໖. ຣູປສງ຺ຄຫອນຸທີປນາ

໑໕໖. ຣູປສງ຺ຄເຫ. ‘‘ຈິຕ຺ຕເຈຕສິເກ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກ ຘມ຺ເມ. ‘‘ທ຺ວີຫິ ປເຠທປ຺ປວຕ຺ຕີຫີ’’ຕິ ທ຺ວີຫິ ປເຠທສງ຺ຄຫປວຕ຺ຕິ ສງ຺ຄເຫຫິ. ‘‘ເຍ ວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ ເຍ ຘມ຺ມາ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ‘‘ເອຕ຺ຕາວຕາ’’ຕິ ເອຕ຺ຕເກນ ‘ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕາຠິຘມ຺ມຕ຺ຖາ’ຕິອາທິເກນ ວຈນກ຺ກເມນ. ນິປາຕໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕາ ເອຕ຺ຕເກຫິ ປຎ຺ຈຫິ ປຣິຈ຺ເຉເທຫີຕິ ວຓ຺ເຓນ຺ຕິ. ວຈນວິປລ຺ລາສໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕາຕິປິ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ‘‘ສມຸຏ຺ຐາຕີ’’ຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ອຸຏ຺ຐາຕິ, ປາຕຸພ຺ຠວຕິ, ວິຊ຺ຊມານຕໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ‘‘ກມ຺ມາທີ’’ຕິ ກມ຺ມາທິປຈ຺ຈໂຍ. ‘‘ປິຓ຺ຑີ’’ຕິ ເອກຄ຺ຆນຕາ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຸປາທາຍ ມຫນ຺ຕານິ ເອວ ຫຸຕ຺ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ຘສນ຺ຕານໍ ສຕ຺ຕສນ຺ຕານໍ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕ ສນ຺ຕານໍຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ວິສໍວາທກຏ຺ເຐນາ’’ຕິ ວິຣາຘກຏ຺ເຐນ. ຠູຕຎ຺ຈ ອຠູຕໍ ກຕ຺ວາ ອຠູຕຎ຺ຈ ຠູຕໍ ກຕ຺ວາ ສນ຺ທສ຺ສກຏ຺ເຐນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຠູຕວຊ຺ຊປ຺ປຏິຈ຺ຉາທນກມ຺ມໍ ມຫາມາຍາ ນາມ. ມາຍໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ມາຍາກາຣາ. ອາວິສນໍ ນາມ ສຕ຺ຕານໍ ສຣີເຣສຸ ອາວິສນໍ. ຄຫຓໍ ນາມ ສຕ຺ຕານໍ ອຕ຺ຕໂນວສໍ ວຕ຺ຕາປນໍ. ຕທຸຠຍໍ ກໂຣນ຺ຕາ ກຕ຺ຖ ຐຕ຺ວາ ກໂຣນ຺ຕິ. ອນ຺ໂຕວາຐຕ຺ວາ ກໂຣນ຺ຕິ, ພຫິວາ ຐຕ຺ວາ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ປາກຕິເກຫິ ມນຸສ຺ເສຫິ ຊານິຕຸໍ ປສ຺ສິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ ອຈິນ຺ເຕຍ຺ຍຏ຺ຐານໍ ນາມ. ‘‘ວຎ຺ຈກຏ຺ເຐນາ’’ຕິ ເອຕາ ປກຕິຍາ ອຕິທຸພ຺ພຓ຺ຓໍ ອຕ຺ຕານໍ ເທວຈ຺ຉຣາວຓ຺ຓໍ ກຕ຺ວາ ວຎ຺ເຈນ຺ຕິ. ວສນຣຸກ຺ຂຄຸມ຺ພໍປິ ທິພ຺ພວິມານໍ ກຕ຺ວາ ວຎ຺ເຈນ຺ຕິ. ເອວຣູເປນ ວຎ຺ຈກຏ຺ເຐນ. ‘‘ເຕເນວຏ຺ເຐນາ’’ຕິ ວິສໍວາທກຏ຺ຐາທິນາ ຕິວິເຘເນວ ອຕ຺ເຖນ. ຕານິປິຫິ ອສຕ຺ຕຠູຕໍເຍວ ອຕ຺ຕານໍ ສຕ຺ໂຕຕິ ວິສໍວາເທນ຺ຕິ. ອຣຸກ຺ຂໍເຍວ ອຕ຺ຕານໍ ຣຸກ຺ໂຂຕິ ວິສໍວາເທນ຺ຕິ. ອນິຏ຺ຐໍ, ອກນ຺ຕໍ, ອມນາປໍເຍວ ອຕ຺ຕານໍ ອິຏ຺ໂຐ, ກນ຺ໂຕ, ມນາໂປຕິ ວຎ຺ເຈນ຺ຕິ, ຕຖາ ສຫຊາຕານຎ຺ຈ ເຕສໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ວາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ອຸທາຫຸພຫິວາຕິຏ຺ຐນ຺ຕີຕິ ຊານິຕຸໍ ປສ຺ສິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍໍ ຐານໍ ໂຫຕີຕິ. ‘‘ອຸຠຍຕ຺ຖປີ’’ຕິ ມາຍາກາຣາທິ ມຫາຠູເຕສຸ ຈ ປຖວິຍາທິມຫາຠູເຕສຸ ຈ. ‘‘ອຠູຕານີ’’ຕິ ອສນ຺ຕານິ, ອສຈ຺ຈານິ.‘‘ອພ຺ຠຸຕານີ’’ຕິ ອຈ຺ຉຣິຍກມ຺ມານິ. ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ປາເຐ’’ຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ມຫາຠູຕານນ຺ຕິ ເອວໍ ສມ຺ພນ຺ຘ ປທສຫິເຕ ປາເຐ. ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ປນ ອຸປາທາຣູປໍ ອນຸປາທາຣູປນ຺ຕິອາທີສຸ ຍກາຣ ວິຣໂຫ ທິຏ຺ໂຐຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຘາຕູນໍ ອເນກຕ຺ຖຕ຺ຕາ ‘‘ປຖຍຕິ ປກ຺ຂາຍຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ປຸຖູ’’ຕິ ປາຏິປທິກປທໍ. ຕເມວ ຊາຕຕ຺ເຖ ນິຣຸຕ຺ຕິນເຍນ ປຖວີຕິ ສິທ຺ຘນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຸຖຸມຫນ຺ຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປກາເຣນ ຖວີຍຕີຕິ ອຕ຺ເຖ ປຖວີຕິ ອິທໍ ອຸຊຸກເມວ. ‘‘ອາເປຕີ’’ຕິ ພ຺ຍາເປຕິ. ‘‘ອປ຺ປາຍຕີ’’ຕິ ຠຸສໍ ປາຍຕິ, ວຑ຺ເຒຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ສຸຏ຺ຐຸ ພ຺ຣູເຫຕີ’’ຕິອາທິໍ. ນິສານຕ຺ຖວເສເນວ ປຣິປາຈນຕ຺ໂຖປິ ລພ຺ຠຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຣິປາເຈຕິວາ’’ຕິ. ‘‘ສມີເຣຕີ’’ຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ອີເຣຕິ ກມ຺ເປຕິ. ວາຍຕິ ວຫຕີຕິ ວາໂຍ ອຕ຺ຖາຕິສ຺ສຍ ນເຍນ. ‘‘ວິຕ຺ຖມ຺ຠນໍ’’ຕິ ວິວິເຘນ ອາກາເຣນ ຠູຕສງ຺ຆາຏານໍ ຖມ຺ຠນໍ ວຫນໍ ອຠິນີຫຣຓໍ. ກກ຺ຂຬຕາ ນາມ ຂຣຕາ ຜຣຸສຕາ. ສຫຊາຕຣູປານໍ ປຕິຏ຺ຐານຕ຺ຖາຍ ຖທ຺ຘຕາ ຖູລຕາ. ສາ ເສສຠູເຕສຸ ນຕ຺ຖີຕິ ອາຫ ‘‘ເສສຠູຕຕ຺ຕຍໍ ອຸປາທາຍາ’’ຕິ. ‘‘ອນວຏ຺ຐານຕາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອວຏ຺ຐານໍ ນາມ ອຈລຏ຺ຐານໍ. ນ ອວຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອນວຏ຺ຐານໍ. ຈລນນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ມຸທຸຠູຕາປີ’’ຕິອາທິໍ. ອາພນ຺ຘກໍ ນາມ ອາພນ຺ຘິຕພ຺ເພ ວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ມຸທຸມ຺ຫິ ສຕິ, ທຬ຺ຫໍ ນ ພນ຺ຘຕິ. ຖທ຺ເຘສຕິ, ທຬ຺ຫໍ ພນ຺ຘຕີຕິ ອິທໍ ໂລກໂຕວ ສິທ຺ຘນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອາພນ຺ຘິຕພ຺ພາຍາ’’ຕິອາທິໍ. ‘‘ຕພ຺ຠາວໍ’’ຕິ ປຣິຓຕຠາວໍ. ‘‘ປຣິປາຈກຕາ ທສ຺ສນໂຕ’’ຕິ ເຫມນ຺ເຕ ອຊ຺ໂຌຫຏາຫາຣານໍ ສຸຏ຺ຐຸປຣິປາຈກຕາ ທສ຺ສນໂຕຕິ ວທນ຺ຕິ. ອຸສຕິ ທຫຕີຕິ ອຸຓ຺ຫໍ. ‘‘ທຫຕີ’’ຕິ ຈ ອຸຓ຺ຫເຕໂຊປິ ອຸຓ຺ຫຠາເວນ ທຫຕິ, ສີຕເຕໂຊປິ ສີຕຠາເວນ ທຫຕິ. ອຸຓ຺ເຫນ ຜຸຏ຺ຐໍ ວຕ຺ຖຸ ອຸຓ຺ຫຕ຺ຕໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ສີເຕນ ຜຸຏ຺ຐໍ ວຕ຺ຖຸ ສີຕຕ຺ຕໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ຍຎ຺ຈ ອຸຓ຺ຫຕ຺ຕໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ອຸຓ຺ຫເຕໂຊ ອຸຓ຺ຫຠາເວນ ທຫຕິນາມ. ຍຎ຺ຈ ສີຕຕ຺ຕໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ສີຕເຕໂຊ ສີຕຠາເວນ ທຫຕິນາມ. ເອວໍ ສີຕເຕໂຊປິ ອຸສຕິທຫຕີຕິ ອຕ຺ເຖນ ອຸຓ຺ຫຕ຺ຕ ລກ຺ຂໂຓນາມ ໂຫຕີຕິ. ເອວໍສນ຺ເຕ ນີເລນວຓ຺ເຓນ ຜຸຏ຺ຐໍ ວຕ຺ຖຸ ນີລໍ ໂຫຕິ. ປີເຕນ ຜຸຏ຺ຐໍ ປີຕໍ ໂຫຕິ. ນີລໍປິ ປີຕໍປິ ຕໍ ວຕ຺ຖຸໍ ທຫຕິນາມາຕິ ເຈ. ນີເລນ ວຓ຺ເຓນ ຜຸຏ຺ຐໍນາມ ນຕ຺ຖິ. ຕຖາ ປີເຕນ. ກສ຺ມາ, ນີລາທີນໍ ອຸປາທາຣູປານໍ ຜຸສນ ກິຈ຺ຈາ ຠາວໂຕ. ສມ຺ມິສ຺ສິຕໍ ນາມ ໂຫຕິ. ນ ຈ ສມ຺ມິສ຺ສນມຕ຺ເຕນ ທຫຕິ. ຜຸສນ຺ໂຕ ເອວ ທຫຕິ. ຜຸສນ຺ຕານໍປິ ປຖວິວາຕານໍ ທຫນກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ. ປຣິປາຈນກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສເຈ ຆນຖທ຺ເຘ ສິລາຖມ຺ເຠ ວິຕ຺ຖມ຺ຠນໍ ອຕ຺ຖິ, ສກໂລ ສິລາຖມ຺ໂຠ ກປ຺ປາສປິຈຸຄຸຬ຺ໂຫວິຍ ສິຖິໂລ ຈ ລຫຸໂກ ຈ ຠເວຍ຺ຍ. ນຈ ຠວຕິ. ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ວິຕ຺ຖມ຺ຠນໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ໂສ ປນ ຆນຖທ຺ເຘສຸ ສິລາຖມ຺ຠາທີສຸ ນ ລພ຺ຠຕີ’’ຕິ ໂຈເທຕິ. ຕຕ຺ຖ ປນ ວິຕ຺ຖມ຺ຠນໍ ລພ຺ຠມານໍ ອຘິມຕ຺ເຕນ ນ ລພ຺ຠຕິ, ສຫຊາຕຠູຕານໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠນມຕ຺ເຕນ ລພ຺ຠຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ນາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຕຕ຺ຖຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ວຫຕີ’’ຕິ ຖທ຺ຘກກ຺ຂຬ ກິຈ຺ຈໍ ວຫຕິ.

ປສາທຣູເປສຸ. ‘‘ສມວິສມໍ’’ຕິ ສມຏ຺ຐານຎ຺ຈ ວິສມຏ຺ຐານຎ຺ຈ, ສມເທສຎ຺ຈ ວິສມເທສຎ຺ຈ, ສມປຖຎ຺ຈ ວິສມປຖຎ຺ຈາຕິ ເອວມາທິໍ ສມວິສມໍ. ‘‘ອາຈິກ຺ຂຕີ’’ຕິ ອາຈິກ຺ຂນ຺ຕໍ ວິຍ ຕໍ ຊານນ ກິຈ຺ຈໍ ສມ຺ປາເທຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ສມວິສມຊານນສ຺ສ ຕໍ ມູລກຕ຺ຕາ’’ຕິ. ‘‘ອນິຣາກຣຓໂຕ’’ຕິ ອປ຺ປຏິກ຺ຂິປນໂຕ. ‘‘ຕໍ ວາ’’ຕິ ຣູປໍ ວາ. ສຸຓນ຺ຕິ ຊນາ. ສຸຍ຺ຍນ຺ຕິ ຊເນຫິ. ເອວໍ ຆາຍນ຺ຕີຕິອາທີສຸ. ‘‘ຊີວິຕ ນິມິຕ຺ຕໍ’’ຕິ ຊີວິຕປ຺ປວຕ຺ຕິກາຣຓຠູໂຕ. ‘‘ນິນ຺ນຕາຍາ’’ຕິ ວິສຍວິສຍີຠາວູປຄມເນນ ນິນ຺ນຕາຍ. ‘‘ຊີວິຕວຸຕ຺ຕິ ສມ຺ປາທກຕ຺ຕາ’’ຕິ ນານາວຈີເຠທວຈີກມ຺ມປ຺ປວຕ຺ຕເນນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອິເມ ປນ ປຎ຺ຈ ຈກ຺ຂຸ ປສາທາທໂຍຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ທຏ຺ຐຸກາມຕາ’’ຕິ ຣູປຕຓ຺ຫາ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອາທິສທ຺ເທນ ໂສຕຸກາມຕາ ຆາຍິຕຸກາມຕາ ສາຍິຕຸກາມຕາ ຜຸສິຕຸກາມຕາໂຍ ສງ຺ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ. ອຕ຺ຖໂຕ ສທ຺ທຕຓ຺ຫາ ຄນ຺ຘຕຓ຺ຫາ ຣສຕຓ຺ຫາ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພຕຓ຺ຫາ ເອວ. ‘‘ນິທານໍ’’ຕິ ກາຣຓໍ. ທຏ຺ຐຸກາມຕາທໂຍ ນິທານ ມສ຺ສາຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ. ກຸສລາ ກຸສລກມ຺ມໍ. ສມຸຏ຺ຐາຕິ ເອເຕນາຕິ ສມຸຏ຺ຐານໍ. ກມ຺ມເມວ. ທຏ຺ຐຸກາມຕາທິນິທານກມ຺ມໍ ສມຸຏ຺ຐານໍ ເຍສນ຺ຕິ ສມາໂສ. ປຖວິອາທີນິ ຠູຕານິ. ເຕສໍ ປສາໂທ ລກ຺ຂຓໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ. ທຸຕີຍ ວິກປ຺ເປ. ຣູປາທີນໍ ປຎ຺ຈາຣມ຺ມຓານໍ ອຠິຆາຕໍ ອຣຫຕີຕິ ຣູປາທິອຠິຆາຕາຣໂຫ. ຠູຕານໍ ປສາໂທ ຠູຕປ຺ປສາໂທ. ໂສ ລກ຺ຂຓໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ. ຈກ຺ຂຸ ອູກາສິຣປ຺ປມາເຓ ທິຏ຺ຐ ມຓ຺ຑເລ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ທິຏ຺ຐມຓ຺ຑເລ’’ຕິ ມຫາຊເນຫິ ປກຕິ ຈກ຺ຂຸນາ ທິຏ຺ເຐ ປສນ຺ນມຓ຺ຑເລ. ເຕລໍ ສຕ຺ຕປິຈຸປຏລານິ ພ຺ຍາເປຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິວິຍາຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ໂສຕພິລໍ’’ ນາມ ໂສຕກູໂປ. ‘‘ອງ຺ຄຸລິເວຐນາ’’ ນາມ ອງ຺ຄຸລິມຸທ຺ທິກາ. ‘‘ອຸປຈິຕຕນຸຕມ຺ພໂລມໍ’’ຕິ ຣາສີກຕຎ຺ຈ ວິຣຬຎ຺ຈ ຕມ຺ພໂລຫວຓ຺ຓຎ຺ຈ ສຸຂຸມໂລມໍ. ອຸປຈິຕໍ ຣາສີກຕໍ ຕນຸຕມ຺ພໂລມໍ ເອຕ຺ຖາຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ. ‘‘ອຊປທສຓ຺ຐານໍ’’ຕິ ອຊສ຺ສ ປາເທນ ອກ຺ກນ຺ຕປທສຓ຺ຐານວນ຺ຕໍ. ‘‘ອຸປ຺ປລທລໍ’’ ນາມ ອຸປ຺ປລປຓ຺ຓໍ. ອຸປ຺ປລທລສ຺ສ ອຄ຺ຄສຓ຺ຐານວນ຺ຕໍ. ‘‘ວຏ຺ຏິ’’ ນາມ ອິຘ ມນຸສ຺ສານໍ ສຣີຣາກາຣສຓ຺ຐິຕາ ອາຍຕປິຓ຺ຑິ. ‘‘ສຸກ຺ຂຈມ຺ມານິ ຈ ຐເປຕ຺ວາ’’ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເຕ ປນ ປຎ຺ຈປ຺ປສາທາ. ສມຸທີຣຓໍ ຈຎ຺ຈລນໍ. ‘‘ຍຖາຕໍ’’ຕິ ກຕມໍ ວິຍ ຕໍ. ອິເມ ປສາທາ ວິຈິຕ຺ຕາ, ກຖໍວິຈິຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອສທິສາ’’ຕິ. ກຖໍ ອສທິສາຕິ ອາຫ ‘‘ເຕຫີ’’ຕິອາທິໍ.

ໂຄຈຣຣູເປສຸ. ‘‘ວຓ຺ຓວິເສສໍ’’ຕິ ວຓ຺ຓວິເສສຕ຺ຖໍ. ວຓ຺ຓວິກາຣນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຫທເຍ ຄໂຕ ປວຕ຺ໂຕ ຠາໂວ ຫທຍງ຺ຄຕຠາໂວ. ‘‘ຠາໂວ’’ຕິ ຈ ອຘິປ຺ປາໂຍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕໍ ປກາເສຕິ, ມຸເຂ ວຓ຺ຓວິກາຣໍ ທິສ຺ວາ ອຍໍ ເມ ຕຸສ຺ສຕິ, ອຍໍ ເມ ຣຸຈ຺ຈຕິ, ອຍໍ ເມ ກຸປ຺ປຕິ, ອຍໍ ໂສມນສ຺ສິໂຕ, ອຍໍ ໂທມນສ຺ສິໂຕຕິ ເອວໍ ຊານນປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ. ‘‘ປກຕິຍາ ປີ’’ຕິ ວຓ຺ຓວິເສສໍ ອນາປຊ຺ຊິຕ຺ວາປີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິທພ຺ພໍ’’ຕິ ສວິຎ຺ຎາຓກວຕ຺ຖຸໍ. ສມວິສມໍ ປຸພ຺ເພ ປກາສິຕໍ. ຕໍ ຕໍ ອຕ຺ຖໍ ວາ ອາຈິກ຺ຂຕິ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ຊານນໂຕ. ອຕ຺ຕໂນ ວຕ຺ຖຸໍ ວາ ອາຈິກ຺ຂຕິ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ວຕ຺ຖຸສ຺ສປິ ຊານນໂຕ. ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ວຕ຺ຖຸໍ ສູເຈຕີ’’ຕິ ອິຘ ອິທໍ ນາມ ອຕ຺ຖີຕິ ປກາເສຕິ. ‘‘ຜຸສີຍຕີ’’ຕິ ຜຸສິຕ຺ວາ ວິຊານີຍຕິ. ‘‘ຕໍ’’ຕິ ຜຸສນໍ. ‘‘ຕສ຺ສາ’’ຕິ ອາໂປຘາຕຸຍາ. ‘‘ທ຺ຣວຕາວາ’’ຕິ ອທ຺ທຕິນ຺ຕຣສຕາວາ. ຜຸສິຕ຺ວາ ຄຍ຺ຫຕິ, ສາ ຈ ອາໂປຘາຕຸ ສິຍາຕິ ໂຈເທຕິ. ວຸຈ຺ຈເຕ ປຣິຫາໂຣ. ເອວໍ ປນ ນ ລພ຺ຠຕິ, ຕສ຺ມາ ສາ ເຕໂຊເຍວ. ນ ອາໂປຕິ. ເອຕ຺ຖ ເອວໍ ອລພ຺ຠມານາປິ ສາສີຕຕາ ອາໂປເຍວ, ນ ເຕໂຊ. ກສ຺ມາ, ອາປສ຺ສປິ ສີຕຸຓ຺ຫວເສນ ທຸວິຘຕາ ສມ຺ຠວໂຕ. ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ໂລຫຣເສ ອຸຓ຺ຫຕາ ອຸຓ຺ຫອາໂປ, ສີຕວຕ຺ຖູສຸ ສີຕຕາ ສີຕອາໂປຕິ ເຈ. ເອວໍ ປນ ສຕິ ເຕໂຊ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ປຣິຫາໂຣ. ‘‘ສຫ ອປ຺ປວຕ຺ຕນໂຕ’’ຕິ ເອກໂຕ ອປ຺ປວຕ຺ຕນໂຕ. ‘‘ໂອຣປາຣານໍ ວິຍາ’’ຕິ ນທິຍໍ ຕີຣໍ ນາມ ອິທໍ ໂອຣິມຕີຣໍ, ອິທໍ ປາຣິມນ຺ຕິ ນິຍມໂຕ ນຕ຺ຖິ. ຍຕ຺ຖ ສຍໍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຕໍ ໂອຣິມນ຺ຕິ, ອິຕຣໍ ປາຣິມນ຺ຕິ ໂວຫຣຕິ. ເອວໍ ໂອຣປາຣານໍ ອນວຏ຺ຐານໍ ໂຫຕີຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ສີຕຸຓ຺ຫານໍ ສຫ ອປ຺ປວຕ຺ຕນໂຕ’’ຕິ ເອເຕນ ຍທິ ເຕ ສຫ ປວຕ຺ເຕຍ຺ຍຸໍ. ຕຕ຺ຖ ສີຕຕາ ອາໂປນາມ, ອຸຓ຺ຫຕາ ເຕໂຊນາມາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ສິຍຸໍ. ນ ປນ ເຕ ສຫ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕຖາ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ນ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ກສ຺ມາ, ອຸຓ຺ຫເຕເຊນ ຍຸຕ຺ໂຕຫິ ອາໂປ ອຸຓ຺ຫຕ຺ຕເມວ ຄຈ຺ຉຕິ. ຍຖາຕໍ ອຸຓ຺ຫເຕເຊນ ຍຸຕ຺ຕາ ປຖວີປິ ວາໂຍປິ ອຸຓ຺ຫຕ຺ຕເມວ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ. ຕສ຺ມາ ເຕ ສຫ ນ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ສຫ ອປ຺ປວຕ຺ເຕສຸປິ ເຕສຸ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ສີຕວຕ຺ຖູສຸ ສີຕຕາ ອາໂປນາມາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ໂຫຕີຕິ ໂຈທນາ. ເອວໍສນ຺ເຕ ຕສ຺ມິໍ ໂລຫຣເສ ສພ຺ເພປິ ຣູປຘມ຺ມາ ອຸຓ຺ຫຕ຺ຕໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ສພ຺ເພປິ ເຕໂຊຠາວໍ ປາປຸຓນ຺ຕິ. ‘ອຸຓ຺ຫຕ຺ຕ ລກ຺ຂໂຓ ເຕໂຊ’ຕິຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍທິ ຈ ສີຕວຕ຺ຖູສຸ ສີຕຠາໂວ ນາມ ສິຍາ. ຕຕ຺ຖປິ ເຕນ ຍຸຕ຺ຕາ ສພ຺ເພປິ ຣູປຘມ຺ມາ ສີຕຕໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິເຍວ. ຕຕ຺ຖປິ ຕວມຕິຍາ ສພ຺ເພປິ ອາໂປຠາວໍ ປາປຸຓນ຺ຕິ. ນ ປນ ສກ຺ກາ ຕຖາ ຠວິຕຸໍ. ນ ຫິ ເອວຣູປໍ ລກ຺ຂຓຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ນາມ ເຕສໍ ອຕ຺ຖິ. ຠາວຎ຺ຎຖຕ຺ຕເມວ ອຕ຺ຖິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ລກ຺ຂຓຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ’’ ນາມ ປຖວີ ອາໂປຠາວໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ອາໂປ ປຖວິຠາວໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິອາທິ. ‘‘ຠາວຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ’’ ນາມ ປຖວີ ກທາຈິ ກກ຺ຂຬາ ໂຫຕິ. ກທາຈິ ມຸທຸກາ. ອາໂປ ກທາຈິ ອາພນ຺ຘນມຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ກທາຈິ ປຄ຺ຆຣຓໂກ. ເຕໂຊ ກທາຈິ ອຸຓ຺ໂຫ, ກທາຈິ ສີໂຕ. ວາໂຍ ກທາຈິ ວິຕ຺ຖມ຺ຠນມຕ຺ໂຕ, ກທາຈິ ສມຸທີຣໂຓຕິ. ເອວໍ ເອກເມກສ຺ສາ ຘາຕຸຍາ ຕິກ຺ຂ ມນ຺ທ ໂອມຕ຺ຕາຘິມຕ຺ຕວເສນ ກ຺ຣິຍາສງ຺ກນ຺ຕິ ນາມ ອຕ຺ຖີຕິ. ຕສ຺ມາ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘ອຸຓ຺ຫເຕເຊນ ຍຸຕ຺ໂຕຫິ ອາໂປ ອຸຓ຺ຫຕ຺ຕເມວ ຄຈ຺ຉຕິ, ຍຖາ ຕໍ ອຸຓ຺ຫເຕເຊນ ຍຸຕ຺ຕາ ປຖວີປິ ວາໂຍປິ ອຸຓ຺ຫຕ຺ຕເມວ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’ຕິ. ຕໍ ລກ຺ຂຓຎ຺ຎຖຕ຺ຕວຈນໍ ໂຫຕິ. ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ນ ຫິ ອຸຓ຺ຫເຕເຊນ ຍຸຕ຺ຕາ ສພ຺ເພເຕຘມ຺ມາ ອຸຓ຺ຫຕ຺ຕໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ສຠາວໍ ນ ວິຊຫນ຺ຕິ. ຕຖາຫິ ຕສ຺ມິໍ ປກ຺ກຸຖິເຕ ສນ຺ຕຕ຺ເຕ ໂລຫຣເສ ຠາໂວ ອຸຓ຺ຫຕ຺ຕໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ. ອາພນ຺ຘນ ສຠາວໍ ວາ ປຄ຺ຆຣຓ ສຠາວໍ ວາ ນ ວິຊຫຕິ. ຍທິ ອຸຓ຺ຫຕ຺ຕໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ຕໍ ສຠາວໍ ວິຊເຫຍ຺ຍ. ເອວໍສຕິ, ຕສ຺ມິໍ ໂລຫຣເສ ອາພນ຺ຘນາກາໂຣ ວາ ປຄ຺ຆຣຓາກາໂຣ ວາ ນ ປຎ຺ຎາເຍຍ຺ຍ. ສພ຺ເພຣູປ ຘມ຺ມາ ວິກ຺ກິເຣຍ຺ຍຸໍ. ວິກ຺ກິຣິຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣຘາເຣຍ຺ຍຸໍ. ນ ຈ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ນາປິ ວິກ຺ກິຣນ຺ຕິ. ໂນຈ ຕຕ຺ຖ ອາພນ຺ຘນາກາໂຣ ອຸຓ຺ຫຕ຺ຕໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ອຎ຺ໂຎຫິ ອາພນ຺ຘນາກາໂຣ, ອຎ຺ຎໍ ອຸຓ຺ຫຕ຺ຕໍ. ອາພນ຺ຘນາກາໂຣ ອາໂປ, ອຸຓ຺ຫຕ຺ຕໍ ເຕໂຊ. ຕຕ຺ຖ ປຖວິວາເຍສຸປິ ເອເສວນໂຍ. ຕສ຺ມາ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍທິ ເຕ ສຫ ປວຕ຺ເຕຍ຺ຍຸໍ. ຕຕ຺ຖ ສີຕຕາ ອາໂປນາມ, ອຸຓ຺ຫຕາ ເຕໂຊ ນາມາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ສິຍຸໍ. ນ ປນ ເຕ ສຫ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ຕຖາ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕີ’’ຕິ. ຕໍ ສຸວຸຕ຺ຕເມວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ‘‘ເຕສໍ ອນວຏ຺ຐານໂຕ’’ຕິ ເອເຕນ ສເຈ ເຕ ສີຕຸຓ຺ຫາ ອວຏ຺ຐິຕາ ສິຍຸໍ. ອຖ ສພ຺ພກາເລປິ ສີຕຕາ ອາໂປນາມ, ອຸຓ຺ຫຕາ ເຕໂຊນາມາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ສິຍຸໍ. ນ ປນ ເຕ ອວຏ຺ຐິຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ອນວຏ຺ຐິຕາ ເອວ ໂຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ຕຖາ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອນວຏ຺ຐິເຕສຸ ສນ຺ເຕສຸ ຍທິ ສີຕຕາ ອາໂປ ນາມ, ອຸຓ຺ຫຕາ ເຕໂຊນາມາຕິ ວເທຍ຺ຍຸໍ. ເອວຎ຺ຈສຕິ, ອາປເຕຊາປິ ອນວຏ຺ຐິຕາ ສິຍຸໍ. ໂຍ ອິທານິ ອາໂປ, ໂສເຍວ ຂຓນ຺ຕເຣ ເຕໂຊ ນາມ. ໂຍ ວາ ອິທານິ ເຕໂຊ, ໂສເຍວ ຂຓນ຺ຕເຣ ອາໂປ ນາມາຕິ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ. ນ ຈ ສກ຺ກາ ຕຖາ ຠວິຕຸໍ. ລກ຺ຂຓຎ຺ຎຖຕ຺ເຕ ອສນ຺ເຕ ໂວຫາຣຎ຺ຎຖຕ຺ຕສ຺ສປິ ອສມ຺ຠວໂຕ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂອຣປາຣານໍ ວິຍ ເຕສໍ ອນວຏ຺ຐານໂຕ ຈ ວິຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ວິຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ ສາສີຕຕາ ເຕໂຊເຍວ, ນ ອາໂປຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ.

