ຉຏ຺ຐກຓ຺ຑ

໑. ວຕ຺ຕ

ຕທຕ຺ຖສ຺ເສວາຕິ ຕສ຺ສ ກ຺ຣິຍຕ຺ຖສ຺ສ. ໂຍ ກິຣິຍາສງ຺ຂາໂຕ ອຕ຺ໂຕ ຕສ຺ເສວ. ເອເຕນ ອາຘາຣເມຕໍ ກ຺ຣິຍຕ຺ຖສ຺ສາຕິ ຎາເປຕິ. ນຫິຈ຺ຈາທິນາ ຕທຕ຺ຖສ຺ເສວ ວິເສສເນ ກາຣຓມາຫ. ສຸຕ຺ຕໍວິນາຕິປເຣສໍວິຍ ສຸຕ຺ຕໍ ວິນາ. ຕາປິ ວຕ຺ຕມາເນເຍວ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອິມິນາ ວຕ຺ຕຸມິຏ຺ຐຕ຺ຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ເສສວຈນມວໂພເຘຕິ. ເອວກາເຣນາ (ຕິ ວຕ຺ຕມານສ຺ເສວາຕິ ເອຕ຺ຖ ເອວສທ຺ເທນ.) ຕພ຺ພິວຈ຺ຉາຕິ ວຕ຺ຕມານວຈນິຈ຺ຉາ.

ຕໍສມີປສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ຕສທ຺ເທນ ມຫາກສ຺ສປສ຺ສ ສຸຠທ຺ທວຈນານຸສ຺ສຣຓສງ຺ຂາໂຕ ມຣຓປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸ ທຸກ຺ຂານຸຠວສງ຺ຂາໂຕ ຈ ກິຣິຍາວິເສໂສ ປຣິຄ຺ຄຫິໂຕ, ເຕ ວາ ວຕ຺ຕມານກິຣິຍາວິເສສາຕິ ເຕສມຸຠິນ຺ນມາສນ຺ນານິ ກເມນ ອຘມ຺ມທີປນມຣຓານິ, ເຕນາຫ-ທີປນ ມຣຓານມາສນ຺ນຕ຺ຕາ’ຕິ. ເອວໍ ມຎ຺ຎເຕ ‘‘ຕກ຺ກາລວຕ຺ຕມານກິຣິຍາວິເສສສ຺ສ ທີປນມຣຓສງ຺ຂາຕໍ ຕໍສມີປຕາວິປິ ກິຣິຍນ຺ຕຣໍ ວຕ຺ຕມານຄ຺ຄຫເຓນ ຕໍສາມີປ຺ຍໍ ຄຍ຺ຫຕິ, ຍຖາ (ຄງ຺ຄາສມີໂປ) ເທໂສ ຄງ຺ຄາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ຕໂຕ ‘ຄງ຺ຄາຍໍ ຄາໂວ’ຕິ ສິຍາ’’ຕິ. ປຸເຣ ອິຈ຺ຈາທິນາ ປກ຺ຂນ຺ຕຣໍ ວິຣຈິຕໍ ວຸຕ຺ຕິກາເຣນ, ຕທຸປທສ຺ເສຕຸໍ ມຸຂຍຕິ ‘ສຠາວໂຕ’ ອິຈ຺ຈາທິ.

ກິຣິຍາກາໂລຕິ ວຕ຺ຕມານກິຣິຍາກາໂລ. ອວສິສ຺ສຕີຕິ ປຸເຣປຸຣາສທ຺ເທຫິ ທີປິຕອນາຄຕກາລໂຕ ອວສິສ຺ສຕິ. ກິຣິຍາ ກາເລຕິ ທີປນມຣຓກິຣິຍາກາເລ. ຕສ຺ສາຕິ ທີປນມຣຓສ຺ສ. ວຕ຺ຕມານຕ຺ຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ວຕ຺ຕມາເນເຍວ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ເສໂສ. ອເນນາຕິ ປຸເຣຈ຺ຈາທິວຸຕ຺ຕິວຈເນນ. ປຸເຣປຸຣາສທ຺ເທຫິ ອນາຄຕກາລາວຄເມ ສຕິ ທິປ຺ປຕິ ມຣຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ທີປນມຣຓກິຣິຍາກາໂລ ມຸຂ຺ເຍ ຕທາ ວຕ຺ຕຕີຕິອາຫ- ‘ມຸຂ຺ຍໍ ວຕ຺ຕມານຕ຺ຕມາເຫ’ຕິ. ປຸນ ປກ຺ຂນ຺ຕຣມຸປນີຕໍ ກາເລຈ຺ຈາທິນາ ວຸຕ຺ຕິກາເຣນ, ຕມຸປທສ຺ເສຕຸໍ ມຸຂມາວຕ຺ຕຍຕິ ‘ອນາຄເຕ’ຈ຺ຈາທິ.

ວຸຕ຺ຕິຍໍ ກາລພ຺ຍຕ຺ຕໂຍຕິ ກາລາຕິວຕ຺ຕນໍ, ວຕ຺ຕມານກາລາຕິກ຺ກເມນ ອນາຄຕກາເລປິ ພາຫຸລກາຕ຺ຍາທໂຍ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕເທວ ສມຕ຺ເຖຕິ ‘ຠວນ຺ເຕວ’ອິຈ຺ຈາທິນາ. ຕ຺ຍາທໂຍຕີມິນາ ສພ຺ເພສໍ ອາຂ຺ຍາຕິການໍ ຄຫຓໍ. ລສ຺ສ ທີໂຆຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຄຈ຺ຉຕີຕິ ສກ຺ກສ຺ສ ສຫຠາວໍ ຄມິສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓. ນາເມ

ປຏິຊານິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ວຕ຺ຕມາເນ ອນາຄຕວຈນໍ, ປຏິຊານນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຕຣມ຺ປນ ຠູເຕ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ອາສິ, ກຣິສ຺ສຕີຕິ ອກຣິ, ເຈເຕ ສ຺ສສີຕິ ເຈຕິຕາ ອສິ, ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສສີຕິ ຠຸຎ຺ຊິຕາ ອສິ. ອໂນກປ຺ປນາ ອສ຺ສທ຺ຘາ. ອມຣິສນໍ ອກ຺ຂມາ. ອິມິນາວາຕິ ອຕ຺ຖິວຈເນ ອຸປປເທ ໂກຘາ ສທ຺ຘາສຸ ຄມ຺ມມາເນສ຺ວ-ສຕີປິ ວຈນນ຺ຕເຣ ອິມິນາວ ສາມຎ຺ຎວຈເນນ ສິທ຺ຘນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຄຣຫາວມາຕິ ຕສ຺ສ ເຫຕຸວຈນໍ. ຕຖາຫິຈ຺ຈາທິນາ ຄຣຫາວຄມເມວ ສມຕ຺ເຖຕິ. ອຕ຺ຖິນາມ ອີທິສນ຺ຕິ [ອຕ຺ຖິນາມາຕິ (ໂປຕ຺ຖເກ)] ອາຠິໂທສິກສ຺ສ ກຸມ຺ມາສສ຺ສ ປຣິຠຸຎ຺ຊນໍ ວິຊ຺ຊເຕ ນາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິຊ຺ຊມານມ຺ປິ ຕໍ ອສທ຺ທຫນ຺ໂຕ ອມຣິສນ຺ໂຕ ເອວໍ ວທຕິ. ນຕ຺ຖີຕິ ມຎ຺ເຎຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ, ເຕນາຫ- ‘ປຈ຺ຈກ຺ຂມປີ’ຕິ [ອີທິສມ຺ປີຕິ] ອາທິ. ໂຍປີຕິ ສທ຺ທສ຺ສ ໂສປີຕິ ຕສທ຺ເທນ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຕ຺ຖີຕິ ວິຊ຺ຊມານຕ຺ເຖຕິ ວຸຕ຺ຕວິຊ຺ຊມານຕ຺ໂຖ ວກ຺ຂມານປກ຺ຂຕ຺ຕເຍປິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ນນຸ ອຕ຺ຖິນາມ ຕາຕາຕິ ເອຕ຺ຕເກ ວຸຕ຺ເຕ ປຐໂມ ອຕ຺ຖິນຸໂຂຈ຺ຈາທິໂກ ນິສີທິຕ຺ວາຕິ ສທ຺ທປຣິຍນ຺ໂຕ ຈ, ທຸຕິໂຍ ອຕ຺ຖິນຸໂຂຈ຺ຈາທິໂກ ນິສີທິຕ຺ວາຕິ ສທ຺ທປຣິຍນ຺ໂຕ ຈ ຕຕິໂຍ ອຕ຺ຖິມຎ຺ເຎຈ຺ຈາທິໂກ ຊິຄຸຈ຺ຉເນຍ຺ຍນ຺ຕິ ສທ຺ທປຣິຍນ຺ໂຕ ຈ ວຈນປ຺ປພນ຺ໂຘ ກຖໍ ລພ຺ຠຕີຕິ ມນສິ ນິຘາຍາຫ- ‘ໂສປນາ’ຕິອາທິ. ອິມິນາຕິ ‘ອຕ຺ຖິເຍວິຫາປິ ນິນ຺ທາວຄໂມ’ຕິ ວຈເນນ. ຐານໂຠຊເນ ຄຣຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ວຸຕ຺ຕໍ ສກ຺ກຕານຸສາເຣນ. ນິສ຺ສາຍນິສ຺ສາຍາຕິ ຍຕ຺ຖ ຠຄວາ ນິສິນ຺ໂນ ຕໍ ຐານໍ ນິສ຺ສາຍ ນິສ຺ສາຍ.

