຺ສ ເຍ ຄຸຓາ ຍານິ ວິເສສນານິ, ເຕສໍ ສໍວິຎ຺ຎາຓໍ ຄຫຓໍ ຕຄ຺ຄຸຓສໍວິຎ຺ຎາຓໍ, ອຖວາ ໂສ ຄຸໂຓ ຍສ຺ສ ໂສ ຕຄ຺ຄຸໂຓ, ຕຄ຺ຄຸຓສ຺ສ ຕຄ຺ຄຸຓຍຸຕ຺ຕສ຺ສາຎ຺ຎປທຕ຺ຖສ຺ສສໍວິຎ຺ຎາຓໍ, ນ ຄຸຓວິຣຫິຕສ຺ສາ(ຕິ) ຕຄ຺ຄຸຓສໍວິຎ຺ຎາຓໍ, ເອຕ຺ຖ ປນ ‘ອຎ຺ຎປທຕ຺ເຖ ຕຄ຺ຄຸຓສໍວິຎ຺ຎາຓໍ ປ຺ຍຕ຺ຖີ’ຕິ ປຣິຠາສີຍຕິ, ຕຕ຺ຖາຍມຕ຺ໂຖ ‘‘ອຎ຺ຎປທຕ຺ເຖ ສມາເສ-ຎ຺ຎປທຕ຺ໂຖ ວິເສສເນນ ສຫ ວິຎ຺ຎາຍຕິ ນວິເສສນຣຫິໂຕ’’ຕິ, ກ຺ວຈິ ອຕຄ຺ຄຸຓສໍວິຎ຺ຎາຓສ຺ສາປິ ທສ຺ສເນ ນາປິສທ຺ໂທ, ຍຕ຺ຣາວຍເວນ ວິຄ຺ຄໂຫ ສມຸທາໂຍ ສມາສຕ຺ໂຖ ຕຕ຺ເຖວ ຕຄ຺ຄຸຓສໍວິຎ຺ຎາຓໍ ຠວຕິ, ຕຄ຺ຄຸຓສໍວິຎ຺ຎາຓໂຕ ອຎ຺ຎໍ ອຕຄ຺ຄຸຓສໍວິຎ຺ຎາຓໍ, ຕສ຺ມິໍ, ຍຕ຺ຣາວຍໂວເຍວ ສມາສຕ຺ໂຖ ຕຕ຺ຣາຕຄ຺ຄຸຓສໍວິຎ຺ຎາຓໍ.

ເອຕ຺ຖ ປນ ພຫຸຘນສທ຺ໂທ ປຸຣິສສ຺ສ ອຸປລກ຺ຂຓຠາເວນ ກຕຕ຺ຕາ. ອຠິມໂຕຕິ ປາຓິນີຍານໍ ອຠິມໂຕ ທສນ຺ນໍ ສມີເປ ອາສນ຺ນາ ທສນ຺ນມິຈ຺ຈາທິວາກ຺ເຍ.

ປຣິມາຓເມວສງ຺ຂ຺ເຍຍນ຺ຕິ ປຣິມາຓລກ຺ຂຓເມວ ສງ຺ຂ຺ເຍຍໍ, ຕຎ຺ຈ ປຣິມາຓລກ຺ຂຓໍ ສງ຺ຂ຺ເຍຍຎ຺ຈ.

ສງ຺ຂ຺ຍານຣູປນ຺ຕິ ສງ຺ຂ຺ຍານສຠາວໍ.

ປຣິມາເຓນາຕິ ປຎ຺ຈສງ຺ຂ຺ຍາຍ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊມາເນນ ສງ຺ຂ຺ເຍຍສງ຺ຂາເຕນ ປຣິມາເຓນ.

ສງ຺ຂ຺ຍານວຸຕ຺ຕີຕິ ເຕນ ອນຕິວຕ຺ຕິຍມານຕປ຺ປຣິຈ຺ເຉທກ ສງ຺ຂ຺ຍານຣູປ ສງ຺ຂາເຕ ສງ຺ຂ຺ຍາເນ ວຸຕ຺ຕິ ຍສ຺ສາ ສາ ສງ຺ຂ຺ຍານວຸຕ຺ຕິ-ປຎ຺ຈສງ຺ຂ຺ຍາ.