‘‘ອຖ ປນາ’’ຕິອາທີສຸ. ຍໍ ປຸພ຺ເພ ປເຣນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘ນນຸ ທ຺ຣວຕາ ວາ ຜຸສິຕ຺ວາ ຄຍ຺ຫຕີ’ຕິ. ຕໍ ວິຈາເຣຕຸໍ ‘‘ອຖ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອຖ ປນາ’’ຕິ ຍທິ ປນ ຄຍ຺ຫຕິ, ເອວໍສຕີຕິ ຈ. ເອວຎ຺ຈສຕິ ອາຣມ຺ມຓ ຠູໂຕ ເອວ ສິຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖາ ຘິປ຺ປາໂຍ. ສເຈ ທ຺ຣວຠາວຠູໂຕ ອາໂປ ຜຸສິຕ຺ວາ ຄຍ຺ເຫຍ຺ຍ. ເອວໍ ສຕິ, ອໂຍປິຓ຺ຑາທີສຸ ອາພນ຺ຘນມຕ຺ຕຠູໂຕ ອາໂປປິ ຜຸສິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ໂພ ສິຍາ. ກສ຺ມາ, ອາປຠາເວນ ເອກຕ຺ຕາ. ເອວຎ຺ຈສຕິ, ເຕສຸ ອໂຍປິຓ຺ຑາທີສຸ ໂສ ອາໂປ ຕານິ ຫຕ຺ເຖນ ວາ ປາເທນ ວາ ຜຸສນ຺ຕສ຺ສ ປຫຣນ຺ຕສ຺ສ ວິນາ ອິຕຣ ມຫາຠູເຕຫິ ວິສຸໍ ກາຍິກ ສຸຂທຸກ຺ຂານໍ ອາຣມ຺ມຓ ປຈ຺ຈໂຍ ສິຍາ. ຍຖາຕໍ, ເຕສ຺ເວວ ອໂຍປິຓ຺ຑາທີສຸ ປຖວິມຫາຠູຕໍ ວິນາ ອິຕຣມຫາຠູເຕຫິ ວິສຸໍ ກາຍິກສຸຂທຸກ຺ຂານໍ ອາຣມ຺ມຓ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ເຕໂຊວາເຍສຸປີຕິ. ນ ປນ ໂສ ວິສຸໍ ກາຍິກສຸຂທຸກ຺ຂານໍ ອາຣມ຺ມຓ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ໂສ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພ ສຠາໂວ ນ ໂຫຕິ. ຍຖາ ຈ ໂສ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພສຠາໂວ ນ ໂຫຕິ. ຕຖາ ປກຕິ ອຸທກາທີສຸ ທ຺ຣວຠາວຠູໂຕປິ ອາໂປ ຕານິ ຜຸສນ຺ຕສ຺ສ ປຫຣນ຺ຕສ຺ສ ກາຍິກສຸຂທຸກ຺ຂານໍ ອາຣມ຺ມຓ ປຈ຺ຈໂຍ ນ ໂຫຕິ. ນ ຈ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພ ສຠາໂວຕິ. ເອວຎ຺ຈສຕິ, ກຖໍ ອໂຍປິຓ຺ຑາທີສຸ ອາພນ຺ຘນມຕ຺ຕຠູໂຕ ອາໂປ ກາຍິກສຸຂທຸກ຺ຂານໍ ປຈ຺ຈໂຍ ນ ໂຫຕິ. ກຖຎ຺ຈ ເຕສຸ ອິຕຣມຫາຠູຕານິ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ກາຍິກສຸຂທຸກ຺ຂານໍ ປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ສຓ຺ຫຖທ຺ຘຕາວເສນວາ’’ຕິ ເຕສຸ ຐິຕາຍ ປຖວິຘາຕຸຍາ ສຓ຺ຫຖທ຺ຘຕາວເສນ ວາ. ສຓ຺ຫປຖວີສຸຂເວທນາຍ ຖທ຺ຘປຖວີທຸກ຺ຂເວທນາຍ ອາຣມ຺ມຓ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ເສເສສຸ. ‘‘ອພ຺ຠນ຺ຕຣຕ຺ຖມ຺ຠນສ຺ສາ’’ຕິ ເຕສໍ ອໂຍປິຓ຺ຑາທີນໍ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຐິຕສ຺ສ ວິຕ຺ຖມ຺ຠນ ສຠາວສ຺ສ. ‘‘ໂນ ອຎ຺ຎຖາ’’ຕິ ຕານິຕີຓິ ກາຣຓານິ ຐເປຕ຺ວາ ອາພນ຺ຘນ ກ຺ຣິຍໍ ປຏິຈ຺ຈ ກາຍິກສຸຂທຸກ຺ຂຸປ຺ປຕ຺ຕິ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອິທານິ ປກຕິ ອຸທກາທີສຸ ທ຺ຣວຠາວຠູຕໍ ອາໂປຘາຕຸມ຺ປິ ຜຸສິຕ຺ວາ ຊານນ຺ຕີຕິ ມຫາຊນາ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ. ຕພ຺ພິໂສຘເນນ ສຫ ລທ຺ຘຄຸຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕສ຺ມາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ປຖມໍ ທ຺ຣວຕາ ສຫິຕານິ. ລ. ຊານນ຺ຕີ’’ຕິ ອິທໍ ປຘານ ວຈນໍ. ໂລເກ ຫຕ຺ເຖນ ປຣາມສິຕ຺ວາ ວາ ຈກ຺ຂຸນາ ທິສ຺ວາ ວາ ອິທໍ ຣສ຺ສໍ, ອິທໍ ທີຆໍ, ອິທໍ ວຏ຺ຏໍ, ອິທໍ ມຓ຺ຑລນ຺ຕິອາທິນາ ສຓ຺ຐານໍ ຊານນ຺ຕາ ຫຕ຺ຖ ຜຸສເນນ ວາ ຈກ຺ຂຸ ທສ຺ສເນນ ວາ ສເຫວ ຕໍ ຊານນ຺ຕີຕິ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ປນ ປຸຣິມຠາເຄ ກາຍທ຺ວາຣວີຖິ ຈິຕ຺ເຕນ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານິ ຕີຓິຠູຕານິ ຜຸສິຕ຺ວາ ວາ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣ ວີຖິຈິຕ຺ເຕນ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ວາ ປຈ຺ຉາ ວຕ຺ຖຸຄ຺ຄຫຓວີຖິຍາ ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ເອວ ສຓ຺ຐານໍ ຊານນ຺ຕິ. ເອເສວນໂຍ ຣຕ຺ຕິຍໍ ອລາຕຈກ຺ກສຓ຺ຐານໍ ຊານນ຺ຕສ຺ສປິ. ຕຕ຺ຖ ປນ ພຫູນິປິ ປຸພ຺ພາປຣວີຖິຈິຕ຺ຕສນ຺ຕານານິ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພານິ. ຕຖາ ໂລເກ ຈກ຺ຂຸນາ ທິສ຺ວາ ທ຺ວາຣວາຕປານາທີນໍ ຉິທ຺ທວິວຣານິ ຊານນ຺ຕາ ຈກ຺ຂຸນາ ທສ຺ສເນນ ສເຫວ ຕານິ ຊານນ຺ຕີຕິ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ປນ ປຸຣິມຠາເຄ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣິກວີຖິ ຈິຕ຺ເຕນ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານິ ກວາຏຣູປຠິຕ຺ຕິ ຣູປານິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ທິສ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ອລາຕຈກ຺ກສ຺ສ ມຊ຺ເຌ ວິວຣໍປິ ຊານນ຺ຕາ ວິຍ ວິສຸໍ ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ມໂນທ຺ວາຣິກ ວິຎ຺ຎາຓວີຖິຍາ ເອວ ຕໍ ຉິທ຺ທວິວຣຠູຕໍ ອາກາສໍ ຊານນ຺ຕິ. ຕຖາ ຫຕ຺ເຖນ ອຸທກໍ ຜຸສນ຺ຕສ຺ສ ປຖມໍ ທ຺ຣວສຫິຕານິ ວິລີນານິ ມຸທູນິ ຕີຓິໂຜຏ຺ຐພ຺ພ ມຫາຠູຕານິ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ກາຍທ຺ວາຣິກ ວີຖິ ຈິຕ຺ເຕຫິ ຜຸສນກິຈ຺ເຈນ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ວິສຸໍ ສຸທ຺ຘາຍ ມໂນທ຺ວາຣິກ ວີຖິຍາ ເອວ ທ຺ຣວຠາວສງ຺ຂາຕໍ ປຄ຺ຆຣຓກ ອາໂປຘາຕຸໍ ຊານນ຺ຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ຕໍ ທ຺ຣວຠາວໍປິ ຫຕ຺ເຖນ ຜຸສເນນ ສເຫວ ຊານນ຺ຕີຕິ ມຎ຺ຎນ຺ຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ຄາໂວ ຈຣນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອາຫ ‘‘ຄຸນ຺ນໍ ຈຣຓຏ຺ຐານໍ’’ຕິ. ອກ຺ຂຣ ວິທູ ປນ ໂຄສທ຺ທໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍຕ຺ເຖປິ ອິຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ໂຄຕິ ວາ’’ຕິອາທິໍ. ຕານິ ຈກ຺ຂາທີນິ ເອເຕສຸ ຣູປາທີສຸ ຈຣນ຺ຕິ, ເອຕານິ ວາ ຣູປາທີນິ ເຕສຸ ຈກ຺ຂາທີສຸ ຈຣນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຸຣິເມນ ຄາໂວ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຈຣນ຺ຕິ ເອເຕສູຕິ ໂຄຈຣານີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ປຈ຺ຉິເມນ ໂຄສຸອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຈຣນ຺ຕີຕິ ໂຄຈຣານີຕິ. ອິມານິ ປນ ປຎ຺ຈ ຣູປາທີນິ.

ຠາວທ຺ວເຍ. ອິຈ຺ຉນຏ຺ເຐນ ຐານຏ຺ເຐນ ຐປນຏ຺ເຐນ ຈ ອິຕ຺ຖີ. ສາຫິກາມຣຕິ ອຕ຺ຖາຍ ສຍໍປິ ອຎ຺ຎໍກາມິກໍ ອິຈ຺ຉຕິ. ສຍຎ຺ຈ ກາມິເກນ ອິຈ຺ຉີຍຕິ. ອຎ຺ໂຎ ຈ ກາມິໂກ ຆຣາວາສ ສຸຂຕ຺ຖາຍ ຕຕ຺ຖ ຐານໍ ອຸເປຕິ, ປຕິຏ຺ຐາຕິ. ອາຍຕິຎ຺ຈ ກຸລວໍສປ຺ປຕິຏ຺ຐານຕ຺ຖາຍ ຕຕ຺ຖ ກຸລວໍສ ພີຊໍ ຐເປຕີຕິ. ປູຣຓຏ຺ເຐນ ອິຈ຺ຉນຏ຺ເຐນ ຈ ປຸຣິໂສ. ໂສຫິ ອຕ຺ຕຫິຕຎ຺ຈ ປູເຣຕິ, ປຣຫິຕຎ຺ຈ ອິຈ຺ຉຕິ. ອິຘໂລກຫິຕຎ຺ຈ ປູເຣຕິ, ປຣໂລກຫິຕຎ຺ຈ ອິຈ຺ຉຕິ. ອຸຠຍໂລກຫິຕຎ຺ຈ ປູເຣຕິ, ໂລກຸຕ຺ຕຣຫິຕຎ຺ຈ ອິຈ຺ຉຕິ, ເອສຕິ, ຄເວສຕີຕິ. ປຸມສ຺ສສກໍ ປຸໍສກໍ. ປຸຣິສລິງ຺ຄາທິ. ນຕ຺ຖິ ປຸໍສກໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ນປຸໍສກໍ. ‘‘ຍສ຺ສ ປນ ຘມ຺ມສ຺ສາ’’ຕິ ຠາວຣູປຘມ຺ມສ຺ສ. ‘‘ຕໍ’’ຕິ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ. ມຫາສຓ຺ຐານໍ ສຕ຺ຕານໍ ຊາຕິເຠທໍ ລິງ຺ເຄຕິ ຎາເປຕີຕິ ລິງ຺ຄໍ. ລກ຺ຂຓປາຐກາ ນິມິນນ຺ຕິ ສຎ຺ຊານນ຺ຕິ ກລ຺ຍາຓ ປາປກໍ ກມ຺ມວິປາກໍ ເອເຕນາຕິ ນິມິຕ຺ຕໍ. ກິຣິຍາ ກຸຕ຺ຕໍ. ອາຍຸກນ຺ຕໍ ກປ຺ປີຍຕິ ສງ຺ຂຣີຍຕີຕິ ອາກປ຺ໂປ. ສພ຺ເພເປເຕລິງ຺ຄາທໂຍ. ໂສຈ ອວິສທາທິຠາໂວ. ‘‘ວຈເນສຸຈາ’’ຕິ ອິຕ຺ຖິສທ຺ທປຸຣິສສທ຺ທາທີສຸ ຈ. ‘‘ວຈນຕ຺ເຖສຸ ຈາ’’ຕິ ອິຕ຺ຖິ ສຓ຺ຐານ ປຸຣິສສຓ຺ຐານາທິ ອຕ຺ເຖສຸ ຈ. ‘‘ນິມິຕ຺ຕສທ຺ໂທ ວິຍາ’’ຕິ ນິມິຕ຺ຕ ສທ຺ໂທ ອງ຺ຄຊາເຕ ປາກໂຏ ວິຍາຕິ. ນ ປາກໂຏ ທິຏ຺ໂຐ. ອປາກໂຏ ປນ ກຕ຺ຖຈິ ທິຏ຺ໂຐຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ຠວນ຺ຕິ ສທ຺ທພຸທ຺ຘິໂຍ’’ຕິ ສທ຺ທສຕ຺ຖນໂຍ. ‘‘ຠວນ຺ຕິ ລິງ຺ຄາທີນີ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖານໂຍ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄາທີນໍ ເຫຕຸຠາວ ລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ເອຕສ຺ມິໍ ສຕີ’’ຕິ ຈ ຊາຕິຍາ ສຕິ, ຊຣາມຣຓໍ ໂຫຕິ. ອສຕິ ນ ໂຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖວິຍ ເຫຕຸ ຜລຠາວປາກຏຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ວຕ຺ຖຸຣູເປ. ນິຣຸຕ຺ຕິນເຍນ ວຈນຕ຺ຖາ ຠວນ຺ຕິ. ຘາຕຸ ທ຺ວຍໍ ນາມ ມໂນຘາຕຸ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ທ຺ວຍໍ. ‘‘ອວຕ຺ວາ’’ຕິ ຫທຍ ວຕ຺ຖຸໍ ອວຕ຺ວາ. ‘‘ຕໍ’’ຕິ ຫທຍ ວຕ຺ຖຸ ຣູປໍ. ‘‘ປຎ຺ຈາ’’ຕິ ປຎ຺ຈວຕ຺ຖູນິ. ‘‘ເຕສໍ’’ຕິ ເຕສໍ ກຸສລາທີນໍ. ‘‘ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕໍ’’ຕິ ປຏ຺ຐາເນ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຍໍ ຣູປໍ ນິສ຺ສາຍາ’’ຕິ ຍໍ ຣູປໍ ນິສ຺ສາຍ ມໂນຘາຕຸ ຈ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ຈ ວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ອິມໍ ປາຐໍ ນິທ຺ທິສຕິ. ‘‘ອນຎ຺ຎ ສາຘາຣເຓສຸ ຐາເນສູ’’ຕິ ຈກ຺ຂຸ ວຕ຺ຖາທີຫິ ອຎ຺ຎວຕ຺ຖູຫິ ອສາຘາຣເຓສຸ ກຸສລາກຸສລຏ຺ຐາເນສຸ.

