ນໂມ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ

ອນຸທີປນີປາຐ

໑. ຈິຕ຺ຕສງ຺ຄຫອນຸທີປນາ

ອນນ຺ຕຎ຺ຎາຓໍ ນຕ຺ວານ, ໂລກາໂລກກຣໍ ຊິນໍ;

ກຣິສ຺ສາມິ ປຣມຕ຺ຖ-ທີປນິຍາ ນຸທີປນິໍ.

[ຕຕ຺ຖ, ໂລກາໂລກກຣນ຺ຕິ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸຍໍ ຈຕຸສ຺ສຈ຺ຈຘມ຺ມເທສນາໂລກກາຣກໍ. ປຣມຕ຺ຖທີປນີຕິ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຸວິໂຘ ປຘານຕ຺ໂຖຈ ປຣິຍາຍຕ຺ໂຖຈ. ຕຕ຺ຖ ປຘານຕ຺ໂຖ ປຣມຕ຺ໂຖນາມ, ປຘານຕ຺ໂຖຕິຈ ປທວາກ຺ຍານໍ ມຸຂ຺ຍຕ຺ໂຖ ອຸຊຸກຕ຺ໂຖ. ປຣິຍາຍຕ຺ໂຖປິ ໂກຈິ, ຍຸຕ຺ຕຣູໂປ ອຕ຺ໂຖ ປຣມຕ຺ໂຖ ເຍວ. ປຣມຕ຺ຖໍທີເປຕິປກາເສຕີຕິປຣມຕ຺ຖທີປນີ]. ຕໍປຣ ມຕ຺ຖທີປນິໍກໂຣນ຺ໂຕອາຈຣິໂຍ ປຖມໍຕາວ ພຸທ຺ຘສ຺ສຠຄວໂຕ ປຓາມໍກໂຣຕິ ‘‘ອຸທຍາຍສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ.

ຕຕ຺ຖ ‘‘ອຸທຍາ’’ຕິ ອຸທຍໂຕອຸຄ຺ຄມນໂຕ. ‘‘ຍສ຺ສາ’’ຕິ ຍສ຺ສ ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ຘມຫາສູຣສ຺ສ. ‘‘ເອກສ຺ສາ’’ຕິ ອທຸຕີຍສ຺ສ, ອສທິ ສສ຺ສວາ. ‘‘ສທ຺ຘມ຺ມຣໍສິຊາລິໂນ’’ຕິ ເອຕ຺ຖສທ຺ຘມ຺ໂມຕິສຕ຺ຖຸສາ ສນຘມ຺ໂມວຸຈ຺ຈຕິ. ຕຕ຺ຖຈ ຈຕຸຣາສີຕິສຫສ຺ສຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘສງ຺ຂາໂຕ ເທສນາສທ຺ຘມ຺ໂມອິຘາຘິປ຺ເປໂຕ. ສທ຺ຘມ຺ມສງ຺ຂາຕໍຣໍສິຊາລໍອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ສທ຺ຘມ຺ມຣໍສິຊາລີ. ຕສ຺ສສທ຺ຘມ຺ມຣໍສິຊາລິໂນ. ‘‘ປພຸຊ຺ຌິໍສູ’’ຕິ ວິກສິໍສຸ, ຈຕຸສ຺ສຈ຺ຈຎ຺ຎາຓວິກາສໍຕຎ຺ຎາຓສມ຺ຜຸລ຺ລໍ ປາປຸຓິໍສຸ. ‘‘ຊນມ຺ພຸຊາ’’ຕິ ຊນສງ຺ຂາຕາອມ຺ພຸຊາ. ຕຕ຺ຖຊນານາມ ອິຘໂພຘເນຍ຺ຍສຕ຺ຕາ ອຘິປ຺ເປຕາ, ເຍສພ຺ພຎ຺ຎຸເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ຈຕຸສ຺ສຈ຺ຈ ຘມ຺ມໍ ພຸຊ຺ຌິສ຺ສນ຺ຕິ. ອມ຺ພຸຊາຕິປທຸມາ. ‘‘ຊາຕິກ຺ເຂຕ຺ເຕມຫາສເຣຕິ’’ ຊາຕິກ຺ເຂຕ຺ຕ ສງ຺ຂາເຕ ຊນມ຺ພຸຊມຫາສເຣ. ຕຕ຺ຖ ຊາຕິກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ນາມທສສຫສ຺ສ ຈກ຺ກວາຬໍ, ຍໍ ເອກໍ ພຸທ຺ຘກ຺ເຂຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍຕ຺ຖ ຈ ມຫາໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ພຸທ຺ຘຠາວຕ຺ຖາຍ ປຖມມຫາຠິນີຫາຣກາລາທີສຸ ເອກປ຺ປຫາເຣນປຖວິກມ຺ປນາທີນິປວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຍຕ຺ຖຈວສນ຺ຕາເທວພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ພຸທ຺ຘປຣິສາໂຫນ຺ຕິ. ຊາຕິກ຺ເຂຕ຺ເຕມຫາສເຣຍສ຺ສ ເອກສ຺ສ ສທ຺ຘມ຺ມຣໍສິຊາລິໂນ ມຫາສູຣສ຺ສ ອຸທຍາ ຕສ຺ມິໍ ຊາຕິກ຺ເຂຕ຺ເຕ ມຫາສເຣ ຊນມ຺ພຸຊາປພຸຊ຺ຌິໍສູຕິໂຍຊນາ.

‘‘ຕໍ ມຫາສູຣ’’ນ຺ຕິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ຘມຫາສູຣິຍມຓ຺ຑລໍ. ຊນມ຺ພຸຊ ສນ຺ຕາເນສຸປວຕ຺ຕໍ ມຫນ຺ຕໍ ໂມຫຕມໍນູທຕິ ອປເນຕິ, ສທ຺ຘມ຺ມຣໍສິຊາລໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣຘາເປຕີຕິ ມຫາໂມຫຕໂມນຸໂທ. ຕໍ ‘‘ມຫາໂມຫຕໂມນຸທໍ’’.

ເອວໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສປຓາມໍ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ອິຈ຺ຉິຕໍ ປຓາມປ຺ປໂຍຊນໍ ປຣິຓາເມນ຺ໂຕ ‘‘ສຎ຺ຊາຕ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ‘‘ໂສມຫາສູໂຣມຍ຺ຫໍ ຫທເຍ ສຎ຺ຊາຕໍ ຕໂມຂນ຺ຘໍ ປນູທຕ’’ນ຺ຕິໂຍຊນາ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ສຎ຺ຊາຕ’’ນ຺ຕິ ສຸຏ຺ຐຸຊາຕໍ, ອນມຕຄ຺ເຄສໍສາເຣ ທຬ຺ຫໍ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຕໂມຂນ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ມຫາໂມຫຕໂມຂນ຺ຘໍ. ສພ຺ພກິເລສຕໂມຂນ຺ຘໍ ວາ. ອນ຺ຕຣາຍກຣານິ ອຸປວີຬໂກປຆາຕກກມ຺ມານິປິ ຕໂມຂນ຺ເຘ ສງ຺ຄຫິຕານິ ເອວ. ຕຖາ ໂຣຄາທໂຍ ອນ຺ຕຣາຍ ຘມ຺ມາປິ ຕໂມຊາຕິກາເອວຕໂມຕມປຣາຍໂນຕິອາທີສຸ. ‘‘ປນູທຕ’’ນ຺ຕິ ປນູທຕຸ, ອປເນຕຸ, ອນ຺ຕຣຘາເປຕຸ.

ເອວໍ ສປ຺ປໂຍຊນໍ ປຓາມໍ ກຕ຺ວາ ອິທານິ ສນິທານໍ ຄນ຺ຖປ຺ປຏິຎ຺ຎໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ໂປຣາຓເກຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ນິທານໍ ນາມ ຄນ຺ຖປ຺ປຏິຎ຺ຎາຍ ອາສນ຺ນກາຣຓໍ. ກຕຘໍປນຕນ຺ຕິ, ສາຣຕ຺ຖາຠິມານີນໍ ຍາຈນຎ຺ຈສງ຺ຄຫສ຺ສວິປຸລຕ຺ຖຕາ ຈ.

ຕຕ຺ຖ ທ຺ວີຫິ ຄາຖາຫິ ສກາຣຓໍ ຍາຈນໍ ທສ຺ເສຕິ. ປຸນ ທ຺ວີຫິ ຄາຖາຫິ ສອຸປມໍວິປຸລຕ຺ຖຕໍທສ຺ເສຕິ. ‘‘ຕສ຺ມາ’’ຕິອາທິນາ ຄນ຺ຖປ຺ປກາຣ ຄນ຺ຖຄຸເຓຫິ ສຫຄນ຺ຖປ຺ປຏິຎ຺ຎໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ອາທິຄາຖາຍໍ ‘‘ອຠິຘມ຺ມຕ຺ຖສງ຺ຄເຫ ໂປຣາຓເກຫິ ວິຎ຺ຎູຫິ ວຓ຺ຓິຕາ ພຫູວຓ຺ຓນາ ອິຘໂລກມ຺ຫິທິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ວຓ຺ຓນາ’’ຕິ ໂປຣາຓຏີກາໂຍ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ເອວຎ຺ຈສຕິ ກສ຺ມາ ອຠິນວໍ ວຓ຺ຓນໍ ຍາຈນ຺ຕີຕິ. ‘‘ເຍ ສາຣຕ຺ຖາຠິມານິໂນ, ເຕ ຕາຫິພຫູຫິ ໂປຣາຓວຓ຺ຓນາຫິຕຸຏ຺ຐິໍ ນວິນ຺ທນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ຍາຈນ຺ຕີ’’ຕິໂຍຊນາ. ເອເຕນ ອປ຺ປສາຣຕ຺ຖາ ເອວ ຕາໂປຣາຓວຓ຺ຓນາໂຍຕິປິ ທີເປຕິເຍວ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຕຸຏ຺ຐິ’’ນ຺ຕິ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິໍ. ນວິນ຺ທນ຺ຕິນປຏິລຠນ຺ຕິ. ‘‘ເຍ’’ຕິເຍຊນາ.

ສາຣຕ຺ຖເມວ ອຠິມາເນນ຺ຕິ, ວິເສເສນ ນນ຺ທນ຺ຕິສີເລນາຕິ ສາຣຕ຺ຖາຠິມານິໂນ. ເຕນວິນ຺ທນ຺ຕີຕິປຸຣິເມນສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປຸນ ‘‘ເຕ’’ຕິ ຕາຫິ ຕຸຏ຺ຐິໍ ອວິນ຺ທນ຺ຕາ ເຕຊນາ. ‘‘ມ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ຕານໍ ນິທ຺ທິສຕິ. ‘‘ສງ຺ຄມ຺ມາ’’ຕິ ສມາຄນ຺ຕ຺ວາ. ຍສ຺ມາ ປຣມຕ຺ຖສ຺ສທີປນໍ ຍາຈນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອິມິສ຺ສາຏີກາຍ ‘‘ປຣມຕ຺ຖທີປນີ’’ຕິ ນາມໍປິ ສິທ຺ຘໍໂຫຕິ. ‘‘ມຫຓ຺ຓເວ’’ຕິ ມຫາສມຸທ຺ເທ. ‘‘ຣຕນານີ’’ຕິ ສຸວຓ຺ຓຣຊຕາທີນິ ຣຕນານິ. ‘‘ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ’’ຕິ ອຸທ຺ຘໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ. ‘‘ຍຖິຈ຺ຉກໍວີ’’ຕິຍຖິຈ຺ຉິຕໍປິ. ຍຕ຺ຕກໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຕກໍວີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ທຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ’’ຕິ ທເທຍ຺ຍຸໍ. ກາມໍ ທທນ຺ຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຍ຺ຍາທິວຈນານໍ ອນຸມຕິ ອຕ຺ເຖປວຕ຺ຕນໂຕ. ‘‘ນວຕ຺ຕພ຺ພາວອູນຕາ’’ຕິ ມຫຓ຺ຓເວຣຕນານໍ ອູນຕາຫານິຕາ ນວຕ຺ຕພ຺ພາວ. ກສ຺ມາ, ອປຣິມາຓ ຣຕນາຘິຏ຺ຐານຕ຺ຕາ ມຫາສມຸທ຺ທສ຺ສ. ຍໂຕ ໂສ ສາຄໂຣຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ສານໍຘນຣຕນານໍ ເຄຫຄພ຺ຠສທິສຕ຺ຕາສາຄໂຣຕິ ຫິສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ.

‘‘ຕເຖເວຕ຺ຖາ’’ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ອຠິຘມ຺ມຕ຺ຖ ສງ຺ຄເຫຕເຖວ. ‘‘ວິປຸລຕ຺ຖາ’’ຕິ ມຫນ຺ຕາ ອຕ຺ຖາ. ‘‘ຣຕນູປມາ’’ຕິ ມຫຓ຺ຓເວ ຣຕນສທິສາ. ‘‘ສຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍປີ’’ຕິ ອເນກສຕວາຣໍປິ. ‘‘ວຓ຺ເຓຍ຺ຍຸໍ’’ຕິ ກາມໍວຓ຺ເຓນ຺ຕຸ. ‘‘ປຣິຍາທິນ຺ນາ’’ຕິ ປຣິໂຕ ອນວເສສໂຕ ອາທິນ຺ນາ ຄຫິຕາ. ປຣິກ຺ຂີຓາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ນເຫສ຺ສເຣ’’ຕິ ນເຫສ຺ສນ຺ຕິ ນຠວິສ຺ສນ຺ຕິ. ‘‘ຕສ຺ມາ’’ຕິ ຍສ຺ມາຈ ຍາຈນ຺ຕິ, ຍສ຺ມາຈ ປຣິຍາທິນ຺ນານເຫສ຺ສນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ. ‘‘ຕາສຸວຓ຺ຓນາສູ’’ຕິ ຕາສຸ ໂປຣາຓຏີກາສຸ. ‘‘ວຓ຺ຓນ’’ນ຺ຕິ ອຠິນວວຓ຺ຓນໍ, ອຠິນວຏີກໍກຣິສ຺ສນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກີທິສໍວຓ຺ຓນໍ ກຣິສ຺ສຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນານາສາຣຕ຺ຖ ສມ຺ປຸຓ຺ຓ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອຸຕ຺ຕານປທພ຺ຍຎ຺ຊນ’’ນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕານປທຎ຺ຈ ອຸຕ຺ຕານວາກ຺ຍຎ຺ຈ. ‘‘ນາຕິສງ຺ເຂປວິຕ຺ຖາຣ’’ນ຺ຕິ ນາຕິສງ຺ເຂປໍນາຕິວິຕ຺ຖາຣຎ຺ຈ. ມນ຺ທາ ພຸທ຺ຘິ ເຍສໍ ເຕ ມນ຺ທພຸທ຺ຘິໂນ. ‘‘ມນ຺ທາ’’ຕິ ມຸທຸກາ. ‘‘ພຸທ຺ຘີ’’ຕິ ຎາຓໍ. ມນ຺ທພຸທ຺ຘິໂນ ໂສຕຸຊເນ ປໂພເຘຕິ ວິກາເສຕິ, ຎາຓ ວິກາສໍປາເປຕີຕິ ມນ຺ທພຸທ຺ຘິປ຺ປໂພຘນາ. ‘‘ກຣິສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ກຣິສ຺ສາມິ. ‘‘ຕ’’ນ຺ຕິ ຕໍວຓ຺ຓນໍ. ‘‘ປຣມຕ຺ເຖສຸປາຏວຕ຺ຖິໂນສຸຓນ຺ຕູ’’ຕິ ໂຍຊນາ. ປຏຸໂນຠາໂວປາຏວໍ. ປຏຸໂນຕິ ພ຺ຍຕ຺ຕສ຺ສປຓ຺ຑິຕສ຺ສ. ປາຏເວນ ອຕ຺ໂຖ ເຍສໍ ເຕ ປາຏວຕ຺ຖິໂນ. ອິຕິສທ຺ໂທ ປຣິສມາປນໂຊຕໂກ. ໂສ ຫິ ຄນ຺ຖາຣພ຺ຠວິຘານສ຺ສ ອິຘປຣິສມາປນໍ ປຣິນິຏ຺ຐານໍ ຎາເປຕຸໍ ຄນ຺ຖາຣພ຺ຠວາກ຺ຍສ຺ສປຣິຍນ຺ເຕ ໂຍຊິໂຕ. ອວຍວ ວາກ຺ຍານໍ ປິໂຍຊີຍຕິເຍວ. ເອສນໂຍສພ຺ພຕ຺ຖ.

ຄນ຺ຖາຣພ຺ຠຄາຖາວຓ຺ຓນານິຏ຺ຐິຕາ.

໑. ເອວໍ ຄນ຺ຖາຣພ຺ຠວິຘານໍ ກຕ຺ວາ ອິທານິ ອາທິຄາຖາຍ ສມ຺ພນ຺ຘໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຠິຘມ຺ມຕ຺ຖສງ຺ຄຫ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ສມ຺ພນ຺ຘນ຺ຕິ ກາຣຓປ຺ຜລສໍໂຍຄໍ. ຕຕ຺ຖ ຄາຖາປວຕ຺ຕນໍ ກາຣຓໍ ນາມ. ປຎ຺ຈປິຓ຺ຑຕ຺ຖ ທສ຺ສນໍ ຜລໍ ນາມ. ກາຣຓປ຺ຜລສໍໂຍໂຄ ສມ຺ພນ຺ໂຘນາມ. ‘‘ສປ຺ປໂຍຊເນ’’ຕິ ຜລປ຺ປໂຍຊນສຫິເຕ. ຄນ຺ເຖນ ອຠິຘາຕພ຺ໂພ ກເຖຕພ຺ໂພຕິ ຄນ຺ຖາຠິເຘຍ຺ໂຍ. ນິປຕສ຺ສ ກມ຺ມໍ ນິປຈ຺ຈໍ. ນິປຈ຺ຈ ກິຣິຍາ, ນິປຈ຺ຈາກາໂຣ, ນິປຈ຺ຈກາຣສ຺ສກຣຓນ຺ຕິ ສມາໂສ. ‘‘ສາ’’ຕິ ຣຕນຕ຺ຕຍວນ຺ທນາ. ທສ຺ສິຕາຕິສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ອຠິຫິຕາ’’ຕິ ກຖິຕາ. ປກາສິຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ປຘານຕ຺ຖຠູຕາ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຖຠູຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ທຸວິໂຘຫິ ອຕ຺ໂຖວຈນຕ຺ໂຖ ຈ ອຠິຘານຕ຺ໂຖຈ. ຕຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ຄໂຕ, ປຸຣິໂສຕິ ວຸຕ຺ເຕຄຈ຺ຉຕິ ປເທນ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຍໂກຈິ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ວຈນຕ຺ໂຖນາມ. ປຸຣິໂສຕິ ປເທນທສ຺ສິໂຕ ປຘານຕ຺ໂຖ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ໂຖ ອຠິເຘຍ຺ຍຕ຺ໂຖ ນາມາຕິ. ‘‘ອຠິຘມ຺ມຕ຺ຖາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕາຠິຘມ຺ມຕ຺ຖາ, ຈຕຸຘາ ປຣມຕ຺ຖໂຕ;

