ຈຕຸຕ຺ຖກຓ຺ຑ
໑. ໂຓ ວາປຈ຺ເຈ
ນນຸ ຈ ‘ໂຓ ວາປຈ຺ເຈ’ຕິ ວຈນໂຕ ກຖໍ ປກຕິວິສຍາວຄໂມ ສິຍາ. ຍຖາກຖຎ຺ຈິ ປກຕິວິສຍາວຄເມປິ ສາມຎ຺ຎວຈນໂຕ ປນ ຘມ຺ເມນາປຈ຺ຈນ຺ຕ຺ຍາໂທ ຍໂຕ ກຸໂຕຈິ ຘມ຺ເມນິຈ຺ຈາທິໂຕປິ ສິຍາ ຓາ ທິປຈ຺ຈໂຍຕ຺ຍາສງ຺ກິຍາຫ ‘ອປຈ຺ຈວຕາ’ຈ຺ຈາທິ. ອປຈ຺ຈສ຺ສາຕິ ອປຈ຺ຈຕ຺ຖສ຺ສ, ອປຈ຺ຈວຕາຕິ ‘‘ໂຓ ວາປຈ຺ເຈ’’ຕິ ວສິຏ຺ຐາທ຺ຍຕ຺ຖສ຺ເສວ ປຣິຄ຺ຄຫຓາຍ ສາມຎ຺ຎວຈນໂຕ ໂຍ ອປຈ຺ຈວາ ຕໂຕ, ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ອສມ຺ຠວາ ທພ຺ພາຈກສທ຺ທາວ ສາມຕ຺ຖິເຍນ ຉຏ຺ຐິຍນ຺ຕາ ສພ຺ພລິງ຺ຄວຈນາ ຊາຍເຕຕິ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ພໍ. ຘມ຺ມສ຺ມາປຈ຺ຈໍຕ຺ຍາທີສຸ ຓາທິປ຺ປຈ຺ຈໂຍ (ນ ຊາຍເຕ) ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.
ຘມ຺ເມນາຕິ ຘມ຺ເມນ ກຣຓຠູເຕນ. ຘມ຺ມາຍາຕິ ຘມ຺ມຕ຺ຖໍ, ຘມ຺ມສ຺ມາຕິ ຘມ຺ມເຫຕຸນາ, ຕໂຕ ອສມ຺ຠເວ ກາຣຓມາຫ ‘ສາເປກ຺ຂຕ຺ຕາ’ຕິ. ສາເປກ຺ຂຕ຺ຕເມວ ສມຕ຺ເຖຕິ ‘ອປຈ຺ຈວາຫິ’ຈ຺ຈາທິນາ, ຘມ຺ເມນາປຈ຺ຈໍ ກສ຺ສາຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ອເປກ຺ຂິຍມານໍ ວທຕິ. ເທວທຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ອປຈ຺ຈວາ ເທວທຕ຺ຕາທິ ອເປກ຺ຂີຍເຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ຫິສທ຺ໂທ ເຫຕຸມ຺ຫິ. ນ ເຫຕ຺ຖ ຓາທິວຸຕ຺ຕິ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ [ນເຫຕກາມນ຺ຕຕ຺ຖ (ໂປຕ຺ຖເກ)] ສາເປກ຺ຂຕ຺ຕາ ກມ຺ພໂລ ວສິຏ຺ຐສ຺ສາປຈ຺ຈໍ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ວສິຏ຺ໂຐ-ປຈ຺ຈວາຕິ ຕໂຕ ຉຏ຺ຐິຍນ຺ຕາ ໂຫຕິຈ຺ຈາສງ຺ກິຍາຫ- ‘ນ ເຈ’ຈ຺ຈາທິ. ນ ຈ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.
ກາຣຓມາຫ- ‘ອສມ຺ພນ຺ຘາ’ຕິ. ນ ເຫຕ຺ຖ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ວສິຏ຺ຐສ຺ສ ກມ຺ພລາເປກ຺ຂຕ຺ເຕນ ອປຈ຺ຈສ຺ສ ຈ ເທວທຕ຺ຕາເປກ຺ຂຕ຺ເຕນາຕ຺ຖນ຺ຕຣາເປກ຺ຂາຍ ວສິຏ຺ຐສ຺ສາປຈ຺ເຈນ ສມ຺ພນ຺ຘາຠາວາເຍວ ວສິຏ຺ຐສ຺ສ ອປຈ຺ຈໍ ວາສິຏ຺ໂຐຕິ ຓາທິວຸຕ຺ຕິຍາ ຠາເວ ສາມຕ຺ຖິຍໍ ນຕ຺ຖິ, ສມຕ຺ຖຎ຺ຫິ ວສິຏ຺ຐໍ ຣາຊປຸຣິສາທິ ສມາສວຸຕ຺ຕິຍເມກຕ຺ຖຕ຺ຕມິວ ວາສິຏ຺ຐາທິຓາທິວຸຕ຺ຕິຍໍ ຓາທິປ຺ປຈ຺ຈຍມຸປຊນຍຕິ, ນາສມຕ຺ຖໍ, ຕໂຕ ສພ຺ພເມເວຕມ຺ມນສິ ນິຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ- ‘ອສມ຺ພນ຺ຘາ’ຕິ.
ຍທິ ປເນຕ຺ຖ ຓາທິປ຺ປຈ຺ຈໂຍ ສພ຺ພຖາ ສມ຺ພນ຺ຘມເປກ຺ຂເຕ, ຕທາ ວິເສສໂຕ ຍສ຺ສາປຈ຺ເຈນ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ຕໂຕວ ຊນກໂຕ ໂສ ສິຍາຕິ ທສ຺ເສຕຸມາຫ- ‘ຍຊ຺ເຊວ’ມິຈ຺ຈາທິ.
ໂຍ ຊນໂກຕິ ໂຍໂຍ ຍສ຺ສ ຍສ຺ສ ອປຈ຺ຈສ຺ສ ຊນໂກ. ຕໂຕເຍວາຕິ ຕສ຺ມາຕສ຺ມາ ຊນກໂຕເຍວ. ສິຍາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ອປຈ຺ຈຕ຺ເຖ ຓາທິປ຺ປຈ຺ຈໂຍ ສິຍາ. ຕຕ຺ຖ ເຫຕຸມາຫ- ‘ຕສ຺ເສວາປຈ຺ເຈນ ໂຍຄາ’ຕິ. ໂຍຄາຕິ ອປຈ຺ຈສມ຺ພນ຺ຘໂຕ, ນ ມູລປ຺ປກຕິໂຕຕິ ປຣມປ຺ປກຕິໂຕ ນ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເຫຕຸມາຫ- ‘ອໂຍຄາ,ຕິ, ວຈນາຠາວມ຺ເປຕ຺ຖ ທສ຺ເສຕຸໍ ເຈ’ຕ຺ຍາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.
ວຈນນ຺ຕິ ສຸຕ຺ຕໍ, ສມ຺ພນ຺ຘາຠາວາ (ຕາທິສວຈນາຠາວາ) ຈ ມູລປ຺ປກຕິໂຕ ຓາທິປ຺ປຈ຺ຈຍສ຺ສາຠາວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ມູລປ຺ປກຕິໂຕວາສ຺ສາຠິມຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘ມູລປ຺ປກຕິໂຕ’ຈ຺ຈາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.
ກຖມ຺ປນິທໍ ວິຎ຺ຎາຍຕິຈ຺ຈາທິນາ ຊນກສ຺ເສວາພ຺ຍາຫິຕສ຺ສາປຈ຺ເຈນ ມຸຂ຺ຍ ສມ຺ພນ຺ຘມານີຍ ອິທມຍຸຕ຺ຕນ຺ຕ຺ຍາທິນາ ພ຺ຍວຫິຕຊນິຕສ຺ສາປ຺ຍປຈ຺ຈຍສ຺ສ ປຣມປ຺ປກຕິຍາຠິສມ຺ພນ຺ຘສພ຺ຠາວໍ ວຕ຺ວາ ຕໍ ສາຘຍິຕຸມາຣຠເຕ ‘ກຖ’ມິຈ຺ຈາທິ, ເອວໍ ຫິຈ຺ຈາທິ ກຖໍປນິທມິຈ຺ຈາທິນາ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ສມຕ຺ຖ ນວາກ຺ຍໍ, ຫິຍສ຺ມາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ຕຖາ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສວາຕິອາທິນາ ອຸປ຺ປາເທຕາຣເມວ ນິທ຺ທິສຕິ, ນາຕ຺ຕານໍ ປິຕາມໂຫ, ຕສ຺ມາ ອຸປ຺ປາເທຕາເຍວາປຈ຺ເຈນ ສມ຺ພຊ຺ຌຕິ ນ ປິຕາມໂຫຕິ ໂຍເຊຕ຺ວາ ອຘິປ຺ປາໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິທໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕມຸປ຺ປາເທຕຸນິທ຺ທິສນໍ, ເຕນ ອປຈ຺ເຈນ ສທ຺ຘິໍ ອຸປ຺ປາເທຕຸເຍວ ຊນກສ຺ເສວ ໂຍໂຄ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ປຏິປາເທຕຸໍ ນ ສກ຺ກາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.
ຕນ຺ຕິຕໍ [ຕຕ຺ຖ-ອິຕິ (ປຎ຺ຈິກາຍໍ)] ປຸຈ຺ຉານິມິຕ຺ຕໍ, ເຕນາຕິ ອປຈ຺ເຈນ. ອປຕນນ຺ຕິ ນຣເກ ອປຕນໍ ຠວຕິ, ໂສຕິ ໂຍໂສ ຍສ຺ສາຕ຺ຍນິຍມນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ ໂສ ຎາຕຸໍ ນ ອິຈ຺ຉິໂຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອິມິນາ ອິທໍ ທີເປຕິ- ‘‘ນປຕຕ຺ຍເນນ ນຣເກຕ຺ຍປຈ຺ຈນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ອປຈ຺ເຈນາເນນ ຍສ຺ສກສ຺ສຈິ ອວິເສເສນາປຕນມ຺ຠວຕິ ນຣເກ ໂສໂສ ຕາຍ ປຸຈ຺ຉາຍ ຎາຕຸໍ ນ ອິຈ຺ຉິໂຕ’’ຕິ. ໂສ ວາຕິ ກສ຺ສາຍໍ ປຸຕ຺ໂຕຕິ ປຸຈ຺ຉາຍານຸໂຣຘເນ ໂສ ອຸປ຺ປາເທຕາເຍວ ຎາຕຸມິຈ຺ຉິໂຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຸສທ຺ໂທ ເຈຕ຺ຖາປຈ຺ເຈນ ນຣກາປາຕສພ຺ພ ຊນຊານນິຈ຺ຉາວິເສສໂຊຕໂກ, ຍທິ ສິຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ອຕ຺ຕານມ຺ປິ ນິທ຺ທິເສຍ຺ຍ ນ ເກວລມຸປ຺ປາເທຕາຣໍ, ອຕ຺ຖິຈ຺ຈາທິ ປິຕາມຫສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນປິ ນິທ຺ເທເສ ກາຣຓວຈນໍ, ຕໍ ອປຈ຺ຈໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ກາຣຓໍ, ຍສ຺ສ ຕໍ ຕໍນິມິຕ຺ຕໍ ຕສ຺ມາ [ກຕ຺ວາ (ໂປຕ຺ຖເກ)] ເອວໍ ທິຏ຺ຐິໂກ ຫິຈ຺ຈາທິນາ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ສມຕ຺ເຖຕິ.
ພ຺ຍວຫິຕຊນິເຕນາປີຕິ ພ຺ຍວຫິເຕນ ກຕ຺ຕຸນາ ຊນິເຕນາປິ, ກຣເຓ ຈາຍໍ ຕຕິຍາ, ເຫຕຸມ຺ຫິ ວາ. ກສ຺ມາ ເອວໍ ທິຏ຺ຐິໂກຕິ ອາຫ ‘ຍໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ຫິ’ຈ຺ຈາທິ. ຫິສທ຺ໂທ ຍສ຺ມາທຕ຺ເຖ. ຍສ຺ສາຕິ ປຸພ຺ພຊສ຺ສ, ເຕນ ອປຈ຺ເຈນ ອປຕນໍ ຕທປຕນໍ ຕໂຕ, ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ‘‘ເຕນ ພ຺ຍວຫິຕຊນິເຕນາປິ ປຸມຸນາ ປຸພ຺ພໂຊປິ ນຣກໍ ນ ປຕຕິ ໂສ ປຸພ຺ພຊສ຺ສາປ຺ຍ ປຈ຺ຈໍ ຠວຕິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ນິພ຺ພຈເນນາ’’ຕິ. ຕສ຺ມາຈ຺ຈສ຺ສ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕຍສ຺ມາຕ຺ຍເນນາຠິສມ຺ພນ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຸປປຕ຺ຍນ຺ຕຣມາຫ-‘ອຸປຈາຣໂຕເວ’ຈ຺ຈາທິ. ປຸພ຺ພ ປຸພ຺ພຠາເວ ສຕີຕິ ປຸພ຺ພສ຺ສ ປຸພ຺ພສ຺ສ ວິຊ຺ຊມານຕ຺ເຕ ສຕິ. ພ຺ຍວຫິເຕນ ຊນິເຕ ອປຈ຺ເຈປິ ນິມິຕ຺ຕໍ ອປາຍາປຕກາຣຓຠາໂວ ອຕ຺ຖິເຍ ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເກສນ຺ຕິ ອາຫ-‘ປຸພ຺ເພສນ຺ຕິ ປຸພ຺ພຊານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ, ເກ ນາຕິ ອາຫ- ‘ປາຣມ຺ປຣິເຍນາ’ຕິ. ອເຠໂທປຈາເຣນາຕິ ປຸພ຺ພປຸພ຺ພຠາເວ ສຕິຈ຺ຈາທິນາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຊນກສ຺ສ ວິຍ ປາຣມ຺ປຣິເຍນປຸພ຺ເພສມ຺ປິນິມິຕ຺ຕຕາ ວໂຕ ຊນກສທິສຕ຺ຕາ ຊນກາວ ນາມ ເຕ ສິຍຸນ຺ຕິ ເອວມເຠເທນ ອຸປຈຣຓໂຕ ຈິນ຺ຕນໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸຠຍຖາຕິ ຎາເຍນ ອຸປຈາເຣນຈາຕິ ອຸຠເຍນ ປກາເຣນ, ເອວມຸຠຍຖາປິ ມູລປ຺ປກຕິຍາ ປຈ຺ເຈນາຠິສມ຺ພນ຺ຘາ ກຖມນນ຺ຕຣ [ມນນ຺ຕຣາທິ (ໂປຕ຺ຖເກ) (ຕຕ຺ຖ) ໂປຕ຺ຖເກ] ຊນິເຕນາປຈ຺ເຈນາທິປຸຣິສສມ຺ພນ຺ໂຘເຍນ ຕໂຕ ຓາທິປ຺ປຈ຺ຈໂຍ ສິຍາຕິ ນາສງ຺ກ຺ນີຍໍ.
ຕໂຕ ຈາຕິ ມູລປ຺ປກຕິໂຕ ຈ, ອປຈ຺ຈສາມຎ຺ຎວຈນິຈ຺ຉາຍນ຺ຕິ ອິຕ຺ຖິ ປຸນ຺ນປຸໍສກຕ຺ຕວິເສໂສປຄ຺ຄາຫິ ອປຈ຺ຈສາມຎ຺ຎສ຺ສ ວຈນິຈ຺ຉາຍໍ.
ເອວມ຺ມູລກຕິໂຕ- ປຈ຺ຈສາມຎ຺ເຎນ ຓາທິປ຺ປຈ຺ຈຍໍ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ອິທານິ ອປຈ຺ຈາທິໂຕປິ ໂຫເຕວ ຓາທິ ສາມຎ຺ຎວິຘານາ. ໂສ ຈ ພຫຸລາຘິກາຣໂຕ ຄຸຣຸຊນາຍຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕນ຺ນິໂຍຄາຈຣເຓນ ປສຕ຺ເຖ ເຍວາປຈ຺ເຈ ພ຺ຍວຫິຕຊນິເຕປິ ອິຕ຺ຖິວຊ຺ຊິເຕ ສິຍາຕິ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘ນຕ຺ຕາທີຫິ’ຈ຺ຈາທິ. ສຕິເຍວ ຄຸຣຸຊເນ ສປ຺ປຘານຠາເວນ ກຸຈ຺ຉິເຕ-ປຈ຺ເຈຕຸ ນຕ຺ຕາທີວຸຕ຺ຕີຫິ ວສິຏ຺ຐາທີຫິ ຓາທິປ຺ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ ວາສິຏ຺ໂຐຕິອາທິ, ອິຕ຺ຖິຍຎ຺ຈ ນ ໂຫຕິ ວາສິຏ຺ຐີຕິອາທິ.