ຊີວິຕຣູເປ. ‘‘ອາຘິປ຺ປຈ຺ຈໂຍເຄນາ’’ຕິ ອຘິປຕິຠາວໂຍເຄນ. ‘‘ອຘິປຕິຠາໂວ’’ຕິ ຈ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຈ຺ຈຍ ກິຈ຺ຈໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ນ ອຘິປຕິ ປຈ຺ຈຍກິຈ຺ຈໍ. ‘‘ຊີວນ຺ຕີ’’ຕິ ຫຣິຕຠາວໍ ນ ວິຊຫນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ນ ຫິ ຕານິ ເອກນ຺ເຕນ ຊີວນ຺ຕານິ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ຊີວິຕ ຣູປສ຺ສ ເອກນ຺ຕ ກມ຺ມຊສ຺ສ ພຫິທ຺ຘາ ອນຸປລທ຺ຘຕ຺ຕາ. ກມ຺ມຊຣູປານິ ຊີວນ຺ຕິ ເຍວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ກມ຺ເມ ອສນ຺ເຕປີ’’ຕິ ກມ຺ມເຈຕນາຍ ປຸພ຺ເພ ນິຣຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕທຕ຺ຖໍ ພ຺ຍຕິເຣກໂຕ ປາກຏໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ຕຖາຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ‘‘ອິຕຣ ຣູປານີ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕຊຣູປາທີນິ. ເອກວີຖິວາໂຣ ນາມ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣວີຖິວາໂຣ. ມໂນທ຺ວາຣວີຖິວາໂຣ ເອກຊວນ ວາໂຣຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນໍ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ, ເອເກກສ຺ມິໍ ວີຖິວາເຣ ນິຣຸທ຺ເຘ ຠວງ຺ຄ ສມເຍ ອສທິສສ຺ສ ຣູປສນ຺ຕານສ຺ສ ປາຕຸພ຺ຠາວໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ຣູປວິເສສໍ ຊານນ຺ຕສ຺ເສວ ປາກຏໍ ໂຫຕິ. ອຊານນ຺ຕສ຺ສ ປນ ຕງ຺ຂຓມຕ຺ເຕ ອປາກຏໍ. ກສ຺ມາ, ຕາທິສສ຺ສປິ ອຸຕຸຊຣູປສນ຺ຕານສ຺ສ ໂຖກໍ ປວຕ຺ຕນໂຕ. ຍສ຺ສຫິ ໂທສ ສມຸຏ຺ຐິເຕນ ຣູປສນ຺ຕາເນນ ມຸຂຣູປໍ ທຸພ຺ພຓ຺ຓໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ໂທເສ ນິຣຸທ຺ເຘປິ ຕໍ ຣູປໍ ໂຖກໍ ທຸພ຺ພຓ຺ຓເມວ ຂາຍຕີຕິ. ‘‘ອຸຕຸຊາຫາຣຊານຎ຺ຈ ສນ຺ຕຕິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ’’ຕິ ອຘິກາໂຣ. ເອກໍ ອທ຺ຘາປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນເມວ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ນຸ ຈກ຺ຂຸໂສຕາທີນິ ກມ຺ມຊຣູປສນ຺ຕານານິປິ ປວຕ຺ຕິກາເລ ກທາຈິ ສຸປ຺ປສນ຺ນານິ, ກທາຈິ ປສນ຺ນານິ, ກທາຈິ ອປ຺ປສນ຺ນານິ ທິສ຺ສນ຺ຕີຕິ. ສຈ຺ຈໍ, ຕຖາ ປວຕ຺ຕິ ປນ ສນ຺ຕານ ວິຈ຺ເຉເທນ ນ ໂຫຕິ, ນານາວິຈ຺ຉິນ຺ເນ ຈ ເອເກກສ຺ມິໍ ສນ຺ຕາເນ ເຕສໍ ປຸນຆຏນໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ສກິໍ ອນ຺ໂຘ ອນ຺ໂຘເຍວ ໂຫຕິ. ພຘິໂຣຈ ພຘິໂຣເຍວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ຍທິ ເອວໍ’’ຕິ ເອວໍ ຍທິ ສິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອຣູປ ຘມ຺ມານໍ ສນ຺ຕຕິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ’’ຕິ ອຘິກາໂຣ. ‘‘ວິປາການີ’’ຕິ ຠວງ຺ຄຠູຕານິ ວິປາການິ. ເອກສນ຺ຕຕິວເສນ ປວຕ຺ຕິສ຺ສນ຺ຕິເຍວ, ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ນານາສນ຺ຕຕິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ກສ຺ມາ, ຍາວຊີວມ຺ປິ ເອກ ກມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ອິຕຣານິ ປນາ’’ຕິ ກຸສລາ ກຸສລ ກ຺ຣິຍຈິຕ຺ຕານິ ປນ. ‘‘ຕທາຣມ຺ມຓາ’’ຕິ ນິຣຸທ຺ຘາຣມ຺ມຓາ. ອທ຺ຘານປ຺ຜຣຓານຸຠາເວນ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິເຍວ. ນ ປນ ຈິຕ຺ຕຊຣູປາທີນິ ວິຍ ອຕ຺ຕໂນ ຊນກປຈ຺ຈເຍ ນິຣຸທ຺ເຘ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ. ອຍໍ ອຣູປຘມ຺ມານໍ ຊີວນ຺ຕຕ຺ເຕ ວິເສໂສຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ອຍມຕ຺ໂຖ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ’’ຕິ ອຣູປ ຘມ຺ມານໍ ຊີວນ຺ຕຕາວິເສໂສ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ຍຖາ ຣູປສນ຺ຕຕິຍໍ ອນນ຺ຕຣ ປຈ຺ຈໂຍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຈຸຕິກາເລ ຠວນ຺ຕຣຣູປສນ຺ຕານສ຺ສ ກິຎ຺ຈິ ປຈ຺ຈຍຕ຺ຕໍ ອນຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ. ເຕນ ຠວນ຺ຕຣ ປາຕຸພ຺ຠາໂວ ນາມ ເຕສໍ ນຕ຺ຖິ. ນ ຕຖາ ອຣູປສນ຺ຕຕິຍໍ. ຕຕ຺ຖ ປນ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ປຏິສນ຺ຘິຍາ ອນນ຺ຕຣ ປຈ຺ຈໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ. ເຕນ ຠວນ຺ຕຣປາຕຸພ຺ຠາໂວ ນາມ ເຕສໍ ອຕ຺ຖິ. ອຍມ຺ປິ ອຣູປຘມ຺ມານໍ ຊີວນ຺ຕຕ຺ເຕ ວິເສໂສ. ຕສ຺ມາ ອຣູປຘມ຺ມານໍປິ ກມ຺ມຊຣູປານໍ ວິຍ ນິຈ຺ຈໍ ຊີວິຕໂຍເຄນ ຊີວນ຺ຕຕ຺ຕາ ສນ຺ຕຕິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມ ນ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ນ ໂຈເທຕພ຺ພນ຺ຕິ. ກຸສລາ ກຸສລ ກ຺ຣິຍຈິຕ຺ຕານິ ນາມ ອກມ຺ມຊານິ ໂຫນ຺ຕິ. ຈິຕ຺ຕຊຣູປາທີນິ ວິຍ ອຕີຕໍ ກມ຺ມໍ ອນເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ຕງ຺ຂຓິເກຫິ ນານາປຈ຺ຈເຍຫິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ຊີວນ຺ຕານໍປິ ສຕໍ ອຊີວນ຺ຕານໍ ຈິຕ຺ຕຊຣູປາທີນໍ ວິຍ ນານາສນ຺ຕຕິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ. ຊີວນ຺ຕຕາ ວິເສໂສປິ ອຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອຕ຺ຖ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ. ຣຸກ຺ຂາທີສຸປິ ຊີວິຕໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ. ຍໂຕ ເຕສໍ ຫຣິຕຕາ ຈ ອຫຣິຕຕາ ຈ ຣູຫນຎ຺ຈ-ອຣູຫນຎ຺ຈ ທິສ຺ສຕີຕິ. ວຸຈ຺ຈເຕ, ຍທິ ເຕສໍ ຊີວິຕໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ອຣູປຊີວິຕໍ ວາ ສິຍາ, ຣູປຊີວິຕໍ ວາ. ຕຕ຺ຖ ສເຈ ອຣູປຊີວິຕໍ ໂຫຕິ. ຍຖາ ເຕນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ສຕ຺ໂຕ ປຸນປ຺ປຸນໍ ມຣິຕ຺ວາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຠວນ຺ຕເຣ ປາຕຸພ຺ຠວນ຺ຕິ. ຕຖາ ຣຸກ຺ຂາປິ ມຣິຕ຺ວາ ຠວນ຺ຕເຣ ປາຕຸພ຺ຠເວຍ຺ຍຸໍ. ອຖ ຣູປຊີວິຕໍ ສິຍາ. ຍຖາ ສຕ຺ຕານໍ ຈກ຺ຂາທິ ອງ຺ເຄສຸ ຊີວິຕ ສນ຺ຕາເນ ຠິນ຺ເນ ຕານິ ອງ຺ຄານິ ປຸນ ຊີວນ຺ຕານິ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ຕຖາ ຣຸກ຺ຂາປິ ຂນ຺ເຘສຸ ວາ ສາຂາສຸວາ ຉິນ຺ເນສຸ ຊີວິຕສນ຺ຕາເນ ຠິນ຺ເນ ເຕຂນ຺ຘາວາ ສາຂາໂຍ ວາ ປຸນ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ໂຣເປຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ ຠເວຍ຺ຍຸໍ. ສກ຺ກາ ເອວ ຠວນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ຕທຸຠຍໍປິ ຊີວິຕໍ ນາມ ເຕສໍ ນຕ຺ຖີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ວິຠາວນິປາເຐ. ນ ຫິ ເຕສໍ ກມ຺ມໍເຍວ ຐິຕິກາຣຓໍ ໂຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ກມ຺ມໍ ຐິຕິກາຣຓໍ ເອວ ນ ໂຫຕີຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອາຫາຣຊາທີນໍ’’ຕິອາທິໍ. ເອກກລາເປ ຄຕາ ປວຕ຺ຕາ ສຫຊາຕ ປຈ຺ຈຍາ, ເຕຫິ ອາຍຕ຺ຕາ ປຏິພທ຺ຘາຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ. ກມ຺ມາທີນໍ ຣູປຊນກປຈ຺ຈຍານໍ ຊນການຸຠາໂວ ນາມ ຣູປກລາປານໍ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ເອວ ຜຣຕິ, ນ ຐິຕິກ຺ຂເຓ. ອຸປຈຍສນ຺ຕຕິໂຍ ຈ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ນ ຐິຕິກ຺ຂເຓ. ຕສ຺ມາ ຕາ ຊນກປຈ຺ຈຍານຸຠາວກ຺ຂເຓ ລທ຺ຘຕ຺ຕາ ກຸໂຕຈິຊາຕນາມໍ ລຠນ຺ຕິ. ຊຣຕາປນ ຐິຕິກ຺ຂເຓ ເອວ ລພ຺ຠຕິ, ນ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ. ຕສ຺ມາ ສາ ກຸໂຕຈິຊາຕ ນາມໍ ນ ລຠຕິ. ຍທິ ປນ ອາຫາຣຊາທີນໍ ຣູປຘມ຺ມານໍ ຐິຕິ ນາມ ອາຫາຣາທິ ຊນກປຈ຺ຈຍາຍຕ຺ຕາ ຠເວຍ຺ຍ. ຊຣຕາປິ ຊນກປຈ຺ຈຍານຸຠາວກ຺ຂເຓວ ລພ຺ຠມານາ ສິຍາ. ເອວຎ຺ຈສຕິ, ສາປິ ກຸໂຕຈິຊາຕ ນາມໍ ລເຠຍ຺ຍ. ນ ປນ ລຠຕິ. ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ຐິຕິ ນາມ ຊນກປຈ຺ຈຍາຍຕ຺ຕາ ນ ໂຫຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອິຕຣຖາ’’ຕິອາທິມາຫ. ‘‘ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠມານາ’’ຕິ ກລາປນ຺ຕເຣ ຐຕ຺ວາ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠມານາ. ‘‘ນ ຂຓຐິຕິປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ ຂຓຐິ ຕິຠາເວນ ປວຕ຺ຕິອຕ຺ຖາຍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠນ຺ຕິ, ອນຸປາເລຕີຕິ ໂຍຊນາ. ສພ຺ເພສໍປິ ຣູປາຣູປຘມ຺ມານໍ. ‘‘ຕໍ’’ຕິ ວິຠາວນິວຈນໍ. ‘‘ອິທໍ ປນາ’’ຕິ ຊີວິຕຣູປໍ ປນ.

ອາຫາຣຣູເປ. ‘‘ສວຕ຺ຖຸກວຈນໍ’’ຕິ ໂຠຊນາທິ ວຕ຺ຖຸນາ ສຫ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ສວຕ຺ຖຸກໍ. ວຈນໍ. ນ ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕໍ ອາຫາຣ ຣູປໍ ນາມ ກພຬໍ ກາຕຸໍ ສກ຺ກາ ໂຫຕີຕິ. ‘‘ວິເວຈິຕານີ’’ຕິ ປາຈນ ກິຈ຺ເຈນ ວິຠຊິຕານິ. ວິສຸໍ ວິສຸໍ ກຕານິ. ‘‘ປຎ຺ຈຘາ ວິຠາຄໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ ເອກໍ ຠາຄໍ ປາຓກາ ຂາທນ຺ຕິ. ເອກໍ ຠາຄໍ ອຸທຣຄ຺ຄິ ຌາເປຕິ. ເອໂກ ຠາໂຄ ມຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອໂກຠາໂຄ ກຣີສໍ. ເອໂກຠາໂຄ ຣສຠາວໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ໂສຓິຕມໍສາທີນິ ອຸປພ຺ຣູຫຍຕີຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ປຎ຺ຈຘາ ວິຠາຄໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ‘‘ໂລເກ’’ຕິ ໂລກິຍ ຄນ຺ເຖ. ‘‘ຕໂຕ’’ຕິ ອາມາສຍໂຕ. ອນຸຜຣນ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ. ‘‘ຕສ຺ສາ’’ຕິ ຣສຠາຄສ຺ສ. ‘‘ຠູເຕສູ’’ຕິ ມຫາຠູເຕສຸ. ສຫ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍນ ວຕ຺ຕຕີຕິ ເສນ຺ທ຺ຣິໂຍ. ກາໂຍ. ອຸທຍຕີຕິ ໂອຊາ. ທກາຣສ຺ສ ຊກາໂຣ. ອວຕິ ຊເນຕີຕິ ໂອຊາ. ອວສທ຺ທສ຺ສ ໂອກາໂຣ. ‘‘ອຕ຺ຕໂນວຕ຺ຖຸໍ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນນິສ຺ສຍຠູຕໍ ຣູປກາຍໍ.

‘‘ອຎ຺ຎາປເທໂສ’’ ນາມ ຣູປສ຺ສ ລຫຸຕາຕິອາທີສຸ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຣູປສ຺ສ ກ຺ຣິຍາມຕ຺ຕຠາເວນ ອປທິສນໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ອຸຊຸກໂຕວ ນິປ຺ຜາທິຕໍ’’ຕິ ມຸຂ຺ຍໂຕວ ຊນິຕໍ. ຍຖາຫິ ສພ຺ພໍ ອນິປ຺ຜນ຺ນຣູປໍ ອຊາຕິ ຘມ຺ມຕ຺ຕາ ອຸຊຸກໂຕ ກມ຺ມາທີຫິ ຊາຕໍ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ກມ຺ມາທີຫິ ຊາຕໍ ປນ ນິປ຺ຜນ຺ນຣູປໍ ນິສ຺ສາຍ ທິສ຺ສມານຕ຺ຕາ ຐານູປຈາເຣນ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ທ຺ວຍໍ ຈິຕ຺ຕຊໍຕິອາທິນາ ວຸຈ຺ຈຕິ. ນ ຕຖາ ອິທໍ ນິປ຺ຜນ຺ນຣູປໍ. ອິທໍ ປນ ຊາຕິຘມ຺ມຕ຺ຕາ ອຸຊຸກໂຕວ ກມ຺ມາທີຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ນິປ຺ຜາທິຕໍ ຊນິຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ຣູປໍ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອນິປ຺ຜນ຺ນຣູປໍປິ ລພ຺ຠຕີຕິ ຕໂຕ ວິເສສນຕ຺ຖໍ ຣູປຣູປນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຣຸປ຺ປນລກ຺ຂຓ ສມ຺ປນ຺ນໍ’’ຕິອາທິໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຣຸປ຺ປນລກ຺ຂຓໍ’’ ນາມ ສີຕຸຓ຺ຫາທີຫິ ວິກາຣປຕ຺ຕິລກ຺ຂຓໍ. ຕມ຺ປນ ອນິປ຺ຜນ຺ນ ຣູເປ ມຸຂ຺ຍໂຕ ນ ລພ຺ຠຕິ. ນິປ຺ຜນ຺ນຣູເປ ເອວ ລພ຺ຠຕິ. ກສ຺ມາ, ນິປ຺ຜນ຺ນຣູປສ຺ສຫິ ນານາວິກາໂຣ ວິກາຣຣູປນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ລກ຺ຂຓໍ ລກ຺ຂຓ ຣູປນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວິກາຣສ຺ສ ປນ ວິກາໂຣ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ລກ຺ຂຓສ຺ສ ຈ ລກ຺ຂຓໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຍທິ ອຕ຺ຖີຕິ ວເທຍ຺ຍ. ວິກາຣສ຺ສ ວິກາໂຣ, ຕສ຺ສ ຈ ວິກາໂຣ, ຕສ຺ສ ຈ ວິກາໂຣຕິ ອປຣິຍນ຺ຕເມວ ສິຍາ. ຕຖາ ລກ຺ຂເຓປີຕິ.

ອາກາສຘາຕຸຍໍ. ‘‘ປກາສນ຺ຕີ’’ຕິ ອິທໍ ເອກໍ ອິທໍ ເອກນ຺ຕິ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ. ‘‘ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທຕີ’’ຕິ ອາຫ ‘‘ປຣິໂຕ’’ຕິອາທິໍ. ‘‘ອສມ຺ມິສ຺ສໍ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕທຕ຺ຖໍ ວິວຣຕິ ‘‘ເອກຕ຺ຕໍ ອນຸປຄມນໍ’’ຕິ. ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທີຍຕີຕິ ປຣິຈ຺ເຉໂທຕິ ອາຫ ‘‘ເຕຫິ ວາ’’ຕິອາທິໍ. ‘‘ເຕຫິ ວາ’’ຕິ ກລາປນ຺ຕຣຠູເຕຫິ ວາ. ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ວາ ປເຣສໍ ວາ ອກຕ຺ວາ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນປກ຺ຂິກໍ ວາ ປເຣສໍ ປກ຺ຂິກໍ ວາ ອກຕ຺ວາ. ປຣິຈ຺ເຉທ ກ຺ຣິຍາມຕ຺ຕໍ ປຣິຈ຺ເຉໂທຕິ ອາຫ ‘‘ເຕສໍ ວາ’’ຕິອາທິໍ. ‘‘ເຕສໍ ວາ’’ຕິ ກລາປນ຺ຕຣຠູຕານໍ ວາ. ‘‘ອຍໍ ປນາ’’ຕິ ອຍໍ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ປນ. ‘‘ຕສ຺ສາ’’ຕິ ປຣິຈ຺ເຉທສ຺ສ. ໂສ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ອິຕິ ກຕ຺ວາ’’ຕິ ເອວໍ ມນສິກຕ຺ວາ. ‘‘ເອເຕຫີ’’ຕິ ເອເຕຫິ ມຫາຠູເຕຫິ. ‘‘ອຎ຺ຎມຎ຺ຎ ອພ຺ຍາປິຕຕາ’’ຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຕິຓ຺ຓໍ ວາ ຣູປກລາປານໍ ເອກກລາປຕ຺ຕູປຄມນໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎ ພ຺ຍາປິຕາ ນາມ, ຕຖາ ອນຸປຄມນໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎ ອພ຺ຍາປິຕຕາ ນາມ. ເຕນາຫ ‘‘ເອກຕ຺ຕໍ’’ຕິອາທິໍ. ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ຕິສ຺ສໍ ປາຬິຍໍ. ‘‘ນານາກລາປຄຕານໍ ຠູຕານໍ’’ຕິ ເອເຕນ ກລາປປຣິຍນ຺ຕຕາ ເອວ ວຸຕ຺ຕາ ໂຫຕິ.

ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ທ຺ວເຍ. ‘‘ສຍຎ຺ຈາ’’ຕິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ສງ຺ຂາຕໍ ສຍຎ຺ຈ. ‘‘ເຕນາ’’ຕິ ຈລມາເນນ ກາຍງ຺ເຄນ. ‘‘ເຕຫີ’’ຕິ ປຈ຺ຈກ຺ເຂ ຐິເຕຫິ ຊເນຫິ. ຕຕ຺ຖາຕິອາທີສຸ. ‘‘ກາຍງ຺ຄວິກາຣໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ອຠິກ຺ກມນາທິ ອຕ຺ຖາຍ ຫຕ຺ຖປາທາທີນໍ ກາຍງ຺ຄານໍ ຈລນ ສງ຺ຂາຕໍ ວິກາຣໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ. ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕາ ຈ ສພ຺ເພເຕ ຈິຕ຺ຕຊວາຕກລາປາ ຍຖາຘິປ຺ເປຕ ທິສາຠິມຸຂາ ເອວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ຍຖາ ວາ ຕຖາ ວາ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ’’ຕິ ອນິຍມໂຕ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຍສ຺ສ ໂຈປນ ກາຍສ຺ສ. ‘‘ເຕຫີ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕຊວາຕກລາເປຫິ. ນິຍາມໂກ ນາວານິໂຍຊໂກ. ‘‘ເຕ ຈາ’’ຕິ ເຕຈິຕ຺ຕຊວາຕກລາປສງ຺ຆາຏາ. ເອເຕນ ສກລໍ ກາຍງ຺ຄໍ ນິທສ຺ເສຕິ. ສກລກາຍງ຺ຄໍ ນາວາສທິສນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ຈາເຣຕ຺ວາ’’ຕິ ວິຍູຫິຕ຺ວາ. ກຖໍ ປນ ສາ ນິຍາມກສທິສີ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຍຖາຫີ’’ຕິອາທິ. ຍເທຕໍ ສກ຺ໂກຕີຕິ ວຈນໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ກຕີປຍຊວນ ວາເຣຫີ’’ຕິ ທ຺ວຕ຺ຕິ ຊວນວາເຣຫິ. ‘‘ຕໂຕ’’ຕິ ຍສ຺ມິໍ ວາເຣ ຈລນ ສງ຺ຂາຕໍ ເທສນ຺ຕຣ ປາປນໍ ຊາຍຕິ. ຕໂຕ ຈລນວາຣໂຕ. ສນ຺ຖມ຺ຠນ ສນ຺ຘາຣຓານິ ເອວ ສມ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ນ ຈລນສງ຺ຂາຕໍ ເທສນ຺ຕຣ ປາປນໍ. ‘‘ເອຕ຺ຖາ’’ຕິ ເອຕິສ຺ສໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ. ນານາຊວນວີຖີສຸ. ລ. ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠເນ ຈ ຍຸຊ຺ຊຕິເຍວ. ນ ເອກິສ຺ສາຍ ຊວນວີຖິຍໍ ເອວ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຍທິ ນານາຊວນວີຖີສຸ ຕຖາ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠນຎ຺ຈ ຄຍ຺ເຫຍ຺ຍ. ເອວໍສຕິ, ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ພຫູ ຠວງ຺ຄວາຣາປິ ສນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ກຖໍ ຕທຸປຕ຺ຖມ຺ຠນໍ ສມ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ອາຫ ‘‘ຕຖາຫີ’’ຕິອາທິໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອຸຕຸຊຣູປສງ຺ຆາຏານິ ປີ’’ຕິ ຠວງ຺ຄສມເຍ ປວຕ຺ຕານິ ອຸຕຸຊຣູປກລາປສນ຺ຘານການິ. ‘‘ຕທາກາຣ ວນ຺ຕານີ’’ຕິ ຕສ຺ສາ ຈິຕ຺ຕຊຣູປສນ຺ຕຕິຍາ ອາກາຣ ວນ຺ຕານິ. ປຈ຺ຉິມ ປຈ຺ຉິມານໍ ຣູປກລາ ປສງ຺ຆາຏານໍ ອປຣາປຣໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປຸຣິມປຸຣິມານໍ ຣູປກລາປສງ຺ຆາຏານໍ ຂຓິກຘມ຺ມຕາ ຈ ເຕສໍ ນ ສິຍາ. ນ ຈ ເຕ ຂຓິກຘມ຺ມາ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ອຎ຺ຎຖາ ເທສນ຺ຕຣ ສງ຺ກມນສງ຺ຂາຕໍ ຈລນໍ ເອວ ນ ສິຍາ. ຈລນໍ ຕິຫິ ນານາກ຺ຣິຍານໍ ປາຕຸພ຺ຠາໂວ ວຸຈ຺ຈຕິ. ນານາກ຺ຣິຍາ ຈ ນາມ ນານາຘມ຺ມາ ເອວ. ຍສ຺ມາ ຈ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄານໍ ຂເຓຂເຓ ຈລນໍ ນາມ ໂລເກ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ທິຏ຺ຐໍ. ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ຂຓິກຘມ຺ມຕາປິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ ໂຫຕີຕິ. ເອເຕນ ເຕສໍ ຂຓິກມຣຓໍ ທສ຺ເສຕິ, ຍໍ ຣູປາຣູປຘມ຺ມານໍ ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອພ຺ຍາປາຣ ຘມ຺ມຕາ ຈ ອວສວຕ຺ຕິຕາ ຈ ເຕສໍ ນ ສິຍາ. ນ ຈ ເຕ ອພ຺ຍາປາຣ ຘມ຺ມາ, ນ ອວສວຕ຺ຕິ ຘມ຺ມາ ຈ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ອຎ຺ຎຖາ ປຈ຺ຈຍາຍຕ຺ຕ ວຸຕ຺ຕິຕາ ເອວ ເຕສໍ ນ ສິຍາ. ປຈ຺ຈຍາຍຕ຺ຕ ວຸຕ຺ຕິຕາຕິ ຈ ປຈ຺ຈເຍ ສຕິ, ເຕ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ອສຕິ ນ ວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕາ ປຈ຺ຈຍາຍຕ຺ຕ ວຸຕ຺ຕິຕາ ຍສ຺ມາ ຈ ປຈ຺ຈຍສາມຄ຺ຄິຍໍ ສຕິ, ເຕ ວຕ຺ຕນ຺ຕິເຍວ. ເຕສໍ ວຕ຺ຕນຕ຺ຖາຍ ເກນຈິພ຺ຍາປາເຣນ ກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ. ເຕ ມາວຕ຺ຕນ຺ຕູຕິ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ວເສນ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ປຈ຺ຈເຍ ອສຕິ, ນ ວຕ຺ຕນ຺ຕິເຍວ. ເຕສໍ ອວຕ຺ຕນຕ຺ຖາຍ ເກນຈິພ຺ຍາປາເຣນ ກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ. ເຕມາວຕ຺ຕນ຺ຕູຕິ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ວເສນວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຍສ຺ມາ ຈ ເຕສໍ ປຈ຺ຈຍາຍຕ຺ຕ ວຸຕ຺ຕິຕາ ນາມ ໂລເກ ວິຎ຺ຎູນໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕທິຏ຺ຐາ. ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ອພ຺ຍາປາຣຕາ ຈ ອວສວຕ຺ຕິຕາ ຈ ທຏ຺ຐພ຺ພາ ໂຫຕິ. ເອເຕນ ເຕສໍ ສພ຺ເພຫິ ສຕ຺ຕປຸຄ຺ຄລ ອຕ຺ຕາກາເຣຫິ ສພ຺ພໂສ ສຸຎ຺ຎໍ ທສ຺ເສຕິ, ຍໍ ຣູປາຣູປຘມ຺ມານໍ ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ.