ຈິຕ຺ຕໍ ເຈຕສິກໍ ຣູປໍ, ນິພ຺ພານມິຕິ ສພ຺ພຖາ. ຕິ

ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາ ອຠິຘມ຺ມຕ຺ຖາ. ເອວໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາເຍວຈ ເຕຈຕ຺ຕາໂຣ ອຠິຘມ຺ມຕ຺ຖາ ເອວ ອິຘປຘານຕ຺ຖຠູຕາຕິ ຈ, - ປຘານຕ຺ຖາເອວ ອິຘຄນ຺ຖາຠິເຘຍ຺ຍ ຠາເວນ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ ຈວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ເກຈິປນວເທຍ຺ຍຸໍ, ເຕອຠິຘມ຺ມຕ຺ຖາ ສງ຺ຄຫປ຺ປກຣຓໍ ປຕ຺ຕາ ວິສຸໍ ສງ຺ຄຫຕ຺ຖານາມຠເວຍ຺ຍຸໍ, ນອຠິຘມ຺ມຕ຺ຖາ ນາມ. ອິຘ ຈ ສງ຺ຄຫຕ຺ຖາ ເອວ ອຠິເຘຍ຺ຍຠາເວນ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ອຠິເຘຍ຺ໂຍ ອຠິຘມ຺ມຕ຺ຖ ສງ຺ຄຫປ຺ປເທນາຕິ. ວຸຈ຺ຈເຕ. ເຕອຠິຘມ຺ມຕ຺ຖາ ສງ຺ຄຫປ຺ປກຣຓໍ ປຕ຺ຕາປິ ອຠິຘມ຺ມຕ຺ຖາ ເອວນາມ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ວິສຸໍ ສງ຺ຄຫຕ຺ຖານາມ. ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕາຠິຘມ຺ມຕ຺ຖາຕິຫິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນຕຸວຸຕ຺ຕໍ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕາສງ຺ຄຫຕ຺ຖາຕິ. ເອວຎ຺ຈສຕິ ສງ຺ຄຫິຕຠາວມຕ຺ຕໍ ວິສິຏ຺ຐໍ ໂຫຕິ. ຕເທວ ອິຘ ອຠິເຘຍ຺ໂຍ ນາມ ສິຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສງ຺ຄຫິຕຠາໂວປິ ອຠິເຘຍ຺ໂຍ ເຍວາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ສງ຺ຄຫິຕຠາໂວ’’ຕິຈິຕ຺ຕສງ຺ຄໂຫ, ເຈຕສິກສງ຺ຄໂຫຕິອາທິນາ ສງ຺ຄຫຓກິຣິຍາ. ສາ ສງ຺ຄຫິເຕຫິ ຘມ຺ເມຫິ ອຎ຺ຎາ ນໂຫຕິ. ເຕສ຺ເວວຘມ຺ເມສຸສງ຺ຄຍ຺ຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສງ຺ຄຫິຕຠາໂວປິ ອຠິເຘຍ຺ໂຍ ເຍວາ’’ຕິ. ກິຎ຺ຈາປິເຕຫິ ອຎ຺ຎານໂຫຕິ, ເຕ ສ຺ເວວ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕິ. ສາປນ ຄນ຺ຖສ຺ສປຘານຕ຺ໂຖ ນໂຫຕິ. ອິຘ ຈ ປຘານຕ຺ໂຖວ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕໍນສຸນ຺ທຣ’’ນ຺ຕິ. ກສ຺ມາ ນສຸນ຺ທຣນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ນຫິໂສ’’ຕິອາທິໍ. ເອຕ຺ຖຈຫິສທ຺ໂທ ອິມສ຺ສ ວາກ຺ຍສ຺ສເຫຕຸວາກ຺ຍຠາວໍ ໂຊເຕຕິ. ເອສນໂຍປຣຕ຺ຖປິ. ‘‘ອິໂຕປຏ຺ຐາຍ ຈາ’’ຕິອາທິ ຄນ຺ຖ ຄຣຸໂທສວິວຊ຺ຊນໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອິມສ຺ສສງ຺ຄຫສ຺ສາ’’ຕິ ອິມສ຺ສອຠິຘມ຺ມຕ຺ຖສງ຺ຄຫສ຺ສ. ‘‘ທຸຕີຍາ’’ຕິທຸຕີຍາຏີກາ. ‘‘ທ຺ເວປີ’’ຕິ ທ຺ເວປິຏີກາໂຍ. ‘‘ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄມຫາຏີກາ’’ຕິ ອາຈຣິຍຘມ຺ມປາລຕ຺ເຖເຣນ ກຕາປຣມຕ຺ຖມຎ຺ຊູສານາມຏີກາ. ສາ ພ຺ຣມ຺ມຣຏ຺ເຐ ຕິຣິຍປພ຺ພຕວາສິນາ ເຖເຣນກຕໍ ຈູຬຏີກໍ ອຸປາທາຍ ມຫາຏີກາຕິ ປາກຏາ. ຕໍສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຄນ຺ຖປ຺ປກາໂຣຈ ປກາຣວນ຺ເຕຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສເຫວສິຊ຺ຌຕິ, ວິນາ ນສິຊ຺ຌຕີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ໂສອຠິຘມ຺ມຕ຺ຖປເທນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກາມຎ຺ຈ ໂສ ເຕຫິ ສເຫວສິຊ຺ຌຕິ, ວິນານສິຊ຺ຌຕິ. ອຠິຘມ຺ມຕ຺ຖປທໍ ປນ ສງ຺ຄຫຓກິຣິຍາປກາຣໍນ ວທຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕໍ ນສຸນ຺ທຣ’’ນ຺ຕິ. ທຸວິຘໍ ນາມໍ ອນ຺ວຕ຺ຖນາມໍ ຣຸຬິນາມນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ, ອຕ຺ຖານຸຄຕໍ ນາມໍ ອນ຺ວຕ຺ຖນາມໍ, ຍຖາ ສຸຂິຕສ຺ສຊນສ຺ສ ສຸໂຂຕິນາມໍ. ອຕ຺ຖຣຫິຕໍ ອາໂຣປິຕໍ ນາມໍ ຣຸຬິນາມໍ, ຍຖາ ທຸກ຺ຂິຕສ຺ສຊນສ຺ສ ສຸໂຂຕິ ນາມໍ. ອິຘ ປນ ອນ຺ວຕ຺ຖນາ ມນ຺ຕິທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຕ຺ຖານຸຄຕາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອຕ຺ຖານຸຄຕາ’’ຕິ ສກຕ຺ຖານຸຄຕາ. ສທ຺ທປ຺ປວຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕານຸຄຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ຄນ຺ຖສມຎ຺ຎາ’’ຕິ ຄນ຺ຖສມ຺ມຸຕິ. ຄນ຺ຖສ຺ສນາມນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສງ຺ຄຫຄນ຺ໂຖນາມ ປາຬິຍໍຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວິປ຺ປກິຓ຺ເຓຘມ຺ເມ ເອກຕ຺ຖ ສຠາຄຣາສິກຣຓວເສນ ປວຕ຺ໂຕ ຄນ຺ໂຖ. ຕໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ອປ຺ປເກນ ຄນ຺ເຖນພຫຸເກຘມ຺ເມສຸເຂນຊານາຕິ. ‘‘ຕທຸຄ຺ຄຫປຣິປຸຈ຺ຉາທິວເສນາ’’ຕິ ຕສ຺ສອຸຄ຺ຄໂຫຈ ປຣິປຸຈ຺ຉາຈາຕິ ທ຺ວນ຺ໂທ. ອາທິສທ຺ເທນ ຘາຣຓາທີນິ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕຕ຺ຖ ປາຐສ຺ສວາຈຸຄ຺ຄຕກຣຓໍ ອຸຄ຺ຄໂຫນາມ. ອຸຄ຺ຄຫິ ຕສ຺ສປາຐສ຺ສ ອຕ຺ຖຄ຺ຄຫຓໍ ປຣິປຸຈ຺ຉານາມ. ‘‘ອນາຍາສໂຕ’’ຕິ ນິທ຺ທຸກ຺ເຂນ. ‘‘ລທ຺ຘພ຺ພໍຜລານຸຜລ’’ນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສຣູປໂຕ ອວພຸຊ຺ຌນໍ ສຣູປາວໂພໂຘ. ອາທິສທ຺ເທນ ລກ຺ຂຓາວໂພໂຘ ຣສາວ ໂພໂຘຕິອາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອນຸປາທາປຣິນິພ຺ພານໍ ອນ຺ໂຕ ປຣິໂຍສານໍ ຍສ຺ສາຕິ ອນຸປາທາປຣິນິພ຺ພານນ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອນຸປາທາປຣິນິພ຺ພານ’’ນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐີຫິ ຂນ຺ເຘສຸ ອນຸປາທາຍປຣິນິພ຺ພານໍ. ອນຸປາທິເສສ ປຣິນິພ຺ພານນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ຜລານຸຜລ’’ນ຺ຕິ ຜລຎ຺ເຈວ ອນຸຜລຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຜລ’’ນ຺ຕິ ມູລປ຺ຜລໍ. ‘‘ອນຸຜລ’’ນ຺ຕິ ປຣມ຺ປຣປ຺ຜລໍ. ປໂຍເຊຕີຕິ ‘‘ປໂຍຊນໍ’’. ປໂຍເຊຕີຕິ ນິໂຍເຊຕິ. ກິໍ ນິໂຍເຊຕິ. ຜລຕ຺ຖິກໍຊນໍ. ກຕ຺ຖ ນິໂຍເຊຕິ. ຜລນິພ຺ພຕ຺ຕເກກມ຺ເມ. ກິມຕ຺ຖາຍ ນິໂຍເຊຕິ. ຕສ຺ສກມ຺ມສ຺ສ ກຣຓຕ຺ຖາຍາຕິ. ຜລານຸຠວນຕ຺ຖາຍ ຕຕ຺ຖຕຕ຺ຖ ຜລານຸຠວນກິຈ຺ເຈສຸ ປຍຸຊ຺ຊີຍຕີຕິ ປໂຍຊນນ຺ຕິ ປິວທນ຺ຕິ. ‘‘ສາມຕ຺ຖິຍໂຕ’’ຕິ ວຈນສາມຕ຺ຖິຍໂຕ. ກິໍ ວຈນສາມຕ຺ຖິຍນ຺ຕິ. ກາຣຓວຈນໍ ຜລໍປິທີເປຕິ. ຜລວຈນໍ ກາຣຓໍປິທີເປຕິ. ຍຖາຕໍ ອສຸກສ຺ມິໍ ຣຏ຺ເຐ ສມ຺ມາເທໂວ ວຸຏ຺ໂຐຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕໍ ຣຏ຺ຐໍສຸ ຠິກ຺ຂນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ອສຸກຣຏ຺ຐໍ ສຸຠິກ຺ຂນ຺ຕິວຸຕ຺ເຕ ຕສ຺ມິໍ ຣຏ຺ເຐ ສມ຺ມາເທໂວ ວຸຏ຺ໂຐຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ. ປໂຍຊນໍ ປນ ອຠິຘມ຺ມຕ຺ຖ ສທ຺ເທນ ທສ຺ເສຕພ຺ພໍ ນຕ຺ຖິ, ສງ຺ຄຫວຈນສາມຕ຺ຖິເຍເນວ ສິທ຺ຘໍ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ສງ຺ຄຫສທ຺ເທນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສາມຕ຺ຖິຍທສ຺ສເນ ປນ ສຸຏ຺ຐຸ ປຣິປຸຓ຺ຓວຈນໍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ. ອິຕຣຖາ ອນິຏ຺ຐຕ຺ຖປ຺ປສງ຺ໂຄປິ ສິຍາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕໍ ນ ສຸນ຺ທຣ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ນຫີ’’ຕິອາທິນາ ເຫຕຸວາກ຺ເຍນ ຕທຕ຺ຖໍ ສາເຘຕິ.

໒. ເອວໍ ສປ຺ປໂຍຊເນ ປຎ຺ຈປິຓ຺ຑຕ຺ເຖຕິ ເອຕ຺ຖ ປຎ຺ຈປິຓ຺ຑຕ຺ເຖ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ເຕສໍປຎ຺ຈນ຺ນໍ ປິຓ຺ຑຕ຺ຖານໍ ວິສຸໍວິສຸໍ ປຎ຺ຈປ຺ປໂຍຊນານິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິມາຫ. ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ເຕສຸປຎ຺ຈສຸ ປິຓ຺ຑຕ຺ເຖສຸ. ນສງ຺ຂ຺ຍາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍໍ. ສງ຺ຂາຕຸໍອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນປເມຕພ຺ພນ຺ຕິ ອປ຺ປເມຍ຺ຍໍ. ປເມຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ກິຈ຺ຈປຈ຺ຈຍານໍ ກຕ຺ຖຈິ ສກ຺ກຕ຺ຖ ທີປນໍ ໂຫຕິ. ສກວຈນໍ ປາຬິວຈເນນ ສາເຘຕຸໍ ‘‘ຍຖາຫາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ປາຬິຄາຖໍ ອາຫຣິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຍຖາຫາ’’ຕິ ກຖໍ ອາຫ ອິຈ຺ເຈວຕ຺ໂຖ. ອນນ຺ຕເຣ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ສາຘກໍ ວຈນໍ ກຖໍ ປາຬິຍໍ ອາຫ, ກຖໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອາຫ, ກຖໍ ຏີກາຍໍ ອາຫາຕິ ເອວໍ ຍຖາຣຫໍ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ‘‘ເຕຕາທິເສນິພ຺ພຸເຕ ອກຸໂຕຠເຍ ປູຊຍໂຕ’’ຕິ ໂຍຊນາ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ເຕ’’ຕິ ພຸທ຺ຘ ພຸທ຺ຘ ສາວເກ. ‘‘ຕາທິເສ’’ຕິ ຕຖາ ຣູເປສີ ລກ຺ຂນ຺ຘາທິຄຸຓ ສມ຺ປນ຺ເນ. ‘‘ນິພ຺ພຸເຕ’’ຕິ ກິເລສ ນິພ຺ພາເນນ ນິພ຺ພຸເຕ. ນຕ຺ຖິ ກຸໂຕຈິ ເຫຕຸໂຕ ຠຍໍ ເຍສໍ ເຕ ອກຸໂຕ ຠຍາ. ອນາຄາມິ ຂີຓາສວາ. ‘‘ຠຍ’’ນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕຸຕ຺ຣາສຠຍໍ. ‘‘ປູຊຍໂຕ’’ຕິ ປູເຊນ຺ຕສ຺ສ. ‘‘ຕໍ ປໂຍຊນ’’ນ຺ຕິຕສ຺ສາຣຕນຕ຺ຕຍ ວນ຺ທນາຍ ປໂຍຊນໍ. ‘‘ສງ຺ຄຫກາຣາ’’ຕິ ພຸທ຺ຘໂຆສຕ຺ເຖຣາທໂຍ ປຈ຺ຉິມ ອຏ຺ຐກຖາກາຣາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ເຕຫິ ໂປຣາຓຏ຺ຐກຖາສຸ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວິປ຺ປກິຓ຺ເຓປກິຓ຺ຓກວິນິຈ຺ຉເຍຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນສຸ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອຠິນວ ອຏ຺ຐກຖາໂຍ ກໂຣນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ສພ຺ພາອຠິນວອຏ຺ຐກຖາໂຍ ສງ຺ຄຫາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕ ຈ ອາຈຣິຍາ ສງ຺ຄຫກາຣາ ນາມ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສງ຺ຄຫກາຣາຕິ ພຸທ຺ຘໂຆສ. ເປ… ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີ’’ຕິ. ເຕ ອນ຺ຕຣາຍ ນີວາຣຓເມວ ອິຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ກຖໍ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ເຈ. ເຕສໍ ວຈເນນ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ສງ຺ຄຫກາຣ ຄາຖໍ ອາຫຣິ. ‘‘ຣຕນຕ຺ຕເຍກຕສ຺ສ ເອຕສ຺ສນິປຈ຺ຈກາຣສ຺ສ ອານຸຠາເວນ ອນ຺ຕຣາເຍ ອເສສໂຕໂສເສຕ຺ວາຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ຫີ’’ຕິ ຎາປກເຫຕຸ ໂຊຕໂກ. ‘‘ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອຏ຺ຐສາລິນິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