໔. ຠູເຕ

ກິຣິຍາຣູເປຕິ ກິຣິຍາສຠາເວ, ເອວມຎ຺ຎຕ຺ຣາປີຕິ ອຄມິ ອຄມິຕ຺ຖາຕີເມຫິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອຄມຸໍ ອິຈ຺ຈາທິເກ ອຄໂມຈ຺ຈາທິເກ ຈ. ອນຸທຣາ ອໂລມິກາຕິ ສນ຺ຕມປ຺ຍຸທຣາທິກໍ ມຫຕ຺ຕາຠາວປຏິປາທນາຍ ພຫຸຕ຺ຕາ ຠາວປຏິປາທນາຍ ຈ ນ ວຕ຺ຕຸມິຈ຺ຉີຍເຕ.

໕. ອນ

ອຎ຺ຎປທຕ຺ຖວຸຕ຺ຕິຍາຕິ ວຸຕ຺ຕມຎ຺ຎປທຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ ‘ວກ຺ຂມານລກ຺ຂໂຓ’ຈ຺ຈາທິນາ. ວກ຺ຂມານລກ຺ຂໂຓຕິວຸຕ຺ຕິກາເຣນ ‘‘ອາຎາຍ຺ຍາ’’ຈ຺ຈາທິນາ ວກ຺ຂມານລກ຺ຂໂຓ. ອນ຺ໂຕກຕ຺ວາຕິ ອິມິນາ ອາສທ຺ທສ຺ສາຠິວິຘິມ຺ຫິ ປວຕ຺ຕິມາຫ. ອຫຣຸຠຍຕຑ຺ຒຣຕ຺ຕໍ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ວາສທ຺ໂທ ປກ຺ຂນ຺ຕເຣ. ອຑ຺ຒຣຕ຺ຕສທ຺ເທນ ຣຕ຺ຕິຍາ ຈຕຸຕ຺ໂຖ ຠາໂຄ-ຕ຺ຣ ວຕ຺ຕຸມິຏ຺ໂຐ, ອໂຫ ຈ ຕສ຺ສ ອຑ຺ຒຣຕ຺ຕຎ຺ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມສ຺ສາຘິປ຺ປາຍຕ຺ຖມາຫ- ‘ອຕີເຕຈ຺ຈາທິ. ອຸຠຍຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາຍໍ ວິວຣຕິ‘ອຍ’ມິຈ຺ຈາທິນາ. ປຎ຺ຈຍາໂມຕິ ອຕີຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຉິມປຎ຺ຈຈຕ຺ຕາລີສວິນາຑິກາຘິກຆຏິກາຕ຺ຕຍໍ ອນາຄຕາຍ ປຸຣິມປຎ຺ຈຈຕ຺ຕາລີສວິນາຑິກາຘິກຆຏິກຕ຺ຖຍຎ຺ເຈຕິ ອຑ຺ຒາຘິກສຕ຺ຕຆຏິກາປຣິມາໂຓ ເອໂກ ຍາໂມ ອຫສ຺ສ ຈຕ຺ຕາໂຣຕິ ປຎ຺ຈ ຍາມາ ປຫາຣາ ອສ຺ສາຕິ ປຎ຺ຈຍາໂມ.

ຄຕາຍປຈ຺ຉິໂມ ຍາໂມ, ປຈ຺ຉິມທ຺ຘມິມສ຺ສ ວາ;

ປຫາໂຣ-ນາຄຕາຍາທີ, ຕທທ຺ຘມປິ ວາ ຕຖາ.

ວຸຕ຺ຕກາລາວຘິ ມຊ຺ໂຌ, ກາໂລ ໂສ-ຊ຺ຊຕໂນ ມໂຕ;

ຕນ຺ນິເສເຘນ ໂຍຕ຺ວຎ຺ໂຎ, ໂສ-ນຊ຺ຊຕໂນ ມໂຕ.

ອຄມຕ຺ຖາຕິອາທີສຸ ອອີສ຺ສອາທີນໍ ສມ຺ພນ຺ຘິພ຺ຍຎ຺ຊນສ຺ສາຠາວາ ນ ອິຎ. ພ຺ຍາມິສ຺ເສປີຕິ ອຊ຺ຊຕນມິສ຺ເສປິ ຠູເຕ. ນຎ຺ສມາສນິສ຺ສເຍ ພ຺ຍາມິສ຺ເສ ຍຖາ ປປ຺ໂປຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ- ‘ປຣິຍຸທາເສຕາເວ’ຈ຺ຈາທິ.

ອຊ຺ຊຕນນິສ຺ສໂຍຕິ ພ຺ຍາມິສ຺ເສ ອຊ຺ຊຕນຠາຄີນິສ຺ສໂຍ. ອຕ຺ຖຸຕິ ປຎ຺ເຫ ຕຸ ຕທຎ຺ຎນິສ຺ສໂຍຕິ ພ຺ຍາມິສ຺ເສເຍວ ຕໂຕ ອຊ຺ຊຕນໂຕ ອິຕຣານຊ຺ຊຕນ ນິສ຺ສໂຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣາຕິ ພ຺ຍາມິສ຺ສໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຠູຕກາເລ. ປສງ຺ໂຄຕິ ອາ ຎຸອາທີນໍ ປສງ຺ໂຄ. ອຊ຺ຊຫິຍ຺ໂຍວາຕິ ພ຺ຍາມິສ຺ສຕາທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

໖. ປໂຣ

ສມາໂສຕິ ຉຏ຺ຐີສມາໂສ ກາຣກສມາໂສ ວາ. ນິປາຕນຕາ ຈາສ຺ສ ວິເສສໂຕຕິ. ເອຕຎ຺ຈາຕິ ປໂຣກ຺ເຂຕິ ເອຕຎ຺ຈ. ກ຺ຣິຍຕ຺ຖສ຺ສ ອຸປາຘິ ວິເສສນໍ ກ຺ຣິຍຕ຺ໂຖປາຘິ, ຕສ຺ສ ກ຺ຣິຍຕ຺ໂຖປາຘິໂນ ຠູຕາ ນຊ຺ຊຕນສ຺ສ ສາຘນທ຺ວາເຣນ ວິເສສນໍ, ນ ຕູຊຸກໍຕ຺ຍຕ຺ໂຖ. ກສ຺ມາ ໂນຊຸກໍ ວິເສສນໍ ຕ຺ຍາຫ ‘ພ຺ຍວຈ຺ເຉຊ຺ຊາຠາວາ’ຕິ. ຕເມວ ຜຸຏຍິຕຸມາຫ- ‘ຕຖາຫິ’ຈ຺ຈາທິ.