ທິຏ຺ຐນ຺ເຕນິມິນາ ອິມໍ ທີເປຕິ ‘‘ຍຖາ ປຎ຺ຈ ປຣິມາຓເມສນ຺ຕິ ປຎ຺ຈກາຕິ ເອຕ຺ຖ ປຣິມາຓຣູໂປ-ວຍວເຠທສມຸທາຍສຠາໂວ ປກຕິຍຕ຺ໂຖ ສມຸທາຍິໂນ ສກຸນາ ປຈ຺ຈຍຕ຺ໂຖ, ຕຖາ ຕິທສາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ’’ຕິ, ກປ຺ປຈ຺ຈໂຍ ປກຕິປ຺ປຈ຺ຈຍຕ຺ຖເຠທສມ຺ຠເວນ.

ເກຈິ ປນາຕິ ອິມິນາ ປາຓິນີເຍ ທສ຺ເສຕິ.

ປກຕິປ຺ປຈ຺ຈຍຕ຺ຖເຠທສມ຺ຠວາຕິ ອິມິນາ ປເຣສໍ ປກຕິປ຺ປຈ຺ຈຍຕ຺ຖານໍ ເຠທາຠາວສ຺ສ ອິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ ສຎ຺ຎາຍໍ ສກຕ຺ເຖ ກປ຺ປຈ຺ຈຍສ຺ສ ວິຘານໍ ທສ຺ເສຕິ.

ສ຺ຍາທ຺ຍນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອິມິນາ ວາສທ຺ທສ຺ສ ປທຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕິ.

ຕທຕ຺ເຖປີຕິ ຕສ຺ສ ວາອິຕິ ອຎ຺ຎປທສ຺ສ ອຕ຺ເຖປິ, ຕທຕ຺ໂຖ ເຈຕ຺ຖ ວິກປ຺ປຕ຺ໂຖ ວາ ສິຍາ ຕທາ ປນ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຄຫເຓ ນ ຕິຓ຺ຓໍ, ເຕສນ຺ຕຸ ຄຫເຓ ນ ທ຺ວິນ຺ນໍ, ສໍສໂຍ ວາ, ຕທາ ຕຸ ສໍສຍສ຺ໂສຠຍາ ລມ຺ພນຣູປຕ຺ຕາ ທ຺ເວວາຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕໂຍ, ຕໂຍວາຕິ ວຸຕ຺ເຕ ທ຺ເວ ອເປກ຺ຂີຍນ຺ຕີຕິ ພຸທ຺ຘິວິສຍາ ປຎ຺ຈ ອຕ຺ຖາ ສມາສາຠິເຘຍ຺ໂຍ ໂຫນ຺ຕິ.

ນາມຕ຺ເຕນາຕິ ຣຸຬ຺ຫິນາມຕ຺ເຕນ, ອຠິມໂຕ ປາຓິນິຍານໍ, ວິກປ຺ປິຕໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕເຣນ ວິຠາສາ ສພ຺ພນາມສຎ຺ຎາວິຘາເນນ.

ອວຍວຘມ຺ເມນາຕິ ອວຍວສງ຺ຂາເຕນ ສຠາເວນ.