‘‘ວຈີເຠທໍ’’ຕິ ອກ຺ຂຣ ປທຠາວປຕ຺ຕໍ ວຈີມຍສທ຺ທປ຺ປກາຣໍ. ອຸປາທິນ຺ນກປຖວີຘາຕຸໂຍ ນາມ ກມ຺ມຊ ປຖວີຘາຕຸໂຍ. ຕາສຸ ສງ຺ຆຏ຺ຏນນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຕ຺ຕນາ ສຫຊາເຕນເຍນ ອາກາຣວິກາເຣນ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ, ເຍນ ຈ ອຸປລພ຺ຠຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕ ສນ຺ຕານຄຕາ ສພ຺ເພ ຈຕຸຊຣູປຘມ຺ມາປິ ກຕ຺ຖຈິ ອຸປາທິນ຺ນກາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຈຕຸຊຠູຕາຍ ເອວ ວາ’’ຕິ. ທ຺ວີສຸຐານ ກຣເຓສຸ ກຣຓປກ຺ເຂ ຈລນາກາຣປ຺ປວຕ຺ຕາ ຈິຕ຺ຕຊປຖວີຘາຕຸ ຐານປກ຺ເຂ ປຖວິຘາຕຸຍໍ ສງ຺ຆຏ຺ຏຍມານາ ກມ຺ມຊປຖວິຍໍ ເອວ ຆຏ຺ເຏຕິ. ອິຕຣ ປຖວິຍໍ ນ ຆຏ຺ເຏຕີຕິ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍຕິ ກຕ຺ວາ ອິຘ ເອວຄ຺ຄຫຓໍ ກຕໍ. ‘‘ວິກາຣ ທ຺ວຍຎ຺ຈາ’’ຕິ ກາຍວິກາຣ ວຈີວິກາຣ ທ຺ວຍຎ຺ຈ. ກຖໍ ປນ ອສມ຺ມິສ຺ສໍ ກຕ຺ວາ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເອຕ຺ຖຈາ’’ຕິອາທິໍ. ຍໍ ປນ ຕາສໍ ຆຏ຺ຏນປ຺ປກາຣວິຘານໍ ອຕ຺ຖີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ຕາສໍ’’ ຈິຕ຺ຕຊປຖວີນໍ. ‘‘ຕໍ ຕໍ ວຓ຺ຓຕ຺ຕປຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ ກ, ຂາ, ທິວຓ຺ຓຕ຺ຕປຕ຺ຕຕ຺ຖາຍ. ຍໍ ປນ ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຏ຺ຐາເນ ‘ອຍຎ຺ຈ ອຕ຺ໂຖ ອຸປຣິ ອກ຺ຂຣຸປ຺ປຕ຺ຕິ ວິຈາຣຓາຍໍ ປາກໂຏ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ອິຘ ປາກຏໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ເອຕ຺ຖ ຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ເຕເນວ ຫິ ມູລຏີກາຍໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ເອຕ຺ຖ ຈາ’’ຕິ ມູລຏີກາປາເຐ. ‘‘ປຸພ຺ພຠາເຄ’’ຕິ ປຣິພ຺ຍຕ຺ຕ ອກ຺ຂຣປ຺ປວຕ຺ຕວີຖິໂຕ ປຸພ຺ພຠາເຄ. ‘‘ນານາຊວນວີຖີຫີ’’ຕິ ນານປ຺ປກາເຣຫິ ຊວນວີຖິວາເຣຫິ. ‘‘ປຖມຊວນຈິຕ຺ຕສ຺ສປີ’’ຕິ ປຣິພ຺ຍຕ຺ຕ ອກ຺ຂຣປ຺ປວຕ຺ຕິວີຖິຍໍ ອຸປ຺ປນ຺ນປຖມຊວນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສປິ. ຕສ຺ສ ອາເສວນຎ຺ຈ ນາມ ຕໂຕ ປຸຣິເມຫິ ວີຖິວາເຣຫິ ເອວ ລທ຺ຘໍ ສິຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ອາເສວນໍ’’ຕິ ຈ ອຸປຈາຣ ວຈນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພນ຺ຕິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕເມວ. ‘‘ຕສ຺ສາ’’ຕິ ປຣິພ຺ຍຕ຺ຕກ຺ຂຣສ຺ສ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ສທ຺ທສຕ຺ເຖສຸ. ‘‘ທີຆມຸຈ຺ຈເຣ’’ຕິ ປຎ຺ຈທີຆາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ມິຖິນ຺ທ ປຎ຺ຫາປາເຐ. ‘‘ສາຘິເກ ວີຫິວາຫສເຕ’’ຕິ ວີຫິຘຎ຺ຎປູໂຣ ສກໂຏ ວີຫິວາໂຫ ນາມ. ວີຫິວາຫານໍ ສາຘິເກ ສຕສ຺ມິໍ. ອຠິມຎ຺ຎນໍ ອຠິມາໂນ. ‘‘ເສສເມຕ຺ຖ ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍ ນາ’’ຕິ ຕຖາຫິ ຈລນຈິຕ຺ຕຊຣູປສນ຺ຕຕິຍໍ ປວຕ຺ຕານີຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕ ນເຍນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຘ ປນ ວຈີເຠທກຣ ຈິຕ຺ຕຊສທ຺ທສນ຺ຕຕິຍໍ ປວຕ຺ຕານິ ອຸຕຸຊຣູປສງ຺ຆາຏານີຕິອາທິນາ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຖາສມ຺ຠວໍ’’ຕິ. ‘‘ປວຕ຺ຕນຕ຺ໂຖ’’ຕິ ອຠິກ຺ກມນາທິ ສຊ຺ຌາຍນາທີນໍ ປວຕ຺ຕາປນຕ຺ໂຖ. ‘‘ເອຕ຺ຖ ຈາ’’ຕິອາທີສຸ. ‘‘ໂພເຘຕຸ ກາມຕາ ຣຫິເຕສູ’’ຕິ ອຠິກ຺ກມນປຏິກ຺ກມນາທີສຸ ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ຈ, ສຸຕ຺ຕນ຺ຕ ສຊ຺ຌາຍນາທີສຸ ວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ຈ ປຣໍ ໂພເຘຕຸກາມຕາ ຣຫິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ‘‘ທ຺ວີສຸ ໂພຘກວິຎ຺ຎຕ຺ຕີສູ’’ຕິ ໂພຘກກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ໂພຘກວຈີ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕີສຸ. ປຸຣິມາ ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ປຈ຺ຉິມາ ຈ ວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ປຈ຺ຉາ ສຸທ຺ເຘນ ມໂນທ຺ວາຣິກ ຊວເນນ ເອວ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ນ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິກ ຊວເນນາຕິ ໂຍຊນາ. ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓ ວີຖິຍາ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ກາຍວິຎ຺ຎາຓ ວີຖິຍາ’’ຕິ ວຈີເຠທໍ ອກຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖຄ຺ຄຫຓາທິ ວເສນ ອຘິປ຺ປາຍ ວິຎ຺ຎາປເນ ອຍໍ ກາຍວິຎ຺ຎາຓວີຖິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ກສ຺ມາ ປນ ສຍຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ອຍໍ ວິກປ຺ໂປ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ສາຫິ ອຕ຺ຕານໍ’’ຕິອາທິໍ. ‘‘ມຊ຺ເຌ’’ຕິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຄ຺ຄຫຓວີຖິ ອຘິປ຺ປາຍຄ຺ຄຫຓວີຖິນໍ ມຊ຺ເຌ. ກຖໍ ປວຕ຺ຕກວິຎ຺ຎຕ຺ຕີສຸ ອຘິປ຺ປາຍໍ ວິຎ຺ຎາເປຕິ, ສຍຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ທ຺ເວ ອຕ຺ຖາ ລພ຺ຠນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ທ຺ວີສຸ ປນາ’’ຕິອາທິໍ. ອຍໍ ອຠິກ຺ກມຕິ, ອຍໍ ປຏິກ຺ກມຕີຕິ ຊານນ຺ຕາ ອຠິກ຺ກມນປໂຍຄຎ຺ຈ ຕປ຺ປໂຍຄ ຊນກຈິຕ຺ຕຎ຺ຈ ຊານນ຺ຕິ. ‘‘ປຣສ຺ສກຖໍ’’ຕິ ໂພເຘຕຸກາມຕາຣຫິຕມ຺ປິ ປຣສ຺ສວຈນສທ຺ທໍ. ຣາຄຈິຕ຺ຕຎ຺ຈ ຊານນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ມູລຏີກາຍໍ ປຣໍ ໂພເຘຕຸກາມຕາຍ ວິນາປິ ອຠິກ຺ກມນາທິປ຺ປວຕ຺ຕເນນ ໂສຈິຕ຺ຕສຫຠຸວິກາໂຣ ອຘິປ຺ປາຍໍ. ລ. ທ຺ວິຘາປິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ເຍວາຕິ.

ວິກາຣຣູເປສຸ. ‘‘ກມ຺ມໂຍຄ຺ຍໍ’’ຕິ ອຠິກ຺ກມນາທິກມ຺ເມສຸ ໂຍເຊຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕໍ. ອທນ຺ຘຕາ ວຸຈ຺ຈຕິ ສີຆປ຺ປວຕ຺ຕິ. ສາ ລກ຺ຂຓໍ ອສ຺ສາຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ. ສຣີຣ ກ຺ຣິຍານຸກຸໂລ ກມ຺ມຎ຺ຎຠາໂວ ລກ຺ຂຓໍ ຍສ຺ສາຕິ ສມາໂສ. ‘‘ຘາຕຸໂຍ’’ຕິ ມຫາຠູຕຘາຕຸໂຍ ວາ, ປິຕ຺ຕເສມ຺ຫາທິຘາຕຸໂຍ ວາ. ປູຕິມຸຂສປ຺ປສງ຺ຂາຕສ຺ສ ອາປສ຺ສ ປຣິຍຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ວາກ຺ຍໍ. ອສຍ຺ຫຠາໂຣ ນາມ ວຫິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຠາໂຣ. ‘‘ສາ ປວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ ກາຍລຫຸຕາ ປວຕ຺ຕຕິ. ຖທ຺ຘໍ ກໂຣນ຺ຕິ ສຣີຣຄຕາ ຘາຕຸໂຍຕິ ອຘິກາໂຣ. ຠຸສໍ ມາເຣຕີຕິ ອາມຣິໂກ. ທກາໂຣ ອາຄໂມ. ຄາມນິຄມວິລຸປ຺ປໂກ ໂຈຣຄໂຓ. ຕສ຺ສ ຠເຍນ ປຣິຍຸຏ຺ຐິຕໍ. ‘‘ວິວຏ຺ຏມານໍ’’ຕິ ວິຣູປໍ ຫຸຕ຺ວາ ວຏ຺ຏນ຺ຕໍ. ‘‘ມູລຠູຕາ ໂຫຕີ’’ຕິ ອສປ຺ປາຍ ເສວເນ ສຕິ, ສາ ປຖມໍ ປຣິຍຸຏ຺ຐາຕິ. ສີຕາຘິກາວາ ໂຫຕິ, ອຸຓ຺ຫາຘິກາວາ. ຕາຍ ປຣິຍຸຏ຺ຐິຕາຍ ເອວ ສພ຺ພປຣິຍຸຏ຺ຐານານິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ອິມາປນຕິສ຺ໂສ ຣູປຊາຕິໂຍ ຣູປກາຍສ຺ສ ວິເສສາກາຣາ ໂຫນ຺ຕິ. ອິຕິ ຕສ຺ມາ ວິກາຣຣູປໍ ນາມາຕິ ໂຍຊນາ.