ສາຘິຍມານາຕິ ອິມິນາ ຘາຕ຺ວຕ຺ຖສ຺ສາປຣິນິປ຺ຜນ຺ນຕໍ ໂພເຘຕິ. ເຕ ສນ຺ຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ. ສນ຺ໂຕ ວິຊ຺ຊມາໂນ ວິສໂຍ ເຍສໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ເຕ ສມ຺ຠາໂວ ຕຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ. ເນຕິ ປຏິເສເຘ, ສາຘນທ຺ວາເຣນ ວິເສສນຕ຺ເຕ ພ຺ຍວຈ຺ເຉຊ຺ຊສພ຺ຠາວາ ຍຖາວຸຕ຺ຕໂທໂສ ນ ຠວຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂທສາ ຠາວເມວ ທສ຺ເສຕຸມາຫ- ‘ຍສ຺ສິ’ຈ຺ຈາທິ. ຍສ຺ສາຕິ ຘາຕ຺ວຕ຺ຖສ຺ສ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ອປ຺ປຈ຺ຈກ຺ເຂ ຘາຕ຺ວຕ຺ເຖ. ກາຣການໍ ສຕ຺ຕິສຠາວຕ຺ຕາ ສາປິ ອປຈ຺ຈກ຺ຂາ ວາຕິ ໂຈເທຕິ ນນຸເຈຈ຺ຈາທິນາ. ອສຕ຺ໂຕຕິ ອສມຕ຺ໂຖ.

ອຕ຺ຕານາມ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈກ຺ໂຂຕິ ຕພ຺ພິສເຍ ອມ຺ຫກາຣກສ຺ສ ວິຘານມຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ມນສິ ນິຘາຍ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕິກາເຣນ, ຕມຸປທສ຺ເສຕຸມາຫ- ‘ນນຸເຈ’ຈ຺ຈາທິ. ອຕ຺ຕໂພຘນີຍາປິ ຫິ ກິຣິຍາ ຍທາ ຈິຕ຺ຕວິກ຺ເຂປໂຕ ໂນປລກ຺ຂີຍເຕ, ຕທາຍໍ ປໂຣກ຺ຂາ ຠວຕິ, ເຕນຸຕ຺ຕມວິສເຍປິ ປໂຣກ຺ຂຠາໂວ ຕສ຺ສາ ຠວຕ຺ເວວ. ຊາຄຣໂຕປິ ຍທາ ມທາ ມໂນພ຺ຍາຕງ຺ຄໂຕ ອນຸປລທ຺ຘິ, ຕທາປິ ຠວຕ຺ເຍເວຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ພ຺ຍາສຕ຺ຕວຈນໍ. ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິກາເລຕິ ກິຣິຍາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິກາເລ, ‘ສຸຕ຺ໂຕ-ຫໍ ກິໍ ວິລລາປ, ມຕ຺ໂຕ-ຫໍ ກິໍວິລລາເປ’ຕິ ອິທມຕ຺ໂຣທາຫຣຓໍ. ຈິຕ຺ຕ ຈິກ຺ເຂປວິສຍປ຺ປທສ຺ສນາເຍຕ຺ຖ ສຸຕ຺ຕວຈນໍ.

໗. ເອຍ຺ຍາ

ເອຍ຺ຍາໂທຕີມິນາ ເອຍ຺ຍາທ຺ຍຕ຺ໂຖ ຄຫິໂຕຕິ ໂພເຘຕຸໍ ເຍເນຈ຺ຈາທິກໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິມິຕ຺ຕສທ຺ທາເປກ຺ຂາຍ ຕນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ວິສຍສທ຺ທາເປກ຺ຂາຍໂສຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕສນ຺ຕິ ເອຍ຺ຍາທີນໍ. ວິສຍໍ ທສ຺ເສຕິ ‘ເຫຕຸຜເລສ຺ວິຈ຺ຈາທິໂກ’ຕິ. ອາທິສທ຺ເທນ ປຎ຺ຫປຕ຺ຖນາທໂຍ ຄຫິຕາ. ອຖາຕ຺ຣ ກ຺ຣິຍຄ຺ຄຫຓາຠາເວ ກ຺ຣິຍາຕິປຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ກຖໍ ລພ຺ຠຕິຈ຺ຈາຫ- ‘ກ຺ຣິຍາຕິ ປຕ຺ຕິຍ’ນ຺ຕິ ອາທິ. ກ຺ຣິຍາຕິປຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ວິວຣຓໍ ກຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ອຠິເຘຍ຺ຍທ຺ວາເຣນາຕິ ກິຣິຍາສງ຺ຂາຕອຕ຺ຖມຸເຂນ, ປກຕກ຺ຣິຍຕ຺ຖ ວິເສສນຕ຺ຕາຕິ ກ຺ຣິຍຕ຺ຖາຘິກາຣໂຕ ອຘິກຕສ຺ສ ຘາຕຸສ຺ສ ວິເສສນຕ຺ຕາ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ‘‘ອຕິປຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ອຘິກຕກ຺ຣິຍຕ຺ຖວິເສສນໍ, ວິເສສນຎ຺ຈ ໂຫນ຺ຕໍ ໂນຊຸກໍ ຠວິຕຸມຣຫຕິ ກິຎ຺ຈຣຫິ ອຠິເຘຍ຺ຍທ຺ວາເຣນ, ຕຖາຫິ ອຕິປຕນໍ ນາມ ກ຺ຣິຍາຍ ໂຫຕິ, ນ ກ຺ຣິຍຕ຺ຖສ຺ສ ອຍຸຊ຺ຊນໂຕ, ຕສ຺ມາ ອຕິປຕ຺ຕິຍນ຺ຕິວຸຕ຺ເຕກ຺ຣິຍາຕິປຕ຺ຕິ ຍນ຺ຕິ ອິທໍ ກ຺ຣິຍຕ຺ຖວິເສສນໍ ໂຫນ຺ຕໍ ອຠິເຘຍ຺ຍທ຺ວາເຣນ ໂຫຕີຕິ ກ຺ຣິຍາຕິປຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ວິວຣຓໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ. ວິຘຸຣປ຺ປຈ຺ຈໂຍປນິປາຕໂຕຕິ ວິຣຸທ຺ຘປ຺ປຈ຺ຈຍສມວາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ກາຣຓເວກລ຺ລໂຕວາຕິ ເຫຕຸມໂຕ ຜລສ຺ສ ໂຍ ເຫຕຸ ຕສ຺ສ ວິກລຕ຺ເຕນ. ຕຕ຺ເຣຕີມສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ວຕ຺ຕມານວິສເຍຕິ. ກ຺ຣິຍາຕິປຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ຠູຕາທິ ກ຺ຣິຍາຕິປຕ຺ຕິຍໍ. ລິງ຺ຄໂຕຕິ ນິມິຕ຺ເຕນ. ຄມເກນ ລິງ຺ເຄນ ຄມ຺ມາຍາຕິປຕ຺ຕິຍາ ພຸຊ຺ຌນກາລໍ ວຕ຺ຕມາໂນ ກາໂລ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ ອຕິກ຺ກມຕີຕິ ອາຫ- ‘ວຕ຺ຕມານຕາຍ ພ຺ຍຕິກ຺ກມາ’ຕິ. ຕເທວ ຜຸຏຍຕິ ‘ສມກາລ’ນ຺ຕິອາທິນາ. ສມກາລນ຺ຕິ ເອກກ຺ຂເຓ. ວຕ຺ຕມານສ຺ສ ກ຺ຣິຍາຕິປຕ຺ຍສມ຺ຠວາ ຕທວສິຏ຺ຐາຕີຕານາຄເຕສ຺ເວຍ຺ຍາທີນມ຺ຠາໂວ (ອຎ຺ຎຖາ) ນຸປປຕ຺ຕິຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕິຍໍ ‘ສາມຕ຺ຖິຍາຕິອາທິ.