໓. ‘‘ກຖຎ຺ຈໂຫຕີ’’ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອິຕິ ອຍໍ ປຸຈ຺ຉາ. ‘‘ວຸຈ຺ຈເຕ’’ຕິ ວິສຊ຺ຊນາ ກຖີຍເຕ. ‘‘ຫີ’’ຕິວິຕ຺ຖາຣໂຊຕໂກ. ‘‘ວນ຺ທນາ ກິຣິຍາຠິນິປ຺ຜາທໂກ ປຸຎ຺ຎປ຺ປວາໂຫ’’ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ອເນກ…ເປ… ວາເຣ’’ຕິ ອຈ຺ຈນ຺ຕ ສໍໂຍຄຕ຺ເຖ ອຸປໂຍຄ ວຈນໍ. ‘‘ປຸຎ຺ຎາຠິສນ຺ໂທ’’ຕິ ປຸຎ຺ຎາຠິໂສໂຕ, ປຸຎ຺ຎປ຺ປວາໂຫຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ‘‘ໂສ ຈ ປຸຎ຺ຎາຕິສ຺ສໂຍ ໂຫຕີ’’ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກສ຺ມາ ໂສ ປຸຎ຺ຎາ ຕິສ຺ສໂຍ ໂຫຕີຕິ. ເຂຕ຺ຕ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ອຊ຺ຌາສຍ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອນຸຕ຺ຕເຣສູ’’ຕິອາທິມາຫ. ສໍວຑ຺ຒິຕ຺ຖາຕິ ສໍວຑ຺ຒິໂຕ. ປຸຎ຺ຎາຠິສນ຺ໂທ. ສໍວຑ຺ຒິຕສ຺ສຠາໂວ ສໍວຑ຺ຒິຕຕ຺ຕໍ. ສຸຄນ຺ເຘຫິວິຍ ສຸປຣິສຸທ຺ຘໍວຕ຺ຖໍ ປຣິຠາວີຍິຕ຺ຖາຕິ ປຣິຠາວິໂຕ. ປຸຎ຺ຎາຠິສນ຺ໂທເຍວ. ປຣິຠາວິຕສ຺ສ ຠາໂວ ປຣິຠາວິຕຕ຺ຕໍ. ອຸຠຍຕ຺ຖາປິ ເຫຕຸ ອຕ຺ເຖ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນໍ. ‘‘ມຫາຊຸຕິໂກ’’ຕິ ມຫາເຕໂຊ. ‘‘ມຫປ຺ຜໂລ’’ຕິ ມູລປ຺ຜເລນ ມຫປ຺ຜໂລ. ‘‘ມຫານິສໍໂສ’’ຕິ ອານິສໍສປ຺ຜເລນ ມຫານິສໍໂສ. ອານິສໍສປ຺ຜລນ຺ຕິ ຈ ປຣມ຺ປຣາ ຜລໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຎ຺ຎໍ ປຸຎ຺ຎໍ ອຕິກ຺ກມນ຺ໂຕ ສຍຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອຕິສ຺ສໂຍ. ປຸຎ຺ຎຎ຺ຈ ຕໍ ອຕິສ຺ສໂຍຈາຕິ ປຸຎ຺ຎາຕິສ຺ສໂຍ. ອຕິສ຺ສຍປຸຎ຺ຎໍ, ອຘິກ ປຸຎ຺ຎນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ໂສ ອນຸພລໍ ເທຕິ, ໂອກາສລາຠໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກຖຎ຺ຈ ອນຸພລໍ ເທຕິ, ກຖຎ຺ຈ ໂອກາສລາຠໍ ກໂຣຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສຍໍ ປໂຍຄ ສມ຺ປຕ຺ຕິຠາເວຐຕ຺ວາ’’ຕິອາທິໍ. ຕຕ຺ຖ ປໂຍຄສມ຺ປຕ຺ຕິນາມ ອຕີຕ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມານໍ ພລວຕຣໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກກມ຺ມໍ ໂຫຕິ. ‘‘ພຫິທ຺ຘາ’’ຕິ ພຫິທ຺ຘສນ຺ຕານໂຕ. ‘‘ວິປຕ຺ຕິປຈ຺ຈເຍ ສມ຺ປຕ຺ຕິປຈ຺ຈເຍ’’ຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ, ວິປຕ຺ຕິປຈ຺ຈຍານາມ-ຣາຊໂຕວາ ໂຈຣໂຕວາ-ຕິອາທິນາ ອາຄຕາ ທຸກ຺ຂຸປ຺ປຕ຺ຕິປຈ຺ຈຍາ. ສມ຺ປຕ຺ຕິປຈ຺ຈຍານາມ ກາຍຈິຕ຺ຕານໍ ສປ຺ປາຍ ປຈ຺ຈຍາ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈຍາ ຈ ອຸປຏ຺ຐາກກຸລານິ ຈ ອາຣກ຺ຂ ເທວຕາທໂຍ ຈ ສຸຂຸປ຺ປຕ຺ຕິ ປຈ຺ຈຍາ. ເຕຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ປາໂມຊ຺ຊ ພຫຸ ລສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕາເນ ຣຕ຺ຕິທິວໍ ປີຕິປສ຺ສທ຺ຘິສຸຂສມາຘີນໍ ປວຕ຺ຕິຍາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕຠູຕາ ອຸຕຸຈິຕ຺ຕາຫາຣາ ຈ ອຕິ ປຓີຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕຫິ ສມຸຏ຺ຐິຕາ ສຣີຣຏ຺ຐກຘາຕຸໂຍ ຈ ອຕິປຓີຕາ ເອວ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປພ຺ຣູຫນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ສຣີຣຏ຺ຐກຘາຕຸໂຍ ນາມ ປຖວິ ອາທໂຍ ວາຕປິຕ຺ຕເສມ຺ຫາທໂຍຈ. ‘‘ອນຸພລໍເທຕີ’’ຕິອຠິນວໍຖາມພລໍ ປວຕ຺ເຕຕິ. ‘‘ປຸຎ຺ຎນ຺ຕຣສ຺ສາ’’ຕິ ປວຕ຺ຕິວິປາກຊນກສ຺ສ ພຫຸວິຘສ຺ສ ປຸຎ຺ຎ ກມ຺ມສ຺ສ. ‘‘ອຖາ’’ຕິ ຕສ຺ມິໍ ກາເລຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ພລວພລວນ຺ຕິໂຍ ຫຸຕ຺ວາ’’ຕິ ປກຕິ ພລໂຕ ອຕິພລວນ຺ຕິໂຍ ຫຸຕ຺ວາ. ‘‘ຕສ຺ມິໍ ເຖຣສນ຺ຕາເນ’’ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ອິຏ຺ຐປ຺ຜລຆນປູຣິເຕ’’ຕິ ອິຏ຺ຐປ຺ຜລຠູຕານໍ ຣູປສນ຺ຕຕີນໍ ຆເນນ ປູຣິເຕ. ‘‘ໂອກາໂສ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ປຕິຏ຺ຐາໂນກາໂສ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ‘‘ອິຕີ’’ຕິ ຕສ຺ມາ. ‘‘ທູຣໂຕ ອປນີຕາເນວ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອິຏ຺ຐປ຺ຜລສນ຺ຕານໍ ວິພາຘນ຺ຕິ ນີວາເຣນ຺ຕີຕິ ອິຏ຺ຐປ຺ຜລສນ຺ຕານວິພາຘການິ ອຸປປີຬກູປຆາຕກກມ຺ມານິ. ອນິຏ຺ຐປ຺ຜລ ສນ຺ຕານ ຊນການິ, ອກຸສລ ຊນກ ກມ຺ມານິ, ອປຸຎ຺ຎ ກມ຺ມານີຕິ ຕານິຕິວິຘານິ ອກຸສລກມ຺ມານິ ທູຣໂຕ ອປນີຕາເນວ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕສໍ ວິປາກສ຺ສ ອໂນກາສກຣເຓນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ນຫີ’’ຕິອາທິໍ. ‘‘ຕໂຕ’’ຕິ ຕສ຺ມາ ອປຸຎ຺ຎ ກມ຺ມານໍ ທູຣໂຕ ອປນີຕຕ຺ຕາ. ອຠິວາເທຕພ຺ພານໍ ມາຕາປິຕຸ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາທີນໍ ອຠິວາທນກມ຺ເມຄຣຸໍກຣຓໍ ອຠິວາທນ ສີລໍ ນາມ. ຕໍ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ອຠິວາທນສີລີ. ຄຸຓວຸທ຺ຘວຍວຸທ຺ເຘ ອປເຈຕິ ອຕ຺ຕານໍ ນີຈວຸຕ຺ຕິ ກຣເຓນ ປູເຊຕິສີເລນາຕິ ວຸທ຺ຘາປຈາຍີ. ອຸຠຍຕ຺ຖາປິສມ຺ປທານ ວຈນໍ. ເອວນ຺ຕິອາທິນິ ຄມນ ວຈນໍ. ນິຄມນ຺ຕິ ຈ ນິຏ຺ຐງ຺ຄມນໍ. ຕສ຺ມາຕິອາທິ ລທ຺ຘຄຸຓ ວຈນໍ. ລທ຺ຘຄຸໂຓຕິ ຈ ຕໍຕໍປສງ຺ຄ ວິໂສຘນໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ກຕ຺ວາ ລທ຺ໂຘວິສຸທ຺ໂຘ ອຕ຺ໂຖ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕຖາ ວຈນ ສາມຕ຺ຖິເຍນ ລທ຺ໂຘ ອຕ຺ຖນ຺ຕໂຣປິ ອຍມິຘ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ‘‘ນເກວລຎ຺ຈ ເຖຣສ຺ເສວ ອນນ຺ຕຣາເຍນ ປຣິສມາປນຕ຺ຖໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ໂສຕູນຎ຺ຈຄຫຓ ກິຈ຺ຈ ສມ຺ປຊ຺ຊນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສຸຓນ຺ຕີຕິ ໂສຕາໂຣ. ເຕສໍ. ‘‘ຄຓ຺ຫນ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕານໍ. ‘‘ວນ຺ທນາສິທ຺ຘິຍາ’’ຕິຣ ຕນຕ຺ຕເຍວນ຺ທນາ ປຸຎ຺ຎສ຺ສສິທ຺ຘິໂຕ. ຊວນວິນິຈ຺ຉເຍ ຍສ຺ມາ ອນ຺ຕຣາຍ ນີວາຣຓໍນາມ ທິຏ຺ຐຘມ຺ເມ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ ຜລໍ ໂຫຕິ. ທິຏ຺ຐ ຘມ຺ໂມ ຈ ປຖມ ຊວນສ຺ສ ວິປາກກ຺ເຂຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠນ ກິຈ຺ຈໍ ປຕ຺ວາປິ ປຖມ ຊວນ ເຈຕນາ ເອວ ອິຘປຣິຍຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍຠູຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສາ ປນ ປຖມ ຊວນ ເຈຕນາ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠນ ກິຈ຺ຈໍ ປຕ຺ວາປິ ສພ຺ພທຸພ຺ພລາ ເອວສິຍາ. ກສ຺ມາ, ອລທ຺ຘາເສວນຕ຺ຕາ. ເສສ ເຈຕນາໂຍ ເອວ ພລວຕິໂຍ ສິຍຸໍ. ກສ຺ມາ, ລທ຺ຘາ ເສວນຕ຺ຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ‘‘ສຕ຺ຕຊວນປກ຺ເຂ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ອຸປລທ຺ຘພ຺ພຕ຺ຕາ ຕໍ ນສຸນ຺ທຣ’’ນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ອິຕີ’’ຕິ ວາກ຺ຍປຣິສມາປນໍ. ‘‘ຍຖາ ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ ໂຫຕິ. ເອວເມວໍ ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ‘‘ຕຖາຫີ’’ຕິ ຕໂຕ ເອວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຏ຺ຐາເນປິ=ກພຬີກາໂຣອາຫາໂຣ ອິມສ຺ສກາຍສ຺ສ ອາຫາຣ ປຈ຺ຈເຍນປຈ຺ຈໂຍ=ຕິວິຠຕ຺ໂຕ. ອິຕຣຖາ ‘ກພຬີກາໂຣ ອາຫາໂຣ ອາຫາຣສມຸຏ຺ຐານານໍ ຣູປານໍ ອາຫາຣປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’ຕິ ວິຠຕ຺ໂຕ ສິຍາຕິ. ‘‘ອຘຸນາວາ’’ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ຠເວ ເອວ. ເອວໍ ວນ຺ທນາຍປໂຍຊນໍ ທີເປຕ຺ວາ ອິທານິ ເສສານໍ ປິຓ຺ຑຕ຺ຖານໍ ປໂຍຊນໍ ທີເປຕຸໍ ‘‘ຍສ຺ມາປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ, ‘‘ອາທິໂຕວິທິເຕສຕີ’’ຕິອາທິມ຺ຫິ-ຠາສິສ຺ສໍ ອຠິຘມ຺ມຕ຺ຖ ສງ຺ຄຫ-ນ຺ຕິ ປທໍ ສຸຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎາເຕສຕິ, ‘‘ອຸສ຺ສາໂຫຊາຍຕິ’’. ອິມໍ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສຸທຸລ຺ລເຠ ອຠິຘມ຺ມຕ຺ເຖ ຈ ອນາຍາເສນ ຊານິສ຺ສາມ, ຕມ຺ມູລກສ຺ສ ຈ ອນຸປາທາ ປຣິນິພ຺ພານນ຺ຕສ຺ສ ປໂຍຊນສ຺ສຠາຄິໂນ ຠວິສ຺ສາມາຕິ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທ ສມ຺ຠວໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ປິຓ຺ຑຕ຺ຖານຸທີປນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ປທຕ຺ເຖ. ‘‘ພຸຊ຺ຌີ’’ຕິ ອຎ຺ຎາສິ. ‘‘ເອຕ຺ຖາ’’ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ປເທ. ຈ ສທ຺ໂທ ວາກ຺ຍາຣມ຺ຠ ໂຊຕໂກ. ວາກ຺ຍາ ຣມ຺ໂຠຕິ ຈ ມູລວາກ຺ເຍ ຍໍ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ອວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ກຖນຕ຺ຖາຍ ອນຸວາກ຺ຍສ຺ສ ອາຣມ຺ໂຠ. ພຸຊ຺ຌນກິຣິຍາວຸຈ຺ຈຕິຎາຓໍ. ກຖໍປນອວິປຣີຕຕ຺ເຖ ປວຕ຺ໂຕ ສມ຺ມາສທ຺ໂທ ອເສສ ພ຺ຍາປນໍ ທີເປຕີຕິ ປຸຈ຺ຉາຍ ປຸຣິມຕ຺ຖເມ ວພ຺ຍຕິເຣກໂຕ ຈ ອນ຺ວຍໂຕ ຈ ປຸນ ວິຕ຺ຖາເຣນ຺ໂຕ ‘‘ຕຖາຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ, ‘‘ຕຖາຫີ’’ຕິ ຕສ຺ສ ວຈນສ຺ສ ອຍໍ ວິຕ຺ຖາໂຣຕິ ໂຊເຕຕິ. ‘‘ອວິປຣີຕ’’ນ຺ຕິ ກິຣິຍາວິເສສນ ປທເມຕໍ. ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ວິສເຍ ເອວາ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຎາຓວິສເຍ ເອວ ເຕສໍ ວິສໂຍຈາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຍສ຺ມາ ເອໂກປິ ຘມ຺ໂມ ກາລເທສສນ຺ຕານາທິເຠເທນ ອນນ຺ຕ ເຠໂທ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ປເທສຎາຓິກາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາທໂຍ ເອກຘມ຺ມໍປິ ສພ຺ພາກາຣໂຕ ຊານິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ເຕຫີ’’ຕິອາທິໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ສພ຺ພາກາຣໂຕ’’ຕິ ສຠາວໂຕ, ເຫຕຸໂຕ, ປຈ຺ຈຍໂຕ, ຜລໂຕ, ນິສ຺ສນ຺ທໂຕ, ກາລໂຕ, ເທສໂຕຕິອາທິນາ ອາກາເຣນ. ‘‘ຍຕ຺ຖາ’’ຕິ ຍສ຺ມິໍ ອວິສເຍຘມ຺ເມ. ‘‘ເຕ ວິປຣີຕໍ ພຸຊ຺ເຌຍ຺ຍຸໍ, ໂສ ອວິສໂຍ ນາມຘມ຺ໂມນຕ຺ຖີ’’ຕິໂຍຊນາ. ຕໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ຺ໂຕ ‘‘ເຕຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ, ‘‘ຕິຍທ຺ຘຄເຕ’’ຕິ ຕີສຸກາເລສຸ ຄເຕ ປວຕ຺ເຕ. ‘‘ອທ຺ຘາມຸຕ຺ຕເກ’’ຕິ ກາລຕ຺ຕຍວິມຸຕ຺ຕເກ. ‘‘ຫຕ຺ຖມຓິເກວິຍາ’’ຕິ ຫຕ຺ຖ ຕເລ ຐປິຕມຓິຣຕນານິວິຍ. ‘‘ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ’’ຕິອາທິ ປາຬິສາຘກໍ. ຕຕ຺ຖ, ‘‘ອາປາຕ’’ນ຺ຕິ ອຠິມຸຂໍ ປຕນໍ. ອາພາຘນ຺ຕິປິ ປາໂຐ, ໂອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ສພ຺ພຎ຺ຎຸມຫາຠວງ຺ຄ’’ນ຺ຕິ ສພ຺ເພສໍສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ຘານໍ ປຈ຺ຉິມຠເວ ປຏິສນ຺ຘິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປວຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐສຸ ມຫາວິປາເກສຸ ປຖມມຫາວິປາກໍ ຠວງ຺ຄ ຈິຕ຺ຕໍ. ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ຕສ຺ມິໍ ມຫາຠວງ຺ເຄ. ‘‘ນິຈ຺ຈກາລໍ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕີ’’ຕິ ສພ຺ພກາລໍ ອຸປຏ຺ຐານາກາຣ ປຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ກສ຺ມາ, ກສ຺ສຈິ ອາວຣຓສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ອິທໍປິຫິ ເອກໍ ອຸປຏ຺ຐານໍ ນາມາຕິ. ‘‘ອາວຊ຺ຊນາຍາ’’ຕິ ມໂນທ຺ວາຣາວຊ຺ຊນ ຈິຕ຺ເຕນ. ຘມ຺ມາ ມຫນ຺ຕາ. ຠວງ຺ຄໍ ປຣິຕ຺ຕກໍ. ຕສ຺ມາ ປຣິຕ຺ຕກໍ ຠວງ຺ຄໍ ເອກກ຺ຂເຓ ມຫນ຺ຕານໍ ຘມ຺ມານໍ ນປໂຫຕີຕິ ໂຈທກສ຺ສ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ນໂຈເທຕພ຺ພເມຕ’’ນ຺ຕິ ເອຕໍ ຐານໍ ນໂຈເທຕພ຺ພໍ. ‘‘ປຣມຸກ຺ກໍສປຕ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອຸກ຺ກໍໂສ’’ຕິ ອຈ຺ຈຸຄ຺ຄໂມ ອຈ຺ຈຸຕ຺ຕໂຣ. ປຣໂມ ອຸກ຺ກໍໂສ ປຣມຸກ຺ກໍໂສຕິວິຄ຺ຄໂຫ.

ເອວໍ ສມ຺ມາສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ອິທານິ ສໍສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ວິຈາເຣນ຺ໂຕ ‘‘ສໍສທ຺ໂທປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ, ‘‘ອຸປສຄ຺ໂຄ’’ຕິ ອຸປສຄ຺ຄປທໍ. ‘‘ປຏິເວຘຘມ຺ເມສູ’’ຕິ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທາທີນໍ ປຏິວິຊ຺ຌນຎ຺ຎາເຓສຸ. ນຕ຺ຖິ ອາຈຣິໂຍ ເອຕສ຺ສາຕິ ອນາຈຣິໂຍ. ສມາສນ຺ເຕ ກກາເຣນ ສຫ ອນາຈຣິຍໂກ. ອນາຈຣິຍກສ຺ສ ຠາໂວ ອນາຈຣິຍກຕາ. ຕໍ ອນາຈຣິຍກຕໍ. ຕຕີຍາ ຣຸປ຺ປສມາປຕ຺ຕິ ນາມ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນຊ຺ຌານໍ. ຕໍ ຠຄວາ ອາຬາຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖາຣຸປ຺ປສມາປຕ຺ຕິ ນາມ ເນວສຎ຺ຎາ ນາສຎ຺ຎາຍຕນຊ຺ຌານໍ. ຕໍ ອຸທກສ຺ສສນ຺ຕິເກ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອາຬາຣຸທກມູລິກາ’’ຕິ. ‘‘ອນລງ຺ກຣິຕ຺ວາ’’ຕິ ອາວຊ຺ຊນສມາປຊ຺ຊນາທິວເສນ ອນລງ຺ກຣິຕ຺ວາ. ອນາເສວິຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ຉຑ຺ຑິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ເອຕາສມາປຕ຺ຕິໂຍນາລໍ ໂພຘາຍ, ອຖ ໂຂ ຍາວເທວ ຕຕີຍ ຈຕຸຕ຺ຖາຣຸປ຺ປຠວປ຺ປຏິລາຠາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ເອວໍ ອາທີນວໍ ທິສ຺ວາ ຉຑ຺ຑິຕຕ຺ຕາ. ‘‘ພຸຊ຺ຌນກິຣິຍາຍາ’’ຕິ ປຏິເວຘຎ຺ຎາຓສ຺ສ. ‘‘ກຸໂຕ ປຏິເວຘຘມ຺ມາ’’ຕິ ຕາ ກຸໂຕ ປຏິເວຘຘມ຺ມາ ໂຫນ຺ຕິ. ປຏິເວຘຘມ຺ມາ ເອວ ຈ ພຸທ຺ຘຠາວາຍປທຏ຺ຐານາໂຫນ຺ຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ປາຬິຍໍ. ‘‘ປຸພ຺ເພ ອນນຸສ຺ສຸເຕສຸຘມ຺ເມສູ’’ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ຠເວ ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ກສ຺ສຈິສນ຺ຕິເກ ອນນຸສ຺ສຸເຕ ສຸຈຕຸສ຺ສຈ຺ຈ ຘມ຺ເມສຸ. ‘‘ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌີ’’ຕິປເທ ອຠິສມ຺ໂພຘິສງ຺ຂາຕໍ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄຎ຺ຎາຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕເທວ ຎາຓໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປທຏ຺ຐານໍ ໂຫຕິ. ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ຕທນນ຺ຕຣາ ເອວສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ປາຕຸພ຺ຠວຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຈ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ. ‘‘ຕທນນ຺ຕຣາ’’ຕິ ຈ ອຣຫຕ຺ຕ ມຄ຺ຄວີຖິຍາຈ ຈຕຸນ຺ນໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ ວາຣານຎ຺ຈ ອນນ຺ຕເຣ ກາເລຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ນິມິຕ຺ຕຕ຺ເຖ’’ຕິ ນິມິຕ຺ຕ ເຫຕ຺ວຕ຺ເຖ. ‘‘ຠຸມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ອຏ຺ຐກຖາສຸອາຄຕໍ ສຕ຺ຕມີວິຠຕ຺ຕິຍານາມໍ. ຕາສຸ ຫິ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນໍ, ອຸປໂຍຄວຈນໍ, ກຣຓ ວຈນໍ, ສມ຺ປທານ ວຈນໍ, ນິສ຺ສກ຺ກວຈນໍ, ສາມິວຈນໍ, ສຸມ຺ມວຈນນ຺ຕິ ເອວໍ ອນຸກ຺ກເມນ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ວິຠຕ຺ຕີນໍ ນາມານິ ອາຄຕານີຕິ.

‘‘ທສພລຎ຺ຎາເຓສູ’’ຕິ ຐານາຐານ ໂກສລ຺ລຎ຺ຎາຓາທີສຸ ທສ ຎາຓພເລສຸ. ‘‘ວສິຠາວ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຕໂນ ວສໍ ວຕ຺ເຕຕຸໍ ສມຕ຺ຖຕາ ສງ຺ຂາໂຕສຕ຺ຕິ ວິເສໂສ ວໂສນາມ. ວໂສ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ວສີ-ວສິຄເຓຫີຕິອາທີສຸວິຍ. ວສິໂນ ຠາໂວ ວສິຠາໂວ. ຕໍ ວສິຠາວນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ວສິຠາວ’’ນ຺ຕິ ອິສ຺ສຣຠາວນ຺ຕິ. ກຕ຺ຖຈິ ປນ ‘‘ວສີ’’ຕິ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄປທໍປິ ທິສ຺ສຕິ=ຕຕ຺ຣິມາ ປຎ຺ຈວສິໂຍ ອາວຊ຺ຊນວສີສມາປຊ຺ຊນວສີ=ຕິອາທີສຸ.

ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘປທ.