ອຕ຺ຖໂຕຕິ ສາມຕ຺ຖິຍໂຕ. ອປຈ຺ເຈ ວິຘີຍມາໂນ ປຈ຺ຈໂຍ ອປຈ຺ຈວຕາ ຊາຍມາໂນ ຕສ຺ສາປຈ຺ຈນ຺ຕິ ອຕ຺ເຖ ຊາຍຕິ. ໂສຈາຍ ມຕ຺ຖວິເສໂສ ຉ(ຏ຺ຐິຍນ຺ຕ) ຕາຠາເວ ກຖໍ ສິຍາຕິ ອິທເມຕ຺ຖ ສາມຕ຺ຖິຍໍ. ອນນ຺ຕເຣ ວາປຈ຺ເຈ ປຸຕ຺ເຕ-ຠິເຘຍ຺ຍ ນຕ຺ຕາໂທ ວາປຈ຺ເຈ-ຠິເຘຍ຺ຍາຕິ ສສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກຸໂຕຈິ ອປຈ຺ຈວຕາ ນຕ຺ຕາໂທ ເອວ. ອິທຎ຺ຈ ສພ຺ພມ຺ພຫຸລວຈເນວ ສມ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອາຫ- ‘ພຫຸລາຘິກາຣາ’ຕິ. ອປຈ຺ເຈຕິ ເອກວຈເນນ ນິທ຺ເທເສ ປຸມຸນາ ນປຸໍສເກນ ກຣິຍຕິ, ເຕເນ ກສ຺ມິໍ ເຍວາປຈ຺ເຈ ສິຍາ, ນ ພຫູສຸ ວສິຏ຺ຐສ຺ສາປຈ຺ຈານິ ວາສິຏ຺ຐານິ, ນ ຈິຕ຺ຖິ ວາສິຏ຺ຐານິ, ນ ຈິຕ຺ຖິຍໍ ວາສິຏ຺ຐີຕ຺ຍາສງ຺ກິຍາຫ-‘ອິທຎ຺ເຈ’ຈ຺ຈາທິ. ອິທຎ຺ຈ ອປຈ຺ຈວຈນຎ຺ຈ. ອິມິນາ ເຈຕ຺ຖ ຕຖາ ນິສ຺ສຍກຣຓໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕສ຺ສ ວຈນິຈ຺ຉາຠາວໂຕຕິ ຕສ຺ສ ລິງ຺ຄວຈນສ຺ສ ສຸຕ຺ເຕ ວຕ຺ຕຸມິຈ຺ຉາຍາຠາວໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.
ກິໍ ປນ ກາຣຓໍ ສຸຕ຺ເຕ ລິງ຺ຄວຈນາວຈນິຈ຺ຉາຍໍ ຕສ຺ສາປ຺ປຘານຕ຺ຕາ ເຍນເກນຈິ ລິງ຺ຄາທິນາ ນິທ຺ເທໂສ-ວສ຺ສໍ ກຕ຺ຕພ຺ໂພຕິ ນານນ຺ຕຣິຍກຕ຺ຕາ ຕສ຺ເສໂຫປາທານໍ, ຍຖາຘຎ຺ຎຕ຺ຖິໂນປລາລາທິໂນປ຺ຍປ຺ປຘານສ຺ໂສປາທານນ຺ຕິ. ຕໂຕເຍວາຫ-‘ອຸປລກ຺ຂີຍສ຺ເສຕ຺ຖ ປຘານຕ຺ຕາ’ຈ຺ຈາທິ. ອິຕ຺ຖິປຸມຕ຺ຕຍຸຕ຺ຕຊຎ຺ຎວິເສໂສ ອຸປລກ຺ຂີໂຍ, ອປຈ຺ເຈຕີທມຸປລກ຺ຂຓໍ, ສຍນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕມຸປລກ຺ຂຓໍ ສຍໍ. ກາຣິຍປ຺ປຏິປຕ຺ຕິຍາຕິ ປຸເມ ນປຸໍສເກປຈ຺ເຈ-ຠິເຘຍ຺ເຍ ວິຘິ ໂຫຕິຈ຺ເຈວໍ ກາຣິຍປ຺ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ອິຏ຺ຐໍ.
ວຈນນ຺ຕເຣປິ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ວຈເນ. ອາຓີຕິ ຓິປ຺ປຈ຺ຈຍສຸຕ຺ຕໍ ວທຕິ. ອໂຄຕ຺ຕາທິໂຕຕິ ໂຍໂຄຕ຺ຕສ຺ສາທິຠູໂຕ ນ ໂຫຕິ, ຕໂຕ, ເຕເນວ ‘‘ອາຓີ’’ຕິ ສຸຕ຺ເຕ (໔-໕) ວກ຺ຂຕິ-‘ອກາຣນ຺ຕມຕ຺ຕໂຕວາຍໍຓິນ ໂຄຕ຺ຕາທິຠູຕໂຕ’ຕິ. ວາກ຺ຍສມາສາປີຕິ ຍຖາສງ຺ຂ຺ເຍນາຫ. ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖຕິ ຕສ຺ມິໍ ວາກ຺ໂຍປທສ຺ສິເຕ ອຕ຺ເຖ, ຕນ຺ຕິ ວາກ຺ຍໍ. ສມາສວຸຕ຺ຕິຎ຺ຈ ນິວຕ຺ເຕຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.
ສຕິປນາຕິ ວາກາເຣ ສຕິ ຕຸ ອນິຈ຺ຈຕ຺ຕາ ຓປ຺ປຈ຺ຈຍສ຺ສ. ໂສປີຕິ ສມາໂສປິ, ສມາໂສຕິອາທິນາ ປກ຺ຂນ຺ຕຣມາຫ. ເຕນ ວາກ຺ຍສິຊ຺ຌເນນ. ປກ຺ເຂ ວາກ຺ຍສມາສາປິ ສິຍຸນ຺ຕິ ປກ຺ເຂ ສມາສວຸຕ຺ຕິຍາ ເອວ ພາຘິຕຕ຺ຕາ ປກ຺ຂນ຺ຕເຣ ຓາທິວຸຕ຺ຕິ ນ ພາຘີຍຕີຕິ ວາກ຺ຍວຸຕ຺ຕິໂຍປິ ສິຍຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.
໒. ວຈ຺ຉາ
ວຈ຺ຉກຈ຺ຈາທິນາ ກຈ຺ຈາທິຄຓໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ວິຠາເຄນ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘ວຈ຺ຉາທີຫີ’ຕິອາທິມາຫ. ‘‘ກຓ຺ໂຫ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ’’ຕິ ຄຓສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ກຓ຺ຫສທ຺ໂທ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ວຕ຺ຕມາໂນ ຓານຓາຍ ນປ຺ປຈ຺ຈເຍ ອຸປ຺ປາທຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວມາທີຫິຈ຺ຈາທິນາ ອາກຕິຄຓຕ຺ຕມສ຺ສ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ກຕາຓິໂຍເວ’’ຕິ ຄຓສຸຕ຺ຕໍ, ທິຈ຺ຈາທີສູຕິ ຍໂຕຓ຺ໂຍ ທິສ຺ສຕິ ‘‘ຓ຺ຍ ທິຈ຺ຈາທີຫີ’’ຕິ (໔-໔), ເຕ ທິຈ຺ຈາທໂຍ, ເຕສຸ ປາຐາຕິ ຕໍສຸຕ຺ຕປ຺ປເທເສ ‘‘ກຕາ ຓິໂຍເວ’’ຕິ ປາຐາຠາເວປິ ທິຈ຺ຈາ ທີນມາກຕິຄຓຕ຺ຕາ ປຐິຕເມວ ນາມ ຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.
ຓ຺ເຍຕິ ຓ຺ຍປ຺ປຈ຺ຈເຍ ກເຕ. ໂຄຕ຺ຕາທິສທ຺ທາຕິ ໂຄຕ຺ເຕ ວໍເສ ອາທິຠູຕາ ສທ຺ທາ. ວໍໂສຕິ ອນ຺ວໂຍ. ໂສເຍວ ຄາວໍ ສຊາຕິ ສາຘາຣຓໍ ວິຊາຕິວິນິວຕ຺ຕນໍ ສກຏາທິວຈນໍ ຕາຍຕີຕິ ໂຄຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕນາຫ-‘ໂຄຕ຺ຕໍ ວໍໂສ’ຕິ. ຕສ຺ສາຕິ ໂຄຕ຺ຕສ຺ສ, ຕສ຺ສາທໂຍ ໂຄຕ຺ຕາທໂຍຕິ ເສໂສ. ເກເຕ ໂຄຕ຺ຕາທໂຍຈ຺ຈາຫ- ‘ສຎ຺ຎາກາຣິໂນ’ຈ຺ຈາທິ. ວຈ຺ຉາທໂຍ ນຕ຺ຕາທິໂນ ອປຈ຺ຈສ຺ສ ອປຈ຺ຈໍ ຕທປຈ຺ຈາທິ ຈາຕິ ທສ຺ເສຕຸມາຫ-‘ນຕ຺ຕາທິໂນ’ຈ຺ຈາທິ.
໓. ກຕ຺ຕິ
ຆປສຎ຺ຎນ຺ຕາເວຕ຺ຖ ຠີຍ຺ໂຍ ກຕ຺ຕິກາທໂຍຕິ ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ. ຍທິ ປເນຕ຺ຖ ອຎ຺ເຎປິ ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ, ອຕ຺ຖິ ປຓ຺ຫິອາທໂຍ ເກຈິເຍວ ກຕ຺ຕິກາທີສຸ ອນ຺ໂຕຄຘາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ວຕ຺ຕຸມາຫ- ‘ເອຕ຺ຖາ’ຕິອາທິ. ວິນຕາ ສຸປຓ຺ຓມາຕາ, ເຕຫີຕິ ວິຘວາທີຫິ. ວິຘວາທິຄຓໍ ທສ຺ເສຕິ ‘ພນ຺ຘກ’ຈ຺ຈາທິ. ວິຄໂຕ ຘໂວ ປຕິ ອສ຺ສາຕິ ວິຘວາ, ພນ຺ຘກີ ອຠິສາຣິຓີ.
໔. ຓ຺ຍທິ
ຍສ຺ສ ຈ ຈວຄ຺ໂຄຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ເກວລໍ ຄຄ຺ຄ຺ໂຍຕິ ເອຕ຺ຕກເມວາ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຣສຕ຺ຖາຄຕຄຄ຺ຄາທິຄເຓກເທສຠູຕກຸຓ຺ຑນີສທ຺ທໂຕປິ ໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎຕິ ມຸທາຫຣນ຺ໂຕ ໂສ ຄຄ຺ຄາທິຄໂຓປ຺ຍຕ຺ຣາຠ຺ຍຸປຄໂຕຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ. ຕສ຺ມາ ຕສ຺ມິໍ ຄຄ຺ຄາທິເກປິ ປຣສຕ຺ຖປຐິເຕ ໂຍໂຍ ປໂຍໂຄ ອາຄເມ ທິສ຺ສຕິ ວຈ຺ໂຉ ອຄ຺ຄິເວສ຺ໂສຈ຺ຈາທິ. ໂສປີຫ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສຕຸມາຫ-‘ຄຄ຺ຄາທິ’ຈ຺ຈາທິ. ຄຄ຺ຄາທີຕິ ຄຄ຺ຄາທິ ອຍໍ. ໂຄຕ຺ຕສ຺ສ ຄຄ຺ຄວໍສສ຺ສ ອາທິຠູເຕນ ຄຄ຺ເຄນ ອຸປລກ຺ຂິໂຕ ຄໂຓ ໂຄຕ຺ຕາທິຄໂຓ, ເຕນ ຄຄ຺ໂຄ ນາມ ໂກຈິ, ຕສ຺ສຕ຺ວປຈ຺ຈໍ ຄຄ຺ຄີຕິ ຠວຕິ. ປປຸຕ຺ຕາໂທວາຕິ ອວຘາຣຓໍ ຄຄ຺ຄສ຺ສາປຈ຺ຈໍ ຄຄ຺ຄິຈ຺ເຈວ ຍຖາສິຍາຕິ.
໕. ອາຓິ
ປກຕສ຺ສາຕິ ‘‘ມາຄຘໍ ສທ຺ທລກ຺ຂຓ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ນາມສ຺ມາ’’ຕິ ວາ ປກຕສ຺ສ. ອາຕິ ນາມວິເສສເນສຕິ ‘‘ວິຘິພ຺ພິເສສນນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ຕທນ຺ຕ ວິຘິນາ ອກາຣນ຺ໂຕ ຄຍ຺ຫຕີຕິ ອາຫ-‘ວິເສສເນນ ຈາ’ຕິອາທິ. ອນນ຺ຕຣມປຈ຺ຈນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.
໖. ຣາຊ
ປຈ຺ຈຍນ຺ເຕນາຕິ ຣາຊຎ຺ໂຎຕິ ປຈ຺ຈຍນ຺ເຕນ. ຣາຊຎ຺ໂຎຕີມສ຺ສຕ຺ໂຖ ຂຕ຺ຕິຍຊາຕີຕິ, ຣາຊຎ຺ຎຊາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣຎ຺ໂຎ ອປຈ຺ຈໍ ຣາຊາປຈ຺ຈໍ.
໘. ມນຸ
ສມຸທາເຍນາຕິ ປຈ຺ຈຍນ຺ຕສມຸທາເຍນ, ຊາຕິຍນ຺ຕິ ມນຸສ຺ສຊາຕິຍໍ. ຊາຕິສທ຺ທາເອເຕຕິ ອິທໍ ມນຸສ຺ໂສ ມານຸໂສຕິ ເອຕ຺ຖ ອປຈ຺ຈຕ຺ຖາຠາເວ ເຫຕຸວຈນໍ. ອປຈ຺ຈຕ຺ໂຖ ເອຕ຺ຖ ນຕ຺ເຖວາຕິ ຈ ອິທໍ ວິສຸໍ ມນຸສ຺ສມານຸສ ສງ຺ຂາຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຕ຺ຖສ຺ສາຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂຓວາຕິ ມນຸໂນ ອປຈ຺ຈນ຺ຕິ ອຕ຺ເຖ‘‘ໂຓ ວາປຈ຺ເຈ’’ຕິ (໔-໑) ຓປ຺ປຈ຺ຈໂຍວ. ນ ຊາຕີຕິ ພ຺ຍຕິເຣກມາຫ.
໙. ຊນ
ຣາຊສມ຺ພນ຺ເຘຕິ ຣຎ຺ເຎຕິ ວຸຕ຺ຕຣາຊສມ຺ພນ຺ເຘ. ປຎ຺ຈາລານໍ ຂຕ຺ຕິຍານໍ ອປຈ຺ຈໍ, ປຎ຺ຈາລານໍ ຊນປທານໍ ຣາຊາຕິ ວາ ເອວເມຕ຺ຖ ວິ(ຠາໂຄ) ເວທິຕພ຺ໂພ ໂອກ຺ກາການໍ ອປຈ຺ຈໍ ຣາຊາ ວາ ໂອກ຺ກາໂກ.
໑໑. ຓຣາ
ສາມຎ຺ເຎນ ຣຕ຺ຕສທ຺ທສ຺ສາຕ຺ຖມາຫ- ‘ກຸງ຺ກຸມາທິນາ’ຕິ. ອຎ຺ຎຖາ ‘ຣາໂຄ ກຸສຸມ຺ຠາທີ’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ກຸສຸມ຺ຠາທິນາຕິ (ວຸຕ຺ຕໍ) ສິຍາ, ຣຎ຺ຊິ ອຍ ມຕ຺ຖິ ອຠິສງ຺ເຄ‘ໂຠຊເນ ຣຕ຺ໂຕ’ຕິ. ອຕ຺ຖິ ວຓ຺ຓວິເສເສ ‘ຣຕ຺ໂຕໂຄ’ຕິ, ໂລຫິໂຕຕ຺ຍຕ຺ໂຖ, ອຕ຺ຖິ ສຸກ຺ກສຊ ວຓ຺ຓນ຺ຕຣາປາທເນ‘ຣຕ຺ໂຕ ປໂຏ’ຕິ. ອິຫ ຕຸ ຕຕິເຍ-ຕ຺ເຖ ວຕ຺ຕມາໂນ ຄຍ຺ຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ- ‘ວຓ຺ຓນ຺ຕຣມາປາທິຕ’ນ຺ຕິ. ຣາຄາຕິ.
ອຕ຺ຖຄ຺ຄຫຓນ຺ຕິ ອຕ຺ຖປ຺ປຘານຕ຺ຕາ ນິທ຺ເທສສ຺ສ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຎ຺ຈາຈຣິຍານ ມຸປເທສໂຕ ອວິຈ຺ຉິນ຺ນາ (ຈຣິຍ) ປາຣມ຺ປຣິຍາວຄມ຺ຍເຕ, ຣາຄາຕິ ກສາວ ສງ຺ຂາຕອຕ຺ຖນິທ຺ເທໂສ. ເຕນາຕິ ປຏສ຺ສ ຣຕ຺ຕຠາເວ ຣາຄສ຺ສ ກຣຓນິທ຺ເທໂສ, ຣຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຍຕ຺ຖນິທ຺ເທໂສ, ປຈ຺ຈໂຍ ຈາຍໍ ກສາ ວຕ຺ຖໂຕ ຠວຕ຺ຍສມ຺ຠວາ, ເຕນ ສຸຕ຺ເຕ ຣາຄາຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ຕພ຺ພາຈກາ ກສາວສທ຺ທາຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ຣາຄາຕິ ປນ ເຕນາຕິ ຣາຄສ຺ເສວ ນິທ຺ທິຏ຺ເຐປິ ຕພ຺ຠາເວນາ [ຕພ຺ພາວກຠາເວນາ-ຕິ ຠວິຕພ຺ພໍ] ຕ຺ໂຖ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ, ຕພ຺ພາຈກາ ຈ ໂຫນ຺ໂຕ‘ເຕນ ຣຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ ອຕ຺ເຖ ໂຫຕີຕິ ກສາເວນ ຣຕ຺ຕນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ຣາຄວາຈິໂນ ຕຕິຍນ຺ຕຕ຺ຕໍ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເຕນ ‘ຓ ຣາຄາ ເຕນ ຣຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ລພ຺ຠມານຕ຺ຖວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ- ‘ຣາຄວາຈິຕຕິຍນ຺ຕໂຕ’ຕິ. ສຸຕ຺ເຕ ປນ ຣາເຄນ ຣຕ຺ຕນ຺ເຕຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ຣາຄາ ຣາຄວາຈີສທ຺ທາ ຕຕິຍນ຺ຕາ ຓປ຺ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຠິຘານໂຕຕິ ອຸປຈາຣວເສນ ກຖນໂຕ. ວິນາປິ ເຕນາຕິ ຕໍປຈ຺ຈຍໍ ວິນາປິ.