ລິງ຺ເຄນາຕິ ເອຕ຺ຖ ປຸພ຺ເພ ທກ຺ຂິເຓນ ຄມເນ ສຕິ ສກຏິສ຺ສາປຣິຍາ ຠວນທສ຺ສນໍ ທກ຺ຂິເຓນ ຄມນສ຺ສ ສກຏາປຣິຍາຠວນເຫຕຸຕ຺ເຕ ລິງ຺ຄໍ, ທກ຺ຂິເຓນ ຄມນສ຺ສາຕິປຕ຺ຕິຍາ ອຎ຺ຎໂຕ ຄມນາທິ ລິງ຺ຄໍ. ສກຏາ ກິຣິຍາຠວນາຕິປຕ຺ຕິຍາ ສກເຏ ຄຣຸຠາຣາໂຣປນາທິ ລິງ຺ຄໍ. ປຐມວເຍ ອຣຫຕ຺ຕຠວນໍ ຕໍເຫຕຸຠູຕຎ຺ຈ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປເຣສໍ ປຐມວເຍ ປພ຺ພຊ຺ຊານິມິຕ຺ຕາຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕິລິງ຺ເຄນ ວິຎ຺ຎາຍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍາຕິປຕ຺ຕິ ຆຣກມ຺ມພ຺ຍາວຏຕາທິລິງ຺ເຄນ, ອຣຫຕ຺ຕສ຺ສາຕິປຕ຺ຕິ ຈ ປພ຺ພຊ຺ຊານິມິຕ຺ຕາຠາເວນ [ຠາວວິຣເຫນ (ໂປຕ຺ຖເກ)] ລິງ຺ເຄນາວສີຍເຕຕິ ລິງ຺ເຄນ ຠູຕ ກ຺ຣິຍາຕິປຕ຺ຕິ ປນ ເວທິຕພ຺ພາ, ຍທິ ປເນວມຠິຎ຺ຎາລາຠີ ປຍຸຎ຺ຊຕິ ຕທາ ປຈ຺ຈກ຺ຂຎາເຓເນວ ສພ຺ພໍ ວິຎ຺ຎາຍ ປຍຸຎ຺ຊຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ລິງ຺ຄໂຕວສີຍມານາຍນ຺ຕິ ປນ ພາຫຸລ຺ເລນ ວຸຕ຺ຕໍ.

໘. ເຫຕຸ

ນິຈ຺ຈຠວນໍ ເຫຕຸ (ຕ຺ຍາທິນາ) ເຫຕຸຜລຠາໂວເຍເວຕ຺ຖ, ນາຕິ ປຕ຺ຕີຕິ ທີເປຕິ. ສພ຺ພປ຺ປຈ຺ຈໂຍທາຫຣຓວເສນາຕິ ສພ຺ເພສໍ ເອຍ຺ຍາທີນມ຺ປຈ຺ຈຍານໍ ອຸທາຫຣຓວເສນ. ເຫຕຸຜລານໍ ສພ຺ຠາວໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເຫຕຸຜລານິ ທສ຺ເສຕິ ຫນນມິຈ຺ຈາທິນາ. ເອວໍ ເຫຕຸຜລສພ຺ຠາວໂຕ ສພ຺ພກາເລ ຈ ວິຘານໂຕ ເອຕ຺ຖ ວຕ຺ຕມາເນປິ ປປ຺ໂປຕີຕິ ຠາໂວ. ໂສ ຈ ເຫຕຸເຫຕຸມນ຺ຕຠາໂວ ຈ.

໙. ປຎ຺ເຫ

ປຈ຺ຉິມໍ ປຈ຺ຉິມໍ ປທນ຺ຕິອາທີສຸ ປຎ຺ໂຫຕິ ປຸຣິມໍ ປທໍ, ສມ຺ປຸຈ຺ຉນາຕິ ປຈ຺ຉິມໍ ປທນ຺ຕິອາທິນາ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສເມຈ຺ຈ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປຸຈ຺ຉນາ ສມ຺ປຸຈ຺ຉນາ, ຍາຈນໍ ເທຫີ ຕ຺ຍາທິນາ ຍາຈນມຕ຺ຖໍ, ອິຏ຺ຐສ຺ສາສມ຺ປຕ຺ຕສ຺ສາຕ຺ຖນມິຏ຺ຐາສິໍສນໍ. ປຕ຺ຕກາລວເສນ ຈ ວິສຍເຠເທນ ຠິນ຺ນາຍ ປີຕິ ໂຍເຊຕ຺ວາ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ປຕ຺ຕກາລໍ ທສ຺ເສຕິ ນິມິຕ຺ຕຠູຕສ຺ສາຕິອາທິນາ. ນິມິຕ຺ຕຠູຕສ຺ສາຕິ ຕໍຕໍກິຈ຺ຈສມ຺ປຊ຺ຊເນ ກາຣຓຠູຕສ຺ສ. ວິຘິ ນາມ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກ ນິມນ຺ຕຓາມນ຺ຕຓາຊ຺ເຌສນເປສນານິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອນຸຎ຺ຎາປຕ຺ຕກາເລສຸ ຈ ປຎ຺ຈມີ ວິຫິຕາ ປເຣຫິ, ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກາທີສຸ ປຎ຺ຈສຸ ສຕ຺ຕມີ. ອິຘ ປນ ເຕ ທ຺ເວປິ ວິຘິວິເສສາເຍວາຕິ ວິຘິມ຺ຫິ ອນ຺ໂຕກຣິຕ຺ວາ ເອຍ຺ຍາທິໍ ວິຘາຕຸໍ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕິກາເຣນ, ຕທິທານິ ວຕ຺ຕຸກາໂມ ອາຫ- ‘ອນຸຎ຺ຎາປຕ຺ຕກາເລສຸປິ’ຈ຺ຈາທິ. ວິຘິປ຺ປຕີຕິເມວ ປກາເສຕິ ‘ເອວໍ ກເຣຍ຺ຍາສີ’’ຕິຈ຺ຈາທິນາ. ອນຸຊານນ຺ໂຕປິ ທີເປນ຺ໂຕປິ ກິຣິຍາສຸ ພ຺ຍາປາເຣຕິເຍວາຕິ ພ຺ຍາປາຣຓມ຺ປຕີຕິໂຕຕິ ໂຍເຊຕ຺ວາ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເປສເນປິ ເກສຎ຺ຈິ ພ຺ຍາກຣຓຎ຺ຎູນໍ ສຕ຺ຕມີວິຘິຈ຺ຉິໂຕຕິວຸຕ຺ຕິກາເຣນ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ທານິ ວຕ຺ຕຸມາຫ- ‘ເປສເນ ປິ’ຈ຺ຈາທິ. ສມູລຕນ຺ຕິ ເກສຎ຺ຈິ ສທ຺ທິການໍ ສຕ຺ຕມີວິຘິວິຘານມູເລນ ສມູລຕໍ. ‘‘ອນຸມຕິປຣິກປ຺ປຕ຺ເຖສຸ ສຕ຺ຕມີ’’ຕິ (໓-໑-໑໑) ກຈ຺ຈານສຸຕ຺ຕໍ. ກຕ຺ຕຸມິຈ຺ຉໂຕ ປຣສ຺ສ ອນຸຊານນໍ ອນຸມຕິ, ປຣິກປ຺ປນໍ ສລ຺ລກ຺ຂຓໍ ນິຣູປນໍ ປຣິກປ຺ໂປ ເຫຕຸຜລກິຣິຍາ ສມ຺ຠໂວ ຈ, ຕສ຺ມິໍ ອນຸມຕ຺ຍຕ຺ເຖ ຈ ປຣິກປ຺ປຕ຺ເຖ ຈ ສຕ຺ຕມີວິຠຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ຖຄ຺ຄຫເຓນ ວິຘິນິມນ຺ຕຓາມນ຺ຕຓາຊ຺ເຌສນ ປຕ຺ຖນາປຕ຺ຕກາເລສຸ ຈ.

໑໐. ຕຸ ອນ຺ຕຸ

ອຸທາຫຏາຕິ ຄຈ຺ຉຕຸ ຄຈ຺ຉນ຺ຕຸອາທິນາ ອຸທາຫຏາ. ທທາຕູຕິ ຍາຈເນ.