ນນຸ ຈ ສມານາຘິກຣຓານໍ ພຫຸພ຺ພີຫິ ວຸຕ຺ໂຕ ປາຓິນິເຍຫິ ‘ປຎ຺ຈຫິ ຠຸຕ຺ຕມສ຺ເສຕິ ພ຺ຍຘິກຣຓານໍ ນ ສິຍາ’ຕິ, ຕຖາ ປຐມຕ຺ຖໍ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ສພ຺ພວິຠຕ຺ຍຕ຺ເຖສຸ ອິຏ຺ໂຐ ‘ວຸຏ຺ເຐ ເທເວຄໂຕຈ຺ຈຕ຺ຣ ວຸຏ຺ຐເທໂວຕິ ນ ສິຍາ’ຕິ ຕສ຺ມາ ກຖມຕ຺ຣ ພ຺ຍຘິກຣຓານໍ ປຐມຕ຺ເຖ ສມາໂສ ວຓ຺ຓີຍເຕຈ຺ຈາສງ຺ກິຍາຫ-‘ພ຺ຍຘິກຣຓານມ຺ປິ’ຈ຺ຈາທິ, ພ຺ຍຘິກຣຓານມ຺ປິ ຍຖາຠິຘານໍສມາສສພ຺ຠາວໂຕ ປຎ຺ຈຫິ ຠຸຕ຺ຕມສ຺ເສຕ຺ຍາໂທ ພຫຸລາຘິກາຣາ ອນຠິຘານໂຕ ວາ ນ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕໂຕເຍວ ຈ ປຎ຺ຈ ຠຸຕ຺ຕ ວນ຺ໂຕ-ສ຺ເສຕິ ສມານາຘິກຣຓານມ຺ປິ ກ຺ວຈິ ນ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕຖາ ປຐມຕ຺ເຖປິ ກ຺ວຈິ ນ ຠວິສ຺ສຕິ ວຸຏ຺ເຐ ເທເວ ຄໂຕ’ຕິ. ຕຸລ຺ຍໂຍເຄ ຄມ຺ຍມາເນຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຎ຺ຎຕ຺ຣຈາຕິ ຕຸລ຺ຍໂຍຄໂຕ-ຎ຺ຎຕ຺ຣ ສໂລມໂກຕ຺ຍາທີສຸ ຈ, ວິຊ຺ຊມານານິ ໂລມານ຺ຍສ຺ສ, ວິຊ຺ຊມານາ ປກ຺ຂາ ອສ຺ສາຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ. ອຸປສງ຺ຂ຺ຍາໂຕ ‘‘ສ຺ຍາທ຺ຍຘິກາເຣ-ຕ຺ຖິຂີຣາທີນມຸປສງ຺ຂ຺ຍານ’’ນ຺ຕິ (໒-໒-໒໔-ວາ) ສຠາວໂຕ ເອວ ນິວຕ຺ໂຕ ນ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຣໂຕ, ຄຕຕ຺ຖສ຺ສາປິ ຫິ ປໂຍເຄ ອນວຏ຺ຐານໍ ສິຍາ ປິຏ຺ຐເປສເນ ວິຍ, ກຖຎ຺ຈຣຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ພຫູ ອານຍ, ອຫໍ ປຈາມີຕິ ນາວສ຺ສເມວໍ ປໂຍໂຄ, ກຕ຺ຖຈິ ປນ ວຈນສິລິຏ຺ຐຕາທິປ຺ປໂຍຊເນ ສຕິ ໂຫເຕວ.