໑໒. ນກ຺ຂ
ຕຕິຍນ຺ຕໂຕ ວິຊ຺ຌຕ຺ຖໍ ເຕນາຕິ ອນຸວຕ຺ຕເຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສຸຕ຺ເຕ ອຍມຕ຺ໂຖ ‘‘ອິນ຺ທຸຍຸຕ຺ເຕນ ນກ຺ຂຕ຺ເຕນ ລກ຺ຂິໂຕ ເຈ ກາໂລ, ຕທາ ເຕນ ລກ຺ຂິເຕ ກາເລຕ຺ຍສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ຕຕິຍນ຺ຕໂຕ ນກ຺ຂຕ຺ຕາ ໂຓ ໂຫຕີ’’ຕິ. ສຸຕ຺ຕວິວຣເຓ ຕຸ ຕຎ຺ເຈຕ຺ຍາທິກມຘິປ຺ປາຍວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຕ຺ຍນຸວຸຕ຺ຕິຍາ ຕຕິຍນ຺ຕໂຕຕິ ລພ຺ຠຕິ ນກ຺ຂຕ຺ເຕນາຕິ ສຸຕຕ຺ຕາຕິ, ກາເລຕິ ປນ ອຕ຺ຖນິທ຺ເທສໂຕ ຓປ຺ປຈ຺ຈຍາເຘຍ຺ຍສ຺ສ ກາໂລ ອາຘາໂຣຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ‘ລກ຺ຂິເຕ ກາເລ’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ວິເສສ຺ສຄຕວິຠຕ຺ຕິຍາ ວິຈາຣິຕາຍ ວິເສສນ ຄຕາ ຈ (ວິຈາຣິຕາ) ນາມາຕິ ອາຫ- ‘ນກ຺ຂຕ຺ເຕເນ’ຕິຈ຺ຈາທິ, ອິຫ ເກຈິ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກສງ຺ຂາຕໍ ກິຣິຍາສຠາວມິຈ຺ຉນ຺ຕິ ອນິຈ຺ຈໍ, ອປເຣ ຕຸ ທພ຺ພສຠາວໍ ນິຈ຺ຈໍ. ຕສ຺ໂສ ຠຍສ຺ສປິ ກາລສ຺ສ ຈນ຺ທຍຸຕ຺ເຕນ ຜຸສ຺ສາທິນາ ລກ຺ຂິຍຠາວາ ລກ຺ຂເຓ ຕຕິຍາ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຕ຺ຕຸມາຫ- ‘ກິຣິຍາ ຣູໂປ ກາໂລ’ຈ຺ຈາທິ.
ວິເສສາວສາໂຍຕິ ກາລສ຺ສ ວິເສສາວຘາຣຓຕ຺ຖເມວ ຫິ ‘ຜຸສ຺ສີ ຣຕ຺ຕິ’ຈ຺ຈາທິ. ໂລເກ ປຍຸຊ຺ຊເຕ. ຄຸຣຸນາຕິ ເອຕ຺ຖ ຄຸຣຸ ຊີໂວ, ນ ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ, ຈນ຺ທຍຸຕ຺ຕຕາ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ຖິ… ຈນ຺ທຍຸຕ຺ເຕນ ຄຸຣຸນາ ຣຕ຺ຕິຍາ ລກ຺ຂິຕຕ຺ຕາ. ກຕ຺ຕິກາຍ ລກ຺ຂິໂຕ ມຸຫຸຕ຺ໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ຈນ຺ທໍ ວິນາ ກຕ຺ຕິກາຍ ຕຸ ເກວລາຍ ມຸຫຸຕ຺ໂຕ ກາໂລ ລກ຺ຂິໂຕ ‘ກຕ຺ຕິກາ ມຸຫຸຕ຺ໂຕ’ຕິ. ຜຸສ຺ເສນ ລກ຺ຂິຕາ ອຕ຺ຖສິທ຺ຘີຕິ ເອຕ຺ຖ ຜຸສ຺ເສນິນ຺ທຸຍຸຕ຺ເຕນ ອຕ຺ຖສິທ຺ຘິ ລກ຺ຂິຕາ ນ ກາໂລ ຜຸສ຺ໂສຕິ. ນກ຺ຂຕ຺ຕຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ກາລສ຺ສ ຣຕ຺ຍາທິວິເສສາປຣາມາເສນ ນກ຺ຂຕ຺ຕວາຈິໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ປຈ຺ຈຍສ຺ສ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕເຣນ ໂລປໍ ວິຘາຍ ປຸນ ອຎ຺ເຎນ ສຸຕ຺ເຕນ ຍຸຕ຺ຕາຕິ ເທສວິຘາເນນ ສກລິງ຺ຄສງ຺ຂ຺ຍາຍຸຕ຺ເຕຫິ-ຏ຺ຐມຠິຘານໍ ປເຣຫິ, ຕທາຫ- ‘ອໂຫ ຣຕ຺ໂຕ’ຈ຺ຈາທິ.
ຣຕ຺ຍາທິວິເສສາປຣາມາເສນາຕິ ຜຸສ຺ສີ ຣຕ຺ຕິ ຜຸສ຺ໂສ ອໂຫຕິ ເອວໍ ຣຕ຺ຍາທິວິເສສສ຺ສ ອປຣາມາເສນ ອສມ຺ມສ຺ເສນ ອຄ຺ຄຫເຓນ. ສກລິງ຺ຄສງ຺ຂ຺ຍາຍຸຕ຺ເຕນາຕິ ຜຸສ຺ສກຕ຺ຕິກາທີນໍ ຍໍຍໍ ລິງ຺ຄໍ ຍາຍາ ສງ຺ຂ຺ຍາ, ອຕ຺ຕນິເຍຫິ ເຕຫິ ເຕຫິ ລິງ຺ເຄຫິ ຕາຫິຕາຫິ ຈ ສງ຺ຂ຺ຍາຫິ ຍຸຕ຺ເຕນ ນກ຺ຂຕ຺ຕສທ຺ເທນ. ນ ຕທຸປລກ຺ຂິໂຕ ກາໂລຕິ ກຕ຺ຕິກາ ສທ຺ໂທພຫຸວຈນນ຺ໂຕ ພຫຸຕາຣກຕ຺ຕາ ກຕ຺ຕິກາຍ, ຕາຍກຕ຺ຕິກາຍ ລກ຺ຂິໂຕກາໂລປເຣຫິວິຍ ນ ກຖີຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ຕທຸປລກ຺ຂິຕສ຺ສກາລສ຺ເສວກຕ຺ຕິກາສທ຺ເທນາຠິຘາເນ ໂກ ໂທໂສ ເຍ ເນວມຸຈ຺ຈເຕຈ຺ຈາຫ- ‘ອຊ຺ເຊຕິ’ຈ຺ຈາທິ. ອິມິນາ ຈ ປຣມເຕ ໂທໂສ ອຸພ຺ຠາວິໂຕ, ຕທຕ຺ຖຕ຺ເຕ ສຕີຕິ ຕທຸປລກ຺ຂິຕກາລຕ຺ຖຕ຺ເຕ ສຕິ.
ສຕ຺ຕມີ ສິຍາຕິ ນກ຺ຂຕ຺ຕສທ຺ທາ ຕທ຺ຘິຕໂລປນ຺ຕາ ຜຸສ຺ເສນ ປາຍສໍ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ຜຸສ຺ເສ ປາຍສໍ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍາ’ຕ຺ຍາໂທ ອາເຘຍ຺ຍນ຺ຕຣາເປກ຺ຂາ ສິຍາ ສຕ຺ຕມີ, ຍາ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕເຣນ ວິຘີຍຕິ ປາຓິນີເຍຫິ, ຕໂຕ ‘ອຊ຺ຊກຕ຺ຕິກາ’ເຕຕ຺ຖາປ຺ຍາເຘຍ຺ຍນ຺ຕຣາເປກ຺ຂາ ສຕ຺ຕມີ ສິຍາ ໂລປນ຺ຕຕ຺ຕາ ‘ອຊ຺ຊກຕ຺ຕິກາສູ’ຕິ, ນ ປຐມາ. ປຐມາເຍວ ປນາຍໍ ປໂຍໂຄ ‘ອຊ຺ຊກຕ຺ຕິກາ,ຕິ. ອຊ຺ເຊຕ຺ຍຘິກຣຓປ຺ປຘາໂນ ອໂຫຣຕ຺ຕກາລວາຈີ ສທ຺ໂທ, ກຕ຺ຕິກາສທ຺ໂທປິ ຕທ຺ຘິຕໂລເປນ ຕກ຺ກາລາຠິຘາຍໂກ, ຕໂຕ ເຍວອຸຠິນ຺ນມ຺ປິສາມານາຘິກຣຓ຺ຍາ ກຕ຺ຕິກາໂຍປ຺ຍຘິກຣຓໍ ສມ຺ປຊ຺ຊນ຺ເຕ, ຕຎ຺ຈ ນ ວິນາເຘຍ຺ເຍນ ໂຫຕີຕ຺ຍາເຘຍ຺ຍນ຺ຕຣາເປກ຺ຂາຍໍ ເຕສຸ ສຕ຺ຕມີເຍວ ສິຍາ, ນ ປຐມາ (ອຸປ) ປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕ຺ຍຘິປ຺ປາໂຍ. ອຕ຺ຕໂນທານິ ທສ຺ສເນ ສຕ຺ຕມິຍາ ອປ຺ປສງ຺ຄໍ ປຐມາເຍໂວປປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ- ‘ຈນ຺ເທ ປນູປຈາເຣເນ’ຈ຺ຈາທິ, ນາເຘຍ຺ຍນ຺ຕຣາເປກ຺ຂາຈ຺ຈເນນ ສຕ຺ຕມິຍາ ອປ຺ປສງ຺ຄມາຫ. ເອວຎ຺ຈຣຫິ ວຈນມນ຺ຕເຣນ ປເຣສໍ ວິຍ ສຕ຺ຕມີວິຘາຍກໍ ກຖໍ ກຕ຺ຕິກາຍ ຊາໂຕຈ຺ຈາສງ຺ກິຍ ຕມ຺ປຏິປາເທຕຸມາຫ- ‘ກຕ຺ຕິກາຍ ຊາໂຕ’ຈ຺ຈາທິ. ພຫຸວຈນນ຺ຕຕ຺ເຕປິ ກຕ຺ຕິກາຍ ຊາຕິຍເມກ ວຈນນ຺ຕໍ. ປກາຣນ຺ຕຣມາຫ- ‘ໂລໂປຕິ’ຈ຺ຈາທິ. ໂລເປນາຕິ ກຕ຺ຕິກາຫິ ອິນ຺ທຸຍຸຕ຺ຕາຫິ ລກ຺ຂິໂຕ ກາໂລຕິ ວິຄ຺ຄຍ຺ຫ ກຕຓປ຺ປຈ຺ຈຍສ຺ສ ໂລເປນ.
໑໓. ສາສ຺ສ
ເສຕິ ປຐມນ຺ຕາຕິ ສາຕິ ນິທ຺ທິຏ຺ຐປຐມນ຺ຕາ, ຍໍ ປຐມນ຺ຕນ຺ຕິ ສາເຈຕິ ທສ຺ສິຕໍ ປຐມນ຺ຕມາຫ. ປຐມນ຺ຕສ຺ສ ເທວຕາປຸຓ຺ຓມາສິຕ຺ຕຠາວໂຕ ຕທຕ຺ຖມເຠເທນາຫ- ‘ສາ’ຕິ. ກາ ສາ ເທວຕາຈ຺ຈາຫ- ‘ໂລກປ຺ປສິທ຺ຘາເຍວ ເທວຕາ’ຕິ. ຍາຄສມ຺ປທານມ຺ປິ ໂລເກ ເທວຕາຕິ ປສິທ຺ຘນ຺ຕິ ຍາຄສ຺ສ ຍຊິຕພ຺ພສ຺ສ ປຸໂຣຑາສາທິໂນ ສມ຺ປທານມ຺ປິ ປຏິຄ຺ຄາຫໂກ ປິນ຺ທາທິ ໂລເກ ເທຍ຺ຍສ຺ສ ປຸໂຣຑາສາທິໂນ ເທວຕາ ສາມີຕິ ປສິທ຺ຘນ຺ຕ຺ຍຕ຺ໂຖ, ອິນ຺ໂທ ເທວຕາ ອສ຺ສ ອິນ຺ທໍ, ອາທິຈ຺ໂຈ ເທວຕາ ອສ຺ສ ອາທິຈ຺ຈໍ, ຫວິ ປຸໂຣຑາສາທິ ຍາຄທພ຺ພໍ.
ມນ຺ຕໂຖມນີຍມ຺ປິ ເທວຕາຕິ ປສິທ຺ຘນ຺ຕິ ເຍນ ມນ຺ເຖນ ໂຍ ຖູຍເຕ ໂສ ຕສ຺ສ ມນ຺ຕສ຺ສ ເທວຕາ ສາມີຕິ ໂລເກ ປສິທ຺ຘນ຺ຕ຺ຍຕ຺ໂຖ ມຫິນ຺ໂທ ຍໂມ ວຣຸໂຓ ເທວຕາ ອສ຺ສາຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ. ວຸຕ຺ຕນຍ ເມວາຕິ ‘‘ນກ຺ຂຕ຺ເຕນິນ຺ທຸຍຸຕ຺ເຕນ ກາເລ’’ຕິ ສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ຊາຕ຺ເຍກວຈນໍ ມຆາຍາຕິ, ຕາຣກຣູປານມ຺ປນ ພຫຸຕ຺ຕາ ມຆາສທ຺ໂທ ພຫຸວຈນນ຺ໂຕ. ປາຓິນີຍາ ‘‘ສາສ຺ມິໍ ປຸຓ຺ຓມາສີຕິ ສຎ຺ຎາຍ’’ນ຺ຕິ (໔-໒-໒໑) ສຸຕ຺ຕຍິຕ຺ວາ ຜຸສ຺ສີ ປຸຓ຺ຓມາສີ ອສ຺ມິໍ ຜຸສ຺ໂສ ມາໂສ ຜຸສ຺ໂສ ອທ຺ຘມາໂສ ຜຸສ຺ໂສ ສໍວຈ຺ຉໂຣຕິ ສຎ຺ຎາຍໍ ປຏິປາເທນ຺ຕິ, ເຕນ ເຕສໍ ຜຸສ຺ສີ ປຸຓ຺ຓມາສີ ອສ຺ມິໍ ປຎ຺ຈທສຣຕ຺ເຕຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ ຠຕກມາເສ ຈ ຕທ຺ຘິໂຕ ນ ຠວຕິ. ອິຘ ປນ ‘ສຎ຺ຎາຍ’ນ຺ຕິ ວຈນາຠາເວ ຠຕກມາເສປິ ຉຏ຺ຐ຺ຍຕ຺ເຖ ຠວຕີຕ຺ຍາສງ຺ກ ວິຣຈຍຕິ ‘ຠຕກມາເສປິ’ຈ຺ຈາທິ. ປຸຓ຺ໂຓ ມາ ອິຈ຺ຈຕ຺ຣ ມາສທ຺ໂທ ຈນ຺ທປຣິຍາໂຍຕິ ອາຫ- ‘ມາສທ຺ເທເນ’ຈ຺ຈາທິ. ປຸຓ຺ໂຓ ມາ ອສ຺ສນ຺ຕິ ນິພ຺ພຈນາຕິ ເອຕ຺ຖ ປຸຓ຺ຓມາສີສທ຺ທສ຺ສ ປຸຓ຺ໂຓ ມາ ອສ຺ສນ຺ຕິ ນີຫຣິຕ຺ວາ ວຈນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຸຕ຺ຕິຍາ ອຕ຺ຖສ຺ສ ຜຸຏີກຣຓາຍ ວຸຕ຺ຕໍ- ‘ໂສ ປຸຓ຺ໂຓ ຕິອາທິ. ຕສ຺ສນ຺ຕິ ປຸຓ຺ຓມາສິຍໍ. ສາປຸຓ຺ຓມາສີ, ຠຕກສ຺ສ ຠຕິຍາ ກມ຺ມກາຣກສ຺ສ ໂຍ ຕິໍສຕິ ຣຕ຺ໂຕ ມາໂສ ປຣິພ຺ພຍນິຍມິໂຕ, ຕສ຺ສ ສມ຺ພນ຺ຘິນີ ເນຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.
ຍສ຺ສຎ຺ຈຕິຖີຍນ຺ຕິ ອນິຍເມນ ປຏິປທາທິມາຫ. ອໂຕເອວ ຈ ນິປາຕນາຕິ ອິມສ຺ມາວ ນິປາຕນາ, ເຕເນວາຫ- ‘ສຸຕ຺ເຕ ວຈນເມວ ນິປາຕນ’ນ຺ຕິ. ມາສສຸຕິຍາຈ຺ຈາໂທ ສາຘິປ຺ປາຍມຕ຺ຖໍ ວິວຣຕິ ‘ຍທິປິ’ຈ຺ຈາທິນາ. ອສ຺ສາຕິ ສາມຎ຺ຎວຈເນປິ ‘ສາສ຺ສ ເທວຕາ ປຸຓ຺ຓມາສີ’ຕິ ສຸຕ຺ເຕ ອສ຺ສາຕິ ອວິເສສວຈເນປິ ໂສເຍວ ປຸຓ຺ຓມາສີສທ຺ເທ ສູຍມາໂນ ມາໂສເຍວ ຉຏ຺ຐ຺ຍຕ຺ໂຖ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.
ປຎ຺ຈທສຣຕ຺ຕາໂທຕິ ປເຣສໍ ສຎ຺ຎາຄຫເຓນ ນິວຕ຺ຕິຕປຎ຺ຈທສຣຕ຺ຕາໂທ. ອຖ ອທ຺ຘມາສສໍວຈ຺ຉຣານມ຺ປິ ອຸທາຫຣຓຕ຺ເຕ ໂນປຎ຺ຎາໂສ ກສ຺ມາ ນ ກໂຕຈ຺ຈາຫ- ‘ອທ຺ຘມາສສໍວຈ຺ຉຣານ’ມິຈ຺ຈາທິ. ເອວມ຺ມຎ຺ຎເຕ ‘‘ອທ຺ຘມາສສໍວຈ຺ຉຣານໍ ນ ປຈ຺ຈເຍໂນຊຸກມຠິຘານມປິ ຕຸ ສໍວຈ຺ຉເຣປິ ຜຸສ຺ສາທິມາສສມ຺ຠວາສ຺ມິໍ ສໍວຈ຺ຉເຣ ຜຸສ຺ເສນ ມາເສນ ສມ຺ພນ຺ຘາ ຜຸສ຺ໂສຕ຺ຍຸປຈາຣີຍເຕ, ຍຖາ ຈ ຜຸສ຺ສາທິມາສສ຺ສ ສມ຺ພນ຺ຘີ ອທ຺ຘມາໂສ ຜຸສ຺ໂສ ອທ຺ຘມາໂສຕ຺ຍຸປຈາຣີຍເຕ, ນ ປໂນຊຸກນ຺ຕິ ເຕສມຸທາຫຣຓຕ຺ເຕ ນານຸປາທານ’’ນ຺ຕິ.