໕. ອຕຸລປເທ. ອເນເກຫິຄຸຓປເທຫິ ປວຕ຺ຕິຕາວນ຺ທນາ ‘‘ອເນກຄຸຓປທວິສຍານາມ’’. ‘‘ອິຕິກິໍທຸຕີເຍນາ’’ຕິ ອິຕິ ຕສ຺ມາ ທຸຕີເຍນ ອຕຸລປເທນ ກິໍ ປໂຍຊນໍ ອຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ນນ ສມຕ຺ຖາ’’ຕິ ນສມຕ຺ຖາ ນ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ. ສມຕ຺ຖາ ເອວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ມຕ຺ຕກາຣິໂນ’’ຕິ ປມາຓກາຣິໂນ. ‘‘ເຖໂຣ ຈ ເຕສໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ’’, ຕສ຺ມາ ມຕ຺ຕໍ ນ ກໂຣຕິ, ທຸຕີຍໍ ອຕຸລ ປທໍ ອາຫຣີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ອປິຈາ’’ຕິ ກິຎ຺ຈິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ອຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ນເກວລໍ ວນ຺ທນາຍ ອນ຺ຕຣາຍນີວາຣຓເມວ ອິຈ຺ຉິ ຕພ຺ພໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ວນ຺ທນາຍາ’’ຕິ ວນ຺ທນາເຫຕຸ. ໂສປິ ປຎ຺ຎາປາຏວາທິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຄນ຺ຖປາຣິສຸທ຺ຘິຍາ’’ຕິ ຄນ຺ຖໂທສານາມ ປທໂທສ ວາກ຺ຍໂທສ ອຕ຺ຖໂທສາທໂຍ ອຕ຺ຖິ. ເຕຫິ ໂທເສຫິ ອິມສ຺ສ ຄນ຺ຖສ຺ສ ປາຣິສຸທ຺ຘິຍາ. ກຖໍ ປນ ວນ຺ທນາຍ ປຎ຺ຎາປາຏວາທິ ອຕ຺ໂຖສມ຺ຠວຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອນຸສ຺ສຕິຏ຺ຐາເນສູ’’ຕິອາທິ. ອນຸສ຺ສຕິຏ຺ຐານານິ ນາມ ພຸທ຺ຘ ຘມ຺ມ ສງ຺ຆສີລາທີນິ. ຈິຕ຺ຕສມາຘານໍ ອາວຫຕີຕິ ຈິຕ຺ຕສມາຘານາວໂຫ. ‘‘ຕິກ຺ຂາສູຣາຫຸຕ຺ວາວຫຕີ’’ຕິ ຄມ຺ຠີເຣສຸ ອຕ຺ຖ ພ຺ຍຎ຺ຊນ ປເທສຸ ອມນ຺ທາ ວິສ຺ສຏ຺ຐາ ຫຸຕ຺ວາ ວຫຕິ. ‘‘ຕທຕ຺ຖາຍປີ’’ຕິ ປຎ຺ຎາປາຏວາທິ ອຕ຺ຖາຍປິ. ຄຸຓນາມປທານໍ ຄຸຓຕ຺ໂຖນາມວິຄ຺ຄຫ ວາກ຺ເຍສຸ ປາກໂຏ, ສິທ຺ຘປເທສຸ ອປາກໂຏ. ຕສ຺ມາ ຕານິ ວິຄ຺ຄຫຕ຺ຖໍ ອຊານນ຺ຕານໍ ສນ຺ຕິເກ ນາມ ມຕ຺ຕານິ ສມ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍຖາວຸຕ຺ຕ ວຈນຕ຺ຖໂຍເຄປິ…ເປ… ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ’’ຕິ. ‘‘ສຠາວນິຣຸຕ຺ຕິໍ ຊານນ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ ມາຄຘ ຠາສໍ ຊານນ຺ຕານໍ. ມາຄຘຠາສາຫິ ມູລຠາສາຕິ ຈ ອຣິຍຠາສາຕິ ຈ ມາຄຘຠາສາຕິ ຈ ປາຬິຠາສາຕິ ຈ ຘມ຺ມນິຣຸຕ຺ຕີຕິ ຈ ສຠາວນິຣຸຕ຺ຕີຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ຠາວຕ຺ຖສຸຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຄຸຓນາມານໍ ຄຸຓຕ຺ໂຖ ຠາວຕ຺ໂຖ ນາມ. ໂສ ເອວສກຕ຺ໂຖຕິ ຈ ວຈນຕ຺ໂຖຕິ ຈ ວິຄ຺ຄຫຕ຺ໂຖຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກິຣິຍນາມາທີສູປິ ເອເສວນໂຍ. ‘‘ສຕ຺ຖູ’’ຕິ ສຕ຺ຖຸໂນ. ‘‘ສມຎ຺ຎາມຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ນາມສຎ຺ຎາມຕ຺ຕໍ ຠວິຕຸໍ ນາຣຫຕິ. ຕຖາຫິ ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກເສຏ຺ຐິ ຣາຊຄຫໍ ອນຸປຕ຺ໂຕ ພຸທ຺ໂຘ ໂລເກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນຕິ ສຸຕ຺ວາ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ=ໂຆໂສປິ ໂຂ ເອໂສທຸລ຺ລໂຠ ໂລກສ຺ມິໍ ຍທິທໍ ພຸທ຺ໂຘ=ຕິ. ຕສ຺ມາ ພຸທ຺ໂຘຕິ ນາມໍປິ ໂລເກ ມຫນ຺ຕໍ ສຸທຸລ຺ລຠໍຄຸຓປທໍ ໂຫຕິ. ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘ ນາເມວຕ຺ຕພ຺ພເມວນຕ຺ຖີຕິ. ‘‘ສຠາວນິຣຸຕ຺ຕິໍ ອຊານນ຺ຕານໍ ປນ ປທສຫສ຺ສໍ ວຸຈ຺ຈມານໍປີ’’ຕິ ຕິຏ຺ຐຕຸ ເອກໍ ອຕຸລປທໍ, ປທສຫສ຺ສໍປິ ວຸຈ຺ຈມານໍ ສຕ຺ຖຸສມຎ຺ຎາມຕ຺ຕເມວ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕາທິສາຫິ ຊນາ ອິທໍ ໂລເກ ມຫນ຺ຕໍ ຄຸຓປທນ຺ຕິປິ ນຊານນ຺ຕິ. ຠາວຕ຺ຖໍ ກິໍຊານິສ຺ສນ຺ຕິ.

‘‘ອຕຸໂລ’’ຕິ ອຎ຺ເຎນ ໂສ ອສທິໂສຕິ ວາ, ອຎ຺ໂຎ ວາເຕນ ສທິໂສຕສ຺ສນຕ຺ຖີຕິວາ, - ທ຺ວິຘາປິອຕ຺ໂຖລພ຺ຠຕິ. ສາຘກຄາຖາຍໍ ‘‘ປຏິປຸຄ຺ຄໂລ’’ຕິ ຍຸຄຄ຺ຄາຫີປຸຄ຺ຄໂລ. ກິຎ຺ຈາປິ ມກ຺ຂລິ ປູຣຓາທໂຍ ວິສຸໍວິສຸໍ - ອຫໍ ສພ຺ພຎ຺ຎູ ສພ຺ພທສ຺ສາວີ - ຕິຈ, ອຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ-ຕິຈ ປຏິຊານນ຺ຕາ ຍຸຄຄ຺ຄາຫິໂນ ຫຸຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ຕິ. ຘມ຺ມໂຕ ປນ ສິເນຣຸ ປພ຺ພຕ ຣາຊສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ສກ຺ຂຣ ກຖລານິວິຍສມ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ. ‘‘ອນຈ຺ຉຣິຍ’’ນ຺ຕິ ນຕາວ ອຈ຺ຉຣິຕພ຺ພໍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ພຸທ຺ຘຠູຕສ຺ສາ’’ຕິ ພຸທ຺ຘຠາວໍ ຠູຕສ຺ສປຕ຺ຕສ຺ສ. ‘‘ຍໍ ພຸທ຺ຘ ຠູຕສ຺ສ ອຕຸລຕ຺ຕໍ, ເອຕໍ ອນຈ຺ຉຣິຍ’’ນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ຍທິ ເຈຕໍ ອນຈ຺ຉຣິຍໍ ໂຫຕິ, ກຕມໍ ປນ ຕາວ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ຠວຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສມ຺ປຕິຊາຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ສມ຺ປຕິຊາຕສ຺ສາ’’ຕິ ອຊ຺ເຊວຊາຕສ຺ສປິ ອສ຺ສ ຠຄວໂຕ. ກຖໍ ອຕຸລຕາ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຕທາຫີ’’ຕິອາທິໍ. ‘‘ເອກງ຺ຄຓານີ’’ຕິ ເອກຕລານິ. ຕທາຫິ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສປຸຎ຺ຎານຸຠາເວນ ອຕິມຫນ຺ໂຕ ໂອຠາໂສ ປາຕຸພ຺ຠວຕິ. = ອຸຬາໂຣ ໂອຠາໂສ ປາຕຸຣໂຫສິ ອຕິກ຺ກມ຺ມເທວານໍ ເທວານຸຠາວ=ນ຺ຕິຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນ ໂອຠາເສນ ຜຣິຕາ ສພ຺ເພ ປຖວິ ປພ຺ພຕາທໂຍ ຊາຕິຜລິກກ຺ຂນ຺ຘາວິຍ ສຸປ຺ປສນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ. ທສສຫສ຺ສ ຈກ຺ກວາຬານິ ເອກຕລໍ ຫຸຕ຺ວາ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອເນການິ ຈກ຺ກວາຬສຫສ຺ສານິ ເອກງ຺ຄຓານິ ອເຫສຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ປຣມາຍ ປູຊາຍາຕິ ຖຸຕິມງ຺ຄລວຈນປູຊາຍ. ‘‘ໂລກສ຺ສາ’’ຕິ ສພ຺ພ ສຕ຺ຕໂລກໂຕ. ເອວໍ ອຈ຺ຉມ຺ຠິ ວາຈໍ ນິຈ຺ຉາເຣສິ ຘມ຺ມຕາຍ ສຎ຺ໂຈທິຕຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອຈ຺ຉມ຺ຠິວາຈ’’ນ຺ຕິ ວິສາຣທວາຈໍ. ອາສຠິໍ ວາຈນ຺ຕິປິ ປາໂຐ. ອຸຕ຺ຕມວາຈນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ນິຈ຺ຉາເຣສີ’’ຕິ ອຸທາຫຣຕິ. ອິທມ຺ປິ ອນຈ຺ຉຣິຍໍ, ອຎ຺ຎໍ ປິຕໂຕ ອຈ຺ຉຣິຍຕຣໍ ອຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍທາປນາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ປາຣມິຕາ ຄຸເຓຫິ ເຕນ ສທິໂສ ໂກຈິນຕ຺ເຖວ ຖເປຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎ ຈ ມຫາໂພຘິ ສຕ຺ເຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ອສ຺ສາ’’ຕິ ເຕນ ສທິສສ຺ສ. ‘‘ນຕ຺ຖິຠາໂວ ທີເປຕພ຺ໂພ’’ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ທີເປຕພ຺ໂພ’’ຕິ ພຸທ຺ຘວໍສປາຬິໂຕ ອາຫຣິຕ຺ວາ ທີເປຕພ຺ໂພ. ‘‘ກຸໂຕສາວກໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ສຕສຫສ຺ສໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕີ’’ຕິ ໂຍຊນາ. ປາຣມິໂຍ ປກາເຣນວິຈິນນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ປາຣມິປວິຈໂຍ. ຎາຓໍ. ຕໍປນຎາຓໍ ມຫາໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ເອວ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ນໂຫຕິ. ປຈ຺ເຈກໂພຘິສຕ຺ຕ ສາວກໂພຘິສຕ຺ຕານໍປິ ອຸປ຺ປນ຺ນເມວ. ຕເທວ ຈ ສພ຺ເພສໍປິ ໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ນິຍຕພ຺ຍາກຣຓປ຺ປຏິລາເຠ ປຘານກາຣຓນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສາວກໂພຘິສຕ຺ຕາປີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ໂພຘິວຸຈ຺ຈຕິວິໂມກ຺ຂຎ຺ຎາຓໍ. ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ໂພຘິມ຺ຫິສຊນ຺ຕິ ລຄ຺ຄນ຺ຕີຕິ ໂພຘິສຕ຺ຕາ. ‘‘ລຄ຺ຄນ຺ຕີ’’ຕິ ຕປ຺ປຏິລາຠຕ຺ຖາຍ ນິຍຕ ຈິຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂພຘິ ອຕ຺ຖາຍ ປຏິປນ຺ນາ ສຕ຺ຕາ ໂພຘິສຕ຺ຕາຕິປິ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ພຸທ຺ຘ ສຸຎ຺ເຎປິໂລເກ ກມ຺ມສ຺ສກຕາຎາເຓ ຐຕ຺ວາ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໂຕ ໂມກ຺ຂຘມ຺ມປຣິເຍສິໂນ ສຕ຺ຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ສມ຺ຠາຣ ຘມ຺ເມ’’ຕິ ທສວິເຘ ປາຣມິ ຘມ຺ເມ. ວຏ຺ຏໍ ອນຸສຣນ຺ຕິ ອນຸຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ວຏ຺ຏານຸສາຣິໂນ. ປຖວິຍໍ ປໍສຸຈຸຓ຺ຓານິ ວິຍ ປກຕິຍາ ວປຸຖຸຠູຕາຊນາຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ. ມຫນ຺ຕາປຸຖຸຊ຺ຊນາຕິ ມຫາປຸຖຸຊ຺ຊນາ. ວຏ຺ຏານຸສາຣິໂນ ຈ ເຕ ມຫາປຸຖຸຊ຺ຊນາຈາຕິ ສມາໂສ. ເຕສໍ ຠາໂວຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ. ອຍໍ ຠາໂວເຍວ ເຕສໍ ຠູມີຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ໂມກ຺ຂຘມ຺ມນິຣເປກ຺ຂຕາ ເອວ. ອຈ຺ຉນ຺ທິກຕາຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ໂອກ຺ກນ຺ຕາ’’ຕິ ປວິຏ຺ຐາ. ຕໂຍນິຍຕາ, ໂພຘິສຕ຺ຕນິຍໂຕ ຈ ຈູຬໂສຕາປນ຺ນນິຍໂຕ ຈ ອຣິຍ ໂສຕາປນ຺ນນິຍໂຕ ຈ. ຕຕ຺ຖ ໂພຘິສຕ຺ຕນິຍໂຕ ໂພຘິສມ຺ຠາຣພເລນ ສິທ຺ໂຘ. ຈູຬໂສຕາປນ຺ນ ນິຍໂຕ ປຈ຺ຈຍາກາຣານຸໂພຘຎ຺ຎາຓພເລນ. ອຣິຍໂສຕາປນ຺ນ ນິຍໂຕ ໂສຕາປຕ຺ຕິ ມຄ຺ຄຎ຺ຎາຓ ພເລນ. ເຕສຸ ໂພຘິສຕ຺ຕນິຍໂຕ ອິຘ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອເກນ ປຣິຍາເຍນາ’’ຕິອາທິ. ວຕ຺ຕພ຺ພເມວນຕ຺ຖິເຕສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ປາຣມິ ປວິຈຍຎ຺ຎາຓ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວິນາ ນິຍຕພ຺ຍາກຣຓ ລາຠາ ສງ຺ກາຍ ເອວ ອຠາວໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ປທສິທ຺ຘິວິຈາເຣຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ວິຠາວນິຍໍ=ຕຸລາຍສມິໂຕຕຸລ຺ໂຍ. ຕຸລ຺ໂຍ ເອວ ຕຸໂລຍກາຣ ໂລປວເສນາ=ຕິ. ຕໍສນ຺ຘາຍ ‘‘ຍ ກາຣສ຺ສວາວເສນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຎ຺ຈວຸຕ຺ຕໍ ຕຕ຺ເຖວ=ອຖວາສມີຕຕ຺ເຖ ອກາຣປຈ຺ຈຍວເສນ ຕຸລາຍສມີໂຕຕຸໂລ=ຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອກາຣສ຺ສວາວເສນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຕຸລາຍາ’’ຕິ ໂລເກ ຘາຣຓຕຸລາສທິສາຍ ປຎ຺ຎາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ສມີໂຕ’’ຕິ ສມໍ ກໂຕ. ນຫິ ຕຸລສທ຺ໂທ ຠວິຕຸໍ ນຍຸຕ຺ໂຕ. ຍຸຕ຺ໂຕ ເອວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ກຖໍ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຕຸລຍິຕຸ’’ນ຺ຕິອາທິໍ. ຕຕ຺ຖຫິ ‘‘ຕຸລຍິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ໂຍ’’ຕິວຈເນນ ຕສ຺ສກມ຺ມສາຘນຕ຺ຕໍທສ຺ເສຕິ. ‘‘ກມ຺ມສາຘເນເນວາ’’ຕິ ປຸພ຺ເພ-ຕຸລຍິຕພ຺ໂພ ອຎ຺ເຎນ ສຫ ປມິຕພ຺ໂພຕິ ຕຸໂລຕິ ເອວໍ ອິຘວຸຕ຺ເຕນ ກມ຺ມ ສາຘນ ວຈນຕ຺ເຖເນວ. ‘‘ຕທຕ຺ຖສິທ຺ຘິໂຕ’’ຕິ ຕສ຺ສ ວິຠາວນິຍໍ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ທຸວິຘສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ສິທ຺ຘິໂຕ. ‘‘ຕໂຕ’’ຕິ ຕຸລສທ຺ທໂຕ. ຈິນ຺ຕາຍ ກິໍ ປໂຍຊນໍ ອຕ຺ຖິ. ນຕ຺ຖິເຍວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ວທຕິ ສີເລນາຕິ ວຕ຺ຕາ. ວາທີ ປຸຄ຺ຄໂລ. ວຕ຺ຕຸໂນ ອິຈ຺ຉາວຕ຺ຕິຈ຺ຉາ. ວຕ຺ຕຸໍ ອິຈ຺ຉາວຕ຺ຕິຈ຺ຉາຕິປິວທນ຺ຕິ. ວຕ຺ຕິຈ຺ຉໍ ອນຸຄໂຕ ສມ຺ມຸຕິ ສງ຺ເກຕໂວຫາຣ ສິທ຺ຘຕ຺ຕາຕິ ສມາໂສ. ‘‘ເອຕ’’ນ຺ຕິ ເອຕໍ ທ຺ວິຘາສິທ຺ຘວຈນໍ. ‘‘ເຈ’’ຕິ ເຈວເທຍ຺ຍ. ‘‘ນາ’’ຕິ ນຍຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຍຖາສຸຕ’’ນ຺ຕິ ຕຸລ ອິຕິ ສຸຕໍ. ‘‘ຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຍຖາສຸຕ ນິຍາເມເນວ ຍຸຕ຺ຕໍ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ. ‘‘ອສ຺ສຸຕສ຺ສາ’’ຕິ ຘາຣຓຕຸລາປຣິຍາຍສ຺ສ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄຕຸລາສທ຺ທສ຺ສ. ຕໂຕເຍວຍກາຣ ຍຸຕ຺ຕສ຺ສຕຸລ຺ຍສທ຺ທສ຺ສ ຈ ອສ຺ສຸຕສ຺ສ. ອິຕ຺ຖິລິງ຺ເຄສຕິ, ຕໂຕປິ ເອໂກ ອກາໂຣຕິ ກຕ຺ວາ ສມີຕຕ຺ເຖ ທຸຕີໂຍ ຕທ຺ຘິຕ ອກາໂຣປິ ອສ຺ສຸໂຕເຍວນາມໂຫຕິ. ‘‘ປຣິກປ຺ປນາຍາ’’ຕິ ປຣິກປ຺ເປຕ຺ວາ ກຖນາຍ. ປໂຍຊນາຠາວໂຕ ນ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຕຸລປທໍ.