ກຓ຺ເຐ ສມ຺ຠໂວຕິ ກາຬສ຺ສ ກຓ຺ເຐ ສມ຺ຠໂວ. ຏ຺ຐສທ຺ທຕ຺ໂຖຕິ ກຓ຺ຐຏ຺ຐສທ຺ເທ ຏ຺ຐສທ຺ທຕ຺ໂຖ. ໂອຏ຺ຐສທ຺ໂທວ ມຸຂວຸຕ຺ຕີຕ຺ຍເນນ ຄມ຺ມມານຕ຺ຖຕ຺ຕາ ທຸຕິຍສ຺ສ ມຸຂສທ຺ທສ຺ສາປ຺ປໂຍຄມາຫ, ຕສ຺ມາ ໂອຏ຺ໂຐວ ມຸຂມສ຺ສາຕິ ວິຄ຺ຄຍ຺ຫ ໂອຏ຺ຐມຸໂຂຕິ ສມາໂສ, ນ ຈ ປາຓິ ປາຓ຺ຍນ຺ຕຣສ຺ສ ມຸຂໍ, ມຸເຂເນວ ຈ ປາຓິມຸຂສ຺ສ ສທິສຕ຺ຕໍ ປສິທ຺ຘນ຺ຕິ ສາມຕ຺ຖິຍາ ໂອຏ຺ຐມຸຂມິວ ມຸຂມສ຺ເສຕ຺ຍຕ຺ເຖວ ຕິຏ຺ຐເຕ, ອຸປນ຺ຍສ຺ຍນ຺ເຕຕ຺ຍຸປນ຺ຍາສາ, ວິສຍທສ຺ສນຕ຺ຖາຕິ ອິມິນາ’ກຓ຺ເຐ ກາໂຬ ຍສ຺ສາ’ຕ຺ຍາທີກເມວ ວາກ຺ຍນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສມຸທາເຍ ວິກາເຣຈາຕິ ສມຸທາຍສມ຺ພນ຺ເຘ ວິກາຣສມ຺ພນ຺ເຘ ຈ. ຕໍສມາສສ຺ສາຕິ ຕສ຺ສາ ຉຏ຺ຐິຍາ ສມາສສ຺ສ, ຕທຠິຘາຍິນນ຺ຕິ ສງ຺ຆາຕ ວິກາຣາຠິຘາຍີນໍ, ເກສານໍ ສງ຺ຆາໂຕ ອິຈ຺ຈາທິ ປເຣສໍ ວາກ຺ຍໍ. ຘາຕຸໂຕ ຊາຕໍ ຘາຕຸຊໍ, ອຸຕ຺ຕຣປທໍ ປຕິຕສທ຺ທາທິ, ຕສ຺ສ ປໂຍໂຄຕິ ປຕິຕສທ຺ທສ຺ສ ປໂຍໂຄ.

‘‘ນຎ຺ສ຺ມາຕ຺ຖ຺ຍຕ຺ຖານ’’ນ຺ຕິ (໒-໒-໒໔) ວາຕ຺ຕິກໍ, ເອຕນາຫ-‘ຎ ກາຣານຸ ພນ຺ຘາ’ອິຈ຺ຈາທິ. ປາຓິນິຍາ ຕຸ ອວິຊ຺ຊມານສທ຺ໂທ ນຎ຺ສມາໂສ, ປທນ຺ຕເຣ ນາສ຺ສ ພຫຸພ຺ພີຫິ ໂວຕ຺ຕຣປທໂລໂປ, ອວິຊ຺ຊມານາ ປຸຕ຺ຕາສ຺ສ ອປຸຕ຺ໂຕວິຊ຺ຊມານປຸຕ຺ໂຕຕິ ສາເຘນ຺ຕິ, ອິຈ຺ຉເຕ ປາຓິນີເຍຫິ… ທກ຺ຂິຓປຸພ຺ພາ ສທ຺ທານໍ ນານຕ຺ຖຕ຺ຕາ ພ຺ຍຘິກຣຓຕ຺ຕາ, ວຈເນປີຕິ ສຸຕ຺ເຕ ວິຊ຺ຊມາເນປິ, ອຍ ມຎ຺ຎປທຕ຺ຖສມາໂສ ປເຣຫິ ພຫຸພ຺ພີຫີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ຕຖາຫິ ພຫໂວ ວິຫໂຍ ຍສ຺ສ ໂສ ພຫຸພ຺ພີຫິ, ຍຖາ ພຫຸພ຺ພີຫີຕິ ອຎ຺ຎປທຕ຺ຖປ຺ປຘາໂນ ຕຖາ ອຍມ຺ປິ.