໑໔. ຕມ
ນາກຑ຺ຒນຕ຺ໂຖຕິ ຓສ຺ສາກຑ຺ຒນຕ຺ໂຖ ນ ໂຫຕິ. ຍທ຺ຍາກຑ຺ຒນຕ຺ໂຖ ອສ຺ສ, ຕທາ ຈານຸກຑ຺ຒິຕໍ ໂນຕ຺ຕຣຕ຺ຣານຸກຑ຺ເຒຍ຺ຍາຕິ ມຎ຺ຎເຕ, ໂກຈິເຍວ ໂຫຕີຕິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອິໂຕ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ອາເນຕພ຺ພໍ. ຕທາ ເທສສ຺ສາຕິ ອິມິນາ ‘‘ຕທາເທສາ ຕຄ຺ຄຫເຓນ ຄຍ຺ຫນ຺ຕີ’’ຕິ ປຣິຠາສມຸປລກ຺ເຂຕິ. ກຕຍາເທສສ຺ສາປີຕິ ກໂຕ ຍາເທໂສ ຍສ຺ສ ຕສ຺ສ ກຕຍາເທສສ຺ສາປີຕິ. ອິກາຣສ຺ສາຕິ ຍາເທສໂຕ ປຸພ຺ເພ ອິກາຣສ຺ສ, ອິມິນາ ຈາເທສາເທສີນມເຠໂທ ທສ຺ສິໂຕ. ຕສທ຺ເທ ເນເກນາປິ ປຈ຺ເຈກາຠິສມ຺ພນ຺ເຘ ສິທ຺ເຘຕິ ເອວມຎ຺ຎເຕ- ‘‘ຍຖາ’ເຕນ ກຕໍກີຕ’ (໔-໒໙) ນ຺ຕ຺ຍາທິສຸຕ຺ເຕ ເອໂກວ ຕສທ຺ໂທ ພຫູຫິ ປຈ຺ຈຍຕ຺ເຕຫິ ສມ຺ພຊ຺ຌເຕ, ຕຖິຫາປິ ເອກເມວ ຕສທ຺ທຄ຺ຄຫຓໍ ‘ຕມຘີເຕ ຕໍຊານາຕີ’ຕິ ປຈ຺ເຈກມຠິສມ຺ພຊ຺ຌເຕ, ຕສ຺ມາ ກິເມຕທຕ຺ເຖນ ທ຺ວິຕຄ຺ຄຫເຓເນ’’ຕິ. ທ຺ວິຕຄ຺ຄຫເຓ ປໂຍຊນຕ຺ຕຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ຖ ປຐມໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຊານນິຈ຺ຈາທິນາຘິປ຺ປາຍມາວີກຕ຺ວາ ທ຺ວິຕຄ຺ຄຫຓມິຈ຺ຈາທິນາ ປທຕ຺ຖມາຫ.
ຕຕ຺ຖ-‘ໂຍ ຍມຘີເຕ ຊານາຕິ ຈາ’ຕິ ອິມິນາ ທ຺ວິຕຄ຺ຄຫຓາຠາເວ ປຈ຺ຈຍຕ຺ຖາວຍວສ຺ສ ສມຸຈ຺ຈຍປ຺ປສງ຺ຄມາຫ. ສມຸຈ຺ຈເຍ ສຕິ(ໂຍ) ຍມຘີເຕ ຊານາຕິ ຈ, ຕຕ຺ເຖວ ສິຍາ, ໂຍ ປນາຘີເຕ ເກວລໍ, ນ (ຊານາຕິ) ຕຕ຺ຖ ນ ສິຍາຕິ ໂພຘຍິຕຸໍ ພ຺ຍຠິຈາຣມາຫ‘ນ ປຈ຺ເຈກາຕິ ສມ຺ພນ຺ເຘເນ’ຕິ. ຍຖາ ‘‘ເຕນ ກຖໍ ກີຕ’’ມິຈ຺ຈາໂທ ‘‘ເຕນ ຊິຕໍ ຊຍຕິ’’ຈ຺ຈາທິ ປຈ຺ເຈກສມ຺ພນ຺ເຘນ ຠວຕິ ເອວມ຺ມາວິຎ຺ຎາຍີຕິ ຍເຖຈ຺ຈາທິ ກສ຺ສາຕ຺ໂຖ. ‘ເຕນ ກຕໍ ກີຕ’’ມິຈ຺ຈາທີຫິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ເຕນ ຊິຕໍ ຊຍຕິ’’ຈ຺ຈາທິສຸຕ຺ເຕກເທສວຈນມຕ຺ຖພ຺ຍຕ຺ຕິ ຕຖາ ວຸຕ຺ເຕ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕນ ຊິຕມິຈ຺ຈາໂທ ຊຍນາທິກາ ກິຣິຍາເນ ກທພ຺ພສມວາຍິຕ຺ເຕນ ປສິທ຺ຘາຕິ ຍຸຕ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ປຈ຺ເຈກາຠິສມ຺ພນ຺ໂຘ, ເນວມຊ຺ເຌນ ເວທນາ ປ຺ເຍກທພ຺ພສມວາຍິຕ຺ຕາຠິຍ຺ໂຍຕ຺ຍຘິປ຺ປາໂຍ.
ອິທານິ ທຸຕິຍໍ ທສ຺ເສຕິ ‘ຊານນ’ມິຈ຺ຈາທິ, ນິມິຕ຺ຕ ມິຏ຺ຐານິຏ຺ຐໂພຘກາຣຓໍ ມຸຫຸຕ຺ໂຕ ກຕ຺ຕິກາທິ, ອຸປ຺ປາໂຕ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐສູຈກໍ ປຖວິສມຸທ຺ທາທີນໍ ສຠາວປຣິຈ຺ຈາເຄນາຎ຺ຎຕຕ຺ຕຄມນໍ. ຊານນສາມຎ຺ເຎຕິ ນິມິຕ຺ຕາທີນໍ ຊານນ ສາມຎ຺ເຎ. ‘ຍຖາວຸຕ຺ຕຊານນສ຺ສ ອຊ຺ເຌນ ວິສຍຕ຺ເຕ ເຫຕຸມາຫ- ‘ຕໍ ຊານາຕີຕິ ຕສທ຺ເທນ ອຘີຍມານປຣາມສໂຕ’ຕິ. ຕຕິຍໍ ທສ຺ເສຕິ ‘ຍໂຕ ເຈ’ຈ຺ຈາທິນາ. ຍໂຕ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ເນນ ວິຘິນາ ອຊ຺ເຌນ ຎາຕຸ ອຠິຘານມ຺ປສິທ຺ຘນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ໂປຕ຺ຖເກສຸ ປນ ອຊ຺ເຌຕຸຎາຕູສຸຕິ ປາໂຐ ທິສ຺ສຕິ, ເອຕ຺ຖາຍມຘິປ຺ປາໂຍ ‘‘ກຕ຺ຖຈິ ປສິທ຺ຘິວິສໂຍ ໂຫຕິ ຕສທ຺ໂທ, ຕຖາ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ ສຸໂພຘາລງ຺ກາຣຏີກາຍໍ ປກ຺ກນ຺ຕວິສໂຍ ຕຖາ ປສິທ຺ຘວິສໂຍ ອນຸຠູຕວິສໂຍ ຈ ຕໍສທ຺ໂທ ຍໍ ສທ຺ທໍ ນາ ເປກ຺ຂເຕ’ຕິ, ຕສ຺ມາ ປສິທ຺ຘິວິສເຍນ ຕສທ຺ເທນ ປຸຖເຄວ ປສິທ຺ຘິຍາ ອຸປສງ຺ຄຫຕ຺ຖໍ ທ຺ວິຕຄ຺ຄຫຓໍ ກຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ອຕ຺ຖຕ຺ຕເຍ ວຕ຺ຕມານສ຺ສ ຕຸ ຕສທ຺ທສ຺ສ ສວິສໂຍ ວິເສໂສ ຕໂຕວາຕ຺ຖິເກຫິ ເວທິຕພ຺ໂພ.
໑໕. ຕສ຺ສ
ວິສຍສທ຺ໂທ ຄາມສມຸທາເຍປິ ວຕ຺ຕເຕ, ຄາມສມຸທາໂຍ ຈ ນາມ ເທໂສເຍວ, ເຕນາຫ ວິສໂຍປິ ຄາມສມຸທາຍຕ຺ຕາ ເທໂສເຍວາ’ຕິ, ອິມິນາ ວິສຍເທສສທ຺ທານໍ ສມານາຘິກຣຓຕ຺ຕມາຫ. ວສາຕິ ເທສວາສິໂນ ວສາຕໂຍ, ອນຸວາໂກ ຄນ຺ຖວິເສໂສ.
໑໖. ນິວາ
ຕນ຺ນາເມຈ຺ຈາທິນາ ນ ເກວລໍ ນິວາເສເຍວ, ອຖໂຂ ວກ຺ຂມາເນສຸ ປີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ປຈ຺ຈຍນ຺ຕໍ ເສພ຺ພາທິ. ເທສນາມມ຺ຠວຕິ ຈຕູສຸ ອຕ຺ເຖສູຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ເຕນາຫ-‘ນິວາສາໂທ ວິຘີ’ຕິ. ນິວາສາໂທຕິ ນິວາສ ອທູຣຠວນິພ຺ພຕ຺ຕອຕ຺ຖິອຕ຺ເຖສຸ. ສໍຫິຕນາມໍ ນາມ ໂລກິຍສທ຺ທໂວ ຫາຣາປ຺ປສງ຺ຄມຎ຺ຎສທ຺ທໂວຫາເຣນຸປາຕ຺ຕນາມໍ.
໑໗. ອທູ
ນຄຣມ຺ປິ ເທໂສເຍວາຕິ ອາຫ- ‘ອທູຣຠວ’ນ຺ຕິ.
໑໘. ເຕນ
ຍຖາໂຍຄຕ຺ໂຖຕິ ວຸຕ຺ຕິຍໍ ວຸຕ຺ຕຍຖາໂຍຄສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ.
໑໙. ຕມິ
ປຈ຺ຈຍນ຺ຕນາເມຕິ ປຈ຺ຈຍນ຺ຕນາມໍ ຍສ຺ສ ສຕ຺ຕມ຺ຍຕ຺ຖຠູຕສ຺ສ ເທສສ຺ສ ຫສ຺ມິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ, ນາຎ຺ຎສ຺ເສຕິ ຠູມາທິວິສິຏ຺ຐຕ຺ຖຍຸຕ຺ຕໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ ປຈ຺ຈຍນ຺ຕນາມໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ພທຣາ ພພ຺ພຊາ ອສ຺ມິໍ ເທເສ ສນ຺ຕີຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ.
໒໑. ອຊ຺ຊາ
ຫີຍ຺ຍຕ຺ຕໂນຕິ ‘‘ສຣມ຺ຫາ ທ຺ເວ’’ຕິ (໑໓໔) ທ຺ວິຕ຺ຕໍ.
໒໓. ອມາ
ອມາສຫ ຠໂວ ອມຈ຺ໂຈ.
໒໔. ມຊ຺ຌາ
ມຊ຺ເຌ ຠໂວ ມຊ຺ຌິໂມ, ອນ຺ເຕ ຠໂວ ອນ຺ຕິໂມ ອິຈ຺ຈາທິ.
໒໕. ກຓ
ມຄເຘສຸ ອຣຎ຺ເຎ ຄງ຺ຄາຍໍ ປພ຺ພເຕ ວເນ ກຸເລ ພາຣາຓສິຍໍ ຈມ຺ປາຍໍ ມິຖິລາຍໍ ສມ຺ຠໂວຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ. ‘‘ທິສ຺ສນ຺ຕຎ຺ເຎປິ ປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ (໔-໑໒໐) ເອຍ຺ຍໂກຕິ ເສໂສ. ປຈ຺ຈຍນ຺ຕຣທສ຺ສເນ ສຕິ ອິມິນາວ ສຸຕ຺ເຕນ ອິໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຣາປິ ປຈ຺ຈຍນ຺ຕຣານິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເສໂສ, ຄາເມ ຠໂວ ອຸທເຣ ຠໂວ ປຎ຺ຈາເລສຸ ຠໂວ ໂພຘິປກ຺ເຂ ຠໂວຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ.
໒໖. ຓິໂກ
ສຣເທ ຠໂວ, ຠວາ ວາຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ.
໒໗. ຕມສ຺ສ
ສິປ຺ປສທ຺ທຕ຺ຖມາຫ-‘ໂລສລ຺ລ’ນ຺ຕິ. ຕເມວ ພ຺ຍຎ຺ຊຍຕິ ‘ກິຣິເຍ’ຈ຺ຈາທິນາ, ກຣຓໍ ກິຣິຍາ ວາທນາທິກສ຺ສ ອຠ຺ຍາໂສ, ໂສ ປຸພ຺ໂພ ຍສ຺ສາຕິ ສມາໂສ, ວີຓາທິສທ຺ເທຫິ ກິມຸຈ຺ຈເຕຈ຺ຈາຫ- ‘ວີຓາທິ’ຈ຺ຈາທິ, ທພ຺ພໍ ຕໍຕໍສມຸທາຍຣູປໍ. ສິປ຺ປຎ຺ຈາຕິ ວຕ຺ວາ ຕທຕ຺ຖໍ ວິຠາເວຕິ ‘ກິຣິຍາ ວິເສໂສ’ຕິ. ວາທນາທິກິຣິຍາຍ ວິສິຏ຺ໂຐ ຊານນກິຣິຍາວິເສໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ, ອິມິນາ ວີຓາທິສທ຺ທາ ທພ຺ພຕ຺ຖວຸຕ຺ຕິໂນ ວາທນາທິກິຣິຍໍ ກິຣິຍາ ວິເສສຎ຺ຈ ສິປ຺ປມຸປຈາເຣນ ວທນ຺ຕີຕິ ທີເປຕິ. ອິຕິສທ຺ໂທ ເຫຕຸມ຺ຫິ. ສາເຍເວຕິ ອຠ຺ຍາສິຕພ຺ພາ ຊານນກິຣິຍາວິເສສສ຺ສ ປຸພ຺ພຠູຕາ ວາທນກິຣິຍາ, ວິເສເສຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕາ ວີຓາທິສທ຺ເທນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.
ຍຸຕ຺ຕຕາ ເຈຕ຺ຖ… ວີຓາທິວາທນວເສນ ສິປ຺ປສ຺ສ ຄເຫຕພ຺ພຠາວໂຕ, ກຖໍ ວີຓາທິສທ຺ເທຫິ ທພ຺ພວຸຕ຺ຕີຕິ ວາທນາ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອາຫ- ‘ວີຓາທິ ວິສຍຕ຺ຕາ’ຕິ, ວາທນວຸຕ຺ຕິວີຓາທິສທ຺ທານໍ ສິປ຺ປວຸຕ຺ຕິຕ຺ຕໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ໂສ ປມາວເສນ ວຕ຺ຕຸມາຫ- ‘ຍເຖ’ຈ຺ຈາທິ. ວີຓາທິວາທນນ຺ຕິ ຍເຖຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ວຸຕ຺ຕເມວ ຜຸຏຍນ຺ໂຕ ວຸຕ຺ຕິຄນ຺ຖສ຺ສ ມຸຂໍ ວິວຣີຍຕິ ‘ກິຣິເຍ’ຈ຺ຈາທິນາ. ກິຣິຍາຕ຺ຍາສປຸພ຺ພກໍ ຎາຓກ຺ຂມໍ ໂກສລ຺ລໍ ວາທນກິຣິຍາ ວິສຍຕ຺ຕາ ວີຓາວາທນມິຈ຺ຈເນນ ກິຣິຍາສທ຺ເທນ ວຸຈ຺ຈຕີຕ຺ຍຕ຺ໂຖ. ມຸທງ຺ຄໍ ມຸທງ຺ຄວາທນໍ ສິປ຺ປມສ຺ສ, ວໍໂສ ສິປ຺ປມສ຺ສາຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ. ສີລມທ຺ທພ຺ພໍ ກຖໍ ປໍສຸກູລາທິ(ໂນ) ສີລຕ຺ຖສມານາຘິກຣຓຕ຺ເຕນາຠິຘານນ຺ຕ຺ຍາຫ- ‘ປໍສຸກູລາທິຘາຣຓ’ມິຈ຺ຈາທິ. ຕຎ຺ຈ ສີລນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.
ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍາຕິ ປຈ຺ຈຍປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍ. ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຕາຍາຕິ ຈຕູສຸ ປຈ຺ຈເຍສຸ ທ຺ວາທສວິຘສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ. ອນຸວິຘີຍມານໍ ກຣີຍມານໍ. ຜລນິຣເປກ຺ຂນ຺ຕິ ອິມິນາ ອິຘ ໂລເກ ຈີວຣາທິເຫຕຸ ປຓິຘາຍ ປໍສຸກູລ ຘາຣຓາທິໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ສີລໍ ຕປ຺ປຣຠາເວນ ເສວນາ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ‘‘ປໍສຸກູລາທິຘາຣຓໍ ປໍສຸກູລາທິວິສຍນ຺ຕິ ປໍສຸກູລາທິສທ຺ເທໂນປຈາເຣນາຠິຘີຍເຕ, ສີລໍ ປໍສຸກູລຘາຣຓວິສຍນ຺ຕິ ປໍສຸກູລາທິ ສທ຺ເທໂນປຈາເຣໂນຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. ຕິຈີວຣໍ ສີລມສ຺ສາຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ ເຕສໍ ຄຸໂຬ ປຓ຺ຍມສ຺ສາຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ ໂຕມຣໍ, ມຸຄ຺ຄໂຣ ປຫຣຓມສ຺ສາຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ, ອຸປຘີຍຕ຺ຍຸປຣິອາຘີຍຕີຕິ ຣຖງ຺ຄໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກາມກ຺ຂນ຺ຘກິເລສາຠິສງ຺ຂາຣາ ວາ ອຸປຘິ ອຸປທຘາຕິ ສຸຂໍ ທຸກ຺ຂໍວາຕິ ກຕ຺ວາ.