໑໑. ສຕ຺ຍ

ອຣຫຕ຺ເຖ ຈາຍເມວ ປໂຍໂຄ, ເຕນ ຠວໍ ຂລຸ ຣຊ຺ຊໍ ກເຣຍ຺ຍ ຠວໍ ອຣໂຫຕິ ໂຍເຊຕ຺ວາ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

໑໒. ສມ຺ຠາ

ໂຍຄ຺ຄຕາຊ຺ຌວສານນ຺ຕີມສ຺ສາຕ຺ຖປທໍ, ສຕ຺ຕິສທ຺ທຫນນ຺ຕິ ສາມຕ຺ຖິຍສ຺ສ ສທ຺ທຫນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປໂຍຄານຸສາຣິຕໍ ທີເປຕີ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຄມ຺ມມາເນຕິ ສມ຺ຠາເວມິຈ຺ຈາທິນາ ຠ຺ວາທິຘາຕູຫິ ອວຸຈ຺ຈມາເນປິ ຄມ຺ຍມາເນ. ອຸທາຫຏໍ ‘ອປິປພ຺ພຕໍ ສິຣສາ ຠິນ຺ເທຍ຺ຍາ’ຕິ. ມຫາພລຕາຍ ຫຕ຺ຖິຫນເນ ອລມຕ຺ຖວິສເຍ ສມ຺ຠາວເນ ສຕ຺ຍປິ ອລໍ ສທ຺ໂທ-ຕ຺ຣາລມຕ຺ໂຖ ຍຸຕ຺ໂຕຕິ ນ ຠວນ຺ເຕຕ຺ຍາທໂຍ ຫນິສ຺ສຕິ. ຘາຕຸນາຕິ ເອຕ຺ຖ ຘາຕຸຄ຺ຄຫເຓນ ຠ຺ວາທໂຍ ຄຍ຺ຫນ຺ເຕ ຕຕ຺ຖ ຘາຕຸສທ຺ທສ຺ສ ຣຸຬ຺ຫຕ຺ຕາ ປຸພ຺ພາຈຣິຍສຎ຺ຎາຍ ວາ. ອຸທາຫຏນ຺ຕິ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ ຠວໍ ຕ຺ຍາທິນາ.

໑໓. ມາໂຍ

ສູຕິ ມາສູຕິ ເອຕ຺ຖ ສຸສທ຺ໂທ. ເອຕ຺ຖ ອິມສ຺ມິໍ ອຸທາຫຣເຓ. ນິວຕ຺ເຕຕິ ມາສທ຺ໂທຕິ ເສໂສ. ອາຣທ຺ຘນ຺ຕິ ອິມິນາ ວຕ຺ຕມານໍ ວນຄມນໍ ທສ຺ເສຕິ. ອນ຺ໂຕຠູຕຓ຺ຍຕ຺ຖາຕິ ຓິປ຺ປຈ຺ຈຍາຠາເວປິ ອຕ຺ຕນິ ອນ຺ໂຕຠູຕຓ຺ຍຕ຺ຖ ຘາຕຸໂຕ. ອີອາທີນໍ ອາອາທີນຎ຺ຈ ສກກາໂລນາມ ຠູໂຕ ກາໂລ. ຘາຕຸສມ຺ພນ຺ໂຘ ວິເສສນວິເສສ຺ສຠາໂວ, ເຕນາຫ- ‘ຘາຕ຺ວຕ຺ຖ ສມ຺ພນ຺ເຘ ວິເສສນ ວິເສສ຺ສຠາວລກ຺ຂເຓ’ຕິ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຂ຺ຍາຕ ວາຈ຺ໂຈຕ຺ໂຖ ວິເສສ຺ໂສ ສ຺ຍາທ຺ຍນ຺ຕວາຈ຺ໂຈ ວິເສສນໍ.

ອິຏ຺ໂຐຕິ ປເຣສມິຏ຺ໂຐ. ຊານນຕ຺ຖວເສນ ຄມນຕ຺ຖຕ຺ຕາຕິ ‘‘ຄມນຕ຺ຖາ ກມ຺ມກາ’’ຕິ (໕-໕໙) ສຸຕ຺ເຕ ຄມນຕ຺ຖສທ຺ເທນ ‘ເຍ ຄຕ຺ຍຕ຺ຖາ ເຕ ພຸທ຺ຘ຺ຍຕ຺ຖາ’ຕິ ຊານນຕ຺ໂຖປິ ຄຫິໂຕຕິ ເອວໍ ຄຫິຕຊານນຕ຺ຖວເສນ ຄມນຕ຺ຖຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຠິມຕານິ ປາຓິນິຍານໍ. ຕຖາ ສທ຺ທສ຺ສຕ຺ຖມາຫ- ‘ອນນ຺ຕເຣນ ຄຕຕ຺ຖ’(ນ຺ຕິ ອນ)ນ຺ຕເຣ ວຸຕ຺ເຕນ ກຣຓຠູເຕນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຠິມໂຕຕິ ປາຓິນິຍານເມວ ອິຘາຘິປ຺ເປຕສມຸຈ຺ຈຍໍ ວຕ຺ຕຸມາຫ- ‘ສມຸຈ຺ຈໂຍ’ອິຈ຺ຈາທິ. ອຖາຕ຺ຣ ກຖມເນກາສໍ ກິຣິຍານໍ ຈີຍ ມານຕາ ຍາວຕາ ເອກາວາຏນກິຣິຍາຊ຺ຌຍນກິຣິຍາ ເຈຕ຺ຍາສງ຺ກິຍາຫ- ‘ສາຘນເຠທເນ’ຈ຺ຈາທິ. ມຐາທິສາຘນານມ຺ເຠເທນາຏນ ກິຣິຍາຍປິ ເຠໂທຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕກ຺ກິຣິຍາປ຺ປຘານສ຺ສາຕິ ສາ ລວນກິຣິຍາ ປຘານມສ຺ສ ກຕ຺ຕຸໂນ. ໂຍ- ຍມຎ຺ເຎປິ ນິໂຍເຊນ຺ໂຕ ວິຍ ກິຣິຍໍ ກໂຣຕິ ໂສ ນາ-ຎ຺ຎກິຣິຍາປຘາເນ ຍຸຕ຺ໂຕ, ຕກ຺ກິຣິຍາປ຺ປຘາເນເຍເວຕິ.

໑໔. ປຸພ຺ພ

ມຫາວາກ຺ຍຣູປຕ຺ຕາ ປກຣຓສ຺ສ ຕທເປກ຺ຂາຍ ວາກ຺ເຍກເທສຕ຺ຕໍ ‘‘ວຕ຺ຕມາເນ ຕິອນ຺ຕິ, ຠວິສ຺ສຕິ’’ຈ຺ຈາທີນໍ ວາກ຺ຍານນ຺ຕິ ອາຫ ‘ວາກ຺ເຍກເທເສຫີ’ຕິ. ອໂຕເຍວມາຫ-ວາກ຺ຍາວຍໂວປໂຣ-ຘຸນາ ກຣີຍເຕ’ຕິ. ວິຘິວາກ຺ຍຕ຺ຕມສ຺ສ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ນິຍມວາກ຺ຍຕ຺ຕໍ ທານິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘ອຖວາ ນິຍມຕ຺ຖມິທນ຺ຕ຺ຍາທີນ’ນ຺ຕ຺ຍາຫ. ນິຍມສຸຕ຺ຕຕ຺ຕເມວ ຜຸຏຍຕິ ‘ເຕຫິ’ຈ຺ຈາທິນາ. ເຕຫິ ເຕຫິ ສຸຕ຺ເຕຫີຕິ ‘‘ວຕ຺ຕມາເນ ຕິ ອນ຺ຕິ’’ຈ຺ຈາທີຫິ ເຕຫິ ເຕຫິ ສຸຕ຺ເຕຫິ. ອິມິນາຕິ ‘‘ປຸພ຺ພປຣາ’’ທິນາ ອິມິນາ ສຸຕ຺ເຕນ. ນນຸ ຕຸມ຺ຫາມ຺ຫເສເສສູຕິ ເອຕ຺ຕເກ ວຸຈ຺ຈມາເນ ‘ຕຸມ຺ຫາມ຺ຫສທ຺ທວຈນີເຍສຸ ຕທຎ຺ຎສທ຺ທວຈນີເຍສຸ ຈ ກາຣເກສູ’ຕິ ອຍໍ ວິເສໂສ ກຸໂຕ ຄມ຺ຍເຕ ເຍເນວໍ ວິວຏໍຕ຺ຍາຫ- ‘ກຕ຺ຕຸກມ຺ເມ’ຈ຺ຈາທິ. ກຕ຺ຕາທີສຸ ວິຘານຎ຺ຈ ວກ຺ຂຕິ.