ລກ຺ຂຓຣູເປສຸ. ‘‘ຈຍນໍ’’ຕິ ສຎ຺ຈິຕຠາວຄມນໍ. ‘‘ອາທິໂຕ’’ຕິອາທິມ຺ຫິ. ‘‘ອຸປຣິໂຕ’’ຕິ ອຸປຣິຠາເຄ. ‘‘ອາຈໂຍ’’ຕິອາທິມ຺ຫິ ຈໂຍ. ‘‘ອຸປຈໂຍ’’ຕິ ອຸປຣູປຣິຈໂຍ. ‘‘ອທ຺ຘານປູຣຓວເສນາ’’ຕິ ວສ຺ສສຕມ຺ປິ ວສ຺ສສຫສ຺ສມ຺ປິ ທີຆກາລໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ປູຣຓວເສນ. ‘‘ເຕນ ປຣິຍາເຍນາ’’ຕິ ອຸປສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ຖນານຕ຺ຕໍ ອຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍ ວຑ຺ຒິຍໍ ອນ຺ໂຕຄຘໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ເຕນ ເຕນປຣິຍາເຍນ. ຕສ຺ສ ຈ ເອເກກສ຺ສ ສນ຺ຕຕິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ. ຕຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕຊຣູເປສຸ ອສ຺ສາສ ປສ຺ສາສານໍ ວາ ປທວາຣຫຕ຺ຖວາຣາທີນໍ ວາ ອກ຺ຂຣານໍ ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ ວຑ຺ຒິ ປວຕ຺ຕິໂຍ ທິສ຺ສນ຺ຕິເຍວ. ຕຖາ ນານາຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐິຕານໍ ນານາຣູປສນ຺ຕຕີນໍ ປີຕິ. ອຸຕຸຊຣູເປສຸ ອິຣິຍາ ປຖນານຕ຺ຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ສຸຂທຸກ຺ຂຊນການໍ ນານາຣູປສນ຺ຕຕີນໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິວຑ຺ຒິປວຕ຺ຕິໂຍ ທິສ຺ສນ຺ຕິເຍວ. ຕຖາ ພຫິທ຺ຘາ ຂາຓຸກຓ຺ຏກາທິສມ຺ຜສ຺ເສນ ສີຕຸຓ຺ຫາທິສມ຺ຜສ຺ເສນ ວາຕາຕປາທິສມ຺ຜສ຺ເສນ ວາ ສຣີເຣ ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ນານາຣູປສນ຺ຕຕີນມ຺ປິ ຈກ຺ຂຸໂຣຄາທິຣູປານມ຺ປີຕິ. ອາຫາຣຊຣູເປສຸ ອາຫາຣນານຕ຺ຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ສຣີເຣ ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ສມວິສມຣູປສນ຺ຕຕີນໍຕິ. ‘‘ອຍໍ ນໂຍ’’ຕິ ພຫິທ຺ຘາສນ຺ຕາເນ ນິທສ຺ສນ ນໂຍ. ເຕນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕສນ຺ຕາເນປິ ສຕ຺ຕສນ຺ຕານານໍ ຫຕ຺ຖປາທາທິສນ຺ຕານານໍ ເກສໂລມາທິ ສນ຺ຕານານຎ຺ຈ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ ວຑ຺ຒິປວຕ຺ຕິໂຍ ນິທສ຺ເສຕິ. ‘‘ຊີຣຓໍ’’ຕິ ອຠິນວາວຕ຺ຖໂຕ ຫາຍນໍ. ປາຬິປາເຐ. ‘‘ຐິຕສ຺ສ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ’’ຕິ ອຎ຺ໂຎ ປກາໂຣ ອຎ຺ຎຖາ. ອຎ຺ຎຖາ ຠາໂວ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ. ເອເຕນ ຊຣາວເສນວາ ນານາໂຣຄາພາຘາທິວເສນ ວາ ວິປຣິຓາໂມ ວຸຕ຺ໂຕ. ‘‘ຕຖາ ອວຕ຺ຖາເຠທໂຍຄໂຕ’’ຕິ ຊາຕິຣູປເມວ ອາທິມ຺ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ ໂຫຕິ. ຕໂຕປຣໍ ຕເມວ ວຑ຺ຒິ ໂຫຕິ. ຕໂຕ ປຣໍ ຕເມວ ປວຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ເອວໍ ຕຖາ ອວຕ຺ຖາເຠທໂຍຄໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ສາຫີ’’ຕິອາທິໍ. ‘‘ປພນ຺ຘຍຕີ’’ຕິ ປພນ຺ຘໍ ກໂຣຕິ. ສງ຺ຄຫຄາຖາທີສຸ ປນ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ. ‘‘ເອຕ຺ຖ ຈ ປຈ຺ຉິມານີ’’ຕິອາທີສຸ. ໂວຫາຣສິທ຺ຘມຕ຺ຕຠາວໍ’’ຕິ ປຸຄ຺ຄໂລ ສຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕາ ຊີໂວຕິອາທິກາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ນາມ ໂວຫາຣ ສິທ຺ຘມຕ຺ຕາ ໂຫຕິ. ສຠາວສິທ຺ຘາ ນ ໂຫຕິ. ສາຫິ ມຫາຊເນຫິ ຂນ຺ຘ ປຎ຺ຈກໍ ອຸປາທາຍ ປຸຄ຺ຄໂລ ນາມ ອຕ຺ຖີຕິ ສມ຺ມຕຕ຺ຕາ ໂວຫຣິຕຕ຺ຕາ ໂວຫາຣສິທ຺ຘາ ນາມ. ສຠາວສິທ຺ຘາ ປນ ນ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ອຣິຍານໍ ໂວຫາເຣ ປຸຄ຺ຄໂລ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ສິຊ຺ຌຕິ. ອິມານິ ປນ ຣູປານິ ສຠາວສິທ຺ຘຕ຺ຕາ ອຣິຍານໍ ໂວຫາເຣປິ ອຕ຺ຖີຕິ ສິຊ຺ຌນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຕາທິເສນາ’’ຕິອາທິໍ. ‘‘ສຸທ຺ຘຘມ຺ມຄຕິຍາ ສິທ຺ເຘນາ’’ຕິ ປຖວີຘາຕຸ ນາມ ສຸທ຺ຘຘມ຺ໂມ ໂຫຕິ. ສາ ອຸປ຺ປາທມ຺ປິ ຄຈ຺ຉຕິ, ຊຣມ຺ປິ ຄຈ຺ຉຕິ, ເຠທມ຺ປິ ຄຈ຺ຉຕິ. ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສາ ອຸປ຺ປາໂທປິ ຊຣາປິ ເຠໂທປິ ສຸທ຺ຘຘມ຺ມຄຕິຍາ ສິທ຺ໂຘ ນາມ. ເອວໍ ລກ຺ຂຓຣູປານໍ ສຸທ຺ຘຘມ຺ມຄຕິສິທ຺ຘໍ ປຣມຕ຺ຖລກ຺ຂຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຖາ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ທ຺ວຍສ຺ສປິ ວິກາຣຣູປຕ຺ຕຍສ຺ສປິ ປຣິຈ຺ເຉທ ຣູປສ຺ສປີຕິ. ຍຖາ ຈ ອິເມສໍ ຣູປານໍ. ຕຖາ ນິພ຺ພານສ຺ສປິ ສຸທ຺ຘຘມ຺ມຄຕິສິທ຺ຘໍ ປຣມຕ຺ຖລກ຺ຂຓໍ ອຕ຺ຖິເຍວ. ກິເລສຘມ຺ມາຫິ ອຣິຍມຄ຺ເຄ ອຠາວິເຕ ຠວປຣມ຺ປຣາຍ ອຸປ຺ປາທໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິເຍວ. ຠາວິເຕປນ ອນຸປ຺ປາທໍ ນິໂຣຘໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິເຍວ. ຕສ຺ມາ ກິເລສຘມ຺ມານໍ ອນຸປ຺ປາທນິໂຣໂຘປິ ສຸທ຺ຘຘມ຺ມຄຕິຍາ ສິທ຺ໂຘ ນາມ. ເອວໍ ນິພ຺ພານສ຺ສປິ ສຸທ຺ຘຘມ຺ມຄຕິສິທ຺ຘໍ ປຣມຕ຺ຖລກ຺ຂຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຕ຺ຖິ ຠິກ຺ຂເວ ອຊາຕໍ ອຠູຕນ຺ຕິ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕໍປິ ເອຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເອເຕນ ອຣິຍໂວຫາເຣ ນິພ຺ພານສ຺ສ ເອກນ຺ເຕນ ອຕ຺ຖິຕາ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕາ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອິຕຣຖາ’’ຕິອາທິໍ. ‘‘ນສຠາວໂຕ ອນຸປລທ຺ຘຕ຺ຕາ ອນິປ຺ຜນ຺ນານິ ນາມ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ເອເຕນ ເອຕານິ ອສຠາວຣູປານີຕິ ຈ ອລກ຺ຂຓ ຣູປານີຕິ ຈ ອສມ຺ມສນຣູປານີຕິ ຈ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍຕິປິ ທີເປຕິ. ກສ຺ມາ, ຍຖາສກໍ ສຠາເວຫິ ສຠາວວນ຺ຕຕ຺ຕາ ຍຖາສກໍ ລກ຺ຂເຓ ຫິ ສລກ຺ຂຓຕ຺ຕາ ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ເຄ ສມ຺ມສນຎ຺ຎາຓ ວິຠງ຺ເຄ ຊາຕິຊຣາມຣຓານມ຺ປິ ສມ຺ມສິຕພ຺ພຘມ຺ເມສຸ ອາຄຕຕ຺ຕາຕິ. ອຏ຺ຐສາລິນິຍມ຺ປິ ອຍມຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ. ຍຖາຫ ປຣິນິປ຺ຜນ຺ນນ຺ຕິ ປນ຺ນຣສຣູປານິ ປຣິນິປ຺ຜນ຺ນານິ ນາມ. ທສຣູປານິ ອປຣິນິປ຺ຜນ຺ນານິ ນາມ. ຍທິ ອປຣິນິປ຺ຜນ຺ນານິ ນາມ. ເອວໍສຕິ, ອສງ຺ຂຕານິ ນາມ ສິຍຸໍ. ເຕສໍເຍວ ປນຣູປານໍ ກາຍວິກາໂຣ ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ນາມ. ວຈີວິກາໂຣ ວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ນາມ. ຉິທ຺ທໍ ວິວຣໍ ອາກາສຘາຕຸ ນາມ. ລຫຸຠາໂວ ລຫຸຕາ ນາມ. ມຸທຸຠາໂວ ມຸທຸຕາ ນາມ. ກມ຺ມຎ຺ຎຠາໂວ ກມ຺ມຎ຺ຎຕາ ນາມ. ນິພ຺ພຕ຺ຕິ ອຸປຈໂຍ ນາມ. ປວຕ຺ຕິ ສນ຺ຕຕິ ນາມ. ຊີຣຓາກາໂຣ ຊຣຕາ ນາມ. ຫຸຕ຺ວາ ອຠາວາກາໂຣ ອນິຈ຺ຈຕາ ນາມາຕິ ສພ຺ພໍ ປຣິນິປ຺ຜນ຺ນໍ ສງ຺ຂຕເມວາຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ເຕສໍເຍວ ຣູປານໍ’’ຕິ ນິທ຺ຘາຣເຓ ຠຸມ຺ມໍ. ເຕສໍເຍວ ທສນ຺ນໍ ຣູປານໍ ມຊ຺ເຌຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ອິຕິສພ຺ພໍ’’ຕິ ອິທໍ ສພ຺ພໍ ທສວິຘໍ ຣູປໍ ປຣິນິປ຺ຜນ຺ນເມວ ສງ຺ຂຕເມວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຂນ຺ຘວິຠງ຺ຄຏ຺ຐກຖາຍມ຺ປິ ວຸຕ຺ໂຕວ. ຍຖາຫ ປຎ຺ຈວິປນຂນ຺ຘາ ປຣິນິປ຺ຜນ຺ນາວ ໂຫນ຺ຕິ, ໂນ ອປຣິນິປ຺ຜນ຺ນາ. ສງ຺ຂຕາວ, ໂນ ອສງ຺ຂຕາ. ອປິຈ ນິປ຺ຜນ຺ນາປິ ໂຫນ຺ຕິເຍວ. ສຠາວຘມ຺ເມສຸຫິ ນິພ຺ພານເມເວກໍ ອປຣິນິປ຺ຜນ຺ນໍ ອນິປ຺ຜນ຺ນຎ຺ຈາຕິ ຈ. ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິ ຈ ນາມ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ຈ ກຖນ຺ຕິ. ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣາຕິ ວາ ສງ຺ຂຕາສງ຺ຂຕາຕິ ວາ ປຣິນິປ຺ຜນ຺ນາປຣິນິປ຺ຜນ຺ນາຕິ ວາ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ນິປ຺ຜນ຺ນາ ປນ ໂຫຕິ. ສມາປຊ຺ຊນ຺ເຕນ ສມາປຊ຺ຊິຕພ຺ພໂຕ. ຕຖາ ນາມປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ສາປິຫິ ໂລກິຍາທິເຠທໍ ນລຠຕິ. ນິປ຺ຜນ຺ນາ ປນ ໂຫຕິ. ໂນ ອນິປ຺ຜນ຺ນາ. ນາມຄ຺ຄຫຓຎ຺ຫິ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕວ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ຈ. ເອເຕນ ລກ຺ຂຓຣູປານມ຺ປິ ນິປ຺ຜນ຺ນຕາ ສິທ຺ຘາ ໂຫຕິ. ວິສຸທ຺ຘິ ມຄ຺ເຄປນ ນິປ຺ຜນ຺ນໍ ອນິປ຺ຜນ຺ນໍຕິທຸກສ຺ສ ນິທ຺ເທເສ. ອຏ຺ຐາຣສວິຘໍ ຣູປໍ ປຣິຈ຺ເຉທວິກາຣ ລກ຺ຂຓຠາວໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ສຠາເວເນວ ປຣິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໂຕ ນິປ຺ຜນ຺ນໍ, ເສສໍ ຕພ຺ພິປຣີຕຕາຍ ອນິປ຺ຜນ຺ນນ຺ຕິ ຈ. ນິປ຺ຜນ຺ນຣູປໍ ປນ ຣູປຣູປໍ ນາມາຕິ ຈ. ຍໍ ຈຕູຫິ ກມ຺ມາທີຫິ ຊາຕໍ, ຕໍ ຈຕຸຊໍ ນາມ. ຕໍ ລກ຺ຂຓ ຣູປວຊ຺ຊໍ ອວເສສຣູປໍ. ລກ຺ຂຓຣູປໍ ປນ ນ ກຸໂຕຈິຊາຕນ຺ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ສພ຺ພຎ຺ເຈຕໍ ອາຈຣິເຍຫິ ຄຫິຕນາມມຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວຕ຺ຕິຈ຺ຉານຸຄຕໍ ໂຫຕິ. ຍໍ ຣຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກເຖຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ຣູປສມຸທ຺ເທສານຸທີປນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໙໗. ຣູປວິຠາເຄ.‘‘ເອກວິຘນຍໍ ຕາວ ທສ຺ເສຕຸໍ’’ຕິ ຣູປວິຠາຄໂຕ ປຖມໍ ທສ຺ເສຕຸໍ. ເອເຕນ ເອກວິຘນໂຍ ຣູປວິຠາໂຄ ນາມ ນ ຕາວ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕໍ ນ ສເມຕິ. ເກນ ນ ສເມຕີຕິ ອາຫ ‘‘ວກ຺ຂຕິຫີ’’ຕິອາທິໍ. ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາທິເຠເທນ ວິຠຊນ຺ຕິ ວິຈກ຺ຂຓາ’’ຕິ ເອເຕນ ສພ຺ພໍຣູປໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິຣວເສນ ທຸວິຘນ຺ຕິອາທິໂກ ທຸວິຘນໂຍ ເອວ ຣູປວິຠາຄນໂຍ ນາມາຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ຕສ຺ມາ ເຕນ ນ ສເມຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອປິຈ ປາຬິຍໍ. ສເຫຕຸກາ ຘມ຺ມາ, ອເຫຕຸກາ ຘມ຺ມາຕິອາທິ ທຸເກສຸ ສພ຺ພໍຣູປໍ ອເຫຕຸກເມວ, ນ ສເຫຕຸກນ຺ຕິອາທິ ນິຍມກຣຓມ຺ປິ ຣູປວິຠາໂຄ ເອວາຕິ ກຕ຺ວາ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ‘‘ອິຕຣານິ ປນາ’’ຕິ ກາມາວຈຣນ຺ຕິອາທີນິ ປນ. ‘‘ຊນເກນ ປຈ຺ຈເຍນາ’’ຕິ ປຘານວຈນເມຕໍ. ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກາທິ ປຈ຺ຈຍາປິ ຄເຫຕພ຺ພາ ເອວ. ‘‘ສງ຺ຄມ຺ມາ’’ຕິ ສມາຄນ຺ຕ຺ວາ. ‘‘ກຣີຍຕີ’’ຕິ ນິປ຺ຜາທີຍຕິ. ໂຍຘມ຺ໂມຕິອາທີສຸ. ‘‘ປຫີໂນ ປີ’’ຕິ ຉິນ຺ທນຠິນ຺ທນາທິວເສນ ປຫີໂນປິ. ‘‘ຕສ຺ມິໍ ສຕີ’’ຕິ ສມຸທຍປ຺ປຫາເນ ສຕິ. ກິຈ຺ຈປຈ຺ຈຍານໍ ອຣຫຕ຺ຖສ຺ສ ຈ ສກ຺ກຕ຺ຖສ຺ສ ຈ ທີປນໂຕ ທຸວິຘໍ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຏ຺ຐານຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຕພ຺ພິສຍສ຺ສາ’’ຕິ ຣູປວິສຍສ຺ສ. ‘‘ເອວໍ’’ຕິ ເອວໍສນ຺ເຕ. ‘‘ປຫີນໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອນາຄຕຠເວ ປຸນ ອນຸປ຺ປາທຕ຺ຖາຍ ອິເຘວ ປຫີນໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູລໍ’’ຕິອາທິໍ. ‘‘ຕາລາວຕ຺ຖຸກຕໍ’’ຕິ ຉິນ຺ນຕາລກ຺ຂາຓຸກໍ ວິຍ ກຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ. ‘‘ອນຠາວໍ ກຕໍ’’ຕິ ປຸນ ອຠາວໍ ກຕໍ. ‘‘ປາກໂຏ’’ຕິ ທສ຺ສນາທິກິຈ຺ຈວິເສເສຫິ ປຎ຺ຎາໂຕ. ‘‘ຕທຸປາທາຍາ’’ຕິ ຕໍ ອຸປນິຘາຍ. ວິຠາວນິປາເຐ. ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກຣູປໍ’’ຕິ ປທຸທ຺ຘາຣຓໍ. ອຕ຺ຕານໍ ອຘິກິຈ຺ຈ ປວຕ຺ຕໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕເມວ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ອຕ຺ຕຠາວສງ຺ຂາຕໍ’’ຕິອາທິນາ. ຕໍ ນ ສຸນ຺ທຣໍ. ກສ຺ມາ, ອຊ຺ຌຕ຺ຕຘມ຺ມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກ ຘມ຺ມານຎ຺ຈ ອວິເສໂສ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ວກ຺ຂມານກາຣຓຕ຺ຕາ. ‘‘ທ຺ວາຣຣູປໍ ນາມາ’’ຕິ ປທຸທ຺ຘາຣປທໍ. ກສ຺ມາ ທ຺ວາຣຣູປໍ ນາມາຕິ ອາຫ ‘‘ຍຖາກ຺ກມໍ’’ຕິອາທິໍ. ປຣໂຕປິ ເອສນໂຍ. ‘‘ເທສນາເຠທ ຣກ຺ຂຓຕ຺ຖໍ’’ຕິ ທຸກເທສນາເຠທໂຕ ຣກ຺ຂຓຕ຺ຖໍ. ຕຕ຺ຖ ເທສນາເຠໂທ ນາມ ຣູປກຓ຺ເຑ ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓານໍ ວຕ຺ຖຸ ຣູປຎ຺ຈ, ນ ວຕ຺ຖຸ ຣູປຎ຺ຈ, ອາຣມ຺ມຓ ຣູປຎ຺ຈ, ນ ອາຣມ຺ມຓ ຣູປຎ຺ຈ ວຕ຺ວາ ມໂນວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍທິ ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ, ອາຣມ຺ມຓທຸເກ ມໂນວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓ ຣູປໍ, ນ ອາຣມ຺ມຓ ຣູປນ຺ຕິ ທຸກປທໍ ນ ລພ຺ເຠຍ຺ຍ. ອຍໍ ເທສນາເຠໂທ ນາມ. ວຕ຺ຖຸທຸເກສຸ ຫທຍວຕ຺ຖຸວເສນ ລພ຺ຠມານໍ ມໂນວິຎ຺ຎາຓທຸກໍ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ‘‘ຖູລສຠາວຕ຺ຕາ’’ຕິ ສຸຂຸມຣູປໍ ອຸປາທາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ທູເຣ ປວຕ຺ຕສ຺ສປີ’’ຕິ ຍຖາ ສຸຂຸມຣູປໍ ອຕ຺ຕໂນ ສຣີເຣ ປວຕ຺ຕມ຺ປິ ຎາເຓນ ສີຆໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ, ຕຖາ ອິທໍ. ອິມສ຺ສ ປນ ທູເຣ ປວຕ຺ຕສ຺ສປິ. ‘‘ຄຫຓໂຍຄ຺ຍຕ຺ຕາ’’ຕິ ຎາເຓນ ປຣິຄ຺ຄຫຓປຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ວິຠາວນິປາເຐ. ‘‘ສຍໍນິສ຺ສຍວເສນ ຈາ’’ຕິ ສຍຎ຺ຈ ນິສ຺ສຍ ມຫາຠູຕວເສນ ຈ. ຕຕ຺ຖ ສຍໍ ສມ຺ປຕ຺ຕາ ນາມ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພຘາຕຸໂຍ. ນິສ຺ສຍວເສນ ສມ຺ປຕ຺ຕາ ນາມ ຄນ຺ຘຣສາ. ອຸຠຍຖາປິ ອສມ຺ປຕ຺ຕາ ນາມ ຈກ຺ຂຸ ຣູປ, ໂສຕ ສທ຺ທາ. ໂຍ ປຏິມຸຂຠາໂວ ອຕ຺ຖິ, ຍໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຕນໍ ອຕ຺ຖີຕິ ໂຍຊນາ. ນ ຈ ຕານິ ອຎ຺ຎປ຺ປກາຣານິ ເອວ ສກ຺ກາ ຠວິຕຸນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ອນຸຄ຺ຄຫ ອຸປຆາຕວເສນາ’’ຕິ ວຑ຺ຒນຕ຺ຖາຍ ອນຸຄ຺ຄຫວເສນ, ຫາຍນາທິ ອຕ຺ຖາຍ ອຸປຆາຕວເສນ. ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈີ’’ຕິ ຈຕຸສມຸຏ຺ຐານິກຣູປໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ‘‘ອາທິນ຺ນປຣາມຏ຺ຐຕ຺ຕາ’’ຕິ ຕຓ຺ຫາມາເນຫິ ເອຕໍ ມມ ເອໂສຫມສ຺ມີຕິອາທິນ຺ນຕ຺ຕາ, ທິຏ຺ຐິຍາ ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາຕິ ປຣາມຏ຺ຐຕ຺ຕາ ຈ. ‘‘ນິຈ຺ຈກາລໍ ປວຕ຺ຕິວເສນາ’’ຕິ ເອເກນ ຊນກກມ຺ເມນ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂຓໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນິຈ຺ຈກາລໍ ປວຕ຺ຕິວເສນ. ‘‘ອຸປຈຣີຍຕີ’’ຕິ ໂວຫຣີຍຕິ. ‘‘ອຕ຺ຖວິເສສໂພໂຘ’’ຕິ ຣູປາຣມ຺ມຓສ຺ສ ກິຈ຺ຈວິເສສໂພໂຘ. ‘‘ອສມ຺ປຕ຺ຕວເສນາ’’ຕິ ວິສຍຏ຺ຐານໍ ສຍໍ ອສມ຺ປຊ຺ຊນວເສນ. ອຕ຺ຕໂນຐານໍ ວາ ວິສຍສ຺ສ ອສມ຺ປຊ຺ຊນວເສນ. ຕຕ຺ຖ ວິສຍສ຺ສ ອສມ຺ປຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຖາ ໂສຕສທ຺ເທສຸ ຈ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ລຄ຺ຄິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາເນສຸ. ‘‘ສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ເອວາ’’ຕິ ສມ຺ປຊ຺ຊນຕ຺ຖາຍ ເອວ. ຕຖາ ອາໂປ ຈ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ເອວ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ໂຍຊນາ. ທຸພ຺ພລປຖວີ ເອວ ສນ຺ນິສ຺ສໂຍ ຍສ຺ສາຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ. ‘‘ອສ຺ສາ’’ຕິ ຈກ຺ຂຸສ຺ສ. ‘‘ໂສຕສ຺ສປນກຖໍ’’ຕິ ໂສຕສ຺ສ ອສມ຺ປຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓໍ ກຖໍ ປາກຏໍ. ສມ຺ປຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓໍ ເອວ ປາກຏນ຺ຕິ ທີເປຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖຫີ’’ຕິອາທິໍ. ທກ຺ຂິຓປສ຺ສໂຕ ວາ ສຸຍ຺ຍຕິ, ເຈຕິຍາທິກສ຺ສ ປຸຣຕ຺ຖິມທິສາຠາເຄ ຐິຕານນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ປຏິຆຏ຺ຏນານິຆໍໂສ’’ຕິ ໂສເຕສຸ ປຏິຆຏ຺ຏນເວໂຄ. ‘‘ເຕສໍ’’ຕິ ອາສນ຺ເນວາ ທູເຣ ວາ ຐິຕານໍ. ໂຫຕຸ ທູເຣ ຐິຕານໍ ຈິເຣນ ສຸໂຕຕິ ອຠິມາໂນ. ກສ຺ມາ ປນ ອຸຊຸກໍ ອສຸຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓປສ຺ສໂຕວາ ອຸຕ຺ຕຣປສ຺ສໂຕ ວາ ສຸເຓຍ຺ຍ, ອສຸຍ຺ຍມາໂນ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ປຸຈ຺ຉາ. ຕໍ ກເຖນ຺ໂຕ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ວິຠາວນິປາເຐ. ‘‘ຄນ຺ຕ຺ວາ ວິສຍເທສໍ ຕໍ, ຜຣິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫຕີຕິ ເຈ’’ຕິ ຕໍ ຈກ຺ຂຸໂສຕ ທ຺ວຍໍ ທູເຣວິສຍານໍ ອຸປ຺ປນ຺ນເທສໍ ຜຣິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫຕີຕິ ເຈວເທຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທູເຣຐຕ຺ວາ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ສຸຓນ຺ໂຕ ຈ ມຫນ຺ຕມ຺ປິປພ຺ພຕໍ ເອກກ຺ຂເຓ ປສ຺ສຕິ, ມຫນ຺ຕໍປິ ເມຆສທ຺ທໍ ເອກກ຺ຂເຓ ສຸຓາຕິ. ຕສ຺ມາ ອຸຠຍໍ ອສມ຺ປຕ຺ຕໂຄຈຣນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ວຈເນ ຐຕ຺ວາ ອິທໍ ປຣິກປ຺ປວຈນໍ ທສ຺ເສຕິ ຕໍ ທ຺ວຍໍ ວິສຍປ຺ປເທສໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຫນ຺ຕໍປິ ປພ຺ພຕໍ ວາ ເມຆສທ຺ທໍ ວາ ຜຣິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕສ຺ມາ ມຫນ຺ຕໍປິ ປສ຺ສຕິ, ສຸຓາຕິ. ນ ອສມ຺ປຕ຺ຕໂຄຈຣຕ຺ຕາ ມຫນ຺ຕໍ ປສ຺ສຕິ ສຸຓາຕີຕິ ໂກຈິ ວເທຍ຺ຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຘິຏ຺ຐານວິຘາເນປິ ຕສ຺ສ ໂສ ໂຄຈໂຣ ສິຍາຕິ. ເອວໍສຕິ, ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸ ທິພ຺ພໂສຕາຠິຎ຺ຎານໍ ອຘິຏ຺ຐານວິຘາເນປິ ໂສ ຣູປສທ຺ທວິສໂຍ ຕສ຺ສ ປສາທຈກ຺ຂຸໂສຕສ຺ສ ໂຄຈໂຣ ສິຍາຕິ ອຠິຎ຺ຎາຘິຏ຺ຐານ ກິຈ຺ຈໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຈກ຺ຂຸໂສຕໍ ເທວໂລກມ຺ປິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທິພ຺ພຣູປມ຺ປິ ທິພ຺ພສທ຺ທມ຺ປິ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ. ນ ປນ ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ວິສຍເທສຄມນຎ຺ຈ ມຫນ຺ຕເທສຜຣຓຎ຺ຈ ນ ຈິນ຺ເຕຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ຣູປວິຠາຄານຸທີປນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໕໘. ຣູປສມຸຏ຺ຐາເນ. ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕສຸ ເຈຕນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ອຠິຊ຺ຌາທໂຍປິ ກມ຺ມນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ເຕ ປນ ປຏ຺ຐາເນ ກມ຺ມປຈ຺ຈຍໍ ປຕ຺ວາ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍກິຈ຺ຈໍ ນ ສາເຘນ຺ຕິ, ເຈຕນາ ເອວ ສາເຘຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສາ ເຍວາ’’ຕິອາທິໍ. ‘‘ຕໍ ສມຸຏ຺ຐານານຎ຺ຈ ຣູປານໍ’’ຕິ ເຫຕູຫິ ຈ ເຫຕຸສມ຺ປຍຸຕ຺ຕກຘມ຺ເມຫິ ຈ ສມຸຏ຺ຐານານຎ຺ຈ ຣູປານນ຺ຕິ ອຕ຺ຖວເສນ ເຈຕສິກຘມ຺ມານມ຺ປິ ຣູປສມຸຏ຺ຐາປກຕາ ສິທ຺ຘາ ໂຫຕິ. ໂສ ຫິ ອຸທຍຕິ ປສວຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ກປ຺ປສຓ຺ຐາປນວເສນາ’’ຕິ ກປ຺ປປ຺ປຕິຏ຺ຐາປນວເສນ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກສທ຺ໂທ ຉສຸ ຈກ຺ຂາທີສຸ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາຍຕເນ ສ຺ເວວ ປວຕ຺ຕຕິ. ອິຘ ປນ ສກລໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕສນ຺ຕານໍ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕ ສນ຺ຕາເນຕິ ປນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ’’ຕິ. ‘‘ຂເຓ ຂເຓ’’ຕິ ວິຈ຺ຉາວຈນໍ. ‘‘ວິຈ຺ຉາ’’ຕິ ຈ ພຫູສຸຂເຓສຸ ພ຺ຍາປນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຕີສຸຕີສຸຂເຓສູ’’ຕິ.