໑໙. ຈຕ຺ເຖ

ສມຸຈ຺ຈີຕິ ປິຓ຺ຑີກຣຓໍ, ໂກ ໂສຕິ ອາຫ- ‘ສາຘນເມກ’ມິຈ຺ຈາທິ. ເອກໍ ສາຘນໍ ເອກໍ ກິຣິຍໍ ວາ ປຏິຈ຺ຈ ຈີຍມານຕາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ເກສນ຺ຕິ ອາຫ- ‘ກິຣິຍາສາຘນານ’ນ຺ຕິ, ເກນາຕິ ອາຫ- ‘ອຕ຺ຕຣູປເຠເທນາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ເທວທຕ຺ໂຕ ຠຸຎ຺ຊຕິ ຕິຏ຺ຐຕິ ປຈຕິຈາຕິ ສາຘນມ຺ປຏິຈ຺ຈ ກິຣິຍານໍ ອຕ຺ຕຣູປເຠເທນ ຈີຍມານຕາ ເວທິຕພ຺ພາ, ຘເວ ຈ ຂທິເຣ ຈ ປລາເສ ຈ ຉິນ຺ທາຕິ ກິຣິຍມ຺ປຏິຈ຺ຈ ອຕ຺ຕຣູປເຠເທນ ສາຘນານໍ ຈີຍມານຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ໂສຕິ ສມຸຈ຺ຈໂຍ ຠວຕີຕິ ເສໂສ, ເກສນ຺ຕິ ອາຫ- ‘ຕຸລ຺ຍ ພລານ’ມິຈ຺ຈາທິ.

ຕຸລ຺ຍພລານນ຺ຕິ ອິມິນາ ວິສຸໍ ປຘານຠາເວນ ກິຣິຍາຠິສມ຺ພນ຺ຘາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎານເປກ຺ຂຕ຺ຕມາຫ.

ອນິຍຕກ຺ກມໂຍຄປຊ຺ຊານນ຺ຕິ ກໂມ ຈ ໂຍຄປຊ຺ຊຎ຺ຈ, ອນິຍຕໍ ກມໂຍຄປຊ຺ຊໍ ເຍສໍ ສທ຺ທານໍ ເຕສໍ, ຍເຖຕ຺ຍາທິນາ ຕຕ຺ໂຖທາຫຣຓໍ ທສ຺ເສຕິ, ເອຕ຺ຖາຍມຘິປ຺ປາໂຍ ‘‘ເອຕ຺ຖ ຄວາທີນໍ ວິສຸໍ ປຘານຠາເວນານຍນກິຣິຍາຠິສມ຺ພນ຺ຘາ ຕຸລ຺ຍພລຕາ ຄວາທີນໍ ວຸຕ຺ຕກ຺ກເມເນວ ນຍນາຠາວາ ອນິຍຕກ຺ກມຕາ ຄວາທີນໍ ຍຸຄປທິ ນຍນາຠາວາ ອນິຍຕ ໂຍຄປຊ຺ຊຕາ ຈ ໂຫຕິ, ຕຖາ ອຎ຺ຎໍ ຕາທິສມ຺ປີ’’ຕິ. ອນຸ ປຈ຺ຉາ ປຘານານຸໂຣເຘນ (ຈຍນໍ) ອນ຺ວາຈໂຍ, ຕໍ ພ຺ຍຎ຺ຊຍຕິ ‘ຍຕ຺ເຖ’ຈ຺ຈາທິ, ຕທນຸໂຣເຘນາຕິ ຕທນຸຄຸເຓນ, ອຸທາຫຣຕິ ‘ຍເຖ’ຈ຺ຈາທິ, ຠິກ຺ຂາຄມນເມຕ຺ຖ ປຘານມນ຺ຕຣງ຺ຄຕ຺ຕາ, ເນຕຣໍ ພຫິຣງ຺ຄຕ຺ຕາ, ຕໍ ກຣເຓ ຍທິ ຄາໂວປິ ປສ຺ສຕິ ຕາປ຺ຍານຍຕິ, ເອຕ຺ຖ ຕຸ ໂຄສ຺ສານຍນໍ ຠິກ຺ຂາຏນມເປກ຺ຂເຕ, ເນຕຣມິຕຣສ຺ສ… ວິນາປິ ເຕນ ຕທນຸຏ຺ຐານໂຕ. ອິຕຣສ຺ສ ອິຕເຣນ ໂຍ ໂຄ ອິຕເຣຕຣໂຍໂຄ, ໂສ ຈ ເອຕາທິໂສຕິ ອາຫ- ‘ອຎ຺ຎມຎ຺ເຎ’ຈ຺ຈາທິ.