໖. ເອວໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປທານໍ ປທຕ຺ຖ ສໍວຓ຺ຓນໍ ກຕ຺ວາ ອິທານິ ເຕສໍເຍວ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາຣສໍວຓ຺ຓນໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ອິເມຫິ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ສມ຺ປທາ’’ຕິ ສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ. ‘‘ໂພຘິສມ຺ຠາຣສມ຺ຠຣຓໍ ນາມ’’ ສມຕິໍ ສປາຣມີນໍ ປຣິປູຣຓໍ. ‘‘ມຫາວຊິຣຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ຠຄວໂຕ ອາສວກ຺ຂຍຎ຺ຎາຓມ຺ປິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາເຄ ພຸທ຺ຘຠາວຕ຺ຖາຍ ອນຸປທຘມ຺ມວິປສ຺ສນາວເສນ ຉຕ຺ຕິໍສ ໂກຏິ ສຕສຫສ຺ສ ສງ຺ຂານໍ ເທວສິກໍ ວຬຎ຺ຊນກປ຺ຜລສມາປຕ຺ຕີນໍ ປຸພ຺ພຠາຄ ວິປສ຺ສນາຎາຓມ຺ປິ ມຫາວຊິຣຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສພ຺ພມ຺ເປຕໍ ມຫາຏີກາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ມຫາໂພຘິຍາ’’ຕິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸ ພຸທ຺ຘານໍ ອຠິສມ຺ໂພຘິ ສງ຺ຂາຕສ຺ສ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄຎ຺ຎາຓສ຺ສ. ປຫິຍ຺ຍນ຺ຕິ ປຫາຕພ຺ພາ ຘມ຺ມາ ເອເຕນາຕິ ປຫານໍ. ປຊຫນ຺ຕິ ປຫາຕພ຺ເພຘມ຺ເມເອເຕນາຕິວາ ປຫານນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ຕໍ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄຎ຺ຎາຓມ຺ປິຕໍ ວິປສ຺ສນາຎາຓມ຺ປິ ປຫານນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ປຫານສມ຺ປທາຍໍ ວາ ສາ ສງ຺ຄຫິຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຎ຺ຈສີລານິ. ປາຓາຕິປາຕສ຺ສ ປຫານໍສີລໍ, ເວຣມຓິສີລໍ, ເຈຕສິກໍສີລໍ, ສໍວໂຣສີລໍ, ອວີຕິກ຺ກໂມສິລນ຺ຕິອາທີສຸວິຍ ເອຕ຺ຖຫິ ປຫານສີລໍ ນາມ ຍຖາ ວຸຕ຺ເຕນ ອຕ຺ເຖນ ເວຣມຓິສີລເມວາຕິ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ປຫານໍ ນາມ ໂກຈິຘມ຺ໂມ ນໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍ ປນ ສຕິປຫານ ສີເສນ ປຫານສາຘກໍ ຕເທວຎາຓທ຺ວຍໍ ອຸປຈາເຣນປຫານນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອິຕຣຖາ ປຫານສມ຺ປທາ ນາມ ອສາຣາ ອຜລາຕິ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ. ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘ ພຸທ຺ຘສາວກາ ກິເລເສ ປຊຫນ຺ຕາປິ ວາສນາຍ ສຫ ອປ຺ປຊຫນໂຕ ຈິຕ຺ຕ ສນ຺ຕາເນ ໂມຫວາສນາຍ ວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸ ຠາວໍ ນຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ຍຖາເຕສໍ ກິເລສປ຺ປຫານໍ ປຫານສມ຺ປທາ ນາມ ນໂຫຕິ. ນຕຖາສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ຘານນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສຫວາສນາຍາ’’ຕິອາທິໍ. ວິຠາວນິຍໍຎາຓສມ຺ປທາ ປຖມໍ ວຸຕ຺ຕາ. ຕໂຕ ປຫານ ສມ຺ປທາ. ຏີກາຍໍ ປນ ປຫານສມ຺ປທາ ປຖມໍ ວຸຕ຺ຕາ. ຕໂຕ ອຘິຄມ ສມ຺ປທານາມ ວຸຕ຺ຕາ. ຕໂຕ ຎາຓສມ຺ປທາ. ປຫານສມ຺ປທາຍຎ຺ຈ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄຎ຺ຎາຓໍ ທສ຺ສິຕໍ. ອຘິຄມ ສມ຺ປທາຕິ ຈ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓປ຺ປຏິລາໂຠ ວຸຕ຺ໂຕ. ຎາຓສມ຺ປທາຍມ຺ປນ ເຕຫິ ທ຺ວີຫິ ຎາເຓຫິ ອວເສສານິທສພລຎ຺ຎາຓາທີນິສພ຺ພຎ຺ຎາຓານິທສ຺ສິຕານິ. ອິຘປິ ຏີການຍເມວ ສມ຺ຠາເວນ຺ໂຕ ‘‘ປຫານສມ຺ປທາເຍວປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ‘‘ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓປ຺ປທຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສ຺ສປທຏ຺ຐານໍ, ອາສນ຺ນ ກາຣຓໍ. ‘‘ນ ຫິ ມຄ຺ຄຎ຺ຎາຓໂຕ ອຎ຺ຎາ ປຫານສມ຺ປທານາມ ອຕ຺ຖິ’’. ປຣມຕ຺ຖໂຕ ນຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອິທຎ຺ຈ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ=ປຫານນ຺ຕິ ໂກຈິ ຘມ຺ໂມນາມ ນຕ຺ຖິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣານໍ ປາຓາຕິປາຕາທີນໍ ອນຸປ຺ປາທມຕ຺ຕໂຕ=ຕິ ອາຄຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຫາຍກຘມ຺ມສມາທາເນນ ປນ ປຫາຕພ຺ພ ຘມ຺ມານໍ ອນຸປ຺ປາໂທ ນາມ ເອໂກປຓີຕ ຘມ຺ໂມໂຫຕິ. ເອກໍ ສນ຺ຕິ ປທໍ ໂຫຕິ. ຕຖາຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ປຏິສມ຺ຠິທາ ມຄ຺ເຄ=ອຸປ຺ປາໂທ ຠຍໍ, ອນຸປ຺ປາໂທ ເຂມນ຺ຕິ ສນ຺ຕິປເທ ຎາຓໍ. ປວຕ຺ຕິ ຠຍໍ, ອປ຺ປວຕ຺ຕິ ເຂມນ຺ຕິ ສນ຺ຕິປເທຎາຓ=ນ຺ຕິ. ຕທງ຺ຄປ຺ປຫານໍ ປນຕທງ຺ຄອນຸປ຺ປາໂທ ນາມ. ວິກ຺ຂມ຺ຠນປ຺ປຫານໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠນ ອນຸປ຺ປາໂທ ນາມ. ສມຸຈ຺ເຉທປ຺ປຫານໍ ສມຸຈ຺ເຉທ ອນຸປ຺ປາໂທ ນາມາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ອິຘ ປນ ອນຸປ຺ປາທ ສມ຺ປາປກໍ ວິປສ຺ສນາ ຎາຓຎ຺ຈ ມຄ຺ຄຎ຺ຎາຓຎ຺ຈ ອຸປຈາເຣນ ປຫານນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ກສ຺ມາ, ອຸປຣິຎາຓ ສມ຺ປທາທີນໍ ປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ‘‘ສມ຺ປທາສງ຺ກໂຣ’’ຕິ ສມ຺ປທາສມ຺ເຠໂທ, ສມ຺ປທາສມ຺ມິສ຺ໂສ. ‘‘ຎາຍາຄຕ’’ນ຺ຕິ ຍຸຕ຺ຕິໂຕ ອາຄຕໍ. ‘‘ສີລາທິຄຸເຓຫີ’’ຕິ ສີລ ສມາຘິ ປຎ຺ຎາ ວິມຸຕ຺ຕິ ວິມຸຕ຺ຕິຎ຺ຎາຓທສ຺ສນ ຄຸເຓຫິ. ‘‘ອິທ຺ຘິຘມ຺ເມຫີ’’ຕິ ອິທ຺ຘິວິຘາຠິຎ຺ຎາທີຫິ ອິທ຺ຘິຄຸເຓຫິ. ‘‘ລກ຺ຂຓານຸພ຺ຍຎ຺ຊນປ຺ປຏິມຓ຺ຑິຕສ຺ສາ’’ຕິ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສ ມຫາປຸຣິສລກ຺ຂເຓຫິ ຈ ອສີຕິ ຂຸທ຺ທກລກ຺ຂເຓຫິ ຈ ປຏິມຓ຺ຑິຕສ຺ສ. ‘‘ອາສໂຍ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕ ສນ຺ຕາເນ ອຘິສຍິໂຕ ອິຈ຺ຉາວິເສໂສ. ‘‘ອຊ຺ຌາສຍສ຺ສາ’’ຕິ ອໂລຠຊ຺ຌາສຍາທິກສ຺ສອຊ຺ຌາສຍສ຺ສ. ‘‘ອຸຬາຣຕາ’’ຕິ ປຓີຕຕາ. ‘‘ຫິຕຊ຺ຌາສຍຕາ’’ຕິຫິຕກາມຕາ. ອປຣິປາກ ຄຕິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ສຕ຺ຕານໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຣິປາກກາລາຄມນຎ຺ຈ ເອຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ‘‘ອຠິຎ຺ຎາຕານ’’ນ຺ຕິ ອຕິປາກຏານໍ. ‘‘ທ຺ເວປຫານສມ຺ປທາ’’ຕິ ທ຺ເວປຫານ ສມ຺ປທາ ຎາຓສມ຺ປທາ. ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘປເທ. ‘‘ສາມໍ ສຈ຺ຈານິ ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຠິສມ຺ໂພຘິສງ຺ຂາຕໍ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄຎ຺ຎາຓໍ ຄຫິຕໍ. ຕຎ຺ຈ ປຫານກິຈ຺ຈປ຺ປຘານໍ ໂຫຕິ. ‘‘ຕຕ຺ຖ ຈ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ. ‘‘ພເລສຸ ຈ ວສິຠາວ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ທສພລຎ຺ຎາຓານິ ຄຫິຕານິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທ຺ເວ…ເປ… ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘປເທນວິຠາວິຕາ’’ຕິ.

ສມ຺ປທານິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ສສທ຺ຘມ຺ມຄຓຸຕ຺ຕມປເທ. ຍຖາ=ສສງ຺ຆໍໂລກນາຍກໍ ນມສ຺ສິສ຺ສໍ=ຕິ ເອຕ຺ຖສຫສທ຺ທສ຺ສ ສມວາຍຕ຺ຖຕ຺ຕາ ອຫໍໂລກນາຍກຎ຺ຈ ສງ຺ຆຎ຺ຈ ນມສ຺ສິສ຺ສນ຺ຕິ ເອວໍ ສມວາຍຕ຺ໂຖ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ຕຖາ ອິຘປິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘຎ຺ຈສທ຺ຘມ຺ມຎ຺ຈ ຄຓຸຕ຺ຕມຎ຺ຈ ອຠິວາທິຍາມີຕິ ເອວໍ ກິຣິຍາສມວາຍຕ຺ໂຖ ສຫສທ຺ເທນ ທີປິໂຕຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ທູຣໂຕຫໍ…ເປ… ເອວມິທໍ ທຏ຺ຐພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອິທ’’ນ຺ຕິ ສສທ຺ຘມ຺ມຄຓຸຕ຺ຕມປທໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ‘‘ສມວາໂຍ’’ຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຕິຓ຺ຓໍ ພຫູນໍ ວາ ອຕ຺ຖານໍ ເອກສ຺ມິໍ ທພ຺ເພວາ ຄຸເຓວາກິຣິຍາຍວາສມໍ ອເວຈ຺ຈ ອຍນໍປວຕ຺ຕນໍ ສມວາໂຍ. ປຈ຺ຈານຸຕາປ ປຈ຺ຈານຸໂມທນາທິຐາເນສຸ=ອຫໍ ປຸພ຺ເພທານໍ ນທທິສ຺ສໍ, ສີລໍ ນຣກ຺ຂິສ຺ສໍ. - ອເນກຊາຕິ ສໍສາຣໍ ສນ຺ຘາວິສ຺ສ=ນ຺ຕິອາທິນາ ອຕີເຕປິກາເລ ອນາຄຕວຈນໍ ປຍຸຊ຺ຊຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນມສ຺ສິສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ນມສ຺ສິໍຕິ. ‘‘ຄຸຓີຠູຕານ’’ນ຺ຕິ ສມາສປເທ ວິເສສນຠູຕານໍ, ອປ຺ປຘານຠູຕານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອພ຺ຠູຕ ຕພ຺ຠາເວຈາຍໍ ອີກາໂຣ. ຍຖາ, ກາໂກ ເສຕີ ຠວຕິ, ພໂກ ກຓ຺ຫີຠວຕີຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ເສຕີ ຠວຕີ’’ຕິ ອເສຕປຸພ຺ໂພ ເສໂຕຠວຕິ. ‘‘ກຓ຺ຫີຠວຕີ’’ຕິ ອກຓ຺ຫປຸພ຺ໂພ ກຓ຺ໂຫຠວຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຖາ ອິຘປິ. ພຸທ຺ຘໍ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ສງ຺ຆຎ຺ຈວນ຺ທິຕ຺ວາ-ຕິອາທີສຸ ວິສຸໍວິສຸໍ ປຘານຕ຺ຕາ ອຄຸຓຠູຕາປິ ຘມ຺ມສງ຺ຆາ ອິຘສມາສປເທ ອຎ຺ຎປທຕ຺ຖສ຺ສຄຸຓຠູຕາໂຫນ຺ຕິ. ອຍໍ ອພ຺ຠູຕຕພ຺ຠາວຕ຺ໂຖ ນາມ. ‘‘ອຠິວາທິຕຠາໂວ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕປຈ຺ຈຍສ຺ສ ພຫຸລໍ ອຕີຕກາລວິສຍຕ຺ຕາ ປຸພ຺ເພຄນ຺ຖາຣມ຺ຠກາເລ ຘມ຺ມ ສງ຺ຆານໍປິ ເຖຣສ຺ສ ວນ຺ທນາສິທ຺ຘິ ທສ຺ສິຕາ ໂຫຕິ. ‘‘ອຠິວາເທຕພ຺ພ ຠາໂວ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປນ ຕພ຺ພປຈ຺ຈຍສ຺ສກາລສາມຎ຺ຎວິສຍຕ຺ຕານ ຕຖາ ທສ຺ສິຕາ ໂຫຕິ. ທານໍ ທາຕພ຺ພໍ, ສີລໍ ຣກ຺ຂິຕພ຺ພນ຺ຕິອາທີສຸ ວິຍ ຘມ຺ມສງ຺ຆານາມສພ຺ພກາລໍປິ ອຠິວາເທຕພ຺ພາຕິ. ເອວໍ ຘມ຺ມສງ຺ຆານໍ ສພ຺ພກາລໍປິ ອຠິວາທນາຣຫຄຸໂຓ ເອວ ທສ຺ສິໂຕຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ, ‘‘ອຠິວາທນ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ກິຣິຍາສມວາຍທສ຺ສນໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ກາລວິເສສໍ ປນ ນທີເປຕິເຍວ. ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ນິທສ຺ສເນນາ’’ຕິ ສປຸຕ຺ຕທາໂຣ ອາຄໂຕຕິ ອຕ຺ຕນາ ນີຫຣິຕ຺ວາ ທສ຺ສິເຕນ ປໂຍເຄນ. ໂສຫິ ປໂຍໂຄ ກິຣິຍາ ສມວາຍສ຺ເສວ. ນຄຸຓສມວາຍສ຺ສາຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ເຖຣສ຺ສ ວນ຺ທນາວຈເນ ເຖໂຣ ອິເມຫິ ເຍວປເທຫິ ຣຕນຕ຺ຕຍໍຕີຫິທ຺ວາເຣ ຫິວນ຺ທຕີຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອຠິວາທິຍາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຠິວາທິຍາຘີຕິ ຈ ອຕ຺ຖໍ ນີຫຣນ຺ຕິ. ອປ຺ປຘານ ກິຣິຍາປເທ ປນ ຕທຕ຺ຖ ນີຫຣຓໍ ອສມ຺ຠາເວນ຺ໂຕ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິ ກິຎ຺ຈິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ອຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ຖໂຊຕເນ ອຍໍ ນິປາຕສມຸທໂຍ. ‘‘ຄນ຺ຖປ຺ປຏິຎ຺ຎາຍາ’’ຕິ ຄນ຺ຖປ຺ປຏິຎ຺ຎາວຈເນນ. ‘‘ສຫຆເຏຕ຺ວາ’’ຕິ ເອກໂຕ ສມ຺ພນ຺ຘິຕ຺ວາ.

ວຈນຕ຺ເຖ. ສຘໂນ ປຸຣິໂສ, ຘນວາປຸຣິໂສ-ຕິ ອາທໂຍ ສມາສຕທ຺ຘິຕສທ຺ທາ ເຍຠູຍ຺ເຍນ ອຕິສ຺ສຍຕ຺ຖ ທີປກາ ໂຫນ຺ຕິ. ນຫິ ອປ຺ປເກນ ຘເນນ ຕຖາ ໂວຫຣນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ອິຘາປິ ຕຖາ ຣູປໍ ອຕິສ຺ສຍຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຕ຺ຕນານິມ຺ມິເຕນ…ເປ… ສຣຓຠູເຕນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ, ‘‘ອຕ຺ຕນານິມ຺ມິເຕນາ’’ຕິ ອຕ຺ຕນາ ອຸປ຺ປາທິເຕນ. ‘‘ນຫີ’’ຕິອາທິນາ ຕທຕ຺ຖເມວ ພ຺ຍຕິເຣກໂຕ ວິວຣຕິ. ຕຕ຺ຖ, ‘‘ປຣນິມ຺ມິເຕນາ’’ຕິ ພຸທ຺ຘນິມ຺ມິເຕນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ຕຖາ ໂຖມນ’’ນ຺ຕິ ສສທ຺ຘມ຺ມ ຄຓຸຕ຺ຕມນ຺ຕິ ໂຖມນໍ. ‘‘ອິທໍປີ’’ຕິ ທຸຕີຍຕ຺ຖ ສມ຺ປິຓ຺ຑເນ ອຍໍປິກາໂຣ. ນເກວລໍ ປຸຣິມປທທ຺ວຍເມວ ສຕ຺ຖຸ ອສາຘາຣຓຄຸຓປທໍ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ ອິທໍປິ ປທໍ ສຕ຺ຖຸ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາທີຫິ ອສາຘາຣຓ ປທເມວໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ.