໒໘. ຕໍຫນ຺ຕິ
ພຫຸມ຺ຫິ ຠູຕານຄເຕສຸປິ ປຈ຺ຈຍຠາເວ ກາຣຓມາຫ-‘ສງ຺ຂ຺ຍາກາລານມວິວຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ’ຕິ, ສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕາຍ ເອກສງ຺ຂ຺ຍາຍ ວຸຕ຺ຕມານກາ ລສ຺ເສວ ຈ ວຕ຺ຕຸມນິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ.
ຕທຸປາທານນ຺ຕູຕິ ເຕສເມກວຈນາທີນມຸປາທານນ຺ຕຸ. ຕໍ ນານນ຺ຕຣີຍ ກຕ຺ຕາຕິ ອຸປລກ຺ຂຓວເສນ ເຕສໍ ວຈນກາລນ຺ຕຣານມວິນາຠາວິຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຫນ຺ຕິຈ຺ຈາທິຕ຺ຍາທ຺ຍນ຺ຕສ຺ສ ກິຣິຍາປ຺ປຘານຕ຺ເຕ ກຖໍ ຓາທີນໍ ຕທຕ຺ເຖ ຊາຍມານານໍ ສາຘນປ຺ປຘານຕ຺ຕ ມິຈ຺ຈຕ຺ຣ ເຫຕຸມາຫ ‘ສຠາວໂຕ’ຕິ. ມີເນ ຫນ຺ຕີຕິ ເມນິໂກ. ອຊິວ຺ຫາ ອນິມິສາ ຈ ມຈ຺ຉາ, ທິຏ຺ໂຐວ ສນ຺ທິຏ຺ຐນ຺ຕິ ອິມິນາ ສໍສທ຺ທສ຺ສ ວິສຸໍ ອຕ຺ຖຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ໂມຕິ ນວວິໂຘ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ໂມ, ຜລຘມ຺ໂມປິ ເຫຏ຺ຐິໂມ ສກທາຄາມິວິປສ຺ສນາທີນໍ ປຈ຺ຈຍຠາເວນ ອຸປຣິມຄ຺ຄາຘິຄມສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍຠາວໂຕ ປຣິຍາຍໂຕ ທິສ຺ສມາໂນວ ວຏ຺ຏຠຍໍ ນິວຕ຺ເຕຕິ, ຠາວນາຠິສມຍວເສນ ມຄ຺ຄຘມ຺ໂມ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຠິສມຍວເສນ ນິພ຺ພານຘມ຺ໂມ.
ວຏ຺ຏຠຍນ຺ຕິ ກມ຺ມກິເລສວິປາກສງ຺ຂາຕໍ ຕິວິຘວຏ຺ຏຠຍໍ. ວິຘານ ວຈນນ຺ຕິ ອປ຺ປຕ຺ເຕ-ຕ຺ເຖ ນິໂຍຄສງ຺ຂາຕວິຘິໂນ ປກາສຕໍ ເອຫິປສ຺ສ ວຈນໍ. ປຣິສຸທ຺ຘຕ຺ຕາຕິ ກິເລສມລວິຣເຫນ ສພ຺ພຖາ ວິສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ. ອມນຸຎ຺ຎມ຺ປິ ກທາຈິ ສປ຺ປໂຍຊນໍ ຍຖາສຠາວປ຺ປກາສເນນ ທສ຺ເສຕພ຺ພໍ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ຕທຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນາຫ ‘ວິຊ຺ຊມານມ຺ປິ ເຈ’ຈ຺ຈາທິ. ນນຸ ຈ ເອຫິປສ຺ສາຕິ ຕ຺ຍາທ຺ຍນ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ເນເຕຕິ ປຈ຺ຈໂຍ ປປ຺ໂປຕິ, ຕຖາຫິ ປາຏິປທິກໂຕ ປຈ຺ຈຍວິຘານມ຺ປຏິປາທິຕໍ, ນ ຕ຺ຍາທ຺ຍນ຺ຕໂຕ ນາປິ ວາກ຺ຍໂຕ, ຕສ຺ມາ ກຖເມຫິປສ຺ສິໂກຕິ ໂຫຕີຕິ ອາຫ-‘ເອຫິປສ຺ສສທ຺ໂທຈາຍ’ມິຈ຺ຈາທິ. ປທສມຸທາຍສ຺ສານຸກຣໂຓຕິ ປທສມູຫສ຺ສ ອນຸກຣຓຠູໂຕ ເອໂກ ເອຫິປສ຺ສສທ຺ໂທ. ອຖວາ ເອຫິ ອາຄຈ຺ຉ ອິມໍ ຘມ຺ມໍ ປສ຺ສາຕິ ໂຍ ອປ຺ປຕ຺ເຕ-ຕ຺ເຖ ນິໂຍຄສງ຺ຂາໂຕ ວິຘິ, ຕພ຺ພາຈໂກ ຍນ຺ນິປາໂຕ ເອຫິປສ຺ສາຕິ, ເອຫິປສ຺ສວິຘິໍ ອຣຫຕີຕິ ເອຫິປສ຺ສິໂກ, ອຖວາ ເອຫິຈ຺ເຈວ ນິປາໂຕ, ທສ຺ສນໍ ຎາປນໍ ປສ຺ໂສ, ເອຫີຕິ ປສ຺ໂສ ຎາປນໍ ເອຫິປສ຺ໂສ, ເອຫິປສ຺ສໍ ອຣຫຕີຕິ ເອຫິປສ຺ສິໂກ.
໒໙. ເຕນ
ເອກີຠາໂວຕິ ມຸຄ຺ເຄຫິ ສໍສຏ຺ຐານໍ ມາສານມິວ ມິສ຺ສີຠາໂວ. ເອໂສຕິ ສໍສຄ຺ໂຄ, ອຸກ຺ກໍເສນາຕິ ອຸກ຺ກໍສາຘາເນນ [ອຸຕ຺ກໍສສາຘເນນ (ໂປຕ຺ຖເກ)] ຈ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສໍສຄ຺ຄອຸກ຺ກໍສານໍ ສຫຠາວສ຺ສ ອເນກນ຺ຕິ ກຕ຺ເຕ ກາຣຓມາຫ- ‘ອສຸຈິທພ຺ເພ’ຈ຺ຈາທິນາ. ພ຺ຍຕິເຣກມາຫ- ‘ນຸກ຺ກໍໂສ’ຕິ ຍຕ຺ຖ ສໍສຄ຺ຄຣຫິຕໍ ເກວລມຠິສງ຺ຂຕ຺ຕມຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ປຈ຺ຈຍມຸທາຫຣເຓນ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ວິຊ຺ຊາຍ ສຫ ສໍສຄ຺ຄສ຺ສາວິຊ຺ຊມານຕ຺ເຕ ກາຣຓໍ ວທຕິ ‘ຣູປີ ຘມ຺ມຕ຺ຕາ’ຕິອາທິ. ຣູປໍ ຠູໂຕປາທາຍເຠທມສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ຣູປີ, ຆຕາທິ ສໍສຏ຺ຐໍ ຠຕ຺ຕາທິ. ຕສ຺ສ ຘມ຺ໂມ ສຠາໂວ ສໍສຄ຺ໂຄ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ຕຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ, ຕສ຺ສາຕິ ສໍສຄ຺ຄສ຺ສ, ວິຊ຺ຊາຕ຺ວຣູປີ… ຍຖາວຸຕ຺ຕ ຣູປສຠາວາຠາວາ, ເຕນາຫ- ‘ວິຊ຺ຊາຍ ຈ ອຣູປິຕ຺ຕາ’ຕິ ຈຣອິຈ຺ຈນ຺ຘາຕຸເຍວ ຈຣຕິ.
ວາຈສິກໍ ມານສິກນ຺ຕິ ‘‘ມນາທີນໍ ສກ, ຍໍກິຎ຺ຈີຕິ ສຕາທິກໍ ຍໍກິຎ຺ຈິ. ພາຫຸລເກເນເວຕ຺ຖາວຘາຣຓໍ ລພ຺ຠຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ- ‘ຕໂຕ ວາ’ຕິ, ເທວທຕ຺ເຕນ ກີໂຕຕິ ໂສ ອຕ຺ໂຖ ຕທຕ຺ໂຖ, ຕສ຺ສ ອປ຺ປຕີຕິ ອຠິຘານສຕ຺ຕິເວກລ຺ເລນ ວຸຕ຺ຕິຍມນວຄໂມ, ເທວທຕ຺ຕິໂກຕິ ຫິ ວຸຕ຺ເຕ ເທວທຕ຺ເຕນ ກີໂຕຕ຺ຍຍມຕ຺ໂຖ ນປ຺ປຕີຍເຕ… ຕາທິສ ສທ຺ທສຕ຺ຕິເວກລ຺ເລນ ຕທຕ຺ຖສ຺ສານມິຘີຍມານຕ຺ຕາ, ອວຄໂມ ຈ ນາມ ສຕິ ສາມຕ຺ຖິເຍ ສິຍາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ສງ຺ເຂປໂຕ ທສ຺ເສຕຸມາຫ- ‘ຕທຕ຺ຖາປ຺ປຕີຕິຍາ’ຕິອາທິ.
ອຠິຘານລກ຺ຂຓຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຠິຘານໍ ສຕິ ສາມຕ຺ຖິເຍ ວາກ຺ເຍ ວຈນີຍສ຺ສາຕ຺ຖສ຺ສ ວຸຕ຺ຕິຍາ ກຖນໍ ລກ຺ຂຓໍ ສຠາໂວ ເຍສນ຺ເຕ ອຠິຘານລກ຺ຂຓາ, ເຕສໍ ຠາໂວ ຕຕ຺ຕໍ, ຕພ຺ພາທິສມາປ຺ເຍວເມວ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ມຣິເຈນ ອຠິສງ຺ຂຕໍ ສໍສຏ຺ຐໍ ວາຕິ, ສລາກາຍ ຊິຕນ຺ຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ.
໓໐. ຕສ຺ສ
ໂຍ ‘‘ທິສ຺ສນ຺ຕຎ຺ເຎປິ ປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ (໔-໑໒໐)
໓໔. ໂຓ
ປວຸຕ຺ເຕປີຕິ ກຈ຺ຈາຍເນນ ປວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ເຖ ‘‘ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ’’ຕິສ຺ມິໍໂຓ ໂຫເຕວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.
໓໕. ຄວາ
ທຸໂນ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ.
໓໘. ມາຕາ
ມາຕາປິຕຸນ຺ນໍ ມາຕາປິຕໂຣຕິ ມາຕຸຍາ ມາຕາປິຕໂຣ ປິຕຸສ຺ສ ມາຕາປິຕໂຣ, ນ ເອກເມກໂຕ ທ຺ວີສູຕິ ເອກໂຕ ເອກໂຕ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ທ຺ວີສຸທ຺ວີສຸ ອຕ຺ເຖສຸ ນ ຠວຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.
໓໙. ຫິເຕ
ມາຕຸ ຫິໂຕ, ປິຕຸ ຫິໂຕຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ.
໔໐. ນິນ຺ທ
ເສນ ຣູເປນ ຎາເຕປິ ວິເສສຣູເປນ ອຎ຺ຎາໂຕ ອຎ຺ຎາຕວິເສໂສ. ກຏ຺ຐາທິມຍາ ຍາ ປຏິມາ ຕມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ທກໍ. ສມ຺ພນ຺ໂຘ ສສ຺ສາມີລກ຺ຂໂຓ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ສມ຺ພນ຺ຘິ ກສ຺ສາຕິ ກິໍ ສທ຺ທນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ, ໂສວ ວິເສໂສ, ສມ຺ພນ຺ຘິວິເສໂສ ວິສໂຍ ອສ຺ສ ອຎ຺ຎາຓສ຺ສາຕິ ສມາໂສ. ປໂຍຄາສມ຺ຠວາຕິ ອຍມສ຺ໂສຕິ ວຸຕ຺ຕ ອສ຺ສປ຺ປກຕິຍາປິ ປໂຍຄາ ສມ຺ຠວາ. ຕຖາຫິ ຍທິ ຍສ຺ສາຈ຺ຈນ຺ຕມຊານນໍ ສິຍາ ຕຖາ ສຕິ ສພ຺ພຖາ ວຕ຺ຖຸຊານນາຠາເວ ປກຕິເຍວ ນ ສິຍາ, ນ ຫິ ສພ຺ພຖາ ອວິຎ຺ຎາຕຕ຺ໂຖ ສທ຺ໂທ ປໂຍຄມຫຣຕິ, ຕສ຺ມາ ສຣູເປນ ຎາຕສ຺ສ ຍສ຺ສ ວິເສໂສ ອວິຎ຺ຎາໂຕ, ໂສເຍວິຘ ອຎ຺ຎາໂຕ-ຕິມໂຕຕິ ວິຎ຺ຎາຍເຕ, ອຎ຺ຎາໂຕ-ສ຺ໂສກສ຺ສ [ອຎ຺ຎາໂຕ ເສສຎ຺ຎສ຺ສ (ໂປຕ຺ຖເກ)] ວາ ກຸໂຕຕິວາ ກິໍ ສຠາໂວ ເວຕິ ຫິ ອສ຺ສໂກຕິ. ກປ຺ປຈ຺ຈຍນ຺ໂຕ ຫຕ຺ຖິກອິຈ຺ຈຍນ຺ນາມເຘຍ຺ຍໍ ນາມໍ ຍສ຺ສ ຫຕ຺ຖິວິຍາຕິ ທສ຺ສິຕປຏິຠາຄສ຺ສ ໂສ ກປ຺ປຈ຺ຈຍນ຺ຕນາມເຘຍ຺ໂຍ. ອຠິນິເວເສນ ວາ ສິຊ຺ຌນ຺ຕິ ຍຖາ ອຊ຺ຊຸນາທິເວສຘາຣິນິ ອຊ຺ຊຸນາທິສທ຺ເທນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.
ປຏິມາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ປູຊນຕ຺ຖາ ເອວ ປຏິມາ ຄຫິຕາ, ໂມຣສມານ ນາມຕ຺ຕາ ໂມໂຣວິຍາຕິ ໂຍຊນາ, ຈຎ຺ຈາ ຕິຓປຸຣິໂສ, ອິຘ ປນ ຕໍ ສທິໂສ ປຸຣິໂສ ມນຸສ຺ໂສ ຈຎ຺ຈາ. ອກສ຺ມາ ເອວ ອາກສ຺ມິກໍ ‘‘ສກຕ຺ເຖ’’ຕິ (໔-໑໒໒) ຓິໂກ. ຍໍກິຎ຺ຈິ ອພຸທ຺ຘິປຸພ຺ພກໍ, ຕມາກສ຺ມິກໍ, ຕສ຺ມິໍ ອາກສ຺ມິເກຠິເຘຍ຺ໂຍ ສຕິ ອິວສທ຺ທຕ຺ເຖ ວຕ຺ຕມານໂຕ ອີໂຍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາໂກ ຈ ຕາລຎ຺ຈ ຜລໍ ກາກຕາລານິ, ເຕສມິວ ມິລນໍ. ອຊາຂຄ຺ຄານມິວ ມິລນໍ ຍທາກສ຺ມິກໍ, ກິຎ຺ຈິ ຕມ ຊາຂຄ຺ຄີຍໍ, ໂຓ ອິວຕ຺ເຖ. ສກ຺ກຣນ຺ຕິ ‘‘ສໍໂຍເຄ ກ຺ວຈີ’’ຕິ (໔-໑໒໕) ວຸທ຺ຘ຺ຍຠາໂວ. ມຸນີວ, ພາໂລວ, ກຸລິສມິວ, ເອກສາລາອິວາຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ, ໂລຫິໂຕວ ໂລຫິຕິໂກ ຜຏິກມຓິ.
໔໑. ຕມສ຺ສ
ໂທຓາທີຕ຺ຍາທິສທ຺ເທນ ຂາຣສຕາທໂຍປິ ປຣິມາຓວິເສສາ ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ. ສງ຺ຂ຺ຍາ ອສີຕິປຎ຺ຈາທໂຍ, ອຎ຺ຎໍ ວາ ຍໍກິຎ຺ຈີຕິ ອຸປຑ຺ຒກາຍາທິ, ໂສຬສ ໂທຓາ ເອກາ ຂາຣີ. ນນຸ ປຎ຺ຈກໍ ຄນ຺ຖຊາຕນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ວາ ສງ຺ຆາທິກນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ຕໍ ກຖໍ ປາຓິນິເຍຫິ ວິຍ ‘‘ສງ຺ຂ຺ຍາຍ ສຎ຺ຎາສງ຺ຆສຸຕ຺ຕາຊ຺ຌຍເນສູ’’ຕິ (໕-໑-໕໘) ສຸຕ຺ຕິຕຕ຺ຕາຠາວາຕິ ມນສິ ນິຘາຍ ‘ສງ຺ຂ຺ຍາວາຈີຫິ’ຈ຺ຈາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອາທສຫິ ສງ຺ຂ຺ເຍເຍ ວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ ປຎ຺ຈສທ຺ທສ຺ສ ສງ຺ຂ຺ເຍເຍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອາຫ- ‘ປຎ຺ຈາວຍວາ’ຕິ. ປຣິມາຓສທ຺ທສນ຺ນິຘາເນ ສງ຺ຂ຺ຍາເນປິ ປຎ຺ຈສທ຺ໂທຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ອາຫ- ‘ປຎ຺ຈສງ຺ຂ຺ຍານຎ຺ເຈ’ຕິ. ປຎ຺ຈາ ວຸຕ຺ຕໂຍຕິ ປຎ຺ຈວາຣາ, ຣູປານີຕິ ຈ ປຣິຍາຍນ຺ຕເຣນ ອາວຸຕ຺ຕິສທ຺ທສ຺ເສ ວາຕ຺ຖໍ ພ຺ຍຕ຺ຕໍ ກໂຣຕິ.