ອວຍວປ຺ປຘາໂນ ຈາຕິ ສາຠາວິກາຠິຘານສາມຕ຺ຖິເຍນາປຸຖຸຠູໂຕ ຈ, ວຸຕ຺ຕິວເຍນ ສາຣິປຸຕ຺ຕສທ຺ໂທ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານສທ຺ໂທ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ໂຖປີຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎຕ຺ເຖ ປຘານໂຕ ຍຸຄປທ຺ຍຘິກຣຓວຈເນ ສຕິ ຈຕ຺ຖ ສມາໂສຕິ ໂສ-ຍມຘິກຣຓ ສມຸທາໂຍ ອຸຠຍປທານຸຄຕອຸຠຍຕ຺ຖວເສນ ຈຕຸພ຺ພິໂຘປິ ຍຸຄປທິ ພຸທ຺ຘິຍາ ຄຍ຺ຫມາໂນ ກທາຈິ ອຸພ຺ຠູຕາວຍວເຠໂທ ເຕເນວ ສາຠາວິກາຠິຘານສາມຕ຺ຖິເຍເນຈ຺ເຈວມວຍວປ຺ປຘາໂນ ຈ, ນນຸ ຈ ຊນນມຣຓານີຕິ ວິຣຸທ຺ຘານໍ ກຖເມເກນາຠິຘານນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈເຕ- ສພ຺ໂພປິ ສທ຺ໂທ ປຍຸຊ຺ຊມາໂນ (ອິຕຣີ) ຕເຣນາວຘາຣຓໍ ວຕ຺ຕເຕ, ເຕນ ເອເກໂກ ສທ຺ໂທ ເອເກກສ຺ສຕ຺ຖສ຺ສ ວາຈໂກ, ຕຖາປິ ຍຖາ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານາຕິ ເອຕ຺ຖ ພຫຸວຈນສ຺ສຎ຺ຎຖານຸປປຕ຺ຕິຍາ ຍຸຄປທ຺ຍຘິກຣຓວຈນຕາ ໂຫຕີ, ຕຖາຕ຺ຣາປິ ພຫຸວຈນສ຺ສຎ຺ຎຖານຸປປຕ຺ຕິລກ຺ຂເຓນ ສາມຕ຺ຖິເຍນ ເອເກນາປ຺ຍຠິຘານໍ ໂຫຕິ. ອິຕິ ເຫຕຸມ຺ຫິ, ຍໂຕ ເອວມວຍວປ຺ປຘາໂນ ຕໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ພຫຸຕ຺ຕາຕິ ກິຎ຺ຈາປິ ວາກ຺ເຍ ເນສໍ [ວາກ຺ເຍເນເວສໍ (ໂປຕ຺ຖເກ)] ວິສຸໍ ພຫ຺ວຕ຺ຖຕາ, ນ ຫິ ສາຣິປຸຕ຺ຕມານຍາຕິ ວຸຕ຺ເຕ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານສ຺ສາປິ ສມ຺ປຈ຺ຈໂຍ ຠວຕິ, ຕຖາປິ ຍໂຕ ວຸຕ຺ຕິວິສເຍ ສຫຠູຕານເມເວສໍ ວິສຸໍ ພຫ຺ວຕ຺ຖຕາ, ຕໂຕ ຕຕ຺ຖ ວຈນີຍສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ສງ຺ຂ຺ຍາເຕເທນ ພຫຸຕ຺ຕໍ. ສມາຫຣຓໍ ປິຓ຺ຑີກຣຓວເສນ ສໍຫຣຓໍ ສມາຫາໂຣ, ໂສ ເຈວໍ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘ອຎ຺ຎມຎ຺ເຎ’ຈ຺ຈາທິ.