ຍມກປາເຐສຸ. ຍສ຺ສ ວາ ປນ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ. ‘‘ນິຣຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ຠງ຺ຄກ຺ຂຓ ສມງ຺ຄິຕມາຫ. ‘‘ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂຓ ສມງ຺ຄິຕໍ. ‘‘ອິຕີ’’ຕິ ອຍໍ ປຸຈ຺ຉາ. ‘‘ໂນ’’ຕິ ປຏິກ຺ເຂໂປ. ສມຸທຍສຈ຺ຈສ຺ສ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈຠູຕສ຺ສ ຣູປສ຺ສວາ ນາມສ຺ສວາ ອຸປ຺ປາໂທ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຍສ຺ສ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຍສ຺ສ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ທ຺ເວ ປາຐາຄເຫຕພ຺ພາ. ‘‘ໂນ’’ຕິ ກຸສລາກຸສລ ຘມ຺ມານໍ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ອພ຺ຍາກຕຠູຕານໍ ຣູປານໍ ວາ ນາມານໍ ວາ ນິໂຣໂຘ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເຕສຸປາເຐສຸ ເກສຎ຺ຈິວາທີນໍ ວຈໂນກາສໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຣູປຠວໍ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ເຈ’’ຕິ ໂກຈິວາທີ ເຈວເທຍ຺ຍ. ‘‘ນາ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ‘‘ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ຈ ອຸທ຺ຘຏາ ສິຍຸນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ອິຕຣຕ຺ຖ ຈາ’’ຕິ ຕໂຕ ອິຕຣສ຺ມິໍ ຍສ຺ສ ກຸສລາ ຘມ຺ມາຕິອາທິປາເຐ ຈ. ‘‘ຕມ຺ປິ ນາ’’ຕິ ຕມ຺ປິ ວຈນໍ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ປຸຣິມໂກຏ຺ຐາເສ’’ຕິ ອສຎ຺ຎສຕ຺ຕານໍ ເຕສໍ ຕຕ຺ຖາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ປຸຣິມປກ຺ເຂຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ປຈ຺ຉິມໂກຏ຺ຐາເສ’’ຕິ ສພ຺ເພສໍ ຈວນ຺ຕານໍ ປວຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕສ຺ສຠງ຺ຄກ຺ຂເຓຕິ ອິມສ຺ມິໍ ປຈ຺ຉິມ ປກ຺ເຂ. ຈວນ຺ຕານໍ ອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ ສິຍາ, ນ ປວຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓຕິ, ໂນ ຈ ນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ວິຎ຺ຎາຍຕິ ປວຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍມ຺ປິ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ. ຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິເຍ ຈ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊມາເນ ສຕິ, ສພ຺ພານິ ກມ຺ມຊຣູປານິ ອຸຕຸຊຣູປານິ ອາຫາຣຊຣູປານິ ຈ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ພໍ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ປຈ຺ຉິມໂກຏ຺ຐາເສ’’ຕິ ສພ຺ເພສໍ ຈວນ຺ຕານໍ ປວຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓຕິ ອິມສ຺ມິໍ ປຈ຺ຉິມປກ຺ເຂ. ຕຕ຺ຖ ຈ ປວຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓຕິ ອິທໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ເອວໍ ປາຬິສາຘກໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຍຸຕ຺ຕິສາຘກໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍສ຺ມາ ຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ‘‘ຕສ຺ສາ’’ຕິ ອານນ຺ທາ ຈຣິຍສ຺ສ ມູລຏີກາກາຣສ຺ສ. ວິຠາວນິຍໍ. ຠງ຺ເຄ ຣູປສ຺ສ ນຸປ຺ປາໂທ, ຈິຕ຺ຕຊານໍ ວເສນ ວາ. ອາຣຸປ຺ປໍ ວາປິ ສນ຺ຘາຍ, ຠາສິໂຕ ຍມກສ຺ສ ຫິ. ນ ຈິຕ຺ຕຏ຺ຐິຕິ ຠງ຺ເຄ ຈ, ນ ຣູປສ຺ສ ອສມ຺ຠໂວ. ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ນ ຫິ ນ ຈິຕ຺ຕຏ຺ຐິຕີ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສຐິຕິ ນາມ ນ ຫິ ນຕ຺ຖິ. ‘‘ຠງ຺ເຄຈາ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ຈ. ຕໍ ອສມ຺ຠາເວນ຺ໂຕ ‘‘ຍມກປາຬິໂຍ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ‘‘ນານຕ຺ຖາ ນານາພ຺ຍຎ຺ຊນາ’’ຕິ ເອເຕນ ປາຬິສໍສນ຺ທນາ ນາມ ຄຣຸກຕ຺ຕພ຺ພາຕິ ທີເປຕິ. ‘‘ຄມ຺ຠີໂຣ ຈ ສຕ຺ຖຸ ອຘິປ຺ປາໂຍ’’ຕິ ເອເຕນ ອຕ຺ຕານໍ ສຕ຺ຖຸມຕຎ຺ຎຸໍ ກຕ຺ວາ ອິທໍ ສນ຺ຘາຍ ເອຕໍ ສນ຺ຘາຍາຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ທຸກ຺ກຣນ຺ຕິ ທີເປຕິ. ‘‘ສຸທ຺ຘໍ ອຣູປເມວາ’’ຕິ ສຸທ຺ຘໍ ອຣູປປ຺ປຏິສນ຺ຘິໍ ເອວ. ຉ ຈຕ຺ຕາລີສຈິຕ຺ຕານິ ຣູປໍ ຊເນຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ເອວໍ ສຕິ ອຣູປວິປາກວຊ຺ຊິຕນ຺ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຣູປວິປາກາປນາ’’ຕິອາທິໍ. ວິຠາວນິປາເຐ. ‘‘ເຫຕຸໂນ’’ຕິ ຣູປວິຣາຄຠາວນາ ກມ຺ມສງ຺ຂາຕສ຺ສ ເຫຕຸສ຺ສ. ‘‘ຕພ຺ພີຘຸຣຕາຍາ’’ຕິ ຣູປວິຣຸທ຺ຘຕາຍ. ຣູປາຣູປວິຣາຄຠາວນາຠູໂຕ ມຄ຺ໂຄ. ເຕນ ນິພ຺ພຕ຺ຕສ຺ສ. ຣູໂປກາໂສ ນາມ ກາມຣູປຠໂວ. ວິຠາວນິປາເຐ. ‘‘ເອກູນ ນ ວຸຕິຠວງ຺ຄສ຺ເສ ວາ’’ຕິ ປວຕ຺ຕິກາເລ ຣູປຊນກສ຺ສ ເອກູນ ນ ວຸຕິຠວງ຺ຄ ຈິຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ປນ ອຣູປວິປາກໍ ປວຕ຺ຕິກາເລປິ ຣູປຊນກໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິໍ. ເກຈິ ປນ ປຏິສນ຺ຘິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ຣູປໍ ປຈ຺ຉາຊາຕ ປຈ຺ຈຍໍ ນ ລຠຕິ. ຐິຕິກ຺ຂເຓ ຣູປໍ ປຣໂຕ ຠວງ຺ຄຈິຕ຺ຕໂຕ ປຈ຺ຉາຊາຕປຈ຺ຈຍໍ ລຠຕີຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນ ຫິ ອຕ຺ຕນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຍໍ ວິຊ຺ຊມາໂນ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປກາຣໂກ ປຈ຺ຈໂຍ ອຕ຺ຖິປຈ຺ຈໂຍ. ປຈ຺ຉາຊາໂຕ ຈ ຕສ຺ສ ເອກເທໂສ. ‘‘ອາຍຸສງ຺ຂາຣານໍ’’ຕິ ອຸສ຺ມາທີນໍ. ‘‘ຕໍ’’ຕິ ຂີຓາສວານໍ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕໍ. ‘‘ຍຖາຫາ’’ຕິ ໂສ ເຖໂຣ ກິໍ ອາຫ. ‘‘ວຸຕ຺ຕໍ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຕິ ປນ ວຈນໂຕ ອຎ຺ເຎສໍປິ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕໍ ຣູປໍ ນ ສມຸຏ຺ຐາເປຕີຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ປຘານວຈນໍ. ປນ ສທ຺ໂທ ອຣຸຈິ ໂຊຕໂກ. ‘‘ຕຖາ ວຸຕ຺ເຕປີ’’ຕິ ໂຊເຕຕິ. ວຈີສງ຺ຂາໂຣ ນາມ ວິຕກ຺ກວິຈາໂຣ. ກາຍສງ຺ຂາໂຣ ນາມ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສວາໂຕ. ໂສ ສພ຺ເພສໍປິ ກາມສຕ຺ຕານໍ ຈຸຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ຈ ຕໂຕ ປຸຣິມຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ຈ ນນິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ວຈເນນ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕໂຕ ປຸພ຺ພຠາເຄເຍວ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສານໍ ອຠາວໍ ຎາເປຕິ. ນນຸ ອິມິສ຺ສໍ ປາຬິຍໍ ຈຸຕິກາເລ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສສ຺ສ ອຠາວໍ ວທຕິ. ອຎ຺ເຎສໍ ຈິຕ຺ຕຊຣູປານໍ ອຠາວໍ ນ ວທຕິ. ຕສ຺ມາ ອິມາຍ ປາຬິຍາ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕໍ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສໍ ນ ຊເນຕີຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ນ ອຎ຺ຎານິ ຈິຕ຺ຕຊຣູປານີຕິ ໂຈທນາ. ຕໍ ປຣິຫຣນ຺ໂຕ ‘‘ນ ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ນ ຫິ ຣູປສມຸຏ຺ຐາປກຈິຕ຺ຕສ຺ສ ກາຍສງ຺ຂາຣ ສມຸຏ຺ຐາປນໍ ອຕ຺ຖີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ຄພ຺ຠຄມນາທິວິນິພທ຺ຘາຠາເວ’’ຕິ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ຄຕສ຺ສ ອສ຺ສາສປສ຺ສາໂສ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕຖາ ອຸທເກ ນິມຸຄ຺ຄສ຺ສ. ພາຬ຺ຫໍ ວິສຎ຺ຎີຠູຕສ຺ສ. ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ. ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ. ຣູປາຣູປຠເວ ຐິຕສ຺ສາຕິ. ຕສ຺ມາ ເອເຕຄພ຺ຠຄມນາທໂຍ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສໍ ວິນິພທ຺ຘນ຺ຕິ ນີວາເຣນ຺ຕີຕິ ຄພ຺ຠຄມນາທິວິນິພທ຺ຘາ. ເຕສໍ ອຠາໂວຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ. ວິນາ ອິເມຫິ ກາຣເຓຫິ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສສ຺ສ ຈ ອຎ຺ຎຈິຕ຺ຕຊຣູປານຎ຺ຈ ວິເສໂສ ນຕ຺ຖີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຎ຺ຎໍປິ ຍຸຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ຈຸໂຕ ຈາ’’ຕິອາທິນາ. ຈຸໂຕ ຈ ໂຫຕິ, ອສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານ ຣູປຎ຺ຈ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ນ ຈ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ໂສ ຈ ສຸຏ຺ຐຸ ໂອຬາຣິໂກ ຣູປຘມ຺ໂມ. ອິຕິ ຕສ຺ມາ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ອິມສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕໍ ອຕ຺ຖໍ ວທຕິ ‘‘ໂອຬາຣິກສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ. ‘‘ກຕີປຍ ຂຓມຕ຺ຕໍ’’ຕິ ປນ຺ນຣສຂຓໂສຬສຂຓມຕ຺ຕໍ. ‘‘ຈິຕ຺ຕຊຣູປປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕຊຣູປປ຺ປວຕ຺ຕນໂຕ. ທຸພ຺ພລາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕທາ ປຎ຺ຈາຣມ຺ມຓານິປິ ປຎ຺ຈທ຺ວາເຣສຸ ອາປາຕໍ ນາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ‘‘ປຈ຺ຈຍປຣິຕ຺ຕຕາຍ ວາ’’ຕິ ຕທາ ປຈ຺ຉາຊາຕປຈ຺ຈຍສ຺ສ ອລາຠໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ທຸພ຺ພລາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕທາ ທຸພ຺ພລຕ຺ຕາ ເອວ ປຎ຺ຈາຣມ຺ມຓານິ ປຎ຺ຈທ຺ວາເຣສຸ ອາປາຕໍ ນາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ປຣິໂຍສາເນປິ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓມຕ຺ເຕ. ວຕ຺ຖຸສ຺ສ ອາທິອນ຺ຕນິສ຺ສິຕານິ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ອາທິມ຺ຫິ ນິສ຺ສິຕານິ. ມຣຓາສນ຺ນກາເລ ອນ຺ເຕ ນິສ຺ສິຕານິ. ສມທຸພ຺ພລານິ ເອວ ໂຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ຍຖາ ສພ຺ພປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ຣູປໍ ນ ຊເນຕິ, ຕຖາ ສພ຺ພຈຸຕິຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ຣູປໍ ນ ຊເນຕີຕິ ສກ຺ກາ ວິຎ຺ຎາຕຸນ຺ຕິ. ‘‘ປາຬິວິໂຣຘໍ’’ຕິ ປຸພ຺ເພ ທສ຺ສິຕາຍ ສງ຺ຂາຣ ຍມກປາຬິຍາ ວິໂຣຘໍ.‘‘ກາຣຓໍ ວຸຕ຺ຕເມວາ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕຎ຺ຫິ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ເອວ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຈ຺ຈຍໍ ລຠິຕ຺ວາ ພລວໍ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕເມວ. ‘‘ຕໍ’’ຕິ ອປ຺ປນາຊວນໍ. ອຈລມານໍ ຫຸຕ຺ວາ. ‘‘ອພ຺ໂພກິຓ຺ເຓ’’ຕິ ວີຖິຈິຕ຺ຕ ວາເຣນ ອໂວກິຓ຺ເຓ. ນ ຕຖາ ປວຕ຺ຕມາເນສຸ ອງ຺ຄານິ ໂອສີທນ຺ຕິ, ຍຖາ ຐປິຕາເນວ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ‘‘ນ ຕໂຕປຣໍ’’ຕິ ຕໂຕ ອຕິເຣກໍ ຣູປວິເສສໍ ນ ຊເນຕິ. ‘‘ກິຎ຺ຈີ’’ຕິ ກິຎ຺ຈິຈິຕ຺ຕໍ. ‘‘ອຸຕ຺ຕຣກິຈ຺ຈໍ’’ຕິ ອຸປຣູປຣິກິຈ຺ຈໍ. ‘‘ອຏ຺ຐ ປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ’’ຕິ ອຏ຺ຐ ໂສມນສ຺ສ ຊວນານິ ຫສນໍປິ ຊເນນ຺ຕິ. ຉ ຊວນານິ ປຎ຺ຈຊວນານີຕິ ອຘິກາໂຣ. ເຕສໍ ພຸທ຺ຘານໍ. ສິຕກມ຺ມສ຺ສາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສິຕກມ຺ມໍ ນາມ ມິຫິຕກມ຺ມໍ. ‘‘ກາຣຓໍ ວຸຕ຺ຕເມວາ’’ຕິ ‘ຣູປສ຺ສ ປນ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກຠູຕາ ອຸຕຸອາຫາຣາ ປຈ຺ຉາຊາຕປຈ຺ຈຍ ຘມ຺ມາ ຈ ຐິຕິກ຺ຂເຓ ເອວ ຜຣນ຺ຕີ’ຕິ ເອວໍ ກາຣຓໍ ວຸຕ຺ຕເມວ. ‘‘ອຸຕຸໂນ ພລວຠາໂວ’’ຕິ ຣູປຸປ຺ປາທນຕ຺ຖາຍ ພລວຠາໂວ. ສນ຺ຕຕິຐິຕິຍາ ພລວຠາໂວ ປນ ປຈ຺ຉາຊາຕປຈ຺ຈຍາຍຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ຣູປໍ ນ ສມຸຏ຺ຐາເປຍ຺ຍ. ໂນ ນ ສມຸຏ຺ຐາເປຕີຕິ ອາຫ ‘‘ວກ຺ຂຕິ ຈາ’’ຕິອາທິໍ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕ ສນ຺ຕານຄໂຕ ຈ ພຫິທ຺ຘາສນ຺ຕານຄໂຕ ຈ ທຸວິຘາຫາໂຣຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ເອຕ຺ຖຈາຕິອາທີສຸ. ອຸຕຸ ປຎ຺ຈວິໂຘ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕສນ຺ຕາເນ ຈຕຸຊວເສນ ຈຕຸພ຺ພິໂຘ, ພຫິທ຺ຘາ ສນ຺ຕາເນ ອຸຕຸຊວເສນ ເອໂກ. ຕຖາ ອາຫາໂຣປິ ປຎ຺ຈວິໂຘ. ເຕສຸ ຐເປຕ຺ວາ ພຫິທ຺ຘາຫາຣໍ ອວເສສານໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕ ສນ຺ຕາເນ ຣູປສມຸຏ຺ຐາປເນ ວິວາໂທ ນຕ຺ຖິ. ພຫິທ຺ຘາຫາຣສ຺ສ ປນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕສນ຺ຕາເນ ຣູປສມຸຏ຺ຐາປເນ ວິວາໂທ ອຕ຺ຖີຕິ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອຕ຺ຖ ຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ‘‘ອຸຕຸໂອຊານໍ ວິຍາ’’ຕິ ອຸຕຸໂອຊານໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕສນ຺ຕາເນ ຣູປສມຸຏ຺ຐາປນໍ ວິຍ. ອຏ຺ຐກຖາປາເຐ. ‘‘ທນ຺ຕວິຈຸຓ຺ຓິຕໍ ປນາ’’ຕິ ທນ຺ເຕຫິ ສງ຺ຂາທິຕ຺ວາ ວິຈຸຓ຺ຓໍ ກຕໍ ປນ. ‘‘ສິຕ຺ຖໍ’’ຕິ ຠຕ຺ຕຈຸຓ຺ຓສິຕ຺ຖໍ. ຏີກາປາເຐ. ‘‘ສາ’’ຕິ ພຫິທ຺ຘາ ໂອຊາ. ‘‘ນສງ຺ຂາທິໂຕ’’ຕິ ນ ສຸຏ຺ຐຸຂາທິໂຕ. ‘‘ຕຕ຺ຕເກນປີ’’ຕິ ມຸເຂຐປິຕມຕ຺ເຕນປິ. ‘‘ອພ຺ຠນ຺ຕຣສ຺ສາ’’ຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕາຫາຣສ຺ສ. ‘‘ອຏ຺ຐອຏ຺ຐຣູປານິ ສມຸຏ຺ຐາເປຕີ’’ຕິ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠນວເສນ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ, ຊນນ ວເສນ ປນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາຫາໂຣ ເອວ ສມຸຏ຺ຐາເປຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ອຸປາທິນ຺ນກາ’’ຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕ ສມ຺ຠູຕາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ພຫິທ຺ຘາ ໂອຊາປິ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ ເຍວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ເຕນອຸຕຸນາ’’ຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕ ອຸຕຸນາ. ‘‘ເສທິຍມານາ’’ຕິ ອຸສ຺ມາປິຍມານາ. ‘‘ຕາຍ ຈ ໂອຊາຍາ’’ຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕ ໂອຊາຍ. ‘‘ເມທສິເນຫຸປຈຍ ວເສນາ’’ຕິ ເມທໂກຏ຺ຐາສຣສສິເນຫ ໂກຏ຺ຐາສານໍ ວຑ຺ຒນວເສນ. ອິຕຣານິ ປນ ຕີຓິຣູປສມຸຏ຺ຐານານິ. ປາຬິປາເຐ. ‘‘ອິນ຺ທ຺ຣິຍານີ’’ຕິ ຈກ຺ຂາທີນິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍ ຣູປານິ. ‘‘ວິຫາໂຣ’’ຕິ ສມາປຕ຺ຕິ ເອວ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສມາປຕ຺ຕິ ຈິຕ຺ເຕນ ຊາຕຕ຺ຕາ ຕານິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ວິປ຺ປສນ຺ນ ນີຕິ ກຕ຺ວາ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ‘‘ອຸປຈຣິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ຐານູປຈາເຣນ ໂວຫຣິຕຕ຺ຕາ. ‘‘ເຕສໍ ນ ວນ຺ນໍ’’ຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍຣູປານໍ. ນິຘິກຓ຺ຑປາເຐ. ສຸນ຺ທໂຣ ວຓ຺ໂຓ ຍສ຺ສາຕິ ສຸວຓ຺ໂຓ. ສຸວຓ຺ຓສ຺ສ ຠາໂວ ສຸວຓ຺ຓຕາ. ຕຖາສຸສ຺ສຣຕາ. ‘‘ສໂຣ’’ຕິ ຈ ສທ຺ໂທ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ສຸສຓ຺ຐານໍ’’ຕິ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄານໍ ສຸຏ຺ຐຸສຓ຺ຐານໍ. ‘‘ສຸຣູປຕາ’’ຕິ ສຸນ຺ທຣຣູປກາຍຕາ. ‘‘ຍຖາ’’ຕິ ເຍນອາກາເຣນ ສຓ຺ຐິເຕ ສຕິ. ຕຖາ ເຕນ ອາກາເຣນ ສຓ຺ຐິຕາ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ.

ລຫຸຕາທິຕ຺ຕເຍ. ທນ຺ຘຕ຺ຕາທິກຣານໍ ຘາຕຸກ຺ໂຂຠານໍ ປຏິປກ຺ເຂຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ສມຸຏ຺ຐາຕີຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ. ‘‘ເອຕສ຺ສາ’’ຕິ ລຫຸຕາທິຕ຺ຕຍສ຺ສ ວຸຕ຺ຕາ. ຕສ຺ມາ ເອຕໍ ລຫຸຕາທິຕ຺ຕຍໍ ກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ຍມເກສຸປິ ອທ຺ຘາປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນເນວ ຄຫິໂຕ’’ຕິ ຍສ຺ສ ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ໂສຕາຍຕນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ. ສຈກ຺ຂຸການໍ ອໂສຕການໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕານໍ ເຕສໍ ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິອາທີສຸ ອຸປ຺ປາທວາເຣ ປຏິສນ຺ຘິວເສນ, ນິໂຣຘວາເຣ ຈຸຕິວເສນ ອທ຺ຘາປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍວ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອກມ຺ມຊານໍ ປວຕ຺ຕິກາເລ ກາລເຠໂທ ວຸຕ຺ໂຕຕິ. ‘‘ກມ຺ມວິປາກຊາ ອາພາຘາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ’’ຕິ ວີຖິມຸຕ຺ຕສງ຺ຄເຫ ອຸປຈ຺ເຉທກກມ຺ມທີປນິຍໍ ‘ອຕ຺ຖິ ວາຕ ສມຸຏ຺ຐິຕາ ອາພາຘາ. ລ. ອຕ຺ຖິ ກມ຺ມວິປາກຊາ ອາພາຘາ’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕານິ ອຸປປີຬກຸປຆາຕກ ກມ຺ມານິປິ ວິປຕ຺ຕິໂຍ ລຠມານານິ ເອວ ໂຂເຠຕ຺ວາ ນານາພາເຘ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສຣີເຣ ຐນ຺ຕິ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີຕິ ສຣີຣຏ຺ຐກາ. ‘‘ຕທນຸຄຕິການິ ເອວ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ກມ຺ມຊາທີນິປິ ຂຸພ຺ຠິຕານິ ເອວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອເຕນ ອຏ຺ຐສຸ ກາຣເຓສຸ ເຍນເກນຈິກາຣເຓນ ຈກ຺ຂຸໂຣຄາທິເກ ອາພາເຘ ຊາເຕ ຕສ຺ມິໍ ອງ຺ເຄ ປວຕ຺ຕານິ ສພ຺ພານິ ໂຣຄສມຸຏ຺ຐານານິ ອາພາຘຠາວໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິເຍວ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ຕປ຺ປຣິຍາປນ຺ນານິ ກມ຺ມຊຣູປານິ ຕທນຸຄຕິກຠາເວນ ອາພາຘຠາວໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ນ ອຸຊຸກໂຕ ກມ຺ມວເສນາຕິ ທີເປຕິ. ກມ຺ມສມຸຏ຺ຐາໂນ ອາພາໂຘ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຕຖາປິ ອຏ຺ຐສຸ ອາພາເຘສຸປິ ອຕ຺ຖິ ວາຕສມຸຏ຺ຐານາ ອາພາຘາຕິອາທີສຸ ວິຍ ອຕ຺ຖິ ກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານາ ອາພາຘາຕິ ອວຕ຺ວາ ອຕ຺ຖິ ກມ຺ມວິປາກຊາ ອາພາຘາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອຸປປີຬໂກ ປຆາຕກກມ຺ມານໍວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ໂຍໂກຈິຘາຕຸກ຺ໂຂໂຠ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິຍາເຍ ນ ກມ຺ມວິປາໂກຕິ ວຸຈ຺ຈຕິເຍວ. ຕໂຕ ຊາໂຕ ໂຍໂກຈິ ອາພາໂຘ ກມ຺ມວິປາກໂຊຕິ ວຸຕ຺ໂຕຕິ. ສຸຄມ຺ຠີຣມິທໍຐານໍ. ສຸຏ຺ຐຸວິຈາເຣຕ຺ວາ ກເຖຕພ຺ພໍ. ‘‘ຍໂຕ’’ຕິ ຍສ຺ມາ ກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານາ ພາຘປຈ຺ຈຍາ. ລ. ລພ຺ຠມາໂນ ສິຍາ. ເກວລໍ ໂສ ກມ຺ມສມຸຏ຺ຐາໂນ ອາພາໂຘ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ອວິຫິໍສາ ກມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ຕາ’’ຕິ ເມຕ຺ຕາກຣຸຓາກມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ຕາ. ສຸວິທູຣຕາຍເຈວ ນິຣາພາຘາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ສຓ຺ຐິຕິຍາ’’ຕິ ທຸກ຺ໂຂຠນີເຍ ວິເສສນປທໍ. ເຫຕຸປທໍ ວາ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ໂຂເຠຕຸໍ ທຸກ຺ກຣາ ທຸກ຺ໂຂຠນີຍາ. ‘‘ກາມໍ’’ຕິ ກິຎ຺ຈາປີຕິ ອຕ຺ເຖ ນິປາຕປທໍ. ເສສເມຕ຺ຖ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ.

‘‘ວຸຈ຺ຈເຕ’’ຕິອາທີສຸ. ຣູປປຈ຺ຈຍຘມ຺ມານໍ ປຈ຺ຈຍກິຈ຺ຈໍ ຕິວິຘໍ. ຊນນຎ຺ຈ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠນຎ຺ຈ ອນຸປາລນຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຖ ຊນນກິຈ຺ຈໍ ຊເນຕພ຺ພານໍ ຊາຕິກ຺ຂເຓ ເອວ ລພ຺ຠຕິ. ເສສທ຺ວຍໍ ປນ ຐິຕິກ຺ຂເຓປິ ລພ຺ຠຕິ. ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ປນ ສພ຺ພໍ ປຈ຺ຈຍກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ. ຕຕ຺ຖ ຊນນກິຈ຺ຈວເສນ ວິຈາເຣນ຺ໂຕ ‘‘ຣູປຊນການໍ’’ຕິອາທິມາຫ. ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທີສຸ. ‘‘ຕາສໍ’’ຕິ ອຸປຈຍສນ຺ຕຕີນໍ, ຊຣຕາ ອນິຈ຺ຈຕານຎ຺ຈ. ‘‘ເຕສູ’’ຕິ ກຸໂຕຈິ ສມຸຏ຺ຐາເນສຸ. ອິຘ ປນ ອຠິຘມ຺ມຕ຺ຖ ສງ຺ຄເຫປນ. ‘‘ເອວໍ ສນ຺ເຕປີ’’ຕິ ປຈ຺ຈຍວິເສເສນ ອທິສ຺ສມານວິເສສຕ຺ເຖປິ. ‘‘ສາຣຕຣ’’ນ຺ຕິ ອຕິສາຣຠູຕໍ. ‘‘ເສຍ຺ໂຍ’’ຕິ ເສຏ຺ໂຐ.

ຣູປສມຸຏ຺ຐານານຸທີປນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໖໙. ກລາປໂຍຊນາຍໍ. ‘‘ສງ຺ຂາເນ’’ຕິ ຄຓເນ. ‘‘ເຕນາ’’ຕິ ສງ຺ຂານຏ຺ເຐນ ເອກສທ຺ເທນ ທສ຺ເສຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ປິຓ຺ຑີ’’ຕິ ເອກຄ຺ຆໂນ. ມູລຏີກາປາເຐ. ‘‘ອຸປ຺ປາທາທິປ຺ປວຕ຺ຕິໂຕ’’ຕິ ອຸປ຺ປາທາທິວເສນ ປວຕ຺ຕນໂຕ. ‘‘ອິຕີ’’ຕິ ຕສ຺ມາ. ອຸປາທາຣູປານິ ຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ‘‘ເອວໍ ວິກາຣປຣິຈ຺ເຉທ ຣູປານິ ຈ ໂຍເຊຕພ຺ພານີ’’ຕິ ປຎ຺ຈວິກາຣຣູປານິ ກລາປສ຺ເສວ ໂຈປນາທິສຠາວາ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ເອກເມກສ຺ສ ຣູປສ຺ສ. ຕສ຺ມາ ຕານິ ເອເກກສ຺ມິໍ ກລາເປ ເອເກການິ ເອວ ໂຫນ຺ຕິ. ປຣິຈ຺ເຉທຣູປໍ ປນ ກລາປປຣິຍາປນ຺ນໍ ຣູປໍ ນ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ກລາປານໍ ອນ຺ຕຣາ ຕໍປິ ເອເກກເມວ ໂຫຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ‘‘ຈຕຸນ຺ນໍ ມຫາຠູຕານໍ ນິສ຺ສຍຕາ ສມ຺ຠວໂຕ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຈຕຸນ຺ນໍ ມຫາຠູຕານໍປິ ລກ຺ຂຓມຕ຺ເຕນ ນານຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ປວຕ຺ຕິວເສນ ປນ ເອກຄ຺ຆນຕ຺ຕາ ສງ຺ຂານຏ຺ເຐນປິ ເອໂກ ນິສ຺ສໂຍຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ. ເອວຎ຺ຫິສຕິ ເອກສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ຖ ຈລນໍ ນຕ຺ຖີຕິ. ‘‘ເຕນ ສທ຺ເທນາ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕຊສທ຺ເທນ. ອຕ຺ຕານໍ ໂມເຈນ຺ໂຕ ‘‘ອຘິປ຺ປາເຍນາ’’ຕິ ອາຫ. ເຖຣສ຺ສ ອຘິປ຺ປາເຍນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ອຘິປ຺ປາຍໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເອຕ຺ຖ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ສທ຺ເທນາ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕຊສທ຺ເທນ. ‘‘ຕາຍວາຈາຍາ’’ຕິ ວຈີມຍສທ຺ເທນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ວິຎ຺ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ ວິຎ຺ຎາປນໍ ອິຈ຺ເຈວຕ຺ໂຖ. ວິຎ຺ຎາເປຕີຕິ ວິຎ຺ຎາປິໂຕ. ຕສ຺ສ ຠາໂວ ວິຎ຺ຎາວິຕຕ຺ຕໍ. ວິຕກ຺ກວິປ຺ຜາຣສທ຺ໂທ ນາມ ກສ຺ສຈິ ມຫນ຺ຕໍ ອຕ຺ຖໍ ຈິນ຺ເຕນ຺ຕສ຺ສ ໂສກວເສນ ວາ ຕຸຏ຺ຐິວເສນ ວາ ພລວວິຕກ຺ໂກ ປວຕ຺ຕຕິ. ໂສ ໂສກໍ ວາ ຕຸຏ຺ຐິໍ ວາ ສນ຺ຘາເຣ ຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ທຸຕີເຍນ ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ເຕນ຺ໂຕ ວິຍ ອຕ຺ຕໂນ ມຸເຂເຍວ ອພ຺ຍຕ຺ຕໍ ສທ຺ທໍ ກຕ຺ວາ ສມຸທີຣຕິ. ປກຕິຊໂນ ຕໍ ສທ຺ທມຕ຺ຕໍ ສຸຓາຕິ ວາ ນ ວາສຸຓາຕິ. ສຸຓນ຺ໂຕປິ ອກ຺ຂຣໍ ວາ ອຕ຺ຖໍ ວາ ອຘິປ຺ປາຍໍ ວາ ນ ຊານາຕິ. ທິພ຺ພໂສເຕນ ວາ ວິຊ຺ຊາໂສເຕນ ວາສຸຓນ຺ໂຕ ອກ຺ຂຣໍປິ ອຕ຺ຖໍປິ ອຘິປ຺ປາຍໍປິ ຊານາຕິ. ຊານິຕ຺ວາ ເອວໍປິ ເຕ ມໂນ, ອິຕ຺ຖໍປິ ເຕ ມໂນຕິອາທິສຕິ. ອຍໍ ວິຕກ຺ກວິປ຺ຜາຣສທ຺ໂທ ນາມ. ໂສ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຣຫິໂຕ ໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍຕິ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ໂຕ. ສງ຺ຄຫກາໂຣປນ ວຈີມຍສທ຺ໂທນາມ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຣຫິໂຕຕິ ວາ ອໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍຕິ ວາ ນຕ຺ຖີຕິ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ‘‘ອາຄເຕ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ອາຄເຕ. ‘‘ປຈ຺ເຈຕພ຺ພາ’’ຕິ ສທ຺ຘາຕພ຺ພາ. ‘‘ຏີກາສຸປນສ຺ສາ’’ຕິ ອສ຺ສສຈ຺ຈສງ຺ເຂປສ຺ສ ທ຺ວີສຸຏີກາສຸ. ອກ຺ຂຣຎ຺ຈ ປທຎ຺ຈ ພ຺ຍຎ຺ຊນຎ຺ຈ ອຕ຺ໂຖ ຈາຕິ ທ຺ວນ຺ໂທ. ອປ຺ປຎ຺ຎາຍມານາ ອກ຺ຂຣປທພ຺ຍຎ຺ຊນຕ຺ຖາ ຍສ຺ສາຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ. ‘‘ອນ຺ຘທມິຬາທີນໍ’’ຕິ ອນ຺ຘຊາຕິກທມິຬຊາຕິກາທີນໍ ມິລກ຺ຂູນໍ. ‘‘ອຸກ຺ກາສິຕສທ຺ໂທ ຈ ຂິປິຕສທ຺ໂທ ຈ ວມິຕສທ຺ໂທ ຈ ຉຑ຺ຑິຕສທ຺ໂທ ຈາຕິ ທ຺ວນ຺ໂທ. ອາທິສທ຺ເທນ ຕາທິສາ ອຸຄ຺ຄາຣ ຫິກ຺ກາຣ ຫສິຕ ໂຣທິຕາທໂຍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເສສເມຕ຺ຖສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ.

ກລາປໂຍຊນານຸທີປນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໖໑. ຣູປປ຺ປວຕ຺ຕິກ຺ກເມ. ນປຸຄ຺ຄລວເສນ ວິເສສນໍ ໂຫຕິ. ຠູມິວເສນ ວິເສສນໍ ໂຫຕິ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ປວຕ຺ຕິກາລວເສນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ເອຕ຺ຖຈາຕິອາທີສຸ. ປຸຣິເມສຸ ທ຺ວີສຸ ໂຍນີສຸ ປາຬິນເຍນ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ນິກ຺ຂນ຺ຕາ, ອິຕິ ຕສ຺ມາ ອຓ຺ຑຊາຕິ ຈ ຊລາພຸຊາຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ກຖໍ ອຍໍ ນໂຍ ປາຬິນໂຍ ນາມ ໂຫຕີຕິ. ປາຬິຍໍ ອຓ຺ຑໂກສໍ ວຕ຺ຖິໂກສໍ ອຠິນິພ຺ຠິຊ຺ຊ ອຠິນິພ຺ຠິຊ຺ຊ ຊາຍນ຺ຕີຕິ ວຈເນນ ອຓ຺ຑໂຕ ຊລາພຸໂຕ ຊາຕາ ວິຊາຕາ ນິກ຺ຂນ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ອຓ຺ເຑຊາຕາ ຊລາພຸມ຺ຫິຊາຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຄພ຺ຠປລິເວຐນາສໂຍ ນາມ ເຍນ ປລິເວຐິໂຕ ຄພ຺ໂຠ ຕິຏ຺ຐຕິ. ວິຠາວນິປາເຐ ‘‘ອຸກ຺ກໍສຄຕິ ປຣິຈ຺ເຉທວເສນາ’’ຕິ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປ຺ປວຕ຺ຕິນິຍມນວເສນ. ອຸກ຺ກຏ຺ຐນຍວເສນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຠິຣູປສ຺ສ ກຎ຺ຎາ ທາຕພ຺ພາຕິ ເອຕ຺ຖ ກຎ຺ຎາ ທາຕພ຺ພາຕິ ສາມຎ຺ຎໂຕ ວຸຕ຺ເຕປິ ອຠິຣູປສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສາຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ກຎ຺ຎາປິ ອຠິຣູປກຎ຺ຎາ ເອວ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ອຍໍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐນໂຍ ນາມ. ‘‘ຕຕ຺ຖ ຕານິ ສພ຺ພານີ’’ຕິອາທີສຸ. ຕານິສພ຺ພານິປິ ຈກ຺ຂຸ ໂສຕ ຆານ ຠາວ ທ຺ວຍານິ ນ ໂອມເກນ ກມ຺ເມນ ລພ຺ຠຕິ. ອຸກ຺ກຏ຺ເຐນ ກມ຺ເມນ ເອວ ລພ຺ຠຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ວິຠງ຺ຄປາເຐ. ສທ຺ທາຍຕນໍ ນາມ ປຏິສນ຺ຘິກາເລ ນ ລພ຺ຠຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອກາທສາຍຕນານີ’’ຕິ. ຈກ຺ຂຸເວກລ຺ລສ຺ສ ທສ, ໂສຕເວກລ຺ລສ຺ສ ອປຣານິທສ, ຈກ຺ຂຸ ໂສຕເວກລ຺ລສ຺ສນວ, ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍສ຺ສວເສນ ສຕ຺ຕາຍຕນານິ. ປາຬິຍໍ ໂອປປາຕິ ກຄພ຺ຠເສຍ຺ຍການໍ ເອວ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ປາຬິຍໍ ອວຸຕ຺ຕໍປິປນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ຈກ຺ຂາທິເວກລ຺ລໍ. ‘‘ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອວິນາຠາວວຸຕ຺ຕິຕາ ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ກຖໍ ວຸຕ຺ຕາ ຍສ຺ສ ຆານາຍຕນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ຊິວ຺ຫາຍຕນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ, ອາມນ຺ຕາ. ຍສ຺ສ ວາ ປນ ຊິວ຺ຫາຍຕນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ຆານາຍຕນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ, ອາມນ຺ຕາຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕາ ເປຍ຺ຍາລມຸເຂນ. ອາຈຣິຍານນ຺ທຕ຺ເຖເຣ ນ ປນ ອິຈ຺ຉິຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ຊິວ຺ຫາເວກລ຺ລຕາວິຍາ’’ຕິ ຊິວ຺ຫາເວກລ຺ລຕານາມ ນຕ຺ຖິ ວິຍ. ‘‘ຆານເວກລ຺ລຕາປິ ອຕ຺ຖີຕິ ຍຸຕ຺ຕໍ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ປາຬິຍໍ ອຆານການໍ ອິຕ຺ຖີນໍ ປຸຣິສານໍຕິ ອິທໍ ມາຕຸຄພ຺ເຠ ຆານາຍຕເນ ອນຸປ຺ປນ຺ເນເຍວ ປຸເຣຕຣຎ຺ຈ ວນ຺ຕານໍ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສານໍ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຆານເວກລ຺ລານໍ ອຕ຺ຖິຕາຍາຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ຄພ຺ເຠ ເສນ຺ຕີຕິ ຄພ຺ຠສຍາ. ຄພ຺ຠສຍາ ເອວ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍາ.

ປວຕ຺ຕິກາເລຕິອາທີສຸ. ມູລຏີກາປາເຐ. ‘‘ໂອຣໂຕ’’ຕິ ປຏິສນ຺ຘິໍ ອຸປາທາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອກາທສມສຕ຺ຕາເຫ ອນາຄເຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຣູປາຍຕນໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ. ໂນ ຈ ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ ອິທໍ ອທ຺ຘາປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ປຏິສນ຺ຘິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຣູປາຍຕນໍ ຍາວຊີວໍປິ ອຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈຕິ. ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສມານນ຺ຕິ. ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ປນ ເອກາທສມສຕ຺ຕາຫາ ໂອຣໂຕ ຐິຕສ຺ສ ນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ. ຕທາ ອນຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ເອກາທສເມ ສຕ຺ຕາເຫ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ. ປຈ຺ຉິມ ຠວິກຕ຺ຕາ ປນ ຕທຸຠຍມ຺ປິ ຠວນ຺ຕເຣ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິເຍວາຕິ. ຆານາຍຕນໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕີຕິ ຆານາຍຕນານິພ຺ພຕ຺ຕຕໍ, ກມ຺ມໍ. ເຕນ ກມ຺ເມນ ຄຫິຕປ຺ປຏິສນ຺ຘິການໍ. ອິທຎ຺ຈ ຍທິ ຕນ຺ນິພ຺ພຕ຺ຕເກນ ກມ຺ເມນ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍຸໍ. ຆານາຍຕເນ ອນຸປ຺ປນ຺ເນ ອນ຺ຕຣາ ນ ກາລງ຺ກເຣຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕນ຺ນິພ຺ພຕ຺ຕເກນ ກມ຺ເມນ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕາປິ ຕໂຕ ພລວນ຺ເຕ ອຸປຈ຺ເຉທກກມ຺ເມ ອາຄເຕ ສຕິ. ຆານາຍຕນຸປ຺ປຕ຺ຕິກາລໍ ອປຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣາ ນກາລງ຺ກໂຣນ຺ຕີຕິ ນຕ຺ຖິ. ‘‘ຈກ຺ຂຸຆາເນສຸ ວຸຕ຺ເຕສູ’’ຕິ ຏີກາຍໍ ວຸຕ຺ເຕສຸ. ‘‘ອຕ຺ຖໂຕ ສິທ຺ຘາ ເອວາ’’ຕິ ເອກາທສມສຕ຺ຕາເຫ ອຸປ຺ປນ຺ນາຕິ ສິທ຺ຘາ ເອວ. ‘‘ອີທິເສສຸຐາເນສູ’’ຕິ ສຠາວໍ ວິຈາເຣ ຕຸໍ ທຸກ຺ກເຣສຸ ຐາເນສຸ. ອຏ຺ຐກຖາເຍວ ປມາຓໍ ກາຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຏ຺ຐກຖາປາເຐ. ‘‘ປຸຣິມໍ ຠວຈກ຺ກໍ’’ຕິ ອວິຊ຺ຊາມູລກໍ ເວທນາວສານໍ ຠວຈກ຺ກໍ. ‘‘ອນຸປຸພ຺ພປ຺ປວຕ຺ຕິທີປນໂຕ’’ຕິ ຍຖາ ປຈ຺ຉິເມ ຕຓ຺ຫາມູລເກ ຠວຈກ຺ເກ ອຸປປຕ຺ຕິຠວປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ວທນ຺ເຕນ ຠວປຈ຺ຈຍາຊາຕີຕິ ເອວໍ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ຕຖາ ປຸຣິເມ ຠວຈກ຺ເກ. ຕຕ຺ຖ ປນ ສງ຺ຂາຣປຈ຺ຈຍາ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ວິຎ຺ຎາຓ ປຈ຺ຈຍາ ນາມ ຣູປນ຺ຕິອາທິນາ ອນຸປຸພ຺ພປ຺ປວຕ຺ຕິທີປນໂຕ. ‘‘ໂສ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕເຍວາ’’ຕິ ອາຍຕນານໍ ກມໂຕ ວິນິຈ຺ຉຍຏ຺ຐາເນ ເທສນາກ຺ກໂມວ ຍຸຕ຺ໂຕຕິ ວຕ຺ວາ ໂສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກ຺ກໂມ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ.

ສໍຍຸຕ຺ຕເກ ຍກ຺ຂສໍຍຸຕ຺ຕປາຬິຍໍ. ຄາຖາສຸ. ‘‘ກລລາ’’ຕິ ກລລໂຕ. ‘‘ອພ຺ພຸທາ’’ຕິ ອພ຺ພຸທໂຕ. ‘‘ເປສິຍາ’’ຕິ ເປສິໂຕ. ‘‘ຆນາ’’ຕິ ຆນໂຕ. ‘‘ຊາຕິອຸຓ຺ຓໍສູຫີ’’ຕິ ສຸທ຺ຘຊາຕິກສ຺ສ ເອລກສ຺ສ ໂລມໍສູຫິ. ‘‘ປຣິປກ຺ກສມູຫກໍ’’ຕິ ກລລໂຕ ປຣໍ ໂຖກໍ ປຣິປກ຺ກຎ຺ຈ ສມູຫາກາຣຎ຺ຈ ຫຸຕ຺ວາ. ‘‘ວິວຕ຺ຕມານໍ ຕພ຺ຠາວໍ’’ຕິ ກລລຠາວໍ ວິຊຫິຕ຺ວາ ວຕ຺ຕມານໍ. ‘‘ວິລີນຕິ ປຸສທິສາ’’ຕິ ອຄ຺ຄິມ຺ຫິ ວິລີນຕິປຸຣສສທິສາ. ‘‘ມຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ກປາເລ ນລຄ຺ຄຕິ. ເອຕານິຊາຍນ຺ຕີຕິ ເອວໍ ອຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ທ຺ວາ ຈຕ຺ຕາລີສເມ ສຕ຺ຕາເຫ’’ຕິ ນວມາເສ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ວີສຕິເມທິວເສ. ຍທິ ເອວໍ, ປຎ຺ຈເມສຕ຺ຕາເຫ ປຎ຺ຈປ຺ປສາຂາ ຊາຍນ຺ຕິ, ເອກາທສເມສຕ຺ຕາເຫ ຈຕ຺ຕາຣິ ອາຍຕນານິ ຊາຍນ຺ຕິ, ມຊ຺ເຌປນ ປຎ຺ຈສຕ຺ຕາຫາ ອຕ຺ຖິ. ຕຕ຺ຖ ກຖນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເອຕ຺ຖ ຈາ’’ຕິອາທິໍ. ‘‘ຉສຕ຺ຕາຫາ’’ຕິ ເອກາທສເມນ ສທ຺ຘິໍ ຉສຕ຺ຕາຫາ. ເອກາທສເມປິ ຫິ ປຈ຺ຉິມທິວເສ ຊາຕຕ຺ຕາ ຉທິວສານິ ອວສິຏ຺ຐານິ ໂຫນ຺ຕິ. ‘‘ປຣິຓຕກາລາ’’ຕິ ປຣິປກ຺ກກາລາ. ປຣິປາກຄຕາ ເອວ ຫິ ກມ຺ມຊມຫາຠູຕາ ສຸປ຺ປສນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕສຎ຺ຈ ປສາທຄຸຓາ ປສາທຣູປາ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ‘‘ຕສ຺ສາ’’ຕິ ກລລສ຺ສ. ວຓ຺ຓຊາຕໍ ວາ ສຓ຺ຐານໍ ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ອາກາສໂກຏ຺ຐາສິໂກ’’ຕິ ມນຸສ຺ເສຫິ ອາກາສໂກຏ຺ຐາເສ ຐປິໂຕ. ຫຸຕ຺ວາຕິ ປາຐເສໂສ. ກຖໍ ປຣມາຓຸໂຕ ປຣິຕ຺ຕກໍ ສິຍາຕິ ອາຫ ‘‘ໂສຫີ’’ຕິອາທິໍ. ‘‘ໂສ’’ຕິ ປຣມາຓຸ. ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ກລລຣູປໍ ກລາປຕ຺ຕຍປຣິມາຓໍ. ປຣມາຓຸ ປນ ເອກູນປຎ຺ຎາສກລາປປຣິມາໂຓ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ຕໂຕ ປຣິຕ຺ຕກນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂຓໂຕ ປຣໍ ປນ ຕໍປິ ຂເຓຂເຓ ອຸປຈິຕເມວ ໂຫຕິ. ‘‘ຘາຕູນໍ’’ຕິ ຈຕຸຘາຕຸວວຕ຺ຖາເນ ອາຄຕານໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ມຫາຠູຕານໍ. ກລລສ຺ສວາ ອຸປຈິຕປ຺ປມາຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິປິ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ‘‘ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ’’ຕິ ອພ຺ພຸທາທິວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ. ‘‘ຊລາພຸມູລານຸສາເຣນາ’’ຕິ ຊລາພຸຊາຕກາເລ ຕສ຺ສ ມູລານຸ ສາເຣນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຄາຖາຍໍ. ‘‘ມາຕຸຕິໂຣ ກຸຈ຺ຉິຄໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ຄາຖາພນ຺ຘວເສນ ‘‘ມາຕຸກຸຈ຺ຉິຄໂຕ ຕິໂຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ມາຕຸຍາ ຕິໂຣກຸຈ຺ຉິ ຄໂຕ’’ຕິ. ‘‘ຉິທ຺ໂທ’’ຕິ ສຸຂຸເມຫິ ຉິທ຺ເທຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ລທ຺ຘໍວາ ປານໂຠຊນໍ. ‘‘ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍາ’’ຕິ ສຕ຺ຕຣສມຠວງ຺ຄຈິຕ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ. ‘‘ຣູປສມຸຏ຺ຐາເນ ວຸຕ຺ຕເມວາ’’ຕິ ຣູປສມຸຏ຺ຐາເນ ມູລຏີກາວາທ ວິຈາຣຓາຍໍ ‘ຍໍ ປິຕຕ຺ຖ ນ ຈ ຍຸຕ຺ຕ’ນ຺ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕເມວ. ‘‘ອຊ຺ໂຌຫຏາຫາຣາຠາວໂຕ’’ຕິ ພຫິທ຺ຘາຫາຣາຠາວໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ຣູປພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ. ອຠາວໍ ວຓ຺ເຓຕິ. ກສ຺ມາປນ ວຓ຺ເຓຕິ, ນນຸ ວຓ຺ເຓນ຺ຕສ຺ສ ອຏ຺ຐກຖາ ວິໂຣໂຘ ສິຍາຕິ. ວິໂຣໂຘ ວາ ໂຫຕຸ, ອວິໂຣໂຘ ວາ. ປາຬິເຍວ ປມາຓນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຣູປຘາຕຸຍາ’’ຕິອາທິນາ ວິຠງ຺ເຄ ປາຬິໍ ອາຫຣິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຣູປຘາຕຸຍາ’’ຕິ ຣູປໂລກຘາຕຸຍາ. ຣູປ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ອຸປປຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ’’ຕິ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ. ອາຈຣິຍສ຺ສ ອຘິປ຺ປາຍໍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ‘‘ເອຕ຺ຖຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ‘‘ໂຜຏ຺ຐພ຺ເພ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ເຕປີ’’ຕິ ປຎ຺ຈາຍຕນານີຕິ ວາ ປຎ຺ຈຘາຕຸໂຍຕິ ວາ ປຣິຈ຺ເຉທກຣຓເມວ ປຏິກ຺ຂິ ປນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ‘‘ກິຈ຺ຈນ຺ຕຣ ສພ຺ຠາວາ’’ຕິ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພກິຈ຺ຈໂຕ ກິຈ຺ຈນ຺ຕຣສ຺ສ ວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ. ກິມ຺ປນ ກິຈ຺ຈນ຺ຕຣນ຺ຕິ. ຣູປກາຍສ຺ສ ປວຕ຺ຕິຍາ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍກິຈ຺ຈໍ. ມຫາຠູຕາ ເຫຕູ ມຫາຠູຕາ ປຈ຺ຈຍາ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ປຎ຺ຎາປນາຍາຕິ ຫິ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເຫຕຸກິຈ຺ຈໍ ນາມ ຣູປຊນນກິຈ຺ຈໍ. ປຈ຺ຈຍ ກິຈ຺ຈໍ ນາມ ຣູປູປຕ຺ຖມ຺ຠນ ກິຈ຺ຈໍ. ກິຈ຺ຈນ຺ຕຣເມວນຕ຺ຖີຕິ ຆານາທີນໍ ວິສຍ ໂຄຈຣຠາວກິຈ຺ຈໍ ເຕສໍ ກິຈ຺ຈໍ ນາມ, ຕໂຕ ອຎ຺ຎໍ ກິຈ຺ຈໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ‘‘ເຍນາ’’ຕິ ກິຈ຺ຈນ຺ຕເຣນ. ‘‘ເຕ’’ຕິ ຄນ຺ຘາທໂຍ. ອິທານິ ອຏ຺ຐກ ຕານຸຄຕໍ ວາທໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍຖາປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ‘‘ເຍນ ກິຈ຺ຈວິເສເສນາ’’ຕິ ວິສຍໂຄຈຣຠາວກິຈ຺ຈວິເສເສນ. ຣູປຊນນຣູປູປຕ຺ຖມ຺ຠນ ກິຈ຺ຈວິເສເສນ ຈ. ‘‘ສພ຺ພຕ຺ຖາ’’ຕິ ສພ຺ພສ຺ມິໍ ປາຬິປ຺ປເທເສ. ‘‘ເຕສໍ’’ຕິ ຄນ຺ຘາທີນໍ. ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ຣູປໂລເກ. ‘‘ນິສ຺ສນ຺ທ ຘມ຺ມມຕ຺ຕຠາເວນາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຍຖາ ອຄ຺ຄິມ຺ຫິ ຊາເຕ ຕສ຺ສ ນິສ຺ສນ຺ທາ ນາມ ອິຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສປິ ອນິຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສປິ ຊາຍນ຺ຕິເຍວ. ວຓ຺ໂຓປິ ຊາຍຕິ, ໂອຠາໂສປິ, ຄນ຺ໂຘປິ, ຣໂສປິ, ຘູໂມປິ, ປຸປ຺ຜຸລ຺ລານິປິ ກທາຈິ ຊາຍນ຺ຕິເຍວ. ເຕຫິ ວຓ຺ຓາທີຫິ ກຣຓີເຍ ກິຈ຺ຈວິເສເສ ສຕິປິ ອສຕິປິ. ຕຖາ ມຫາຠູເຕສຸ ຊາເຕສຸ ເຕສໍ ນິສ຺ສນ຺ທາ ນາມ ອິຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສປິ ອນິຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສປິ ກິຈ຺ຈວິເສເສ ສຕິປິ ອສຕິປິ ຊາຍນ຺ຕິເຍວ. ເອວໍ ນິສ຺ສນ຺ທຘມ຺ມມຕ຺ຕຠາເວນ. ອນຸປ຺ປເວໂສ ຍຸຕ຺ໂຕ ສິຍາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕ ສນ຺ຕາເນຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ພຫິທ຺ຘາ ສນ຺ຕາເນ ປນ ວຕ຺ຖາ ຠຣຓ ວິມານາທີສຸ ເຕສໍ ຠາໂວ ອິຈ຺ຉິ ຕພ຺ໂພ ສິຍາ. ອຊ຺ຌຕ຺ເຕປິ ວາ ກາຍໍ ໂອຬາຣິກໍ ກຕ຺ວາ ມາປິຕກາເລຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ຘມ຺ມາຍຕນ ຘມ຺ມຘາຕູສຸ ອນຸປ຺ປເວໂສ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຏ຺ຐສາລິນິຍໍ ຕາວ. ເຍ ປນ ອນາປາຕາຄຕາ ຣູປາທໂຍປິ ຘມ຺ມາຣມ຺ມຓມິຈ຺ເຈວ ວທນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ຕຕ຺ຖ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ. ອນາປາຕາຄມນໍ ນາມ ວິສຍໂຄຈຣ ກິຈ຺ຈຣຫິຕຕາ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕຎ຺ຈ ມນຸສ຺ສານມ຺ປິ ເທວານມ຺ປິ ພ຺ຣຫ຺ມານມ຺ປິ ປສາທຣູເປສຸ ອນາປາຕາ ຄມນເມວ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ຕໍ ປນ ອຕ຺ຖິນຕ຺ຖີຕິ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ກເຖຕພ຺ພໍ. ອປິ ຈ ນິສ຺ສນ຺ທຘມ຺ມາ ນາມ ໂອຬາຣິການໍ ມຫາຠູຕານໍ ວິວິຘາກາຣາປິ ຠເວຍ຺ຍຸໍ. ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ປນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕ ຣູປໍ ອປ຺ປນາ ປຕ຺ຕກມ຺ມວິເສເສນ ປວຕ຺ຕໍ ອຕິສຸຂຸມໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ກາມສຕ຺ຕ ສນ຺ຕາເນ ວິຍ ຕຕ຺ຖ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ນິສ຺ສນ຺ທຣູປໍ ນາມ ວິຈາເຣຕພ຺ພເມວ. ຘມ຺ມາ ຣມ຺ມຓຎ຺ຈ ມຸຂ຺ຍຘມ຺ມາຣມ຺ມຓໍ ອນຸໂລມ ຘມ຺ມາຍຕນນ຺ຕິ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ນຕ຺ຖິ ເຍວາຕິ. ‘‘ຊີວິຕ ຉກ຺ກຎ຺ຈາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ຣູປໂລເກ. ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ອສຎ຺ຎສຕ຺ເຕ. ກາມໂລເກ ຊີວິຕນວກໍ ກສ຺ມາ ວິສຸໍ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ກສ຺ມາ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ປວຕ຺ຕິກາເລປິ ວິສຸໍ ນ ວຸຕ຺ຕເມວ. ‘‘ອາຫາຣູປຕ຺ຖມ຺ຠກສ຺ສາ’’ຕິ ອາຫາຣສງ຺ຂາຕສ຺ສ ຣູປູປຕ຺ຖມ຺ຠກສ຺ສ. ‘‘ສກລສຣີຣ ພ຺ຍາປິໂນ ອນຸປາລກຊີວິຕສ຺ສາ’’ຕິ ກາຍທສກຠາວທສເກສຸ ປຣິຍາປນ຺ນສ຺ສ ຊີວິຕສ຺ສ. ‘‘ເອຕ ເທວາ’’ຕິ ຊີວິຕນວກເມວ. ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ຣູປໂລເກ. ອຸທຍຠູຕສ຺ສາ’’ຕິ ວຑ຺ຒິຠູຕສ຺ສ. ‘‘ທ຺ວີສຸ ອຄ຺ຄີສູ’’ຕິ ປາຈກຄ຺ຄິສ຺ມິຎ຺ຈ ກາຍຄ຺ຄິສ຺ມິຎ຺ຈ. ອາຕງ຺ໂກ ວຸຈ຺ຈຕິ ໂຣໂຄ. ພຫຸໂກ ອາຕງ຺ໂກ ຍສ຺ສາຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ. ‘‘ວິສມເວປາກິນິຍາ’’ຕິ ວິສມໍ ປາເຈນ຺ຕິຍາ. ‘‘ຄຫຓິຍາ’’ຕິ ອຸທຣຄ຺ຄິນາ. ‘‘ປຘານກ຺ຂມາຍາ’’ຕິ ປຘານ ສງ຺ຂາຕໍ ຠາວນາຣພ຺ຠກິຈ຺ຈໍ ຂມນ຺ຕິຍາ. ‘‘ເອຕໍ’’ຕິ ຊີວິຕນວກໍ. ‘‘ເຖເຣນ ຈາ’’ຕິ ອນຸຣຸທ຺ຘຕ຺ເຖເຣນ ຈ. ‘‘ເອຕໍ’’ຕິ ຊີວິຕ ນວກໍ. ‘‘ນິໂຣຘກ຺ກໂມ’’ຕິ ມຣຓາສນ຺ນກາເລ ນິໂຣຘກ຺ກໂມ. ‘‘ເອຕ຺ຖາ’’ຕິ ຣູປໂລເກ. ກເຬວຣໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ມຕສຣີຣໍ. ຕສ຺ສ ນິກ຺ເຂໂປ ກເຬວຣນິກ຺ເຂໂປ. ອຎ຺ເຎສຎ຺ຈ ໂອປປາຕິການໍ ກເຬວຣນິກ຺ເຂໂປ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ກສ຺ມາ ປນ ເຕສໍ ກເຬວຣນິກ຺ເຂໂປ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ອາຫ ‘‘ເຕສຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິໍ. ວິຠາວນິປາເຐ. ສພ຺ເພສໍປິ ຣູປພ຺ຣຫ຺ມານໍ. ອາຫາຣສມຸຏ຺ຐານານໍ ຣູປານໍ ອຠາວໂຕ ຕິສມຸຏ຺ຐານານີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອສຎ຺ຎສຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານານມ຺ປິ ອຠາວໂຕ ທ຺ວິສມຸຏ຺ຐານານີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຕານີ’’ຕິ ມຣຓາສນ຺ນ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານານິ. ຕໍ ປຣິມາຓໍ ອສ຺ສາຕິ ຕາວຕ຺ຕກໍ. ‘‘ລຫຸກຄຣຸກຕາທິວິກາໂຣ’’ຕິ ສກລຣູປກາຍສ຺ສ ລຫຸກຄຣຸກາທິວິກາໂຣ. ອປິ ຈ ຕຕ຺ຖ ທນ຺ຘຕ຺ຕາທິກຣ ຘາຕຸກ຺ໂຂຠປຈ຺ຈຍານໍ ສພ຺ພໂສ ອຠາວໂຕ ນິຈ຺ຈກາລມ຺ປິ ສກລສຣີຣສ຺ສ ລຫຸຕາທິຄຸໂຓ ວຕ຺ຕຕິເຍວ. ກິໍ ຕຕ຺ຖ ປຏິປກ຺ຂ ຘມ຺ມປ຺ປວຕ຺ຕິ ຈິນ຺ຕາຍ. ຕຖາ ອສຎ຺ຎສຕ຺ເຕປິ ຣຸປ຺ປນວິກາຣ ຈິນ຺ຕາຍາຕິ.