ກຕ຺ຕຸກມ຺ມານເມວາຕິ ອິມິນາ ຠາວໍ ພ຺ຍວຈ຺ຉິນ຺ທຕິ. ຕຖາ ຈ ວກ຺ຂຕິ- ‘ຕຸມ຺ຫາມ຺ຫສທ຺ທວຈນີຍຕ຺ຕາຠາວາ’ຕິ. ອສຕ຺ວຠູຕາເຍຈ຺ຈາທິກເມກວຈນ ສມ຺ຠເວ ກາຣຓໍ, ຕຸມ຺ຫາມ຺ເຫຈ຺ຈາທິກນ຺ຕຸ ປຐມປຸຣິສສມ຺ຠເວ. ຕຸມ຺ຫາມ຺ຫເສເສສຸ ໂຫນ຺ຕາ ມຊ຺ຌິມຸຕ຺ຕມປຐມາ ກຖໍ ຠາວາທີສຸ ວິຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ ກຖຎ຺ຈ ຕຸມ຺ຫາມ຺ຫາທິສທ຺ທວຈນີຍສ຺ສ ກາຣກຕ຺ຖສ຺ສາຂ຺ຍາເຕນ ຕຕ຺ຖ ວິຫິເຕນ ສຎ຺ຎາວິຠຕ຺ຕາ ຕຸມ຺ຫາມ຺ຫາທິສທ຺ທປ຺ປໂຍຄາຠາໂວຈ຺ຈາສງ຺ກິຍ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕິຍໍ ຕໍທານິ ວິວຣນ຺ເຕນ ‘ຍທິ ຠາວາທີສຸ ມານາທໂຍ ນ ວິຘີຍນ຺ເຕ ຕທາມານາທີສຸ ປເຣສຸ ຠາວາທີສຸ ກ຺ຍລາທີນໍ ວິຘານເມວ ໂນປປຊ຺ຊຕີ’ຕິ ອິມິນາ ສາມຕ຺ຖິເຍນ ຕຸມ຺ຫາທີສຸ ກາຣເກສຸ ມຊ຺ຌິມາທີນໍ ຠາໂວ ວິຎ຺ຎາຍຕິ ເຕເນວ ຕຸມ຺ຫາທິກາຣກຕ຺ຖສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ວິຫິເຕນາຂ຺ຍາເຕນ ສຎ຺ຎາປິຕຕ຺ຕາ ຕຸມ຺ຫາທິສທ຺ທປ຺ປໂຍໂຄ ນາມ ນ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘ຕຸມ຺ຫາທິສ຺ວິ’ຈ຺ຈາທິກມາຣທ຺ຘໍ. ຍຊ຺ເຊວໍ ຕຸມ຺ຫາທິສທ຺ທປ຺ປໂຍໂຄເຍວ ນ ສິຍາ ຈ຺ຈາຫ- ‘ຍຊ຺ເຊວ ມິຈ຺ຈາທິ. ປຣິຫາຣມາຫ- ‘ສສທ຺ເທນາ’ຕິ. ຕຸມ຺ຫາທິສທ຺ເທນ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓາອິຈ຺ຈເນນາຠິຫິຕເມວ ພຫຸຕ຺ຕໍ ພຫໂວຕິ ວຈເນນານຸຊ຺ຊເຕ. ວຈນາຠາເວ ກຖໍ ຕຸລ຺ຍາຘິກຣຓຕ຺ຕໍຕ຺ຍາຫ- ‘ອນຸຊ຺ຊມານສ຺ສິ’ຈ຺ຈາທິ. ອນຸຊ຺ຊມານສ຺ສາຕິອນຸວທິຕພ຺ພສ຺ສ ຄຈ຺ຉຕິຈ຺ຈາທິນາ ນິທ຺ທິຏ຺ຐສ຺ສ ກຕ຺ຕຸໂນ.

ອນຸວາເທນາຕິ (ຕຸມ຺ຫາທິ) ອນຸວາເທນ. ‘‘ນາມມ຺ຫິ ປຍຸຊ຺ຊມາເນປິ ຕຸລ຺ຍາຘິກຣເຓ ປຐໂມ’’ຕິ (໓-໑-໕) ກຈ຺ຈານວຈນໍ, ເຕນາຫ- ‘ເຕເນວິ’ຈ຺ຈາທິ. ອສມານາຘິກຣຓຕ຺ຕາ ຫິ ‘ຕຍາປຈ຺ຈເຕ’ຈ຺ຈາໂທ ນ ຠວຕິ. ຕຖາຫິ ຕເຍຈ຺ເຈຕໍ ກຕ຺ຕຸວາຈີ ປຈ຺ຈເຕຈ຺ເຈຕໍ ກມ຺ມວາຈີ ກມ຺ເມ ອາຂ຺ຍາຕປ຺ປຈ຺ຈຍ ວິຘານໂຕ.

‘ເອຫິ ມຎ຺ເຎ ຣເຖນ ຄມິສ຺ສສີ’ຕິ ປາຓິນິຍາຕິມຕນິປ຺ຜາທນກ຺ກໂມ (ນິຣສ຺ສ) ເຕ ‘ປຣິຫາເສ’ຈ຺ຈາທິນາ. ມຎ຺ຎຕິສ຺ສ ປໂຍເຄຕິ ອຸປປທວເສນ ມນຘາຕຸສ຺ສ ປໂຍເຄ. ຘາຕຸມ຺ຫາຕິ ຄມິອາທິໂຕ. ອຸຕ຺ຕມ ປຸຣິເສກວຈເນ ປຕ຺ເຕຕິ ຄມິສ຺ສາມີຕິ ປຕ຺ເຕ. ມຊ຺ຌິໂມຠິມໂຕຕິ ຄມິສ຺ສສີຕ຺ຍຠິມໂຕ. ມຊ຺ຌິເມ ປຕ຺ເຕຕິ ມຎ຺ຎເສຕິ ປຕ຺ເຕ, ອຸຕ຺ຕເມກວຈນ ມິຏ຺ຐນ຺ຕິ ມຎ຺ເຎຕິຏ຺ຐໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ‘‘ມຎ຺ຎເສ ຕ຺ວໍ ຣເຖນ ຄມິສ຺ສາມີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ມຎ຺ເຎ ຕ຺ວໍ ຣເຖນ ຄມິສ຺ສສີຕິ ຠວຕີຕິ (ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ). ເອຫິ ມຎ຺ເຎຈ຺ຈາທິ ນ ກິຎ຺ຈິ ວຸຕ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕິຍໍ. ຍຖາສວິສເຍວມຊ຺ຌິມຸຕ຺ຕມາ ສມ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕຖາສມ຺ພນ຺ຘມຸປທສ຺ສຍມາຫ- ‘ເອວເມຕ຺ຖາຠິສມ຺ພນ຺ໂຘ’ຈ຺ຈາທິ. ປຣາຠິມຕໍ ສມ຺ພນ຺ຘໍ ກຸຣຸມາໂນ ອາຫ- ‘ນຕ຺ເວວ’ມິຈ຺ຈາທິ. ອໂຖຈ຺ຈເຕຈ຺ຈາທິນາ ປຣາຘິປ຺ປາຍມາຫ- ‘ຍເທ’ຈ຺ຈາທິ.

ຍເທວມຠິສມ຺ພນ຺ໂຘຕິ ‘ມຎ຺ຎເສ ຕ຺ວໍ ຣເຖນ ຄຈ຺ຉາມີ’ຕິ ຍທາ ເອວມຠິສມ຺ພນ຺ໂຘ ກຣີຍຕີຕ຺ຍຕ຺ໂຖ. ໂສ ເຈວມນຸຄໂຕຕິ ‘ມຎ຺ເຎ ອຫໍ ຕ຺ວໍ ຣເຖນ ຄຈ຺ຉສິ’ຈ຺ເຈວໍ ໂສ ຈ ປໂຍໂຄ ອນຸຄໂຕຕ຺ຍຕ຺ໂຖ. ປກາຣນ຺ຕຣກປ຺ປນາຍາຕິ ‘ມຎ຺ຎເສ ຕ຺ວໍ ຣເຖນ ຄຈ຺ຉາມີ’ຕິ ອນ຺ຕຣກປ຺ປນາຍ.

໑໕. ອາອີ

ເຕນຈາຕິ ສມາສິຕຕ຺ເຕນ ຈ,ສ຺ສຕ຺ຍາທີນມຄ຺ຄຫຓນ຺ຕິ ຍທິ ເຕສໍ ຄຫຓໍ ສິຍາ ອາອີສ຺ສາທີສູຕິ ນ ສມາເສນ ວເທຍ຺ຍ.