ຘມ຺ມວຈນຕ຺ເຖ. ‘‘ຘາເຣຕີ’’ຕິ ວຫຕິ. ຄາຖາຍໍ ‘‘ຣກ຺ຂຕີ’’ຕິ ອປາຍາທິທຸກ຺ຂໂຕຣກ຺ຂຕິ. ‘‘ເຍສ’’ນ຺ຕິ ກິເລສານໍ. ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ’’ຕິ ກິເລສສມຸຈ຺ຉິນ຺ທນສງ຺ຂາເຕ ຘາຣຓຕ຺ເຖ. ‘‘ນິພ຺ພານຎ຺ຈນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ຘມ຺ໂມ ນາມາ’’ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ນິສ຺ສຣຓປ຺ປຫານເມວ ນິພ຺ພານສ຺ສ ກິຈ຺ຈໍ, ອິທຎ຺ຈ ສມຸຈ຺ເຉທປ຺ປຫານນ຺ຕິ ໂຈທນໍ ປຣິຫຣນ຺ໂຕ ‘‘ອຣິຍມຄ຺ຄາຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ‘‘ນິພ຺ພາເນນ ສເຫວ ຫຸຕ຺ວາ’’ຕິ ອາຣມ຺ມຓາຘິປຕິຠູຕໍ ອາຣມ຺ມຓູ ປນິສ຺ສຍຠູຕຎ຺ຈ ນິພ຺ພານໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຕິຏ຺ຐໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອປິຈ, ສມຸຈ຺ເຉໂທຕິ ຈ ນິສ຺ສຣຓນ຺ຕິ ຈ ອຕ຺ຖໂຕ ສມານຄຕິກໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ນິສ຺ສຣຓໍປິ ມຸຂ຺ຍຘາຣຓ ເມວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ນິສ຺ສຣຓເມວວາ ປຘານຘາຣຓນ຺ຕິ ປິຍຸຊ຺ຊຕິເຍວ. ‘‘ຘາຣຓູປາໂຍເຍວໂຫຕິ’’. ນມຸຂ຺ຍຘາຣຓໍ. ກສ຺ມາ, ສມຸຈ຺ເຉທ ກິຈ຺ຈາຠາວໂຕ. ‘‘ເອເຕປຎ຺ຈ ປຣິຍາຍຘມ຺ມາເຍວ’’. ກສ຺ມາ, ນິພ຺ພານສ຺ສວິຍມຄ຺ຄານໍ ສມຸຈ຺ເຉທ ກິຈ຺ເຈ ອສຫາຍຕ຺ຕາຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ສາມຎ຺ຎປ຺ຜລານີ’’ຕິ ສມຓສ຺ສ ຠາໂວ ສາມຎ຺ຎໍ. ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ສາມຎ຺ຎສ຺ສຜລໍ ສາມຎ຺ຎປ຺ຜລໍ. ທຸຕີຍວິກປ຺ເປ ອກິຈ຺ຈ ປຈ຺ຈຍຠູຕາປິ ເກຈິກິຕກປຈ຺ຈຍາ ກມ຺ມຕ຺ເຖຄຕາ ກິຈ຺ຈປຈ຺ຈຍານໍປິ ອຕ຺ຖໍ ທີເປຕິ. ຍຖາ, ທິຏ຺ຐໍ, ສຸຕໍ, ມຸຕໍ, ວິຎ຺ຎາຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຘາຣຓາຣໂຫ’’ຕິ. ‘‘ຍຖາ ວຸຕ຺ຕ ຘມ຺ມາ ເຍວາ’’ຕິ ປຎ຺ຈມຸຂ຺ຍຘມ຺ມາ, ປຎ຺ຈປຣິຍາຍຘມ຺ມາເຍວ. ‘‘ເກຈີ’’ຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຄ຺ຄາ. ປຸນ ‘‘ເກຈີ’’ຕິ ນິພ຺ພານເມວ. ພຫຸວຈນ ໂສເຕປຕິຕຕ຺ຕາ ເອຕ຺ຖ ພຫຸວຈນໍ ຣຸຬໍ. ປຸນ ‘‘ເກຈີ’’ຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສາມຎ຺ຎປ຺ຜລ ຘມ຺ມາ. ‘‘ເກຈີ’’ຕິ ປຣິຍຕ຺ຕິ ຘມ຺ໂມ. ເອຕ຺ຖາປິ ພຫຸວຈນໍ ໂສຕປຕິຕເມວ. ‘‘ຘາເຣນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຘາເຣນ຺ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ. ຕຕີຍ ວິກປ຺ເປ ‘‘ອປຕມານໍ ວຫນ຺ຕີ’’ຕິ ອປຕມານໍ ກຕ຺ວາ ວຫນ຺ຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖ ວິກປ຺ເປ ‘‘ເອຕ຺ຖາ’’ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ຘມ຺ເມ. ຘມ຺ໂມວທີປໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ຘມ຺ມທີປາ. ຘມ຺ໂມວ ປຏິສຣຓໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ຘມ຺ມປ຺ປຏິສຣຓາ. ຘມ຺ມທີປາ ຠິກ຺ຂເວ ຠວຖ ຘມ຺ມປ຺ປຏິສຣຓາ, ອນຎ຺ຎປ຺ປຏິສຣຓາ ຕິຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ລທ຺ຘາ ປຕິຏ຺ຐາ ເອເຕສນ຺ຕິ ລທ຺ຘປ຺ປຕິຏ຺ຐາ. ຍຸຊ຺ຊຕິເຍວ. ຘມ຺ມທີປປາຐານຸໂລມຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຘມ຺ມວິຈາຣຓາຍໍ, ໂຈທໂກປຏິປຕ຺ຕິ ຘມ຺ມໍ ທສວິຘ ຘມ຺ມໂຕ ອຎ຺ຎໍມຎ຺ຎມາໂນ ‘‘ກສ຺ມາ’’ຕິອາທິນາ ໂຈເທຕິ. ໂສ ປນ ປຏິປຕ຺ຕິ ຘມ຺ໂມ ຕໂຕ ອຎ຺ໂຎນ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ເຖວ ອນ຺ໂຕຄໂຘຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ໂສປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ‘‘ມຄ຺ຄສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາຄປ຺ປຏິປທາ ໂຫຕີ’’ຕິ ຍຖາ ອມ຺ພຣຸກ຺ໂຂ ອມ຺ພປຸປ຺ຜອມ຺ພປ຺ຜລສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐາ ຠາເວນ ປຸພ຺ພຠາຄ ນິສ຺ສໂຍ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ, ອິໂຕເຍວຕສ຺ສ ປຸປ຺ຜປ຺ຜລສ຺ສ ຊາຕຕ຺ຕາ ເອຕ຺ເຖວສໍ ວຑ຺ຒິຕຕ຺ຕາ ຈ. ຕຖາ ປຏິປຕ຺ຕິ ຘມ຺ໂມປິ ອຣິຍມຄ຺ຄປ຺ຜລສ຺ສປຕິຏ຺ຐາຠາເວນ ປຸພ຺ພຠາຄູປນິສ຺ສຍປ຺ປຏິປທາໂຫຕິ. ກສ຺ມາ, ອິໂຕເຍວ ຕສ຺ສຊາຕຕ຺ຕາ ເອຕ຺ເຖວສໍ ວຑ຺ຒິຕຕ຺ຕາ ຈ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ມຫາວຄ຺ຄ ສໍຍຸຕ຺ເຕ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ຠິກ຺ຂເວ ເຍເກຈິ ເມພີຊຄາມຠູຕຄາມາວຸຑ຺ຒິໍ ວິຣຸຬິໍ ເວປຸລ຺ລໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ສພ຺ເພເຕ ປຖວິໍ ນິສ຺ສາຍ ປຖວິໍ ປຕິຏ຺ຐາຍ. ເອວເມວ ໂຂ ຠິກ຺ຂເວ ຠິກ຺ຂຸສີລໍ ນິສ຺ສາຍ ສີເລປຕິຏ຺ຐາຍ ອຣິຍໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄີກໍ ມຄ຺ຄໍ ຠາເວນ຺ໂຕ ວຸຑ຺ຒິໍ ວິຣຸຬ຺ຫິໍ ເວປຸລ຺ລໍ ປາປຸຓາຕິ ຘມ຺ເມສູຕິ. ‘‘ປຸພ຺ພເຈຕນາວິຍທາເນ’’ຕິ ຍຖາ ຕິວິຘໍ ປຸຎ຺ຎໍ, ທານມຍໍ ປຸຎ຺ຎໍ ສີລມຍໍ ປຸຎ຺ຎໍ ຠາວນາມຍໍ ປຸຎ຺ຎນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ທານວຕ຺ຖຸ ປຣິເຍສນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທານໍ ອາຣພ຺ຠປວຕ຺ຕາ ສພ຺ພາ ປຸພ຺ພຠາຄ ເຈຕນາ ທານວຈເນ ສງ຺ຄຫິຕາ ທານນ຺ຕ຺ເວວ ສງ຺ຂ຺ຍໍຄຕາ. ເອວໍ ໂສ ປຏິປຕ຺ຕິ ຘມ຺ໂມ ອຣິຍ ມຄ຺ຄວຈເນ ເອວສງ຺ຄຫິໂຕ, ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ຕ຺ເວວ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມສໍສນ຺ທເນ ອປຣມ຺ປິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ວທນ຺ໂຕ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຍທຄ຺ເຄນາ’’ຕິ ເຍນກາຣຓໂກຏ຺ຐາເສນ ຘາຣຓູປາໂຍຕິອາທິນາ ກາຣຓຠາເຄນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວນ຺ທນໍ ອຣຫ ຕີຕິ ວນ຺ທເນຍ຺ໂຍ. ຕສ຺ມິໍ ວນ຺ທເນຍ຺ເຍ. ‘‘ປຸຖຸຊ຺ຊນກລ຺ຍາຓໂກ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຕິວິໂຘ ກລ຺ຍາຓໂກ ວິນຍກລ຺ຍາຓໂກ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕກລ຺ຍາຓໂກ ອຠິຘມ຺ມກລ຺ຍາຓໂກຕິ. ຕຕ຺ຖ ວິນເຍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາຍ ກລ຺ຍາຓປ຺ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ວິນຍກລ຺ຍາຓໂກ ນາມ. ໂສ ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ປາຕິໂມກ຺ຂ ສໍວຣສໍວຸໂຕ ວິຫຣຕິ ອາຈາຣ ໂຄຈຣ ສມ຺ປນ຺ໂນ, ອຓຸມຕ຺ເຕສຸ ວຊ຺ເຊສຸ ຠຍທສ຺ສາວີ ສມາທາຍ ສິກ຺ຂຕິ ສິກ຺ຂາປເທສູຕິ ເອຕ຺ຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ວິນເຍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາກລ຺ຍາຓປ຺ປຏິປຕ຺ຕິທຸວິຘາ, ອາທິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍກສີລໍ ອຠິສມຈາຣິກສີລນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ, ອຸຠໂຕວິຠງ຺ຄປຣິຍາປນ຺ນໍ ສີລໍ ອາທິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍກໍ ນາມ. ຂນ຺ຘກປຣິຍາປນ຺ນໍ ສີລໍ ອຠິສມຈາຣິກໍ ນາມ.

ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕສຸ ວຸຕ຺ຕາຍ ກລ຺ຍາຓປ຺ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຄຫຏ຺ໂຐ ວາ ປພ຺ພຊິໂຕ ວາ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕ ກລ຺ຍາຓໂກ ນາມ. ໂສ ຈຕູຫິ ຠິກ຺ຂເວ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຣິຍສາວໂກ ສພ຺ພໍ ທຸຄ຺ຄຕິຠຍໍ ສມຕິກ຺ກນ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ກຕເມຫິ ຈຕູຫິ. ອິຘ ຠິກ຺ຂເວ ອຣິຍສາວໂກ ພຸທ຺ເຘ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ ອິຕິ ປິໂສ ຠຄວາ…ເປ… ສຕ຺ຖາເທວມນຸສ຺ສານໍ, ພຸທ຺ໂຘ, ຠຄວາຕິ. ຘມ຺ເມ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ຠຄວຕາ ຘມ຺ໂມ…ເປ… ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ໂພ ວິຎ຺ຎູຫີຕິ. ສງ຺ເຆ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ ສຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ…ເປ… ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສາຕິ. ອຣິຍກນ຺ເຕຫິ ສີເລຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ພຸທ຺ເຘ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາໂທ ນາມ ອຣຫໍ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ຕິອາທິການໍ ຄຸຓປທານໍ ອຕ຺ຖ ຊານນຎ຺ຎາເຓນ ຍຸຕ຺ໂຕ ປສາໂທ. ອຣິເຍຫິກາມີຍນ຺ຕິ ອິຈ຺ຉີຍນ຺ຕີຕິ ອຣິຍກນ຺ຕານິ. ສຸປຣິສຸທ຺ຘສ຺ສ ອາຊີວຏ຺ຐມກສີລສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ຈຕ຺ຕາຣິມານິ ຠິກ຺ຂເວ ໂສຕາປຕ຺ຕິຍງ຺ຄານິ. ກຕມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ. ສປ຺ປຸຣິສສໍເສໂວ, ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສວນໍ, ໂຍນິໂສ ມນສິກາໂຣ, ຘມ຺ມານຸ ຘມ຺ມປ຺ປຏິປຕ຺ຕີຕິອາທີນິ ພຫູນິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕານິ ອິຘ ວຕ຺ຕພ຺ພານິ.

ອຠິຘມ຺ເມ ວາ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕສຸ ວາ ວຸຕ຺ຕາຍ ກລ຺ຍາຓປ຺ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕຄຫຏ຺ໂຐ ວາ ປພ຺ພຊິໂຕ ວາ ອຠິຘມ຺ມກລ຺ຍາຓໂກ ນາມ. ໂສ ອິຘ ສຸຕວາ ອຣິຍສາວໂກ ອຣິຍານໍ ທສ຺ສາວີ ອຣິຍ ຘມ຺ມສ຺ສໂກວິໂທ ອຣິຍຘມ຺ເມສຸ ວິນີໂຕ. ໂສ ຣູປໍ ອຕ຺ຕໂຕ ນ ສມນຸປສ຺ສຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ, ‘‘ສຸຕວາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຂນ຺ຘາ, ຍຕນ, ຘາຕຸ, ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທ, ສຕິປຏ຺ຐານາ, ທີສຸ ອຸຄ຺ຄຫ ປຣິປຸຈ຺ຉາ ວິນິຈ຺ຉຍຎ຺ຎາຓ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຄຫຏ຺ໂຐ ວາ ປພ຺ພຊິໂຕ ວາ ສຸຕ ວາ ນາມາຕິ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ວຸຕ຺ໂຕ. ໂສ ເອວ ປຸຖຸຊ຺ຊນ ກລ຺ຍາຓໂກຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ທຸເວ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ວຸຕ຺ຕາ, ພຸທ຺ເຘນາທິຈ຺ຈພນ຺ຘຸນາ;

ອນ຺ໂຘ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ເອໂກ, ກລ຺ຍາເຓໂກ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ. ຕິ

ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ອງ຺ຄຸຕ຺ຕເຣ ປນ ຈຕຸກ຺ກນິປາເຕ ກຕໂມ ປຸຄ຺ຄໂລ ອປ຺ປສ຺ສຸໂຕ ສຸເຕນ ອຸປປນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ອິເຘກຈ຺ໂຈ ຘມ຺ມໍ ສຸຓາຕິ ເອກາຍປິ ຈາຕຸປ຺ປທິກາຍ ຄາຖາຍ ອຕ຺ຖ ມຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມ ມຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມາ ນຸ ຘມ຺ມປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ອຍໍ ອປ຺ປສ຺ສຸໂຕສຸເຕນ ອຸປປນ຺ໂນຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸຕວາຕິ ຈ ສຸເຕນ ອຸປປນ຺ໂນຕິ ຈ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກນ຺ຕິ. ປຸຖຸຊ຺ຊນ ກລ຺ຍາຓໂກ ສງ຺ເຆ ເສກ຺ເຂສຸສງ຺ຄຫິໂຕ. ວຸຕ຺ຕໍເຫຕໍ ປຣິວາເຣ ເກ ສິກ຺ຂນ຺ຕີຕິ. ປຸຖຸຊ຺ຊນ ກລ຺ຍາຓເກນ ສທ຺ຘິໍ ສຕ຺ຕ ອຣິຍປຸຄ຺ຄລາ ສິກ຺ຂນ຺ຕິ. ອຣຫາ ຂີຓາສໂວ ສິກ຺ຂິຕສິກ຺ໂຂຕິ. ທກ຺ຂິຓ ວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ຕ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ. ຕິ ສຣຓ ສຣຓໍ ຄໂຕ ອຸປາສໂກປິ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ປຏິປນ຺ເນ ສງ຺ຄຫິໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ, ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ປຏິປນ຺ໂນນາມ ໂສຕາປຕ຺ຕິ ມຄ຺ຄຏ຺ໂຐ ອຣິຍປຸຄ຺ຄໂລ. ‘‘ໂສຫິສງ຺ຄຫິໂຕ’’ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ເອຕ຺ຕາວຕາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ສງ຺ເຆ ອສງ຺ຄຫິໂຕ’’ຕິ ສງ຺ຆໍສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມີຕິ ຈ, ສຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆຕິ ຈ, ເອວຣູເປສຸ ຐາເນສຸ ອາຄເຕ ສງ຺ຆ ວຈເນ ອສງ຺ຄຫິໂຕ. ‘‘ນ ຫິຕໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສສຣຓຄມນໍ ສມ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ອິທໍ ສງ຺ຆໍສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມີຕິ ເອຕ຺ຖ ສງ຺ຆ ວຈເນຕສ຺ສປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອສງ຺ຄຫິຕ ຠາວສາຘນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຕໍ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ສເຈ ປນ ສພ຺ພໍ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ຆໍ ອນຸທ຺ຘິສ຺ສຕເມວ ປຸຄ຺ຄລໍ ສງ຺ຆໍສຣຓໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມີຕິ. ສຣຓ ຄມນໍ ນ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິເຍວ. ອຖ ສພ຺ພໍ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ຆໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ສຣຓໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ສງ຺ຆໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມີຕິ. ສມ຺ປຊ຺ຊຕິເຍວ. ອິທຎ຺ຈ ທຫຣກາເລ ສພ຺ພປ຺ປຖມໍ ສຣຓຄມນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທຎ຺ຫິ ສຣຓ ຄມນໍ ນາມ ສກິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຣຕນຕ຺ຕເຍ ສທ຺ຘໍ ອຊຫນ຺ຕສ຺ສ ຍາວຊີວໍປິ ນ ຠິຊ຺ຊຕິ. ປຸນປ຺ປຸນໍ ຄຫຓ ກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ. ປຸນປ຺ປຸນໍ ຄຓ຺ຫນ຺ເຕປິ ໂທໂສນຕ຺ຖິ. ປຸນປ຺ປຸນໍ ປຸຎ຺ຎໍ ວຑ຺ຒຕິ. ສພ຺ພປ຺ປຖມໍ ຄຫຓກາເລ ຈ ອຎ຺ເຎນ ທິນ຺ນຕ຺ຕາ ລທ຺ຘໍ ນໂຫຕິ. ອຕ຺ຕໂນວຈີ ເຠເທນ ລທ຺ຘໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສຍເມວ ວຈີເຠທໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ຄຫຏ຺ຐສ຺ສ ສຣຓ ຄມນໍ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິເຍວ. ຕຖາ ສພ຺ພານິ ຄຫຏ຺ຐສີລານີຕິ. ສາມເຓຣ ສຣຓ ຄມນມ຺ປນ ຠິກ຺ຂຸນາທິນ຺ນເມວ ລພ຺ຠຕິ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ອຸຠິນ຺ນໍປິຐານກຣຓ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສຕິ ເອວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ‘‘ໂວ’’ຕິ ຕຸມ຺ຫາກໍ. ໂຍຘມ຺ໂມ ຈ ເທສິໂຕ ໂຍວິນໂຍຈປຎ຺ຎຕ຺ໂຕ. ‘‘ມມຈ຺ຈເຍນາ’’ຕິ ມມາຕິກ຺ກເມນ. ມຍິ ປຣິນິພ຺ພຸເຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສຕ຺ຖາ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ປາຐເສໂສ. ‘‘ສໍວຓ຺ຓິໂຕ’’ຕິ ສຸຏ຺ຐຸຕຣໍວຓ຺ຓິໂຕ ໂຖມິໂຕ. ‘‘ກລ຺ຍາຓປ຺ປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ຐິໂຕປີ’’ຕິ ຕີສຸກລ຺ຍາຓປ຺ປຏິປຕ຺ຕີສຸ ອຎ຺ຎຕຣປ຺ປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ຐິໂຕປິ. ‘‘ອຏ຺ຐິໂຕປີ’’ຕິ ສພ຺ພປ຺ປຏິປຕ຺ຕິພາຫິໂຣ ທຸສ຺ສີໂລປາປຘມ຺ໂມຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ວິເສສໂຕ ປນ ວິນຍປ຺ປຏິປຕ຺ຕິ ເອວ ອິຘ ປຣິຍຕ຺ຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ‘‘ໂສ’’ຕິ ໂສທຸສ຺ສີໂລ ປາປຘມ຺ໂມ. ອຕ຺ຕໂນປິ ສຣຓໍ ນໂຫຕິ. ອວສ຺ສໍ ອປາຍຄາມີເຍວ ໂສ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ກຸໂຕ ສຣຓໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ອເນເກສຸ ສຸຕ຺ຕສຫສ຺ເສສູ’’ຕິ ວິນເຍປິ ພຫູນິ ຄຣຫສຸຕ຺ຕປທານິ ທິສ຺ສນ຺ຕິ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕສຸປິ. ວິເສສໂຕ ປນ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘປມສຸຕ຺ຕາທີສຸ.

ສທ຺ຘມ຺ມວຈນຕ຺ເຖ. ກິເລເສສເມນ຺ຕິ ວູປສເມນ຺ຕີຕິ ສນ຺ໂຕຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ສມິຕກິເລສານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສນ຺ຕ ສທ຺ໂທ ປນ ປສຕ຺ເຖຈ, ປູຊິເຕຈ, ສປ຺ປຸຣິເສຈ, ປຓ຺ຑິເຕຈ, ທິສ຺ສຕີຕິ ອິມໍ ອຠິຘານຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ປສຕ຺ຖານ’’ນ຺ຕິອາທິວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ສຈ຺ໂຈວາ ຘມ຺ໂມ ສທ຺ຘມ຺ໂມ’’ຕິ ໂຍຊນາ. ເອເຕນ ສຠາວໂຕ ອຕ຺ຖິສໍວິຊ຺ຊຕີຕິ ສນ຺ໂຕຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ໂສ’’ຕິ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍ ຘມ຺ໂມ. ‘‘ຘາເຣນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ສວນຸຄ຺ຄຫຘາຣຓປ຺ປຏິປຊ຺ຊນາທິວເສນ ຘາເຣນ຺ຕສ຺ສ. ອຫິໂຕເຍວ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ທຸຄ຺ຄຕິ ວິປາກຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ອຍໍ ປນາ’’ຕິ ສຕ຺ຖຸ ສທ຺ຘມ຺ໂມ ປນ. ‘‘ຕຖາ ຘາເຣນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ອຍໍ ເມ ຫິໂຕຕິ ຘາເຣນ຺ຕສ຺ສ ຫິໂຕເຍວສມ຺ປຊ຺ຊຕິ, ສຸຄຕິ ນິພ຺ພານ ສມ຺ປາປກຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