ຣູປປ຺ປວຕ຺ຕິກ຺ກມານຸທີປນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໖໑. ນິພ຺ພານສງ຺ຄເຫ. ທ຺ວີສຸ ນິພ຺ພານປເທສຸ ປຖມປທໍ ອວິຎ຺ຎາຕຕ຺ຖໍ ສາມຎ຺ຎ ປທໍ. ທຸຕີຍໍ ວິຎ຺ຎາ ຕຕ຺ຖໍ ວິເສສປທໍ. ກິເລເສ ສເມຕີຕິ ສມໂຓ. ອຣິຍປຸຄ຺ຄໂລ. ສມຓສ຺ສ ຠາໂວ ສາມຎ຺ຎໍ. ອຣິຍມຄ຺ໂຄ. ສາມຎ຺ຎສ຺ສ ຜລານິ ສາມຎ຺ຎຜລານິ. ໂລກໂຕ ອຸຕ຺ຕຣຕິ ອຕິກ຺ກມຕີຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ. ໂລເກ ນ ປຎ຺ຎາວີຍຕີຕິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ນຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຈຕ຺ຕາຣິມຄ຺ຄຎ຺ຎາຓານິ ຈຕຸມຄ຺ຄຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ເອວໍ ສມາສວເສນ ເອກວຈນນ຺ຕໍ ປທໍ ວາກ຺ຍໍ ປຕ຺ວາ ພຫຸວຈນນ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິອາຫ ‘‘ຈຕູຫິ ອຣິຍມຄ຺ຄຎ຺ຎາເຓຫີ’’ຕິ. ‘‘ຕາທິສມ຺ຫາ’’ຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄສທິສມ຺ຫາ. ‘‘ວິມຸຂານໍ’’ຕິ ປຣມ຺ມຸຂານໍ. ‘‘ຊຈ຺ຈນ຺ຘານໍ ວິຍາ’’ຕິ ຊຈ຺ຈນ຺ຘານໍ ຈນ຺ທມຓ຺ຑລສ຺ສ ອວິສຍຠາໂວ ວິຍ. ‘‘ຕສ຺ສາ’’ຕິ ນິພ຺ພານສ຺ສ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຊຈ຺ຈນ຺ຘານໍ’’ຕິ ອວິສຍປເທ ສາມິປທໍ. ‘‘ຕສ຺ສາ’’ຕິ ຠາວປທໍ. ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈີ’’ຕິ ກິຎ຺ຈິຍໍ ອຕ຺ຖຊາຕໍ. ອສ຺ສນິພ຺ພານສ຺ສ ສິທ຺ຘຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອປາກຏສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ. ວາຍາໂມປິ ນາມ ນ ອຕ຺ຖິ. ກຸໂຕ ຕສ຺ສ ສຈ຺ຉິກຣຓໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ເຍນາ’’ຕິ ວາຍາເມນ. ‘‘ນິພ຺ພາເນນ ວິນາ’’ຕິ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓໍ ອລຠິຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ອກິຈ຺ຈສິທ຺ຘິໍ’’ຕິ ກິເລສປ຺ປຫານ ກິຈ຺ຈສ຺ສ ອສິທ຺ຘິໍ. ‘‘ຕໂຕ’’ຕິ ຕສ຺ມາ. ‘‘ວຘາຍາ’’ຕິ ວຘິຕຸໍ. ‘‘ປຣິສກ຺ກນ຺ຕາ’’ຕິ ວາຍມນ຺ຕາ. ຄາຖາຍໍ. ‘‘ອນ຺ໂຕຊຏາ’’ຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕສນ຺ຕາເນ ຕຓ຺ຫາຊຏາ, ຕຓ຺ຫາວິນທ຺ຘາ. ‘‘ພຫິຊຏາ’’ຕິ ພຫິທ຺ຘາສນ຺ຕາເນ ຕຓ຺ຫາຊຏາ, ຕຓ຺ຫາວິນທ຺ຘາ. ‘‘ຕສ຺ສາ’’ຕິ ຕຓ຺ຫາຍ. ‘‘ວຕ຺ຖຸໂຕ’’ຕິ ວິສຸໍວິສຸໍ ຊາຕສຣູປໂຕ. ປຣິນິພ຺ພາຍິໍສຸ, ປຣິນິພ຺ພາຍນ຺ຕິ, ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ປຣິນິພ຺ພຸຕາ. ຕກາຣປຈ຺ຈຍສ຺ສ ກາລຕ຺ຕເຍປິ ປວຕ຺ຕນໂຕ. ຍຖາ ທິຏ຺ຐາ, ສຸຕາ, ມຸຕາ, ວິຎ຺ຎາຕາ,ຕິ. ວິສິຏ຺ຐໍ ກຕ຺ວາ ຊານິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຓໍ. ນ ນິທສ຺ສິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອນິທສ຺ສນໍ. ນຕ຺ຖິ ອນ຺ໂຕ ເອຕສ຺ສາຕິ ອນນ຺ຕໍ. ສພ຺ພໂຕ ປວຕ຺ຕາ ຄຸຓປ຺ປຠາ ເອຕສ຺ສາຕິ ສພ຺ພໂຕປຠໍ. ‘‘ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕໍ’’ຕິ ທີຆນິກາເຍ ເກວຏ຺ຏສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ສວນ຺ຕິໂຍ’’ຕິ ມຫານທິໂຍ ວາ ກຸນ຺ນທິໂຍ ວາ. ‘‘ອປ຺ເປນ຺ຕີ’’ຕິ ປວິສນ຺ຕິ. ‘‘ຘາຣາຕິ’’ ເມຆວຸຏ຺ຐິຘາຣາ. ພຸທ຺ເຘສຸ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ເຕສຸ ເອກສຕ຺ໂຕປິ ປຣິນິພ຺ພາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕີຕິ ອິທໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາທກປ຺ເປ ເອວ ປຈ຺ເຈກ ສມ຺ພຸທ຺ຘາປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອປທານ ປາຬິຍໍ ປນ ພຸທ຺ຘສຸຎ຺ຎກປ຺ເປປິ ປຈ຺ເຈກສມ຺ພຸທ຺ຘານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ອາຄຕາ ເອວ. ‘‘ເອກສຕ຺ໂຕປີ’’ຕິ ວາ ສາວກສຕ຺ໂຕ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ເອວຎ຺ຫິ ສຕິ ອປທານປາຬິຍາ ອວິໂຣໂຘ ໂຫຕິ. ‘‘ອາຣາເຘນ຺ຕີ’’ຕິ ສາເຘນ຺ຕິ ປຏິລຠນ຺ຕິ. ສພ຺ພໂຕ ປວຕ຺ຕາ ຄຸຓປ຺ປຠາ ເອຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ສພ຺ພໂຕປຠາ ສມ຺ປນ຺ນໍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ໂຊຕິ ວນ຺ຕ ຕໂຣວາ’’ຕິ ໂອຠາສວນ຺ຕຕໂຣ ວາ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ປຠວຕິ ສໍວິຊ຺ຊຕີຕິ ສພ຺ພໂຕປຠນ຺ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ສພ຺ພໂຕ ວາ ປຠຸຕເມວ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ກຕ຺ຖຈິ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍສນ຺ເຕ ປີ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເອກວິເຘ ສນ຺ເຕປິ. ‘‘ອຸປຈຣິຕຸໍ’’ຕິ ອຸປຈາຣວເສນ ໂວຫຣິຕຸໍ. ‘‘ຍຖາຫາ’’ຕິ ຕສ຺ມິໍ ເຍວສຸຕ຺ເຕ ປຸນ ກິໍ ອາຫ. ຠວໍ ເນຕີຕິ ຠວເນຕ຺ຕິ. ຠວຕຓ຺ຫາ ເອວ. ‘‘ສມ຺ປຣາຍິກາ’’ຕິ ຈຸຕິອນນ຺ຕເຣ ປຕ຺ຕພ຺ພາ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ຂີຓາສວານໍ ອນຸປາທິເສສຕາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອຕ຺ຖ ‘‘ອນຸປາທິເສສຕາ’’ຕິ ອນຸປາທິເສສນິພ຺ພານໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເສກ຺ເຂສຸ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄຏ຺ຐສ຺ສ ເສກ຺ຂສ຺ສ ກິເລສຸປາທິເສສ ວເສນ ອນຸປາທິເສສຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ‘‘ກິເລສຸປາທິເສໂສ’’ຕິ ຈ ກິເລສ ສງ຺ຂາໂຕ ອຸປາທິເສໂສ. ຕຖາ ຂນ຺ຘຸປາທິເສໂສປິ. ອນ຺ຕຣາປຣິນິພ຺ພາຍີຕິອາທີສຸ ປຣິນິພ຺ພານໍ ນາມ ກິເລສປຣິນິພ຺ພານໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸຠໂຕ ຠາຄ ວິມຸຕ຺ຕາທີນໍ ປທຕ຺ໂຖ ນວມປຣິຈ຺ເຉເທ ອາຄມິສ຺ສຕິ. ‘‘ກິເລສກ຺ຂເຍນ ສເຫວ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕີ’’ຕິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຠເວ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ກິເລສກ຺ຂເຍນ ສທ຺ຘິໍ ເອວ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ. ອນຸປ຺ປາທ ຘມ຺ມຕໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕຖາ ອນາຄາມິ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ກາມປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂນ຺ຘາປິ ອນາຄາມິມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ, ໂສຕາປນ຺ນສ຺ສ ສຕ຺ຕຠເວຐເປຕ຺ວາ ອວເສສ ກາມປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂນ຺ຘາ ໂສຕາປຕ຺ຕິ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ຕໍ ຕໍ ກິເລສກ຺ຂເຍ ນ ສເຫວ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕີຕິ. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນກ຺ຂນ຺ຘາ ປນ ກິເລສກ຺ຂເຍນ ສຫຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ. ຂນ຺ຘຸປາທິເສສາ ນາມ ຫຸຕ຺ວາ ຍາວມຣຓກາລາ ຂີຓາສວານມ຺ປິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ກສ຺ມາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຍາວຈຸຕິຍາ ປວຕ຺ຕມານໍ’’ຕິອາທິໍ. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນກ຺ຂນ຺ຘສນ຺ຕານໍ ປນ ຘມ຺ມຕາສິທ຺ຘນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ຜລນິສ຺ສນ຺ທຠູຕໍ’’ຕິ ວິປາກຜລຠູຕຎ຺ຈ ນິສ຺ສນ຺ທຜລຠູຕຎ຺ຈ ຫຸຕ຺ວາ. ‘‘ເຕນສເຫວາ’’ຕິ ກິເລສກ຺ຂເຍນ ສເຫວ. ‘‘ຍສ຺ມາປນາ’’ຕິອາທີສຸ. ປຣິສມນ຺ຕໂຕ ພຸນ຺ຘນ຺ຕິ ນີວາເຣນ຺ຕິ, ສນ຺ຕິສຸຂສ຺ສ ອນ຺ຕຣາຍໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ປລິໂພຘາ. ກິເລສາຠິສງ຺ຂຣຓ ກິຈ຺ຈານິ, ກມ຺ມາຠິສງ຺ຂຣຓກິຈ຺ຈານິ, ຂນ຺ຘາຠິສງ຺ຂຣຓ ກິຈ຺ຈານິ ຈ. ປລິໂພເຘຫິ ສຫ ວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ສປລິໂພຘາ. ສງ຺ຂາຣ ນິມິຕ຺ເຕຫິ ສຫ ວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ສນິມິຕ຺ຕາ. ຕຓ຺ຫາປຓິຘີຫິ ສຫ ວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ສປຓິຫິຕາ.‘‘ຕໂຕ’’ຕິ ປາປກມ຺ມໂຕ, ອປາຍທຸກ຺ຂໂຕ ຈ. ‘‘ໂກຈີ’’ຕິ ໂກຈິຘມ຺ໂມ. ‘‘ນິໂຣເຘຕຸໍ ສກ຺ໂກຕີ’’ຕິ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິຍາ ນິຣຸທ຺ຘາຍ ເຕ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ. ອນິຣຸທ຺ຘາຍ ນນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິ ນິໂຣໂຘ ນິພ຺ຍາປາຣຘມ຺ໂມປິ ສມາໂນ ເຕ ປລິໂພເຘ ນິໂຣເຘຕິ ນາມ. ‘‘ນິໂຣເຘຕຸໍ ສກ຺ໂກຕີ’’ຕິ ຈ ອພ຺ຍາປາເຣ ພ຺ຍາປາຣປຣິກປ຺ປນາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິນິໂຣໂຘເຍວ ເຕ ປລິໂພເຘ ນິໂຣເຘຕຸໍ ສກ຺ໂກຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ນິໂຣໂຘ ເອໂກເຍວ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ອວິຊ຺ຊາ ນິໂຣຘາ ສງ຺ຂາຣ ນິໂຣໂຘຕິອາທີສຸ ວິຍ ອເຠເທ ເຠທປຣິກປ຺ປນາ ໂຫຕີຕິ. ອຸປ຺ປາໂທ ຈ ປວຕ຺ໂຕ ຈ ອຸປ຺ປາທປ຺ປວຕ຺ຕາ. ເຕ ມູລໍ ຍສ຺ສາຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ. ເຍນ ໂອຬາຣິກາກາເຣນ. ມາເຣນ຺ຕີຕິ ມາຣາ. ວຘກປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກິເລສມາຣາທໂຍ. ມາຣາ ທຫນ຺ຕິ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ ເອເຕສູຕິ ມາຣເຘຍ຺ຍາ. ມາເຣຕິ ຈາເວຕິ ຈາຕິ ມຈ຺ຈຸ. ມຣຓເມວ. ມຈ຺ຈຸທຫຕິ ຕິຏ຺ຐຕິ ເອເຕສູຕິ ມຈ຺ຈຸເຘຍ຺ຍາ. ‘‘ນຕ຺ຖິ ຕສ຺ມິໍ ນິມິຕ຺ຕໍ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຘມ຺ເມສຸປິ ອຸປ຺ປາທປ຺ປວຕ຺ຕມູລໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ເອວໍສຕິ, ເຕຫິ ນິພ຺ພານສ຺ສ ອວິເສໂສ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ໂຈທນາ. ຕໍ ປຣິຫຣນ຺ໂຕ ‘‘ຕຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ວິທ຺ຘໍເສຕ຺ວາຕິ ຈ ສາເຘນ຺ຕນ຺ຕິ ຈ ອຕ຺ຖວິເສສ ປາກຏຕ຺ຖາຍ ອພ຺ຍາປາເຣ ພ຺ຍາປາຣ ປຣິກປ຺ປນາ ເອວ. ປຓີຕາທິເຠເທ. ອິທໍ ພຸທ຺ຘານໍ ນິພ຺ພານໍ ປຓີຕໍ. ອິທໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານໍ ນິພ຺ພານໍ ມຊ຺ຌິມໍ. ອິທໍ ພຸທ຺ຘສາວການໍ ນິພ຺ພານໍ ຫີນນ຺ຕິ ຠິນ຺ນໍ ນ ໂຫຕີຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ນານປ຺ປກາເຣນ ຈິຕ຺ຕໍ ນິເຘຕິ ເອເຕນາຕິ ປຓິຫິຕໍ. ‘‘ນິເຘຕີ’’ຕິ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ນິນ຺ນໍ ໂປຓໍ ປພ຺ຠາຣໍ ກຕ຺ວາ ຐເປຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຖາ ປຓິຘານປຓິຘີສຸ. ອຕ຺ຖໂຕ ເອກໍ ອາສາຕຓ຺ຫາຍ ນາມໍ. ‘‘ລພ຺ຠມານາປີ’’ຕິ ຠວສມ຺ປຕ຺ຕິ ໂຠຄສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ລພ຺ຠມານາປິ. ‘‘ປິປາສວິນຍ ຘມ຺ມຕ຺ຕາ’’ຕິ ປາຕຸໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ອິຈ຺ຉາ ປິປາສາ. ປິປາສໍ ວິເນຕິ ວິຄເມຕີຕິ ປິປາສວິນໂຍ. ‘‘ເວທຍິຕສຸຂໍ’’ຕິ ເວທນາສຸຂໍ. ‘‘ກຕມໍ ຕໍ ອາວຸໂສ’’ຕິ ປາຬິປາເຐ ‘‘ຕໍ’’ຕິ ຕສ຺ມາ. ‘‘ຍເທຕ຺ຖ ເວທຍິຕໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ຍສ຺ມາ ເອຕ຺ຖ ເວທຍິຕໍ ນຕ຺ຖິ. ຕສ຺ມາ ນິພ຺ພາເນ ສຸຂໍ ນາມ ກຕມນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ເອຕ຺ຖາ’’ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ນິພ຺ພາເນ. ‘‘ເອຕເທເວຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິມ຺ຫິ. ‘‘ເອຕ ເທວາ’’ຕິ ເອໂສເອວ. ຍສ຺ມາ ເອຕ຺ຖ ເວທຍິຕໍ ນຕ຺ຖິ. ຕສ຺ມາ ເອໂສ ເວທຍິຕສ຺ສ ນຕ຺ຖິຠາໂວ ເອວ ເອຕ຺ຖນິພ຺ພາເນ ສຸຂນ຺ຕິ ໂຍຊນາ.

‘‘ເອຕ຺ຖ ຈາ’’ຕິອາທີສຸ. ຍເທຕໍ ຂິຍ຺ຍນໍ ນິຣຸຊ຺ຌນໍ ອຕ຺ຖີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເກຈິ ປນ ຕໍຂິຍ຺ຍນ ນິຣຸຊ຺ຌນ ກ຺ຣິຍາມຕ຺ຕໍ ນິພ຺ພານໍ ນ ໂຫຕິ. ອຠາວ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິມຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕໍ ປຏິເສເຘນ຺ໂຕ ‘‘ນ ຫິຕໍ’’ຕິອາທິມາຫ. ‘‘ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຣູປໍ’’ຕິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິສຠາໂວ. ປາຬິປາເຐ. ‘‘ປທຫຕີ’’ຕິ ວີຣິຍໍ ທຬ຺ຫໍ ກໂຣຕິ. ປຫິໂຕ ອຕ຺ຕາ ອເນນາຕິ ປຫິຕຕ຺ໂຕ. ‘‘ປຫິໂຕ’’ຕິ ປທຫິໂຕ. ອນິວຕ຺ຕຠາເວ ຐປິໂຕ. ເປສິໂຕຕິປິ ວຓ຺ເຓນ຺ຕິ. ‘‘ກາເຍນາ’’ຕິ ນາມກາເຍນ. ຕຓ຺ຫາວເສ ວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ຕຓ຺ຫາວສິກາ. ‘‘ເຕສໍ ປີ’’ຕິ ເຕສໍ ວາເທປິ. ຕສ຺ມິໍ ຂຍ ນິໂຣຘມຕ຺ເຕ ອນນ຺ຕຄຸຓາ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ອິມໍ ວາທໍ ວິໂສເຘຕຸໍ ‘‘ນິພ຺ພານສ຺ສ ຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ປຏິປກ຺ຂວເສນ ສິຊ຺ຌນ຺ຕີ’’ຕິ ເອເຕນ ວຏ຺ຏຘມ຺ເມສຸ ມຫນ຺ຕໍ ອາທີນວໍ ປສ຺ສນ຺ຕາ ເອວ ເຕສໍ ນິໂຣເຘ ມຫນ຺ຕໍ ຄຸຓານິສໍສໍ ປສ຺ສນ຺ຕີຕິ ທີເປຕິ. ເຍ ປນ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ຂຍນິໂຣຘໍ ປຣມຕ຺ຖນິພ຺ພານນ຺ຕິ ນ ຊານນ຺ຕິ, ເຕສໍ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ. ເອວໍ ຄຸຓປທານໍ ຄມ຺ຠີຣຕ຺ຕາ ຕໍຂຍນິໂຣຘມຕ຺ຕໍ ອນນ຺ຕຄຸຓານໍ ວຕ຺ຖຸ ນ ໂຫຕີຕິ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ. ອິທານິ ນິພ຺ພານໍ ປຣມໍ ສຸຂນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຖໍ ຕໍ ຂຍນິໂຣຘມຕ຺ຕໍ ປຣມສຸຂໍ ນາມ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ອິມໍ ວາທໍ ວິໂສເຘຕຸໍ ‘‘ສນ຺ຕິສຸຂຎ຺ຈນາມາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕ຺ຖິຠິກ຺ຂເວຕິ ສຸຕ຺ເຕ. ‘‘ໂນເຈຕໍ ອຠວິສ຺ສາ’’ຕິ ເອຕໍ ອຊາຕໍ ໂນເຈ ສນ຺ຕໍ ວິຊ຺ຊມານໍ ນ ຠເວຍ຺ຍ. ‘‘ນຍິມສ຺ສາ’’ຕິ ນ ອິມສ຺ສ. ປຈ຺ຈກ຺ຂຠູຕໍ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອິມສ຺ສາ’’ຕິ ວທຕິ. ນິສ຺ສກ຺ກຕ຺ເຖ ຈ ສາມິວຈນໍ. ອິມສ຺ມາ ຊາຕາ ຠູຕາ ກຕາ ສງ຺ຂຕາ ສຕ຺ຕານໍ ນິສ຺ສຣຓໍ ນາມ ນ ປຎ຺ຎາເຍຍ຺ຍາຕິ ໂຍຊນາ. ປຣຕ຺ຖປິ ເອສນໂຍ. ເອສນໂຍ ສພ຺ເພສູຕິອາທີສຸ. ທຸຈ຺ຈຣິຕ ຘມ຺ມາ ນາມ ປຈ຺ຈເຍ ສຕິ, ຊາຍນ຺ຕິ. ອສຕິ, ນ ຊາຍນ຺ຕີຕິ ເອວໍ ຊາຕໍ ວິຍ ອຊາຕມ຺ປິ ເຕສໍ ອຕ຺ຖິ. ຍທິ ຈ ອຊາຕໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຊາຕເມວ ອຕ຺ຖິ. ເອວໍສຕິ, ອຕ຺ຕນິ ທຸຈ຺ຈຣິຕານໍ ອຊາຕຕ຺ຖາຍ ສມ຺ມາປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕານໍປິ ສພ຺ເພ ທຸຈ຺ຈຣິຕ ຘມ຺ມາ ອຕ຺ຕນິ ຊາຕາເຍວ ສິຍຸໍ, ໂນ ອຊາຕາ. ກສ຺ມາ, ອຊາຕສ຺ສ ນາມ ນຕ຺ຖິຕາຍາຕິອາທິນາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

‘‘ເອຕ຺ຕາວຕາ’’ຕິ, ອຕ຺ຖິ ຠິກ຺ຂເວ ອຊາຕໍຕິອາທິນາ ປາຬິວຈເນນ. ສພ຺ເພສງ຺ຂາຣາ ສມນ຺ຕິ ວູປສມນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣ ສມໂຖ. ສພ຺ເພ ອຸປຘໂຍ ເອຕ຺ຖ ນິສ຺ສຊ຺ຊນ຺ຕິ ອຣິຍາຊນາຕິ ສພ຺ພຸປຘິນິສ຺ສຄ຺ໂຄ. ‘‘ອຸປລພ຺ຠມາໂນ’’ຕິ ສນ຺ຕິລກ຺ຂເຓນ ຎາເຓນ ອຸປລພ຺ຠມາໂນ. ‘‘ເອສິໍສູ’’ຕິ ກຕ຺ວາ ເອສນກິຈ຺ຈສ຺ສ ສິຂາປຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຘິຄຈ຺ຉິໍສູ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ນິພ຺ພານສງ຺ຄຫານຸທີປນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຣູປສງ຺ຄຫທີປນິຍາອນຸທີປນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.