໑໗. ຠູສ຺ສ

ກຕາກຕປ຺ປສງ຺ຄີໂຍ ວິຘິ ໂສ ນິຈ຺ໂຈ-ນິຈ຺ຈາ ພລວາຕິ ປຐມໍ ວຸກ ຠວຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸມາຫ- ‘ກຕາກຕປ຺ປສງ຺ຄິຕ຺ຕາ’ຈ຺ຈາທິ.

໑໘. ປຸພ຺ພ

ອອາທ຺ຍເປກ຺ເຂຕິ ອອາທີສູຕິ ອນຸວຕ຺ຕອອາທ຺ຍເປກ຺ເຂ.

໒໓. ກຣ

ນນຸ ຈ ‘ໂສສ຺ສາ’ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກ຺ວຈິ ວິກຣຓານ ‘‘ມິຈ຺ເຈວ (໕-໑໖໑) ໂລໂປ ສິຍາຕິ ‘ກຣສ຺ສ ກຸ’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຈທນມນສິ ນິຘາຍາຫ- ‘ກ຺ວຈິ ວິກຣຓານໍ ຕ຺ຍາທິ. ອຎ຺ຎຕ຺ຣປໂຍຄານຸສຣຓາ ປໂຍຄານຸສຣຓໍ ວິນາ ໂອໂລໂປ ວິຎ຺ຎາຕຸໍ ນ ສກ຺ກາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໒໕. ຫາສ຺ສ

ກາຣິຍໍ ອາຫງ຺ສງ຺ຂາຕມສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ກາຣິຍີ, ເຕນ ອປໂຣ ກາຣິຍີ ຫຎ຺ຎຕິ ຫິໍສີຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສໂຫສ຺ເສຫີຕິ ກຣສ຺ສ ໂອກາເຣນ ສ຺ເສນ ຈ ສຫ ຫາສ຺ສ ສ຺ເສນ ສຫາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ກຖໍ ໂອສ຺ເສຫິ ສເຫວ ວຸຕ຺ຕາ ເທໂສຕິວິຎ຺ຎາຍຕີຈ຺ຈາສງ຺ກິຍາຫ- ‘ສຫວຈນສາມຕ຺ຖິຍາ’ຕິ. ສຫ ສທ຺ທສ຺ສ ສຫຕ຺ຖ(ສ຺ສ ຈ) ໂສສ຺ສ ສ຺ເສນາຕິ ກຖນສາມຕ຺ຖິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຘິປ຺ປາຍໍ ວິວຣຕິ ‘ເອວໍ ມຎ຺ຎເຕ’ຈ຺ຈາທິນາ. ເອວໍ ມຎ຺ຎເຕ- ໂອສ຺ສານ ມນາເທສິຕ຺ເຕ ອິຈ຺ຈາທິນາ ປາເຐນ ຠວິຕພ຺ພມິວ ລກ຺ຂີຍເຕ… ເຕເນວ ປາເຐນສຫວຈນສາມຕ຺ຖິຍສ຺ສ ປຕີຕິສພ຺ຠາວໂຕ. ນ ຕຸ ‘ເອວໍມຎ຺ຎເຕໂອສ຺ສານມນ຺ຕາເທສຕ຺ເຕ ຫາສ຺ສຈາຕິ ວຈນມນຕ຺ຖກໍ ສິຍາ ຫາ ໂຕ ເຈຕ຺ເວວ ວເທຕ຺ຍ ໂອສ຺ສານມນາເທສິຕ຺ເຕ’ຈ຺ຈາທິນາ ປາເຐນ… ໂອສ຺ສານມນ຺ຕາເທສປ຺ປສງ຺ຄສ຺ເສວາຠາວໂຕ. ນເຫຕ຺ຖາເທສາເທສິ ສມ຺ພນ຺ຘຉຏ຺ຐີ ອຕ຺ຖິ… ໂສສ຺ສາຕິ ວິເສສນຉຏ຺ຐິຍາປ຺ປຘານາຍ ສ຺ເສນາຕິ ສຫຕ຺ເຖ ຕຕິຍາຍ ຈ ນິທ຺ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ. ອຸຠຍຕ຺ຖາຕິ ສ຺ສຕ຺ຍາທີສຸສ຺ສາທີສຸ ຈ.

໒໘. ອາອີ

ປຸພ຺ພສຣໂລໂປຕິ ວິກຣຓໂລໂປ ອາກາຣາເທເສ ຈ ທ຺ວີສຸ ວາເຣສຸ ປຸພ຺ພສຣໂລໂປ.

໒໙. ຄມິ

ອຄາຕິ ອີມ຺ຫິ ລໂລໂປ, ອາກາຣາເທເສ ຈ ປຸພ຺ພສຣໂລໂປ.

໓໐. ຑໍສ

ອຄຎ຺ຉາ ອຄຈ຺ຉີຕິ ນິຄ຺ຄຫີຕາຄເມນ.

໓໒. ຓານາ

ອຸຊ຺ຌິຕານຸພນ຺ຘານນ຺ຕິ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕານຸພນ຺ຘານໍ.

໓໓. ອາອີ ອູ

ສຸຕ຺ເຕ ອາຕິ ອິມິນາ ອຸຠຍຕ຺ຖ ປຐມປຸຣິເສກວຈນໍ ຄຫິຕນ຺ຕິ ອາຫ- ‘ອາ’ຕິອາທິ.

໓໔. ກຸສ

ອຠິຣູຫີຕິ ‘‘ພ຺ຍຎ຺ຊເນ ທີຆຣສ຺ສາ’’ຕິ (໑-໓໓) ທີໂຆ.

໓໕. ອາ ອີ ສ຺ສ

ປໂຣກ຺ຂາປຣນາມເຘຍ຺ຍານນ຺ຕິ ປໂຣກ຺ຂາຕິອຎ຺ຎນາມານໍ.

໓໘. ເອຍ຺ຍາ

ເຕເຫວາຕິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕສຸຕ຺ຕທ຺ວເຍເຫວ, ສຫຈຣິຕຎາເຍນາຕິ ‘‘ຠູເຕ ອີ ອຸໍ’’ອິຈ຺ຈາໂທ (໖-໔) ປຣຈ຺ຉກ຺ເກ ປຐມ ປຸຣິເສກວຈນອາກາເຣນ ‘‘ອນຊ຺ຊຕເນ ອາຎຸ’’ອິຈ຺ຈາໂທ (໖-໕) ປຸພ຺ພຈ຺ຉກ຺ເກ ປຐມປຸຣິເສກວຈນ ອາກາເຣນ ຈ ສຫຈຣິຕາກາຣານເມວ ປຈ຺ຈາສຕ຺ຕິຍາ ສຫຈຣິຕາ ປຕ຺ຕິວເສນ ປວຕ຺ຕຎາເຍນ ຄຫຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຄຫິຕຕ຺ຕາ ຕ຺ວາທິ ສມ຺ພນ຺ຘີ ຄຍ຺ຫເຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ນິສ຺ສຍກຣຓໍ ນາມ ພ຺ຍຕ຺ຕິວເສເນວ, ນ ສາມຎ຺ຎວເສນາຕິ ອາຫ ‘ເອເຕນາ’ຕິອາທິ.

໔໐. ເອໂອ

ອນ຺ຕສຣາທິໂລໂປ ‘‘ຣານຸພນ຺ເຘນ຺ຕສຣາທິສ຺ສາ’’ຕິ (໔-໑໓໒).

໔໒. ໂອສ຺ສ

ອາເທສານນ຺ຕິ ອອາທີນມາເທສານໍ.

໔໖. ອິໍສ຺ສ

ປຸພ຺ພສ຺ມິນ຺ຕິ ອກາສິນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ.

໕໒. ຕສ຺ສ

ກ຺ຣິຍຕ຺ຖວິຫິຕານມ຺ປິ ຘາຕຸວິຫິຕານມ຺ປິ ອຎ຺ເຎສໍ ຕພ຺ພາທີນໍ ປຈ຺ຈຍານໍ ນ ຄຫຓນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໕໔. ມິມາ

ອມ຺ຫີຕິອາທີນິ ວຕ຺ຕມາເນ ຕ຺ວາທີສຸ ວາ ມິມານມຸທາຫຣຓານິ.

໕໗. ຫິມິ

ມຸຍ຺ຫາມິ ມຸຫ=ເວຈິຕ຺ເຕ ‘‘ທິວາທີຫິ ຍກ’’ (໕-໒໑).