‘‘ສມານທິຏ຺ຐິສີລານ’’ນ຺ຕິ ສມານທິຏ຺ຐິການໍ ສມານສີລານຎ຺ຈ. ເອເຕນ ສມານທິຏ຺ຐິສີລາ ຊນາ ຄຓີຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ຄໂຓ. ສໍຫນີຍນ຺ຕິ ເອກໂຕກຣີຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ສງ຺ໂຆຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທີເປຕິ. ສຫ ເອກໂຕ ຘມ຺ມໍ ຈຣນ຺ຕີຕິ ສຫຘມ຺ມິກາ. ເອກສ຺ສ ສຕ຺ຖຸໂນ ຘມ຺ມ ວິນເຍ ປພ຺ພຊິຕາ. ເຕສໍ ສຫຘມ຺ມິການໍ. ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ ອຸຕ຺ຕມຄໂຓ ນາມ. ເຍ ເກຈິ ໂລເກ ສງ຺ຆາວາ ຄຓາວາ. ຕຖາຄຕສ຺ສ ສາວກສງ຺ໂຆ ເຕສໍ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕີຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂສເຍວ ອິຘ ຄຓຸຕ຺ຕໂມຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ວິເສສນ ປຣ ນິປາຕ ວເສນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຸຕ຺ຕມສທ຺ທສ຺ສ ຄຸຓນາມຕ຺ຕາ ‘‘ຄຸຓມ຺ຫິເຍວ ປວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ເຕນາ’’ຕິ ອຸຕ຺ຕມ ສທ຺ເທນ. ‘‘ຄໂຓຕິ ສງ຺ໂຆເຍວ ວຸຈ຺ຈຕິ’’ ສງ຺ຆສທ຺ທສ຺ສປິ ສມູຫຏ຺ເຐ ນິຣຸຬ຺ຫຕ຺ຕາ, ‘‘ໂສ ວິນຍກມ຺ເມສຸ ປສິທ຺ໂຘ’’ຕິ ປຎ຺ຈສງ຺ຆາ ຈຕຸວຄ຺ຄສງ຺ໂຆ, ປຎ຺ຈວຄ຺ຄສງ຺ໂຆ, ທສວຄ຺ຄສງ຺ໂຆ, ວີສຕິວຄ຺ຄສງ຺ໂຆ, ອຕິເຣກວີສຕິວຄ຺ຄສງ຺ໂຆ, ຈຕຸວຄ຺ຄກຣຓີຍໍ ກມ຺ມໍ, ປຎ຺ຈວຄ຺ຄກຣຓີຍໍ ກມ຺ມນ຺ຕິອາທິນາ ປສິທ຺ໂຘ ປາກໂຏ. ທກ຺ຂິຓາ ວຸຈ຺ຈຕິ ກມ຺ມຎ຺ຈ ກມ຺ມຜລຎ຺ຈ ສທ຺ທຫິຕ຺ວາ ອາຍຕິໍ ວິປາກປ຺ຜລປ຺ປຏິ ລາຠຕ຺ຖາຍ ທິນ຺ນໍ ທານກມ຺ມໍ ທກ຺ຂນ຺ຕິ ວຑ຺ຒນ຺ຕິ ສຕ຺ຕາ ເອຕາຍາຕິ ກຕ຺ວາ. ຕໍທກ຺ຂິຓໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ອຣຫຕີຕິ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ. ‘‘ອຣຫຕີ’’ຕິ ຈ ອນຸຕ຺ຕຣ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕ ວິເສສຕ຺ຕາທາຍເກນ ອິຈ຺ຉິຕ ປຕ຺ຖິຕສ຺ສ ອາຍຕິໍ ຜລສ຺ສ ສຸຏ຺ຐຸສມ຺ປາທນວເສນ ທາຍກສ຺ສ ຈ ອວິຣາຘນໂຕ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍາປ຺ປເມຍ຺ຍວຑ຺ຒິ ອາວຫນໂຕ ຈ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ອຣຫຕິ. ເອວຣູປໍຫິທານໍ ນາມ ອຸຬາຣທານໍ ໂຫຕິ. ຕໍ ເຍສຸທຸສ຺ສີເລສຸທິຍ຺ຍຕິ. ເຕສໍ ເຂຕ຺ຕ ທຸຏ຺ຐຕ຺ຕາ ທາຍເກນ ອິຈ຺ຉິຕປຕ຺ຖິຕໍ ຜລໍ ນ ສມ຺ປາເທຕິ. ນິປ຺ຜລໍ ວາ ໂຫຕິ. ອປ຺ປປ຺ຜລໍ ວາ. ເອວໍສຕິ, ເຕ ທາຍກຎ຺ຈ ວິຣາເຘນ຺ຕິ ນາມ. ປຸຎ຺ຎປ຺ຜລານິ ຈ ວິນາເສນ຺ຕິ ນາມ. ສຍຎ຺ຈ ຕໍທານໍ ປຏິຄ຺ຄຫຓໂຕ ວາ ປຣິໂຠຄໂຕ ວາ ສທ຺ຘາເທຍ຺ຍໍ ວິນິປາຕນໂຕ ວາ ທຸຄ຺ຄຕິ ຠາຄິໂນ ໂຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາເຕ ເອວຣູປໍ ທານໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ນາຣຫນ຺ຕີຕິ. ‘‘ອຸປສມ຺ປທາກມ຺ມໍ ສມ຺ມຸຕິ ນາມາ’’ຕິ ເອເກນ ປຣິຍາເຍນ ສມ຺ມຸຕິ ກມ຺ມໍ ນາມ. ຕຎ຺ຫິ ກາມໍເຕຣ ສສຸສມ຺ມຸຕິ ກມ຺ເມສຸນາຄຕໍ. ຎຕ຺ຕິ ຈຕຸຕ຺ຖ ກມ຺ມວາຈາ ສງ຺ຂາຕາຍ ປນ ສງ຺ຆສມ຺ມຸຕິຍາ ສິທ຺ຘຕ຺ຕາ ເຕນ ປຣິຍາເຍນ ສມ຺ມຸຕິ ກມ຺ມນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ. ‘‘ອຸປສມ຺ປນ຺ນຠູມິໍ ປຕ຺ວາ’’ຕິ ອຸປສມ຺ປນ຺ນຠູມິ ສງ຺ຂາຕໍ ອຸປຣິຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ວາ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ວິນເຍ ຠິກ຺ຂຸ ວິຠງ຺ເຄ. ຎຕ຺ຕິ ຈຕຸຕ຺ເຖນ ກມ຺ເມນ ອກຸປ຺ເປນ ຐານາຣເຫນາຕິ. ຕຕ຺ຖ, ‘‘ຐານາຣເຫນາ’’ຕິ ອຸປສມ຺ປນ຺ນ ຠູມິສງ຺ຂາຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປາເປຕຸໍ ອຣເຫນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອຸປສມ຺ປນ຺ນຠູມີ’’ຕິ ຈ ອຸປສມ຺ປນ຺ນ ສີລໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ວິນຍກມ຺ເມສຸ ປສິທ຺ໂຘ’’ຕິ. ສຸຓາຕຸເມຠນ຺ເຕ ສງ຺ໂຆ ຕິອາທີສຸ ປາກໂຏ. ອປິຈ ‘‘ສມ຺ມຸຕິ ສງ຺ໂຆ’’ຕິ, ເທວສງ຺ຆາສມາຄຕາຕິອາທີສຸ ວິຍ ພຫູນໍ ສມູຫນຏ຺ເຐນ ໂລກສມ຺ມຸຕິຍາ ສິທ຺ໂຘສງ຺ໂຆ ສມ຺ມຸຕິ ສງ຺ໂຆຕິປິ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ‘‘ອຣິຍປຸຄ຺ຄລສມູໂຫ’’ຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນກລ຺ຍາຓໂກ ຠິກ຺ຂຸ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ໂສຕາປຕ຺ຕິ ມຄ຺ຄຏ຺ເຐ ສງ຺ຄຫິໂຕຕິ, ເຕນ ສຫ ອຏ຺ຐວິໂຘ ອຣິຍ ປຸຄ຺ຄລສມູໂຫ. ‘‘ສມ຺ມຸຕິ ສງ຺ເຆ ອນ຺ໂຕຄໂຘເຍວາ’’ຕິ ເອເຕນ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍສງ຺ໂຆ ນາມ ວິສຸໍ ນວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ນວຕ຺ຕພ຺ເພ ສຕິ, ສມ຺ມຸຕິ ສງ຺ໂຆຕິປິ ວຕ຺ຕພ຺ພ ກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ. ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ ຕ຺ເວວ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສຈ຺ຈເມຕໍ. ອິຘ ປນ ສງ຺ຆວຈເນນ ອາຄຕຏ຺ຐານສ຺ສ ທຸວິຘຕ຺ຕາ ສງ຺ຆສ຺ສ ທຸວິຘຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ສມ຺ມຸຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ອາຄຕຏ຺ຐານໍ ວິນຍກມ຺ເມສູຕິ ວຸຕ຺ຕເມວ. ອິທານິ ອຣິຍສງ຺ຆສ຺ສ ອາຄຕຏ຺ຐານໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕຖາປີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສຣຓ ຄມນ…ເປ… ອນຸສ຺ສຕິຏ຺ຐາເນສຸ ອຸປສມ຺ປນ຺ນຠູໂຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆວ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ທກ຺ຂິຓາວິສຸທ຺ຘິຏ຺ຐາເນ ປນ ປຸຄ຺ຄລິກທາເນສຸ ຈຕູຫິ ໂສຕາປຕ຺ຕິຍງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຸປາສໂກປິ ສາມເຓໂຣປິ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ສງ຺ຆິກ ທາເນສຸ ປນ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆວ. ‘‘ຕຖາ ຕຖາ ສໍວຓ຺ເຓຕ຺ວາ’’ຕິ ອາຫຸເນຍ຺ໂຍ, ປາຫຸເນຍ຺ໂຍ, ທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ, ອຎ຺ຊລີກຣຓີຍ຺ໂຍ, ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສາ, ຕິອາທິນາສຸຏ຺ຐຸ ໂຖເມຕ຺ວາ. ໂສ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍ ສງ຺ໂຆ. ‘‘ປຸຖຸຊ຺ຊນ ສງ຺ໂຆ’’ຕິ ອິທໍ ອຣິຍ ສງ຺ເຆນ ວິນາເກວລໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນສງ຺ຆໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ສງ຺ຆ ວຈເນນ ສງ຺ຆ ປຣິຍາປນ຺ໂນ ເອໂກປິ ຠິກ຺ຂຸ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ໂສ ສເຈ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ໂຫຕິ, ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ນໂຫຕິ. ຍທິ ອຣິຍ ປຸຄ຺ຄໂລ ໂຫຕິ, ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ທກ຺ຂິຓວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ເຕ ສງ຺ຆິກທາເນ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ໂຂ ປນານນ຺ທ ໂຄຕ຺ຣຠຸໂນ ກາສາວກຓ຺ຐາ ທຸສ຺ສີລາ ປາປຘມ຺ມາ. ເຕສໍປິ ສງ຺ຆໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ທານໍ ທສ຺ສນ຺ຕິ. ຕທາປານນ຺ທ ສງ຺ຆຄຕໍ ທກ຺ຂິຓໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍໍ ອປ຺ປເມຍ຺ຍນ຺ຕິ ວທາມີຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສງ຺ຆິກຏ຺ຐານໍ ປຕ຺ວາ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍ ສງ຺ເຆ ອສງ຺ຄຫິໂຕຕິ ນຕ຺ຖີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ເຂຕ຺ຕໍ ທູເສນ຺ຕີຕິ ເຂຕ຺ຕທຸຏ຺ຐານິ. ຕິຓານິ. ເຂຕ຺ຕທຸຏ຺ຐາ ກິເລສາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິຘມ຺ມປເທ.

ຕິຓໂທສານິ ເຂຕ຺ຕານິ, ຣາຄໂທສາ ອຍໍປຊາ;

ຕສ຺ມາຫິ ວີຕຣາເຄສຸ, ທິນ຺ນໍ ໂຫຕິ ມຫປ຺ຜລໍ.

ຕິຓໂທສານິ ເຂຕ຺ຕານິ, ໂທສໂທສາ ອຍໍປຊາ;

ຕສ຺ມາຫິ ວີຕໂທເສສຸ, ທິນ຺ນໍ ໂຫຕິ ມຫປ຺ຜລໍ.

ຕິຓໂທສານິ ເຂຕ຺ຕານິ, ໂມຫໂທສາ ອຍໍປຊາ;

ຕສ຺ມາຫິ ວີຕໂມເຫສຸ, ທິນ຺ນໍ ໂຫຕິ ມຫປ຺ຜລນ຺ຕິ.

ອິຘ ປນ ສາຕິສ຺ສຍໂຕ ເຂຕ຺ຕທຸຏ຺ເຐ ກິເລເສ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິວິຈິກິຈ຺ຉານຸສຍານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ສພ຺ຠາວາ’’ຕິ ສນ຺ຕສ຺ສ ວິຊ຺ຊມານສ຺ສຠາໂວ ສພ຺ຠາໂວຕິວິຄ຺ຄໂຫ. ‘‘ອສ຺ສາ’’ຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນ ສງ຺ຆສ຺ສ. ‘‘ສທ຺ຘມ຺ມປເທ ວຸຕ຺ຕນເຍນາ’’ຕິ ອປິຈຍທຄ຺ເຄນາຕິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ.

ສສທ຺ຘມ຺ມຄຓຸຕ຺ຕມປທຕ຺ຖານຸທີປນີ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ‘‘ອຠິວາທິຍາ’’ຕິ ສຸຂີໂຫຫິສປ຺ປຸຣິສາຕິ ເອວໍ ອຠິວທາເປຕ຺ວາ. ອຠິວາທນຎ຺ຈ ນາມ ວນ຺ທນາເມວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວນ຺ທິຕ຺ວາ’’ຕິ. ວນ຺ທນ຺ໂຕຫິ ວນ຺ທເນຍ຺ເຍ ວຸທ຺ເຘ ຕຖາ ວທາເປຕິ ນາມ. ຕຖາ ວທນຎ຺ຈ ວນ຺ທເນຍ຺ຍານໍວຸທ຺ຘານໍ ວຕ຺ຕໍ. ‘‘ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ’’ຕິ ປຏິມຸຂໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ. ‘‘ຕິວິຘາ’’ຕິ ທ຺ວາຣ ເຠເທນ ຕິວິຘາ. ‘‘ວນ຺ທເນຍ຺ຍານ’’ນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘາທີນໍ. ‘‘ນິປຊ຺ຊນ຺ໂຕ’’ຕິ ນິປຕນ຺ໂຕ. ‘‘ອວນ຺ທິເຍສູ’’ຕິ ຠິກ຺ຂູຫິ ອວນ຺ທິຕພ຺ເພ ສຸນວກຕຣາທີສຸ. ‘‘ຄຸຓປທານີ’’ຕິ ຄຸຓທີປການິ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິອາທິປທານິ. ເອຕ຺ຖຈກາເຍນວນ຺ທຕີຕິອາທິ ອຸປຈາຣ ວຈນໍ ໂຫຕິ. ຍຖາ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ປສ຺ສຕີຕິ. ຕຖາຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາຕິ ກຣຓວເສນ ຈກ຺ຂູຕິ ລທ຺ຘໂວຫາເຣນ ຣູປທສ຺ສນ ສມຕ຺ເຖນ ຈກ຺ຂຸ ວິຎ຺ຎາເຓນ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ. ໂປຣາຓາ ປນາຫຸ ຈກ຺ຂຸ ຣູປໍ ນ ປສ຺ສຕິ, ອຈິຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປສ຺ສຕິ, ອຈກ຺ຂຸຕ຺ຕາ. ທ຺ວາຣາຣມ຺ມຓ ສງ຺ຆຏ຺ຏເນ ປນ ສຕິ ຈກ຺ຂຸ ປສາທວຕ຺ຖຸ ເກນຈິຕ຺ເຕນ ປສ຺ສຕິ. ອີທິສີ ປເນສາ ກຖາ ຘນຸນາ ວິຊ຺ຌຕີຕິອາທີສຸ ວິຍ ສສມ຺ຠາຣ ກຖານາມ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາຕິ ຈກ຺ຂຸ ວິຎ຺ຎາເຓນ ຣູປໍ ທິສ຺ວາຕິ ອຍເມເວຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖຕິ. ເອຕ຺ຖຫິ ‘‘ກາເຍນາ’’ຕິ ກາຍ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕໍ ທ຺ວາຣ ຣູປໍ ກຣຓໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ຈກ຺ຂຸນາຕິ ວຈເນ ອຸປຈາຣ ວຈເນ ສຕິ ກາເຍນາຕິ ວຈນໍປິ ອຸປຈາຣ ວຈນນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ຕຖາ ຈກ຺ຂຸນາຕິ ປເທ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາເຓນາຕິ ອຕ຺ເຖ ສຕິ ກາເຍນາຕິ ປເທປິ ກາຍກມ຺ເມນາຕິ ອຕ຺ໂຖ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ວາຈາຍ ວນ຺ທຕິ, ມນສາວນ຺ທຕີ,ຕິ ປເທສຸປິ ເອສນໂຍ. ເອວຎ຺ຈ ສຕິ, ກາຍ ກມ຺ເມນວນ຺ທາມິ, ວຈີກມ຺ເມນ ວນ຺ທາມິ, ມໂນກມ຺ເມນ ວນ຺ທາມິ, ຕີຫິ ກມ຺ເມຫິ ວນ຺ທາມີຕິ ອິທເມວ ມຸຂ຺ຍວຈນນ຺ຕິ ສິທ຺ຘໍ ໂຫຕິ. ສພ຺ພມິທໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍ ສໍວຣສີລຏ຺ຐາເນ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ອາຄຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈກ຺ຂຸນາຕິ ອິທໍ ປນ ມຸຂ຺ຍ ກຣຓ ວຈນເມວ ສມ຺ຠວຕິ. ກສ຺ມາ, ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ທສ຺ສນສງ຺ຂາຕສ຺ສ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ວຕ຺ຖຸ ປຸເຣຊາຕິນ຺ທ຺ຣິຍປຈ຺ຈຍວິເສສຕ຺ຕາ. ໂສເຕນ ສທ຺ທໍສຸຕ຺ວາຕິອາທີສຸປິ ເອສນໂຍ.

ກາເຍນວນ຺ທຕິ, ວາຈາຍວນ຺ທຕີ,ຕິ ເອຕ຺ຖ ຕໍກາຍວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ຣູປ ທ຺ວຍໍ ກິຎ຺ຈາປິ ສຫຊາຕ ເຈຕນາ ກມ຺ເມນ ຊາຕໍ ໂຫຕິ. ນ ຕໍ ເຈຕນາກມ຺ມໍ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ທ຺ວເຍນຊາຕໍ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ຕໍ ຣູປ ທ຺ວຍໍ ຕສ຺ສາເຈຕນາຍ ກາຍວນ຺ທນາກມ຺ມ, ວຈີວນ຺ທນາກມ຺ມ ສິທ຺ຘິຍາ ອຸປນິສ຺ສຍ ປຈ຺ຈຍວິເສໂສ ໂຫຕິ. ຍຖາຕໍ ມາຕິໂຕ ຊາໂຕ ປຸຕ຺ໂຕ ວຸທ຺ຘິ ປຕ຺ໂຕ ຕໍ ຕໍ ກມ຺ເມສຸ ມາຕຸຍາ ພລ ວູປນິສ຺ສໂຍ ໂຫຕິ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ຕໍ ຣູປທ຺ວຍໍ ອຠິຘມ຺ເມ ທ຺ວາຣຣູປນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ‘ກາເຍນ, ວາຈາຍາ,ຕິ ອິທໍປິ ມຸຂ຺ຍ ກຣຓ ວຈນເມວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ກາເຍນາຕິ ປນ ກາຍກມ຺ເມນາຕິ ອຕ຺ເຖ ສຕິ, ຕສ຺ສກມ຺ມສ຺ສ ວນ຺ທນາກິຣິຍາຍ ສຫ ອເຠໂທ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ເຈ. ນາປຊ຺ຊຕິ. ກສ຺ມາ ເຈຕນາຫໍ ຠິກ຺ຂເວ ກມ຺ມໍ ວທາມິ, ເຈຕຍິຕ຺ວາ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ ‘ກາເຍນ, ວາຈາຍ, ມນສາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ຍຖາຫິ ‘‘ເຈຕຍິຕ຺ວາ’’ຕິ ປຸຣິມເຈຕນາຫິ ເຈຕ ຍິຕ຺ວາ. ‘‘ກມ຺ມໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ ປຈ຺ຉິມໍ ສນ຺ນິຏ຺ຐາປນ ເຈຕນາ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຖາ ອິຘປິ ປຸຣິມປຈ຺ຉິມເຈຕນາ ສມ຺ຠວໂຕຕິ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ‘‘ກາຍກມ຺ເມນາ’’ຕິ ປຸຣິມເຈຕນາ ກມ຺ມໍ ຄຍ຺ຫຕິ. ‘‘ວນ຺ທຕີ’’ຕິ ປຈ຺ຉິມ ສນ຺ນິຏ຺ຐາປນເຈຕນາກມ຺ມນ຺ຕິ.

໙. ‘‘ຣຈຍນ຺ໂຕ’’ຕິ ວິທຫນ຺ໂຕ. ‘‘ຣຈຍິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອປຈ຺ຈກ຺ເຂ ອຕີເຕ ອນາຄຕວຈນໍ. ‘‘ໂປຕ຺ຖກາຣຸຬ຺ຫ’’ນ຺ຕິ ໂປຕ຺ຖກ ປຕ຺ເຕສຸລິຂນວເສນ ອາຣຸຬ຺ຫໍ.