໔໔. ກິມ຺ຫາ
ນນຸ ສຸຕ຺ເຕ ສງ຺ຂ຺ຍາຍນ຺ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ ກຕ຺ຍາທໂຍ ຈ ປໂຍຄາ ສງ຺ຂ຺ຍາ ປຣິມາເຓເຍວ ທິສ຺ສນ຺ຕິ ກຖໍ ນາເມຕ຺ຖາຍໍ ວິຘີຕິ ອາຫ- ‘ພຫຸເລ’ຈ຺ຈາທິ. ສງ຺ຂ຺ຍາປຣິມາເຓເຍວາຍໍ ວິຘີຕິ ກິໍ ສທ຺ເທ ສງ຺ຂ຺ຍາປຣິມາຓ ວິສເຍເຍວ ວຕ຺ຕມາເນ ອຍໍ ຣຕ຺ຍາທິໂກ ວິຘີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ນນຸ ເຈຕ຺ຖ ກິໍ ສທ຺ໂທ ປຎ຺ເຫ ວຕ຺ຕມາໂນ ກຖໍ ສງ຺ຂ຺ຍາປຣິມາເຓ ວຕ຺ຕເຕຕິ ວຸຈ຺ຈເຕ, ຍຊ຺ຊປິ ສງ຺ຂ຺ຍາປຣິມາເຓ ນ ວຕ຺ຕເຕ, ຕຖາປິ ສງ຺ຂ຺ຍາປຣິມາຓສ຺ສ ປຸຈ຺ຉິຍມານຕ຺ຕາ ສງ຺ຂ຺ຍາປຣິມາຓວິສເຍ ວຕ຺ຕເຕ ວາຕິ. ພຫຸລາຘິກາຣ ປໂຍຄສາມຕ຺ຖິຍເຫຕຸນິທສ຺ສເນ ຜລມາຫ- ‘ຍຕ຺ຣຕ຺ວິ’ຈ຺ຈາທິ, ປຣິຈ຺ເຉທກຕ຺ເຕນ ປຣິມາຓກຕ຺ເຕນ. ອຍເມຕ຺ຖາຘິປ຺ປາໂຍ ‘‘ຍທາກິມິທໍ ສງ຺ຂ຺ຍາ ປຣິມາຓເມສໍ ທສນ຺ນໍ ນ ກິຎ຺ຈິ ອປ຺ປກເມເວຕນ຺ຕິ ສງ຺ຂ຺ຍາປຣິມາຓເມວ ກິໍ ສທ຺ເທນ ນິນ຺ທີຍເຕ, ຕທາປິ ສງ຺ຂ຺ຍາ ປຣິມາຓສ຺ສ ນິນ຺ທີຍມານຕ຺ຕາ ສງ຺ຂ຺ຍາປຣິມາຓວິສຍຕ຺ຕເມເວຕິ ເຂເປ ວຕ຺ຕມານາປິ ກິໍ ສທ຺ທາ ຣຕິຈ຺ຈາທິ ສິຍາ, ພຫຸລາຘິກາຣາທິໂຕວ ປເນຕ຺ຖ ນ ສິຍາ’’ຕິ. ຣກາຣານຸພນ຺ຘາ ອິສທ຺ທໂລປຕ຺ຖາຕິ ໂຍຊນາ.
໔໕. ສຎ຺ຊາຕໍ
ພຸຠຸກ຺ຂາປິປາສປ຺ປກຕີຫິ ຂສນ຺ຕາຫິ ອກມ຺ມວຈນິຈ຺ຉາຍໍ ‘‘ຄມນຕ຺ຖາ ກມ຺ມກາຘາເຣ ຈາ’’ຕິ (໕-໕໙) ກຕ຺ຕຣິ ກ຺ເຕ ຎິມ຺ຫິ ຈ ພຸຠຸກ຺ຂິໂຕ ປິປາສິໂຕຕິ ສິທ຺ເຘປິ ວຕ຺ຕມາເນ ປໂຍຄຕ຺ຖໍ ພຸຠຸກ຺ຂາປິປາສາຕິ ປາໂຐ.
໔໖. ມາເນ
ສພ຺ພມ຺ປຣິຈ຺ເຉທຣູປນ຺ຕິ ອຸມ຺ມານປຣິມາຓາທິກໍ ສພ຺ພໍ ປຣິຈ຺ເຉທຣູປໍ. ຕຕ຺ຣ ຈ ອຸຈ຺ຈຕ຺ເຕນ ມານມຸມ຺ມານໍ, ສພ຺ພໂຕ ມານໍ ປຣິມາຓໍ.
໔໗. ຕຄ຺ໂຆ
‘‘ປມາຓປຣິມາເຓຫິ ສງ຺ຂ຺ຍາຍຈາປິ ສໍສເຍ ມຕ຺ໂຕວຕ຺ຕພ຺ໂພ’’ຕິ (໕-໒-໓໗) ປາຓິນິຍວຕ຺ຕພ຺ພກາຣວຈນໍ, ຕຕ຺ຖ ປມາຓ ມາຍາໂມ. ສງ຺ຂ຺ຍາຍາຕິ ປຎ຺ຈມີ. ເອເຕຫິ ສໍສເຍ ມຕ຺ໂຕ ວຕ຺ຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິທຕ຺ຖິມຕ຺ຕໍ ຣຕນມຕ຺ຕໍ ວາຕິອາທີນິ ກເມນ ຕຕ຺ໂຖທາຫຣຓານິ.
ນ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕວຕ຺ຕພ຺ພວຈນໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ປຏິກ຺ຂິຕ຺ເຕ ຕສ຺ມິໍ ວິທຕ຺ຖິມຕ຺ຕໍ ຣຕນມຕ຺ຕໍ ວາຕິອາທິ(ນາ) ຍໍກິຎ຺ຈິ ທຓ຺ຑປຸພ຺ພຓ຺ຓາທິກໍ [ປຓ຺ຓາທິກໍ (ໂປຕ຺ຖເກ)] ສໍສຍິຕໍ, ເຕນ ມານສງ຺ຂາຕສ຺ສ ປຣິຈ຺ເຉທສ຺ສາຠາວາ ກຖເມເຕ ປໂຍຄາ ສິຍຸນ຺ຕິ ອາສງ຺ກິຍ ຕຕ຺ຖ ກາຣຓມາຫ- ‘ຕຖາຠ຺ຍູຫນໂຕ ສິທ຺ຘຕ຺ຕາ’ຕິ. ຕຖາຠ຺ຍູຫນໂຕຕິ ວິທຕ຺ຖິມານມ຺ປມາຓມສ຺ສ ຣຕນມ຺ມານ ມສ຺ສາຕ຺ຍາທິນາ ເຕນປ຺ປກາເຣນ ອຠ຺ຍູຫນໂຕ ອຠ຺ຍຸປຄມໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສໍສໂຍ ຈ ນາມ ອຸຠຍປກ຺ຂປຣາມສເນ ສຕິ ສິຍາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕມພ຺ຠູຫນໍ ສາເຘຕຸມາຫ-ນານ຺ຕເຣເນ’ຈ຺ຈາທິ. ປກ຺ຂທ຺ວເຍຫີຕິ ວິທຕ຺ຖິ ມານມສ຺ສ ຣຕນມ຺ມານມສ຺ສາຕິ ເອວມາທິເກຫິ ປກ຺ຂທ຺ວເຍຫິ. ອຠ຺ຍູຫນໍ ສໍສຍສ຺ສາຕິ ຄມ຺ຍເຕ. ຊຓ຺ຓຸ ມານມສ຺ສ ຊຓ຺ຓຸຕຄ຺ຆໍ.
໔໘. ໂຓຈ
ປຸຣິໂສ ປມາຓມສ຺ສາຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ.
໔໙. ອຍູ
ອຸປາຘ຺ຍນ຺ຕໂຣປາທານາຕິ ‘ອໍເສ’ຕິ ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕໂຣປາທານາ ນິວຕ຺ຕຕີຕິ ໂຍຊນາ.
໕໐. ສງ຺ຂ຺ຍາ
ສຈ຺ຈຸຕີສາສທສນ຺ຕາຍ ສງ຺ຂ຺ຍາຍ ປຐມນ຺ຕາຍ ອສ຺ມິໍ ສຕສຫສ຺ເສ ອຘິກາ ສງ຺ຂ຺ຍາຕິ ອຕ຺ເຖ ໂຑ ຠວຕີຕິ ສຸຕ຺ຕຕ຺ໂຖ. ສຈ຺ຈຸຕີສາ ສທສນ຺ຕາຕິ ປຐມາວຈນໍ ປຐມນ຺ຕໂຕ ວິຘິຎາປນຕ຺ຖໍ. ນນຸ ຈ ສຸຕ຺ເຕ ‘ສຕສຫສ຺ສ ສຕສຫສ຺ເສ ໂຑ’ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຖາ ສຕິ ວຸຕ຺ຕິຍໍ ກຖໍ ‘ສຕໍ ສຫສ຺ສໍ ສຕສຫສ຺ສໍ ວາ’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕ຺ຍາສງ຺ກິຍາຫ-ອຸຠຍຖາວຄມາ’ຕິອາທິ. ອຸຠຍຖາວຄມາຕິ ສຕໍ ສຫສ຺ສນ຺ຕິ ຈ ສຕສຫສ຺ສນ຺ຕິ ຈ ອຸຠຍປ຺ປກາເຣນາວຄມາ, ອຸຠຍຖາວຄໂມ ປໂຍຄ ທສ຺ສນຎ຺ເຈຕ຺ຖ ເອວໍ ວິວຣເຓ ກາຣຓນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຈ຺ຈຍຕ຺ເຖນ ສມານຊາຕິເຍ ປກຕ຺ຍຕ຺ເຖ ສຕີຕິ ເຍນເກນຈິ ສຸວຓ຺ຓກຫາປຓາທິນາ ປຈ຺ຈຍຕ຺ເຖນ ສມານຊາຕິເຍ. ສຸວຓ຺ຓມາສກທີນ [ສຸວຓ຺ຓກຫາປຓາທີນໍ (ໂປຕ຺ຖເກ)] ມສມານ ຊາຕິຍານໍ. ອເກວລໍ ໂຈທາຫຣຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘ເອກວີສ’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນິປ຺ຜນ຺ນຕ຺ຕາ ສທ຺ທານມິຘ ປຈ຺ຈຍຄ຺ຄຫຓປຣິຠາສາວຕາໂຣ ນຕ຺ຖິ.
໕໑. ຕສ຺ສ
ນນຸ ຈ ສງ຺ຂ຺ຍາສທ຺ໂທ ສງ຺ຂ຺ຍາເນ ສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ເຍ ຈ ວຕ຺ຕເຕ, ກຖເມຕ຺ຖ ສງ຺ຂ຺ຍາເນວສິຕາ ວຸຕ຺ຕິ ເຍເນວໍ ວິວຣຓໍ ກຕມິຈ຺ຈາຫ- ‘ຍທິປິ’ຈ຺ຈາທິ, ປຈ຺ຈາສນ຺ນໍ ສງ຺ຂ຺ຍາສທ຺ທສ຺ສາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອິມິນາ ຈ ກຣຓສາຘໂນ-ຍໍ ປູຣຓສທ຺ໂທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ. ຍໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕຍໍ ສທ຺ທສມ຺ພນ຺ຘິນາ ຕໍສທ຺ເທນ ເສຕິ ອຸລ຺ລິງ຺ຄິຕສ຺ສ ສງ຺ຂ຺ຍາຕິອຕ຺ຖມຸປທສ຺ສິຍ ສາເຍວ ປູຣີຍເຕຕີມສ຺ສ ກມ຺ມຠາເວນ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ເຕນ ປູຣເຓນ ປູຣີຍເຕ’ຕິ ອາຫ.
ສມ຺ປຊ຺ຊເຕຕິ ປູຣີຍເຕຕ຺ຍສ຺ສຕ຺ຖມາຈິກ຺ຂຕິ. ອເນເນຕໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘(ນ) ຆຏິກາທີນມິວ ທພ຺ພານໍ ທພ຺ພນ຺ຕເຣ ນາຕິຣິຕ຺ຕີກຣຓໍ ສງ຺ຂ຺ຍາຍ ປູຣຓໍ ກິຎ຺ຈຣຫິ ຕສ຺ສ ສມປ຺ປຕ຺ຕິເຍວາ’’ຕິ. ອຖ ກາຍໍ ວໂຈຍຸຕ຺ຕິ ‘ສາສງ຺ຂ຺ຍາ ປູຣີຍເຕ ເຍເນ’ຕິ, ຍາວຕາ ສາຕິ ຍສ຺ມາ ປຈ຺ຈໂຍ ວິຫິໂຕ ຕສ຺ສ ສງ຺ຂ຺ຍາສທ຺ທສ຺ສ ປຣາມາໂສ ຕສ຺ສ ຈ ປູຣເຓນ ອເຠໂທຈ຺ຈາສງ຺ກິຍາຫ- ‘ອເຠເທໂນຈ຺ຈເຕ ສງ຺ຂ຺ຍາ ປູຣີຍເຕ ເຍເນຕີ’ຕິ ອຠິຘານາຠິເຘຍ຺ຍານມເຠໂທປຈາເຣນ ວຸຈ຺ຈຕີຕ຺ຍຕ຺ໂຖ, ສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍປູຣເຓ ໂຑ ນ ໂຫຕີຕິ ວຕ຺ວາ ຕທຕ຺ຖໍ ວິຠາເວຕຸມາຫ- ‘ທ຺ວາທສນ຺ນ’ມິຈ຺ຈາທິ. ໂສ ຆໂຏ ຕາສໍ ຆຏິການໍ ປູຣໂຓ ທພ຺ພານໍ ທພ຺ພນ຺ຕເຣ ນາຕິ ຣິຕ຺ຕີກຣຓວເສນ. ວີສຕິຍາ ປູຣໂຓຕິອາທິນາ ວິຄ຺ຄໂຫ.
໕໔. ຉາ
ກຈ຺ຈາຍເນນ ‘‘ທ຺ວິຕີຫິ ຕິໂຍ’’ຕິ (໒-໘-໔໒) ສຸຕ຺ເຕນ ທ຺ວິຕິສທ຺ເທຫິ ຕິຍປ຺ປຈ຺ຈຍໍ ວິຘາຍ ‘‘ຕິເຍ ທຸຕາປິ ຈາ’’ຕິ (໒-໘-໔໓) ທ຺ວິຕີນໍ ທຸຕາເທເສນ ທຸຕິຍໍ ຕຕິຍນ຺ຕິ ຈ ‘‘ຈຕຸເຉຫິ ຖຐາ’’ຕິ (໒-໘-໔໑) ສຸຕ຺ເຕນ ຈຕຸໂຕ ຖປ຺ປຈ຺ຈຍໍ ວິຘາຍ ທ຺ວິຕ຺ເຕນ ຈຕຸຕ຺ຖນ຺ຕິ ຈ ນິປ຺ຜາທິຕໍ. ອິຘ ຕຖາ ຠາເວນ ກຖໍ ເຕ ສິຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ອາສງ຺ກິຍ ວຸຕ຺ຕິຍໍ ‘ກຖ’ມິຈ຺ຈາທິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘ສງ຺ຂ຺ເຍ’ຈ຺ຈາທິ. ວຸຕ຺ຕິຍໍ ‘ທຸຕິຍສ຺ສາ’ຕິອາທິນາ ສຸຕ຺ເຕກເທສາ ທສ຺ສິຕາຕິ ຕານິ ສມ຺ປຸຓ຺ຓໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘ທຸຕິຍສ຺ສາ’ຕິອາທິນາ ‘ຈຕຸຕ຺ຖຕຕິຍານ’ມິຈ຺ຈາທິນາ ຈ ວຸຕ຺ຕານິ.
໕໕. ເອກາ
ສງ຺ຂ຺ຍາວຈນສ຺ສ ຄຫເຓ ໂກ ໂທໂສຈ຺ຈາຫ-‘ສງ຺ຂ຺ຍາວາຈິ’ຈ຺ຈາທິ. ພຫຸຕ຺ຕວິສເຍ ປໂຍໂຄ ນ ສິຍາຕິ ສງ຺ຂ຺ຍາວຈນສ຺ສ ເອກຕ຺ເຖ ນິຍຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອກາກີຫິຈ຺ຈສ຺ສ ອຕ຺ຖມາຈິກ຺ຂຕິ ປຘານຠູເຕເຫວ’ຈ຺ຈາທິນາ. ອຸປປຊ຺ຊເກ ພຫຸຕ຺ຕວິສເຍ ປໂຍໂຄຕ຺ຍເປກ຺ຂເຕ.