໖໑. ຎາສ຺ສ

ຊານາຕິ ‘‘ຎາສ຺ສ ເນ ຊາ’’ (໕-໑໒໐)

໖໗. ຫນາ

ຉ ຈ ຂາ ຈ ຉ ຂາ.

໗໐. ກຍິ

ອິມິນາ ກຕາ ກຍິຣາຕິ ອຊ຺ຌາຫຣິຕພ຺ພໍ.

໗໑. ຏາ

ເອຍ຺ຍຸມາທີນໍ ເອຍ຺ຍສ຺ສາຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຸປາທິວຊ຺ຊິຕສ຺ສາຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ.

໗໔. ຄຸຣຸ

ໂອກາໂຣ ຄຸຣຸຕິ ສໍໂຍຄປຸພ຺ພຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ.

໗໖. ໂອວິ

ວິກຣຓສທ຺ທສ຺ສ ອຎ຺ຎຖາປິ ພ຺ຍວຈ຺ເຉທກຕ຺ຕສມ຺ຠເວ ອິຘາຘິປ຺ເປຕໍ ພ຺ຍວຈ຺ເຉທກຕ຺ຕມ຺ປຏິປາເທຕຸມາຫ- ‘ຍທິປິ’ຈ຺ຈາທິ.

໗໘. ເອຍ຺ຍາ

ອຎ຺ຎຕ຺ຣາປີຕິ ຠເວຍ຺ຍາມຸຠເວຍ຺ຍາມອິຈ຺ຈຕ຺ຣາປິ.

ອິຕິ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານປຎ຺ຈິກາຏີກາຍໍ ສາຣຕ຺ຖວິລາສິນິຍໍ

ຉຏ຺ຐກຓ຺ຑວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນິຏ຺ຐິຕາ ຈ ສພ຺ພຖາ ສາຣຕ຺ຖວິລາສິນີ ຏີເກຕິ.

ນິຄມ

໑. ສພ຺ພທາ ສຸຠທາຍິຕ຺ຕາ, ສຕ຺ຕານນ຺ຕນິເສວິເຕ;

ປສຕ຺ເຖ-ນ຺ວຕ຺ຖສຎ຺ຎາຍ, ປຎ຺ຎາເຕ ສຸຠສຎ຺ຎິເຕ.

໒. ຈາຄວິກ຺ກມປຎ຺ຎານຸທ຺ທຍາທິຄຸຓສາລິນາ;

ສຸຠເສນາຘິນາເຖນ, ກາຣິເຕ ວສຕາ ສຕາ.

໓. ປຏິສລ຺ລານສາຣຸປ຺ເປ, ວິຫາເຣ ສາຘຸໂຄຈເຣ;

ມໂນນຸກູເລ ໂຍຄີນໍ, ວເຣ ວິກ຺ກມສຸນ຺ທເຣ.

໔. ເຖເຣນ ຣຈິຕາ ສາຍໍ, ສາສນຸຊ຺ໂຊຕນຕ຺ຖິນາ;

ຏີກາ ຄຸຣຸປທມ຺ໂຠຊ, ຣໂຊມຕ຺ຖກເສວິນາ.

໕. ພຫຸສ຺ສຸຕານໍ ວິຎ຺ຎູນໍ, ປຣມຕ຺ຖາວຄາຫິນໍ.

ປວຕ຺ຕຕຸ ຈິຣໍ ເຈໂຕ, ຣຎ຺ຊຍນ຺ຕີ ນິຣນ຺ຕຣໍ.

໖. ເຍສໍ ນ ສຎ຺ຈິຕາ ປຎ຺ຎາ, ເນກສຕ຺ຕນ຺ຕໂຣຈິຕາ;

ສມ຺ໂມຫພ຺ຠຫຕາເວເຕ, ນາວພຸຊ຺ຌນ຺ຕິ ກິຎ຺ຈິປິ.

໗. ກິນ຺ເຕຫິ ປາທສຸສ຺ສູສາ, ເຍສໍ ນຕ຺ຖິ ຄຸຣູນິຫ;

ເຍ ຕປ຺ປາທຣໂຊກິຓ຺ຓາ, ເຕວ ສາຘູວິເວກິໂນ.

໘. ປຸຎ຺ເຎນ ສຕ຺ຖຣຈນາຊນິເຕນ ເຕນ,

ສມ຺ພຸທ຺ຘສາສນວໂຣທຍກາຣເຓນ;

ໂລກາມິເສສຸປິ ກິເລສມລາ ອລຄ຺ໂຄ,

ສມ຺ພຸທ຺ຘສາສນວໂຣທຍມາຈເຣຍ຺ຍໍ.

໙. ເຍ-ນນ຺ຕຕນ຺ຕຣຕນາກຣມນ຺ຖເນນ,

ມນ຺ຖາຈ ໂລລ຺ລສິຕຎາຓວເຣນ ລທ຺ຘາ;

ສາຣາມຖາຕິ ສຸຂິຕາ ສຸຂຍນ຺ຕິ ຈຎ຺ເຎ,

ເຕເມ ຊຍນ຺ຕິ ຄຸຣວາ ຄຸຣໂວ ຄຸເຓຫິ.

໑໐. ຏີກາໂຍ ວິນສາທິນໍ ວິຣຈຍີ ໂຍ ກຓ຺ຐຠູສາປໂຣ,

ວິຎ຺ຎູນໍ ຊິນສາສນາມລມຕີໂສ-ກາສິ ຈານາກຸລໍ;

ສນ຺ໂຕສກ຺ກມໂນມໂນມກມໂນ ສພ຺ຠາວນີໂຍ ມຫາ,

ສາມີ ເມ ຄຸຣຸປຸງ຺ຄໂວ ວິຊຍເຕ ສາຣີສຸໂຕ-ຍໍ ຠຸວິ.

໑໑. ຣາຊາ ວິກ຺ກມພາຫຸ ພາຫິຕຣິປູ ຕາຕ຺ວສ຺ສ [ຠາຕາສ຺ສ] ໂລກິສ຺ສໂຣ,

ສມ຺ມິຕ຺ຕານິຫໂນ ຕິສີຫຬປຕີ ໂຍຍໍ ມຫາວິກ຺ກໂມ;

ນິພ຺ຠີໂຕ [ຕິສູໂຣ] ວິຊຍາທິພາຫຸ ວິຊຍີ ໂສ ອາສິ ລງ຺ກິສ຺ສໂຣ,

ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ຜລໍ ຈິຣາຍ ຜລຕຎ຺ເຈຕໍ ສຕໍ ສນ຺ຕຕໍ.

ສິທ຺ຘິ ຣຕ຺ຖຸ

໑. ອຄ຺ຄມ຺ໂມຕິວໍເສນ, ອຠຍາຣາມສາມິນາ;

ປຎ຺ຈິກາວຓ຺ຓນາຠູຕາ, ສາ ສາຣຕ຺ຖວິລາສິນີ.

໒. ມ຺ຣມ຺ມກ຺ຂຣມາໂຣເປຕ຺ວາ, ວິໂສເຘຕ຺ວາ ຍຖາພລໍ;

ສກິຍພ຺ຍວຫາເຣນ, ຕິຖີວສຸ ກຣິນ຺ທຸນາ.

໓. ຍຸຕ຺ເຕ ວສ຺ເສ ລງ຺ກາທີປາ, ສຣຏ຺ຐມາຫຕາ ປຸນ;

ຠາສ຺ສປ຺ປທີປກາຕນ຺ຕ, ກາສິກາປຎ຺ຈິກາທິຫິ.

໔. ສໍສນ຺ທິຕ຺ວາ ວິຈາເຣຕ຺ວາ, ວາເຈຕ຺ວາຈ ປຸນປ຺ປຸນໍ;

ອູນາຘິກາທິ ໂທສານິ, ອປເນຕ຺ວາ ສິເນສິເນ.

໕. ສຸທ຺ຘຏ຺ຐເກ ຈ ວສ຺ເສສາ, ປາປິຕາ ປກຕິຏ຺ຐິຕິໍ;

ສຸທ຺ຘາສຸທ຺ຘໍວ ທສ຺ເສນ຺ຕີ, ໂສເຘຕຸ ປາຐສຸທ຺ຘິຍາ.