໕໖. ວຈ຺ຉາ
ຕໂຣ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ເຕຫິ ຕໂຣ ໂຫຕີຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ວຈ຺ຉາທີຫີຕິ ສຸຕຕ຺ຕາ ປນ ວຈ຺ຉາທີນນ຺ຕິ ຈ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ວຈ຺ຉາທີນນ຺ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕິຄນ຺ໂຖປທສ຺ສນໍ. ນນຸ ຕນຸຕ຺ເຕ ວວຈ຺ຉາທີຫິ ປຈ຺ຈໂຍ ວິຘີຍເຕ, ເຍ ຈ ສຣີເຣນ ກິສາວຈ຺ຉາທໂຍ, ຕຕ຺ຣາປ຺ຍວິເສເສນ ປໂຍໂຄ ປສຊ຺ຊຕິ [ປໂຍປສຊ຺ຊເນ (ໂປຕ຺ຖເກ)] ວິເສສານຸປາທານໂຕ, ຕສ຺ມາ ກຖມຕ຺ຣ ສຠາວສ຺ເສວ ຕນຸຕ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາຍເຕ ເຍເນວໍ ວິວຏມິຈ຺ຈາຫ- ‘ວຈ຺ຉາທິສທ຺ທານ’ ມິຈ຺ຈ-ທິ, ວຈ຺ຉາທີຫິ ປກຕີຕິ ປຈ຺ຈເຍ ວິຘີຍມາເນ ຕາສໍ ປວຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕໍ ວໂຍວິເສສາທິ, ຍສ຺ມິໍ ສຕິ ວຈ຺ຉາທໂຍ ສທ຺ທາ ທພ຺ເພ-ຠິນິວິສນ຺ເຕ, ຕໍ ປຈ຺ຈຍາ-ສນ຺ນໍ, ນ ຈ ກິສຕ຺ຕສ຺ສ ຠາວາ ທພ຺ເພ ວຈ຺ຉາທິສທ຺ທາ ປວຕ຺ຕນ຺ເຕ. ອໂຕ ຕສ຺ເສວ ສທ຺ທປ຺ປວຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ຕນຸຕ຺ເຕ ຍຸຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈເຍນ ຠວິຕຸໍ, (ນ) ຕນຸຕ຺ຕມຕ຺ເຕຕິ ມຎ຺ຎເຕ. ປວຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕໍ ສມ຺ພນ຺ຘິ ອາສນ຺ນນ຺ຕິ ສມານາຘິກຣຓານິ.
ວຈ຺ໂຉ ປຐມວໂຍ, ຕສ຺ສ ຕນຸຕ຺ຕໍ ທຸຕິຍວຍປ຺ປຕ຺ຕິ. ທຸຕິຍຎ຺ຫິ ວຍໍ ປປ຺ໂປນ຺ຕສ຺ສ ວຈ຺ຉສ຺ສ ປຐໂມ ວໂຍ ວຈ຺ຉສທ຺ທສ຺ສ ປວຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕໍ ກິຎ຺ຈິມຕ຺ຕາວເສສໍ ຠວຕິ ອມຸເມວາຫ-‘ສຸສຸຕ຺ຕສ຺ເສ’ຈ຺ຈາທິນາ. ອຸກ຺ໂຂຕຣຸໂຓທຸຕິຍວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ວຸຈ຺ຈເຕ, ຕສ຺ສ ຕນຸຕ຺ຕໍ ຕຕິຍວຍປ຺ປຕ຺ຕິ. ຕຕິຍຎ຺ຫິ ວຍປ຺ປຕ຺ຕກາເລ ທຸຕິຍສ຺ສ ວຍສ຺ສ ອຸກ຺ຂສທ຺ທປ຺ປວຕ຺ຕິ ນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ກິຎ຺ຈິມຕ຺ຕາ ວເສສໂຕ [ວສິສ຺ສເຕ (ໂປຕ຺ຖເກ)] ຊາຕິສງ຺ກຣຕ຺ຕາ ຄທ຺ທຠຊາຕິຍາ ວຬວາຊາຕິຍາ ຈ ມິສ຺ສຕ຺ຕາ. ຠາຣວາຫກຕ຺ຕມ຺ປຕິ ໂຍ ສມຕ຺ໂຖ, ໂສ ອຸສໂຠຕ຺ຍຸຈ຺ຈເຕ, ຍທາຕຸ ຕສ຺ສ ຠາຣວາຫກຕ຺ເຕ ສາມຕ຺ຖິຍໍ ມນ຺ທໍ ຠວຕິ ປຣິກ຺ຂີຓໍ, ຕທາ ຕນຸຕ຺ຕມ຺ຠວຕີຕ຺ຍາຫ- ‘ສາມຕ຺ຖິຍສ຺ສ ຕນຸຕ຺ຕໍ ອປ຺ປພລຕາ’ຕິ.
໕໗. ກິມ຺ຫາ
ສມຸທາໂຍ ນາມ ທ຺ວ຺ຍວຍໂວ ວາ ສິຍາ ພຫຸກາວຍໂວ ວາ, ຕຕ຺ຖ ທ຺ວ຺ຍວຍວສມຸທາຍາ ນິທ຺ຘາຣເຓ ສາມຕ຺ຖິຍາ ເອກສ຺ເສວ ນິທ຺ຘາຣຓໍ ວິຎ຺ຎາຍຕິ ຕເມວານຸສຣຕິ. ພຫຸກາວຍວສມຸທາຍາປ຺ເຍ ‘ກສ຺ສ ນິທ຺ຘາຣເຓ’ຕິ ສຸຕ຺ເຕ ເອກສ຺ສາຕິ ວຈນາຠາເວປິ ເອກສ຺ເສວ ນິທ຺ຘາຣຓໍ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ພໍ ເຕເນວ ກຕໂຣ ຠວຕໍ ເທວທຕ຺ໂຕ’ຕ຺ຍາທິກມຸທາຫຣຓມທາສິ. ກຕໂຣ ຠວຕໍ ເທວທຕ຺ໂຕ ກຕໂຣ ຠວຕໍ ກໂຐຕ຺ຍາທ຺ຍຸທາຫຣຓພຫຸຕ຺ເຕນ ນິທ຺ຘາຣຓວາຈີນມພຫຸຕ຺ເຖປິ ນິທ຺ຘາຣິຍມານວາຈີຫີ’ຕິ ພຫຸຕ຺ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອປຈ຺ຈປຣໍປຣາຍ ປວຕ຺ຕໍ ໂຄຕ຺ຕໍ ວໍໂສ, ຕທຠິ ຘາຍິໂນ ອປຈ຺ຈປ຺ປຈ຺ຈຍນ຺ຕາປິ ອເຠໂທປຈາເຣນ ໂຄຕ຺ຕໍ, ເຕວາປຈ຺ຈາ ປຈ຺ຈວນ຺ຕສມ຺ພນ຺ຘທ຺ວາເຣນາປຈ຺ເຈ ປວຕ຺ຕາຕິ ສມ຺ພນ຺ຘິສທ຺ທາ ຠວນ຺ຕິ, ຈຣຓສທ຺ທາ ຈ ກຐາ ໂຍ ກິຣິຍາສທ຺ທາ ຠວນ຺ຕິ ກຐາທີຫິ ວຸຕ຺ຕຊ຺ຌຍນຕ຺ຖໍ ຍຖາ ສກໍວຕຈຣຓກິຣິຍານິມິຕ຺ຕຕ຺ເຕນາຊ຺ເຌຕູສຸ ປວຕ຺ຕາຕິ ເຕສໍ ສມ຺ພນ຺ຘິສທ຺ທານໍ ເກສຎ຺ຈິ ອຕ຺ຖສ຺ສ ກິຣິຍາສທ຺ທານໍ ຈາຕ຺ຖສ຺ສ ອສຕ຺ຍປິ ຊາຕິຕ຺ເຕ ຊາຕິນິພນ຺ຘນໍ ໂລເກ ກາຣິຍມິຏ຺ຐໍ ຕທຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂຄຕ຺ຕຎ຺ຈ ຈຣ- ເຓຫິ ສຫາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖາປິ ຊາຕິຕ຺ຕມ຺ປຣິຠາສິຕໍ, ເຕນາຫ- ‘ກຐສ຺ສ ຈຣຓຕ຺ຕາ ຊາຕິຕ຺ຕໍ ໂຄຕຕ຺ຕາ ຊາຕິຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ ຈ.
໕໘. ເຕນ
ໂລກິຍາຕິ ປຣສທ຺ທສຕ຺ຖກາເຣ ສນ຺ຘາຍາຫ. ອິຫ ຕຸ ອວິເສເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ນິຣຸຕ຺ຕິຍໍ ສາມຎ຺ເຎນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ໂຍຊນາ. ສາມຎ຺ເຎນ ວຸຕ຺ຕາກາຣໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘ກຖ’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເທເວຫິ ທຕ຺ໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ທຕ຺ໂຕຕິອາທີນິ ກຕ຺ຕຣິ ກຣເຓ ວາ ວິຄ຺ຄຫວາກ຺ຍານິ. ເທວທຕ຺ໂຕ ເທວທຕ຺ຕິໂກ ເທວິໂຍ ເທວໂລຕິອາທີນິ ວຸຕ຺ຕິປທານິ.
ຕຕ຺ຖ ນິຣຸຕ຺ຕິປິຏກາຄຕານໍ ‘ເທວທຕ຺ຕາ ເທວທຕ຺ຕິໂກ’ຕິອາທີນໍ ວຸຕ຺ຕິປທານມຎ຺ຎຖາ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິມຸປທສ຺ສິຍ ເທວໂລ ເທວິໂຍຕິອາທີນມ຺ປນ ວຈນນ຺ຕເຣເນວ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘ເທເວຫິ ທຕ຺ໂຕ’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຣສທ຺ທສຕ຺ຖກາຣານມ຺ປິ ເທວໂລ ເທວິໂຍຕິ ວຈນນ຺ຕເຣເນວ ສາຘນໍ ສາຘນາກາຣຎ຺ຈ ເຕສໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘ເກຈີຫີ’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອກເທສໂຕເຍວ ປຈ຺ຈຍມິຈ຺ຉນ຺ຕິ ເຕນ ເຕສໍ ເທວໂລ ເທວິໂຍ ທຕ຺ຕິ ໂລຈ຺ຈາທິ ຠວຕິ. ກປ຺ປນາຄາຣໂວຕິ ທຕ຺ຕສທ຺ທໂລປນາເມກເທສວເສນ ກປ຺ປນາຄາຣໂວ.
໕໙. ຕສ຺ສ
ນ ຈ ສພ຺ເພຕິອາທິນາ ພຫຸລາຘິກາເຣ ຜລໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຠາວສທ຺ໂທ ກຕ຺ຖຈິ ກິຣິຍາຍໍ ວຕ຺ຕເຕ ‘ຠາເວ ອຍໍ ວິຘີ’ຕິ. ກຕ຺ຖຈິ ອຘິປ຺ປາເຍ ‘ອຍເມເຕສໍ ຠາໂວ [ຠາໂວຘິປ຺ປາໂຍ]’ຕິ. ກຕ຺ຖຈິ ປທຕ຺ເຖ ‘ອິເມ ຠາວາ’ຕິ. ກຕ຺ຖຈິ ສຕ຺ຕາມຕ຺ເຕ‘ຕິຓານໍ ຠາໂວ’ຕິ. ເຕນາຫ-‘ຠາວສທ຺ທສ຺ເສ’ຈ຺ຈາທິ. ຣູປສາຘນ ທ຺ວາເຣນາຕິ ຠາວສທ຺ທສ຺ສ ຣູປສາຘນທ຺ວາເຣນ, ສປ຺ປນ຺ຕິ ປກາເສນ຺ຕິ ອຕ຺ຖ ມເນນາຕິ ສທ຺ໂທ. ໂສວ ອຠິຘານໍ ອຠິຘີຍເຕ-ເນນຕ຺ໂຖຕິ ກຕ຺ວາ. ພຸຊ຺ຌຕິ ອຕ຺ຖສຣູປນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘິ, ສາວ ປຕີຍເຕ-ເນນາຕ຺ໂຖ ປຈ຺ເຈຕິ ອຕ຺ຖ ມິຕິ ວາ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.
ນນຸ ຈ ‘ຠວນ຺ຕິ ເອຕສ຺ມາ ພຸທ຺ຘິສທ຺ທາ’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ຕສ຺ມາ ປວຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕມຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ຠວຕິ, ຕຖາສຕິ ‘ສທ຺ທປ຺ປວຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ ສທ຺ທສ຺ເສວ ປວຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕຕາ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ວຸຈ຺ຈເຕ. ປາກຏຠາເວນ ອຠິຘານາຠິເຘຍ຺ຍສມ຺ພນ຺ຘສ຺ສ ສທ຺ທສ຺ເສວ ປວຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕຕໍ ວຕ຺ວາ ວິສຸໍ ພຸທ຺ຘິຍາ ນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ຣູປານຸຄຕຕ຺ຕໍ ວິເສເສຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕຕມສ຺ສາ ທີເປຕຸໍ ‘ນິມິຕ຺ຕວສາຫິ’ຈ຺ຈາທິມາຫ. ທພ຺ເພຄຸໂຓຕິ ທພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕິຍໍ ຄຸໂຓ ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຄຸຓສທ຺ທສ຺ເສວ ຊາຕິສທ຺ທຕ຺ເຕໂນທາຫຣຓທ຺ວຍໍ ທຕ຺ຕໍ… ຄຸຓສ຺ສ ຊາຕິຍາ ວິສຸໍ ຊາຕິນິມິຕ຺ຕສ຺ສາຠາວໂຕ [ນິຘິຕ຺ຕສ຺ສ ຠາວໂຕ]. ກິຣິຍາທີຕິອາທິສທ຺ເທນ ທພ຺ພາທີນໍ ຄຫຓໍ, ເກຈິ ປນ ກິຣິຍາສທ຺ທານໍ ກິຣິຍາ ປວຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕນ຺ຕ຺ຍາຫຸ. ເຕສໍ ເທວທຕ຺ຕາທີນໍ ອວຕ຺ຖາວິເສເສນ ອວຕ຺ຖາເຠເທນ ສາມຎ຺ຎໍ ຕທວຕ຺ຖາ ວິເສສສາມຎ຺ຎໍ. ເຕນາຫ- ‘ເທວທຕ຺ຕສ຺ສາ’ຕິອາທິ. ວິຊ຺ຊມາໂນ ປທຕ຺ໂຖ ວິສໂຍ ເຍສໍ ເທວທຕ຺ຕາທີນໍ ສຎ຺ຎາສທ຺ທານໍ ເຕສໍ ປວຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕໍ ຊາຕິລກ຺ຂຓມາຈິກ຺ຂິຕມ຺ປຏິປາທິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.
ອເນນ ຈ ເທວທຕ຺ຕາທໂຍ ສຎ຺ຎາສທ຺ທາປິ ສມານາ ຊາຕິສທ຺ທາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຍທິ ຈຣຫິ ສຎ຺ຎາສທ຺ທາປິ ຊາຕິວຈນາ ສິຍຸໍ, ປຎ຺ຈວິຘຕ຺ຕເມສໍ ປຣິຫາຍຕີຕິ. ເນທເມວໍ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ… ປສິທ຺ຘຕຣຊາຕ຺ຍາຠິຘານ ກຐໂຄວີຫິຍວາທິສທ຺ທາ ຊາຕິສທ຺ທຕ຺ເຕນ ວິສຸໍ ປຣິຄ຺ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ.
ສມ຺ພນ຺ຘິເຠທໂຕຕິ ຆຏາທິສມ຺ພນ຺ຘີນໍ ເຠທໂຕ. ອຠາວສ຺ສເຠທໂຕຕິ ຆຏປຏາທີນໍ ສມ຺ພນ຺ຘີນໍ ເຠເທນ ອຠາວສ຺ສ ເຠທໂຕ ອເຠເທປິ ເຠທາ ອຸປຈຣິຕາ ສນ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ. ຍສ຺ສ ສາມຎ຺ຎສ຺ສ ວສາ, ເຕສຸ ອຸປຈຣິຕເຠເທສ຺ວາກາສາທີສຸ. ນິຣວຍວາວິຊ຺ຊມານວິສຍານນ຺ຕິເຍ ອາກາໂສ ວິຍ ນິຣວຍວາ ອຠາໂວ ວິຍ ອສນ຺ຕາ ຈ, ເຕ ວິສໂຍ ເຍສໍ ສທ຺ທານໍ ເຕສນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສາມຎ຺ຎໍ ຠາໂວຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາທິສາມຎ຺ຎໍ ຠາໂວຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອລສສ຺ສ ຠາໂວ ກິຣິຍາສມ຺ພນ຺ຘິຕ຺ຕໍ, ພ຺ຣຫ຺ມຎ຺ຎໍ ຊາຕິ ຈາປລ຺ຍໍ ເນປຸຎ຺ຎໍ ຄຸໂຓ ວາ. ວຸຕ຺ຕິຍໍ ສກຕ຺ເຖກນ຺ຕາຕິ ‘‘ສກຕ຺ເຖ’’ຕິ (໔-໑໒໒) ອິມິນາ ສກຕ຺ເຖ ກຕກປ຺ປຈ຺ຈຍນ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ທຏ຺ຐພ຺ພນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປຕ຺ຕກາໂລວ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ. ກຣຸຓາ ເອວ ກາຣຸຎ຺ຎໍ.
໖໒. ອຓ຺ວາ
‘‘ເອກໂຍຄນິທ຺ທິຏ຺ຐານໍ ສຫວາປວຕ຺ຕິ ສຫວາ ນິວຕ຺ຕີ’’ຕິ ‘ຠາວ ກມ຺ເມສູ’ຕິ ອນຸວຕ຺ຕເຕ. ຕຖາປິ ຠາເວຕີມິນາເວຕ຺ຖ ສປ຺ປໂຍຊນຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ- ‘ຠາວກມ຺ເມສຸ’ຈ຺ຈາທິ.
໖໔. ຕຣ
ຍຊ຺ຊປິ ສີຘາຕຸສ຺ສ ເກວລສ຺ສ ສຸປເນ ປວຕ຺ຕິ, ຕຖາປ຺ຍຕິປຸພ຺ພສ຺ສ ອຸກ຺ກໍເສ ປວຕ຺ຕີຕິ ອາຫ- ‘ອຕິສໂຍ ອຸກ຺ກໍໂສ’ຕິ. ໂສ ຈ ອຕິສໂຍ ກສ຺ສ ສມ຺ຠວຕິຈ຺ຈາຫ- ‘ໂສ ຈ ກິຣິຍາຄຸຓານ’ນ຺ຕິ. ກຖໍ ເຕສມຕິສໂຍຈ຺ຈາຫ- ‘ອາຘາຣຠູຕທພ຺ພວສາ’ຕິ. ກຸໂຕຈ຺ຈາຫ- ‘ອນເປກ຺ຂິເຕ’ຈ຺ຈາທິ. ອນເປກ຺ຂິໂຕ ກິຣິຍາຄຸຓານໍ ນິສ຺ສໂຍ ທພ຺ພສງ຺ຂາໂຕ ເຍສນ຺ຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ, ທພ຺ພສ຺ສ ນິສ຺ສຍຠູຕສ຺ສາ-ຕິສຍຕ຺ຕໍ ໂຫນ຺ຕມ຺ປິ ນິສ຺ສິຕານໍ ກິຣິຍາ ຄຸຓານໍ ວເສເນວ ສິຍາ ນາຎ຺ຎຖາຕິ ວຕ຺ຕຸມາຫ-‘ປຈ຺ຈຘິກຣຓ’ນ຺ຕິອາທິ.
ນນຸ ຈ ຍທິ ກິຣິຍາຄຸຓານເມວາຕິສໂຍ, ຕທາ ນ ສິຊ຺ຌຕິ ‘ໂຄຕໂຣ’ຕິ ເນສ ໂທໂສ, ໂນ ເຈຕ຺ຖ ຊາຕິຍາຕິສໂຍ, ກສ຺ສ ຈຣຫິ ຄຸຓສ຺ສ ໂຄ ອຍໍ ໂຍ ສກຏໍ ວຫຕິ, ໂຄຕໂຣ-ຍໍ ໂຍ ສກຏໍ ວຫຕິ ສິຣຎ຺ຈາຕິ, ຊາຕິຍາ ຫິ ນິຈ຺ຈາເຍກຣູປາຍ ໂນກ຺ກໍສາປກໍສໂຍໂຄ ສມ຺ຠວຕີຕິ ທພ຺ພສ຺ສາປິ ນາຕິສຍສມ຺ຠໂວ. ຕຖາຫິ ຕຸລ຺ຍປ຺ປມາຓສ຺ສ ຄຸຓກໂຕວ ມູລໂຕ ອຸກ຺ກໍໂສ ທິສ຺ສຕິ ສມາເນປິ ຫິ ອາຍາເມ ວິຕ຺ຖາເຣ ຈ ປຏສ຺ສ ກາສິກສ຺ສາຎ຺ໂຎວາຄ຺ໂຆ ຠວຕິ ມາຖຸຣສ຺ສາຎ຺ໂຎ ວາຕິ. ທພ຺ພສ຺ສາປິ ສາຕິສເຍຫິ ຍຸຕ຺ຕຕາມຕ຺ເຕນ ສາຕິສຍຕ຺ຕສ຺ສຸປຏ຺ຐາປິຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ- ‘ເຕເນວາຫາ’ຕິອາທິ. ຍທຄ຺ເຄນ ກິຣິຍາຄຸຓານໍ ນິສ຺ສິຕານມຕິສຍວເສນ ນິສ຺ສຍຠູຕມ຺ປິ ທພ຺ພໍ ກຖຎ຺ຈິທປ຺ຍຕິສເຍ ວຕ຺ຕຕິ ນາມ, ຕທຄ຺ເຄ ຕພ຺ພາຈິກາປິ ປກຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວຈນີຍຕ຺ຖວເສນ ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຕຕິເຍວ ນາມາຕິ ‘ອຕິຍເຍ ວຕ຺ຕມານໂຕ’ຕິ ປກຕິວິເສສນວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕເນວາຫ- ‘ອິມິນາ ປກຕິ ວິເສສນຕ຺ຕຎ຺ຈາຫາ’ຕິ. ສກຕ຺ຖິການໍ ປກຕິອຕ຺ໂຖ ໂຊຕນີໂຍ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.
ສກຕ຺ຖິການນ຺ຕິ ກຕ຺ຕຣິ ຉຏ຺ຐີ ສມ຺ພນ຺ຘວຈນິຈ຺ຉາຍ, ສກຕ຺ຖິເກຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຫຕຸມາຫ- ‘ປກຕິວິເສສນນ຺ຕີ’ຕິ. ອິຕິສທ຺ໂທ ເຫຕຸມ຺ຫິ, ຍສ຺ມາ ‘ອຕິສເຍ ວຕ຺ຕມານໂຕ’ຕິ, ປກຕິວິເສສນໍ, ຕໂຕ ປກຕ຺ຍຕ຺ຖຠູເຕ-ຕິສເຍ ຊາຕຕ຺ຕາ ສກຕ຺ຖິເກຫິ ຍຖາວຸຕ຺ຕນເຍນ ປກຕ຺ຍຕ຺ຖຠູເຕຕິສໂຍ ໂຊຕນີໂຍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ນາຠິເຘຍ຺ໂຍຕິ ພ຺ຍຕິເຣກມາຫ, ຕຖາ ຈ ວກ຺ຂຕິ- ‘ອຕິສຍໂຊຕກາຕຣາທໂຍ’ຕິ.
ອຖ ປກຕິວິເສສນຕ຺ເຕ ກສ຺ມາ ນາຠິເຘຍ຺ໂຍ ໂຊຕນີໂຍຈ຺ຈາຫ ‘ປກຕິຍາເຍວ’ຈ຺ຈາທິ. ອຸກ຺ກໍໂສ ສມານຄຸຓວິສເຍເຍວ ໂລເກ ທິຏ຺ໂຐ [ປວິຏ຺ໂຐ (ໂປຕ຺ຖເກ)] ເຕນ ສາມຎ຺ຎວຈເນປິ ຕາທິຖວິສເຍເຍວ [ໂສເຍວ] ກາຣຓ ວເສນ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸມາຫ- ‘ອຕິສເຍເນ’ຈ຺ຈາທິ. ທ຺ວິນ຺ນເມກສ຺ສາ-ຕິສເຍຈ຺ຈາທິນາ ‘ທ຺ວິພຫູສຸກ຺ກໍເສ ຕຣຕມາ’’ຕິ (ຈໍ ໔-໓-໔໕) ສກ຺ກຕສຸຕ຺ຕຕ຺ຖສ຺ສາຘິປ຺ປາຍໍ ວິວຣຕິ. ຕຣອິຍາຕິ ສກໂວຫາເຣນ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕສນ຺ຕຸ ອີຍປ຺ປຈ຺ຈໂຍ. ເອວມິຫາວິຘານໍ ສຸຂສາເນຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.
ອຍເມຕ຺ຖາຘິປ຺ປາໂຍ ‘ຍຖາວຸຕ຺ຕສຸຕ຺ຕຕ຺ຖວເສນ ທ຺ວິນ຺ນເມກສ຺ສ ອຸກ຺ກໍສາຠາວາ ‘ມາຖຸຣາ ປາຏລິປຸຕ຺ຕເກຫິ ສຸກຸມາຣຕຣາ’ຈ຺ຈາໂທ ຕຣປ຺ປຈ຺ຈໂຍ ນ ໂຫຕີຕິ ເອໂກ ມາຖຸໂຣ ທຸຕິໂຍ ປາຏລິປຸຕ຺ຕໂກ ອິເມສໍ ສຸກຸມາຣານໍ ທ຺ວິນ຺ນເມໂກ ມາຖຸໂຣ-ຕິສເຍນ ສຸກຸມາໂຣ ສຸກຸມາຣຕໂຣ, ເອກມຎ຺ເຎສໍ ທ຺ວິນ຺ນມຸກ຺ກໍເສຕຖາຎ຺ເຎສໍ ທ຺ວິນ຺ນເມກສ຺ສາຕິ ເອວໍ ທ຺ວິນ຺ນໍທ຺ວິນ຺ນເມເກກສ຺ສ ອຸກ຺ກໍເສ ຕຣປ຺ປຈ຺ຈໂຍ ຠວຕິ, ອຸຠຍຕ຺ຣ ຕ຺ວວຍວາເປກ຺ຂມ຺ພຫຸວຈນໍ, ຕຖາຫິ ສຸກຸມາຣຕ຺ເຕນຸກ຺ກໍສິຍມານານໍ ສມຸທາຍານມວຍວາ ມາຖຸຣາ ພຫໂວ ປາຏລິປຸຕ຺ຕກາປິ ນິກ຺ກໍສິຍມານາ ຕເຖວາວຍວາ ພຫໂວ ໂຫນ຺ຕິ, ເອວໍ ມາຖຸຣາ ປາຏລິ ປຸຕ຺ຕເກຫິ ສຸກຸມາຣຕຣາ’ຕິ ຕຣປ຺ປຈ຺ຈເຍນ ສິຊ຺ຌຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ຄາເມ ອຑ຺ຒຕຣາ ວາຓິຊ຺ຊາຈ຺ຈາໂທປິ ກຖິເຕນ ຎາເຍນ ທ຺ວິນ຺ນໍທ຺ວິນ຺ນເມເກກສ຺ສ ອຸກ຺ກໍເສ ຕຣປ຺ປຈ຺ຈໂຍ ຠວຕິ, ພຫຸວຈນນ຺ຕຸ ກຕ຺ຖຈິ ອວຍວາເປກ຺ຂນ຺ຕິ ສພ຺ພໍ ສກ຺ກເຕ ກິຈ຺ເຉນ ສາເຘນ຺ຕິ. ອິຫ ຕຸ ຕຖາວິຘສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສາ ວິຘານາ ‘‘ຕຣຕມິສ຺ສິກິຍິຏ຺ຐາຕິສເຍ’’ຕິ ຕຣາທີນມຕິສເຍ ສາມຎ຺ເຎນ ວິຘານາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຕຣປ຺ປຈ຺ຈເຍນ ສຸຂສາຘນໍ ໂຫຕີ’’ຕິ.
ອວຕ຺ຖາເຠເທນາຕິ ປຏຸຕຣາວຕ຺ຖາວໂຕ ປຏຸອວຕ຺ຖາຍ ຠິນ຺ນຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຖາຫິ ຕເມວາວຕ຺ຖນ຺ຕຣຍຸຕ຺ຕໍ ວຕ຺ຕາໂຣ ຠວນ຺ຕິ ອຎ຺ເຎ ‘ຠວໍສູອວຕ຺ໂຖ’ຕິ. ປກາຣນ຺ຕເຣນປິ ສາຘເນ ເຫຕຸມາຫ- ‘ອຕິສຍມຕ຺ເຕ ວາ ວິຘານໂຕ’ຕິ. ອນວຏ຺ຐິຕຕ຺ຕມາຫ- (‘ອຕິສຍວາປິ’ຈ຺ຈາທິ). ປຎ຺ຈສ຺ເວເຕສູຕິ ເອເຕສໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕານໍ ຕຣາທີນໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ມຊ຺ເຌ, ຣູປານິ ຄຸຓວຈນສ຺ສ ວຸຕ຺ຕິຍມຸທາຫຣິຕານິ. ກິຣິຍາວຈນສ຺ສ ຕຸ ‘ອຕິສເຍນ ປາຈກຕໂຣ ປາຈກຕໂມ’ຕິ. ອິສ຺ສິກ ອິຍອິຏ຺ຐາ ສຣາທີ ຕໂຕ (ອຎ຺ຎໂຕ) ນ ໂຫນ຺ຕິ ພຫຸລາຘິກາຣາ.
໖໖. ຕສ຺ສ
ຕສ຺ສາຕິ ສາມຎ຺ເຎນ ວຸຕ຺ເຕປິ ວິກາຣສມ຺ພນ຺ຘີເຍວ ຉຏ຺ຐິຍນ຺ໂຕ ຄຍ຺ຫຕິ, ຉຏ຺ຐິຍນ຺ຕສມ຺ພນ຺ຘີເຍວ ຈ ວິກາໂຣ ຄຍ຺ຫຕິ ສມ຺ພນ຺ຘວສາຕິ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘ຍສ຺ສາ’ຈ຺ຈາທິ. ໂກສກາຣກປາຓວິເສເສຫິ ກໂຕ ໂກໂສ. ປາຓໂຍ ສຕ຺ຕາ, ໂອສຘ຺ໂຍຜລປາກນ຺ຕາ, ຣຸກ຺ຂາ ປຸປ຺ຜຜລູປຄາຕິ ຣຸກ຺ໂຂສຘີນໍ ລກ຺ຂຓໍ ວທນ຺ຕິ ຕລ຺ລກ຺ຂເຓເນຕ຺ຖ ຣຸກ຺ໂຂ ສຘໂຍ ນ ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ, ກິຎ຺ຈຣຫິ ໂອສຘິສທ຺ເທນ ລຕາທິປິ ຄຍ຺ຫຕິ, ຣຸກ຺ຂສທ຺ເທນ (ວນປ຺ປ)ຕໂຍປິ, ວນປ຺ປຕໂຍ ຫິ ຜລວນ຺ຕາ ນ ປຸປ຺ຜວນ຺ຕາ. ກຖໍ ຄາວສ຺ສ ວິກາເຣ ປຸຣິເສ ມໂຍຈ຺ຈາຫ- ‘ອຎ຺ຎສ຺ມິ’ນ຺ຕິອາທິ. ຄາວສ຺ສ ອິທໍ ໂຄມຍໍ.
໖໗. ຊຕຸ
ອຸປປຕ຺ຍນ຺ຕຣນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຍໂລປໂຕ ຍຸຕ຺ຍນ຺ຕຣໍ.
໖໘. ສມູ
ຕີສຸຕ຺ຕເຣສຸ ຈ ວຕ຺ຕເຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຣາຊຎ຺ຎມນຸສ຺ສານມ຺ປິ ຊາຕິຍມປຈ຺ເຈ ຎ຺ຎສ຺ສປ຺ປຈ຺ຈຍານໍ ວິຘານາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘ໂຄຕ຺ຕປ຺ປຈ຺ຈຍນ຺ຕາ’ຕິ ອາຫ- ‘ຣາຊຎ຺ຎານໍ ສມູໂຫ’ຈ຺ຈາທິ. ອຸກ຺ໂຂ ອຸສໂຠ. ໂອຏ຺ໂຐ ຂຣໂຕ, ອຸຣພ຺ໂຠ ເມໂສ, ເອວມິຈ຺ຈາທິນາ ‘ອຸກ຺ຂານໍ ສມູໂຫ’ຈ຺ຈາທິ. ວາກ຺ຍມປທິສຕິ. ກາການໍ ສມູໂຫຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ, ຓິກອຈິຕ຺ຕາຕິ ອິມິນາ ຓິໂກ ອຈິຕ຺ຕວາຈ ເກເຫວ ທິສ຺ສຕີຕິ ຎາເປຕິ. ອປູໂປ ປິຏ຺ຐປູໂປ, ສໍກຸລນ຺ຕິ (ຄຸຬ) ມິສ຺ສກຂຊ຺ຊກວິເສໂສ.
໖໙. ຊນາ
‘‘ຕທສ຺ສຏ຺ຐານມີໂຍ ຈາ’’ຕິ (໒-໘-໑໓) ກຈ຺ຈາຍນສຸຕ຺ຕສ຺ສາຍ ມຕ຺ໂຖ ‘‘ຕທສ຺ສຏ຺ຐານມິຈ຺ເຈຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ຉຏ຺ຐິຍນ຺ຕໂຕ ອີຍປ຺ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີ’ຕິ. ເຕນ ມທນສ຺ສ ຐານໍ ມທນີຍໍ ພນ຺ຘນສ຺ສ ຐານໍ ພນ຺ຘນີຍໍຕ຺ຍາທິກໍ ສາເຘນ຺ຕິ. ອິຘ ປນ ຕຖາວິຘສ຺ສາຠາວາ ກຖໍ ຕໍ ສິຊ຺ຌຕີຕ຺ຍາສງ຺ກິຍ ‘ມທນີຍ’ນ຺ຕິອາທິກໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ- ‘ມທນີຍາທິປ຺ປສິທ຺ຘິຍາ’ຈ຺ຈາທິ. ສາຘນກ຺ກມໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ- ‘ເອວມຎ຺ຎເຕ’ຈ຺ຈາທິ.
ຐານນ຺ຕິ ກາຣຓໍ. ‘‘ອຸປມຕ຺ຖາຍິຕຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (໒-໘-໑໔) ກຈ຺ຈາຍນສຸຕ຺ຕສ຺ສາຍມຕ຺ໂຖ ‘‘ອຸປມຕ຺ເຖ ອາຍິຕຕ຺ຕປ຺ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີ’’ຕິ ເຕນ ຘູໂມ ວິຍ ທິສ຺ສຕີຕິ ຘູມາຍິຕຕ຺ຕໍ ຕິມິຣມິວ ທິສ຺ສຕີຕິ ຕິມິຣາຍິຕຕ຺ຕໍຕ຺ຍາທິກໍ ສາເຘນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ຕມ຺ປິຫຈ຺ຈາທິກໍ ທ຺ວີສຸ ສາຘນກ຺ກມທສ຺ສນໍ, ຘູໂມ ວິຍ ທິສ຺ສຕີຕິ ທສ຺ສິໂຕ ໂຍ ກມ຺ມຕ຺ໂຖ ໂສປິ ຘູມາຍີຕິ ກຕ຺ຕຸວເສນ ສກ຺ກາ ປຣິກປ຺ເປຕຸນ຺ຕິ ກຕ຺ຕຸສາຘນໂຕ ຘູມາຍິຕສທ຺ທາ ສກຕ຺ເຖຕ຺ຕປ຺ປຈ຺ຈເຍປິ ຘູໂມ ວິຍ ທິສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ເຖ ອາຍິຕຕ຺ຖປ຺ປຈ຺ຈເຍປິ ນາຕ຺ຖເຠໂທ-ຎ຺ຎຕ຺ຣວຈນິຈ຺ຉາເຠທາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ຠາວຕ຺ໂຖ ປນ ເຕສໍ ຠາວປ຺ປຘານວເສນ ລພ຺ຠຕິ, ຘູມສ຺ເສວ ທສ຺ສນນ຺ຕິ ວິຄ຺ຄເຫ ອາຍິຕຕ຺ເຕນ ວາ.