໑໐. ອຠິຘມ຺ມຕ຺ຖປເທ. ‘‘ອຠິຘມ຺ເມ’’ຕິ ອຠິຘມ຺ມປ຺ປກຣເຓ. ‘‘ເອຕ຺ຖ, ເອເຕນາ’’ຕິ ວຈເນຫິ ສງ຺ຄຫສທ຺ທສ຺ສ ເອກເສສວິຘານໍປິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ‘‘ອຎ຺ຎໍປາຬິທ຺ວຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ’’. ກສ຺ມາຕໍ ປາຬິທ຺ວຍໍ ອຠິຘມ຺ໂມ ນາມາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕຎ຺ຈາ’’ຕິອາທິ. ‘‘ຍຖາປວຕ຺ເຕ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈຍານຸຣູປໍ ປວຕ຺ເຕ. ‘‘ປຣມຕ຺ຖຘມ຺ເມ ເອວາ’’ຕິ ທ຺ເວ ເມ ຠິກ຺ຂເວ ປຸຄ຺ຄລາ, ຕໂຍເມຠິກ຺ຂເວ ປຸຄ຺ຄລາຕິອາທິນາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂວຫາເຣນ ປວຕ຺ຕາປິ ເທສນາ ປຣມຕ຺ຖ ຘມ຺ເມຫິ ວິນາ ນປວຕ຺ຕຕິ. ປຣມຕ຺ຖ ຘມ຺ມານໍ ນານຕ຺ຕວເສເນວ ປຸຄ຺ຄລານໍ ນານຕ຺ຕສມ຺ຠວໂຕ. ຕສ຺ມາ ປຣມຕ຺ຖຘມ຺ເມ ເອວ ທີເປຕິ. ນ ອາຓາວິຘານໍ ທີເປຕິ. ‘‘ທ຺ວີສຸຘມ຺ເມສູ’’ຕິ ນິທ຺ຘາຣເຓ ຠຸມ຺ມວຈນໍ. ‘‘ໂຍອິຕຣໂຕ’’ຕິ ນິທ຺ຘາຣຓີຍໍ. ‘‘ໂຍ’’ຕິ ໂຍ ຘມ຺ໂມ. ‘‘ອິຕຣໂຕ’’ຕິ ອິຕຣ ຘມ຺ມໂຕ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕ ຘມ຺ມໂຕ. ‘‘ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ’’ຕິ ອິມິນາກາຣເຓນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຏ຺ຐກຖາສຸ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເທເສຕພ຺ພປ຺ປກາຣານໍ ອນວເສສວິຠຕ຺ຕິວເສນ ອຕິເຣກຕາ, ສຸທ຺ຘ ຘມ຺ມາຘິຏ຺ຐານ ເທສນາ ປວຕ຺ຕິວເສນ ວິເສສຕາ ໂຍເຊຕພ຺ພາ. ‘‘ຍໂຕ’’ຕິ ຍສ຺ມາ ອນວເສສວິຠຕ຺ຕິໂຕ, ອຕິວິຕ຺ຖາຣເທສນາຠາວໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ ເທເວສຸ ເອວ ເທເສນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນ ຫິ ມນຸສ຺ສາ’’ຕິອາທິໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ນ ຫິ ມນຸສ຺ສາ ປຏິຄ຺ຄເຫຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕີ’’ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ປວຕ຺ຕນໂຍຄ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕນຕ຺ຖາຍ ປໂຫນ຺ຕໍ. ‘‘ກຖາມຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິ ເທສນາກຖາປພນ຺ຘໍ. ‘‘ເອກມາຕິການຸ ພນ຺ຘາ’’ຕິ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາຕິອາທິກໍ ເອກໍ ອຠິຘມ຺ມ ມາຕິກໍ ອນຸຄຕາ. ‘‘ຕສ຺ສາ’’ຕິ ອຠິຘມ຺ມສ຺ສ. ອຕິເຣກ ວິເສສຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ຕິສ຺ສໍ ອຏ຺ຐສາລິນິຍໍ. ອາທິມ຺ຫິເຍວຕຕ຺ຖ ເກນຏ຺ເຐນ ອຠິຘມ຺ໂມ, ຘມ຺ມາຕິເຣກ ຘມ຺ມວິເສສຏ຺ເຐ ນາ-ຕິ ວຕ຺ວາ ຕທຕ຺ຖໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ຺ໂຕ ສຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ປຕ຺ວາ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ເອກເທເສເນວ ວິຠຕ຺ຕາ, ນນິປ຺ປເທເສນ. ອຠິຘມ຺ມໍ ປຕ຺ວາ ປນ ນິປ຺ປເທສໂຕວ ວິຠຕ຺ຕາ-ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຘມ຺ມນາມິການ’’ນ຺ຕິອາທິໍ. ‘‘ຘມ຺ໂມ ປນາ’’ຕິ ປາຬິທ຺ວຍມາຫ.‘‘ເອວໍ ສນ຺ເຕປີ’’ຕິ ອຏ຺ຐສາລິນິຍໍ ເອວໍ ວິຈາຣິເຕປິສຕິ. ‘‘ສພ຺ພເຊຏ຺ຐໂກ’’ຕິ ຕິຓ຺ຓໍ ປິຏການໍ ມຊ຺ເຌສພ຺ພເຊຏ຺ຐໂກ. ກສ຺ມາ ສພ຺ພເຊຏ຺ຐໂກ ສິຍາຕິ ອາຫ ‘‘ວິນຍໍ ວິວຓ຺ເຓນ຺ຕສ຺ສຫີ’’ຕິອາທິໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ວິວຓ຺ເຓນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ຄຣຫນ຺ຕສ຺ສ. ຈຣຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ຈກ຺ກໍ. ໂລກສ຺ມິໍ ເກນຈິ ສມເຓນ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ວາ ເທເວນ ວາ ມາເຣນ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ວາ ປຏິນິວຕ຺ຕິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍໍ ອາຓາວິຘານໍ ອາຓາຈກ຺ກໍ ນາມ. ຕຖາ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍໍ ເທສນາ ວິຘານໍ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ນາມ. ຕຕ຺ຖ, ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວຕິ, ປາຣາຊິໂກ ໂຫຕິ ອສໍວາໂສ-ຕິອາທິນາ ນເຍນ ປວຕ຺ຕໍ ອາຓາວິຘານໍ ອາຓາຈກ຺ກໍ ນາມ. ຈຕ຺ຕາຣິມານິ ຠິກ຺ຂເວ ອຣິຍສຈ຺ຈານີ-ຕິອາທິກໍ ເທສນາວິຘານໍ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ນາມ. ຕທຸຠຍໍປິ ໂກຈິ ຠິນ຺ທິຕຸໍ ປາຣາຊິກໍ ວາ ຠິກ຺ຂຸໍ ອປາຣາຊິກໍ ກາຕຸໍ ຈຕຸສ຺ສຈ຺ຈໍ ວາ ຘມ຺ມໍ ອສຈ຺ຈໍ ກາຕຸໍ ນສກ຺ໂກຕິ. ອຖ ໂຂ ກໂຣນ຺ໂຕເຍວ ເທວທຕ຺ໂຕວິຍ ອາປາຍິໂກ ໂຫຕິ. ປາຣາຊິໂກຈ ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຕານໍ ສຸທ຺ຘໍ ອກໂຣນ຺ໂຕ ອປາຍຄາມີເຍວ ໂຫຕິ. ເອວໍ ສພ຺ເພສຸ ວິນຍ ສິກ຺ຂາປເທສຸ. ເອວໍ ເກນຈິ ປຏິນິວຕ຺ຕິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ ຕທຸຠຍໍປິ ອປ຺ປຏິວຕ຺ຕິຍໍ ຈກ຺ກໍ ນາມ ໂຫຕິ. ‘‘ວິນໂຍ ນາມ ສາສນສ຺ສ ມູລ’’ນ຺ຕິ ວິນເຍ ຐິເຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ຠິກ຺ຂຸ ສງ຺ເຆ ປຎ຺ຎາຍນ຺ເຕ ຕິວິໂຘປິສທ຺ຘມ຺ໂມປຎ຺ຎາຍຕິ, ຕິວິຘໍປິ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ເອວໍ ວິນໂຍ ຕິວິຘສ຺ສສາສນສ຺ສ ມູລໍ ໂຫຕີຕິ. ກຖຎ຺ຈປຣິຍຕ຺ຕິສທ຺ຘມ຺ເມ ປຎ຺ຎາຍນ຺ເຕ ຕິວິຘໍປິ ສາສນໍ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ. ວຸຈ຺ຈເຕ. ຕຕ຺ຖ ສາສນໍ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ກິຕ຺ຕກໍກາລໍ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ. ປຎ຺ຈວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ໂປຣາຓຏ຺ຐກຖາສຸກຖຍິໍສຸ. ມິຈ຺ຉາວາທິໂນປນວທນ຺ຕິ ວິນເຍ ຈູຬວຄ຺ເຄຠິກ຺ຂຸນິກ຺ຂນ຺ຘເກ ສເຈ ອານນ຺ທ ມມສາສເນມາຕຸຄາໂມ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ນລເຠຍ຺ຍ. ວສ຺ສສຫສ຺ສໍ ສທ຺ຘມ຺ໂມ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ. ອິທານິ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ອນຸຎ຺ຎາຕາ ໂຄຕມິຍາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອາຍາຈນໍ ອຸປາທາຍ. ປຎ຺ເຈວທານິ ອານນ຺ທ ວສ຺ສສຕານິ ສທ຺ຘມ຺ໂມຐສ຺ສຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ພຸທ຺ຘສາສນໍ ປຎ຺ຈວສ຺ສສຕານິ ເອວ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຕໂຕປຣໍ ເອກທິວສໍປິ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ. ອິທານິ ສາສນປ຺ປຏິ ຣູປກມຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ. ຕໍ ເຕສໍ ມິຈ຺ຉາ ວຈນມຕ຺ຕໍ. ‘‘ປຎ຺ເຈວວສ຺ສສຕານີ’’ຕິ ອິທໍ ປນ ສນ຺ນິຏ຺ຐານ ວຈນໍ ນໂຫຕິ. ມາຕຸຄາມານໍ ອາທີນວ ທີປນມຕ຺ຕວຈນໍ. ໂສ ຈ ອາທີນໂວ ອຏ຺ຐຄຣຸຘມ຺ເມ ສຓ຺ຐເປຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣາ ເອວ ປຏິພາຫິໂຕ. ປຸນ ‘‘ວສ຺ສສຫສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ອິທເມວສນ຺ນິຏ຺ຐານ ວຈນໍ ຊາຕນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖປິເກຈິວທນ຺ຕິ ວສ຺ສສຫສ຺ສເມວ ສາສນໍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຕໂຕປຣໍ ເອກທິວສ ມຕ຺ຕໍປິ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ. ຕທາ ສີມາໂຍປິ ອສີມາ ໂຫນ຺ຕິ. ປຈ຺ຉາຕາສຸ ອຸປສມ຺ປາທິຕາປິ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ. ອິທານິ ສາສນປ຺ປຏິ ຣູປກມຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ. ອິທໍປິ ເຕສໍ ອຕ຺ຖຎ຺ຈກາຣຓຎ຺ຈ ອທິສ຺ວາ ອຊານິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ມິຈ຺ຉາ ວຈນມຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ວສ຺ສສຫສ຺ສໍ ສທ຺ຘມ຺ໂມ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍາ’’ຕິ ວສ຺ສສຫສ຺ສເມວ ສທ຺ຘມ຺ໂມ ອປຣິຫາຍມາໂນ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ. ຕໂຕປຣໍ ປນ ນ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ, ອນຸກ຺ກເມນ ປຣິຫາຍມາໂນ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຕິ. ກຖໍ ປນ ອປຣິຫາຍມາໂນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ກຖຎ຺ຈ ປຣິຫາຍມາໂນ ຄຈ຺ຉຕີຕິ. ວຸຈ຺ຈເຕ. ປຎ຺ຈສງ຺ຆາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເຍສຸ ສງ຺ເຆ ສຸສທ຺ຘມ຺ໂມ ຕິຏ຺ຐຕິ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ. ຂີຓາສວສງ຺ໂຆ, ອນາຄາມິສງ຺ໂຆ, ສກທາຄາມິສງ຺ໂຆ, ໂສຕາປນ຺ນສງ຺ໂຆ, ປຸຖຸຊ຺ຊນກລ຺ຍາຓກສງ຺ໂຆ,ຕິ. ຕຕ຺ຖ, ວສ຺ສສຫສ຺ສພ຺ຠນ຺ຕເຣ ສພ຺ເພປຎ຺ຈສງ຺ຆາ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ. ເອວໍ ວສ຺ສສຫສ຺ສໍ ສທ຺ຘມ຺ໂມ ອປຣິຫາຍມາໂນ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຕໂຕປຣໍ ຂີຓາສວສງ຺ໂຆ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ເສສານິ ຈຕ຺ຕາຣິວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ອນຸກ຺ກເມນ ເສສານໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ສງ຺ຆານໍ ເຂຕ຺ຕານິ ຊາຕານິ. ເອວໍ ຕໂຕປຣໍ ປຣິຫາຍມາໂນ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ກາຣຓໍ ວຸຈ຺ຈເຕ. ‘‘ສທ຺ຘມ຺ໂມ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຕິວິໂຘ ສທ຺ຘມ຺ໂມ ‘ປຣິຍຕ຺ຕິສທ຺ຘມ຺ໂມ, ປຏິປຕ຺ຕິສທ຺ຘມ຺ໂມ, ປຏິເວຘສທ຺ຘມ຺ໂມ,ຕິ. ໂສ ເອວ ຕິວິຘໍ ສາສນນ຺ຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕຕ຺ຖ, ປຣິຍຕ຺ຕິ ສທ຺ຘມ຺ໂມ ນາມ ສາຏ຺ຐກຖານິຕີຓິປິຏການິ. ໂສຈ ເອຕຣຫິ ປຣິປຸຓ຺ໂຓ ຕິຏ຺ຐຕິ. ກຖໍ ປຣິຍຕ຺ຕິ ສາສນໍ ປຏິຣູປກມຕ຺ຕໍ ຠເວຍ຺ຍ. ຠິກ຺ຂູ ຈ ປຣິຍຕ຺ຕິກມ຺ມິກາ ອເນກ ສຕສຫສ຺ສມຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ. ກຖຎ຺ຈິທໍ ສາສນໍ ຕໂຕປຣໍ ເອກທິວສໍປິ ນ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ. ເຕ ຈ ຠິກ຺ຂູ ສີລປ຺ປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ຐິຕາ ອເນກ ສຕສຫສ຺ສມຕ຺ຕາ ເອຕຣຫິ ສນ຺ຘິສ຺ສນ຺ຕິ. ກຖຎ຺ຈ ປຏິປຕ຺ຕິ ສາສນໍ ຕໂຕປຣໍ ນ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ. ປຣິຍຕ຺ຕິຍາຈ ປຏິປຕ຺ຕິຍາຈ ຕິຏ຺ຐມານາຍປຏິເວຘສທ຺ຘມ຺ໂມປິ ນ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ຍຖາຫິ-ເອໂກ ຘນເສຏ຺ຐິ ນາມ ອຕ຺ຖິ. ໂສ ປຸຕ຺ຕຘີຕຸ ປຣມ຺ປຣານໍ ອຕ຺ຖາຍ ມຫນ຺ຕາຣຕນນິຘໂຍ ຠູມິຍໍ ພຫູສຸຏ຺ຐາເນສຸ ນິທຫິຕ຺ວາ ຐປິຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ໂປຕ຺ຖເກສຸ ຈ ເຕສໍ ປວຕ຺ຕິໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ລິຂິຕ຺ວາ ຐເປຕິ. ຕຕ຺ຖ ນິມີສຸ ຈ ໂປຕ຺ຖເກສຸ ຈ ອກ຺ຂເຣສຸ ຈ ຘຣນ຺ເຕສຸ ເຕນິຘໂຍ ນສ຺ສນ຺ຕິ ອນ຺ຕຣຘາຍນ຺ຕີຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາເຍວ. ເອວມິທໍ ສາສນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖຫິ ນິຘີນໍນິຘານຠູມິສທິສໍ ເຕປິຏກໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ, ຘນຣຕນສທິສານິ ຘມ຺ມຣຕນານິ. ຍຖາ ຈ ເສຏ຺ຐິວໍເສຊາໂຕ ພລສມ຺ປນ຺ໂນ ປຸຣິໂສ ໂປຕ຺ຖກໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ສຸຏ຺ຐຸ ຂຓນ຺ໂຕ ຕານິຣຕນານິ ລຠິສ຺ສຕິເຍວ. ເອວມິຘປິ ພລສມ຺ປນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂຸ ເທສນາຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ສຸຏ຺ຐຸ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ຕານິຘມ຺ມຣຕນານິ ລຠິສ຺ສຕິເຍວ. ລຠມາເນ ຈ ສຕິ, ກຖໍ ຕານິຘມ຺ມຣຕນານິ ອນ຺ຕຣຫິຕານິ. ສີມານຎ຺ຈ ປວຕ຺ຕິວານິວຕ຺ຕິ ວາ ອາຓາຈກ຺ກສ຺ເສວ ວິສໂຍ ໂຫຕິ. ນ ຘມ຺ມຈກ຺ກສ຺ສ. ຍຎ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ-ປຎ຺ເຈວວສ຺ສສຕານິສທ຺ຘມ຺ໂມ ຐສ຺ສຕີຕິ ຈ, - ວສ຺ສສຫສ຺ສໍ ສທ຺ຘມ຺ໂມ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍາຕິ ຈ. ອິທຎ຺ຈ ວຈນໍ ຘມ຺ມຈກ຺ກເມວ ໂຫຕິ, ນ ອາຓາຈກ຺ກໍ. ພທ຺ຘສີມາໂຍ ຈ ນິວຕ຺ຕມານາ ທ຺ວີຫິ ກາຣເຓຫິ ນິວຕ຺ຕນ຺ຕິ ອນ຺ຕຣຘາຍນ຺ຕິ. ອາຓາຈກ຺ກຠູຕາຍ ກມ຺ມວາຈາຍ ສມູຫນເນນ ວາ, ສາສນສ຺ສ ວາ ອນ຺ຕຣຘາເນນ. ຕຕ຺ຖ ວສ຺ສສຫສ຺ສປຣິຍນ຺ເຕ ກມ຺ມວາຈາຍ ສມູຫນນຎ຺ຈ ນຕ຺ຖິ. ສາສນນ຺ຕຣຘານຎ຺ຈ ນາມ ອນາຄເຕ ຘາຕຸປຣິນິພ຺ພາເນນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນໍ ໂຫຕິ. ຘາຕຸປຣິນິພ຺ພາເນຫິ ຊາເຕ ສພ຺ພໍ ອາຓາຈກ຺ກໍ ວິຄຕໍ ໂຫຕິ, ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ. ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ປນ ເທວໂລເກສຸ ຍາວານາຄຕພຸທ຺ຘກາລາປິ ປວຕ຺ຕິສ຺ສຕິເຍວ ອາຬວກປຸຈ຺ຉາຄາຖາໂຍ ວິຍ. ອປິຈໂຍ ໂວ ອານນ຺ທ ມຍາ ຘມ຺ໂມ ຈ ວິນໂຍ ຈ ເທສິໂຕ ປຎ຺ຎຕ຺ໂຕ. ໂສ ໂວ ມມຈ຺ຈເຍນ ສຕ຺ຖາ-ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂສຈຕິ ປິຏກຠູໂຕ ຘມ຺ມວິນໂຍ ສຕ຺ຖາ ເອຕຣຫິ ຕິວິຘໍປິ ສາສນໍ ໂລກສ຺ສ ທີເປນ຺ໂຕ ປກາເສນ຺ໂຕ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຍໂຕພຸທ຺ຘຠາສິການໍ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ນານາ ພາຫິຣເກຫິ ຊເນຫິ ອສາຘາຣໂຓ ມຫນ຺ໂຕ ຎາຓາໂລໂກ ເອຕຣຫິ ວິຊ຺ໂຊຕມາໂນ ປວຕ຺ຕຕິ. ເຕຫິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາເຓນ ເທສິຕານິ ເອຕຣຫິຘຣມານານິ ຈຕຸຣາສີຕິ ຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘ ສຫສ຺ສານິ ສຸຕ຺ວາ ອນມຕຄ຺ເຄສໍສາເຣ ອນນ຺ຕາສຸ ໂລກຘາຕູສຸ ສພ຺ພໍໂລກຕ຺ຕຍປ຺ປວຕ຺ຕິຎ຺ຈ, ສພ຺ພໍຘມ຺ມປ຺ປວຕ຺ຕິຎ຺ຈ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓານຸຄຕິເກນ ສຸຕມຍຎ຺ຎາເຓນ ຊານນ຺ຕິ. ອາຍຕິຎ຺ຈ ສຄ຺ຄຕ຺ຖາຍ ຈ ມຄ຺ຄຜລນິພ຺ພານຕ຺ຖາຍ ຈ ນານາປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖູນິ ອາຣຠນ຺ຕິ, ປພ຺ພຊນ຺ຕິ. ປຣິຍຕ຺ຕິໍ ປຣິຍາປຸຓນ຺ຕິ. ປຏິປຕ຺ຕິໍ ປູເຣນ຺ຕິ. ຠາວນໍຠາເວນ຺ຕິ. ອິທໍ ສພ຺ພໍ ສາສນປ຺ປຏິຣູປກມຕ຺ຕໍນ ໂຫຕິ. ເອກນ຺ຕ ສາສນໍ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ, ຍຖາ ຘມ຺ມໍ ຍຖາ ວິນຍໍ ປຏິປຊ຺ຊນໂຕ. ອິມາຍ ຈ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອາຍຕິໍ ສຄ຺ຄມຄ຺ຄຜລ ນິພ຺ພານປ຺ປຏິລາຠາຍ ສໍວຕ຺ຕນິກຕ຺ຕາຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ສພ຺ພໍ ມິຈ຺ຉາວາທີນໍ ມິຈ຺ຉາວຈນໍ ວິຘມິຕໍວິທ຺ຘໍສິຕໍ ໂຫຕີຕິ.

ປຓາມຄາຖາວຓ຺ຓນາ.

໑໑. ທຸຕີຍຄາຖາວຓ຺ຓນາຍໍ. ‘‘ອາທິຄາຖາຍາ’’ຕິ ປຖມຄາຖາວາກ຺ເຍນ. ‘‘ຕໍ ຕໍ ປໂຍຊນສຫິເຕ’’ຕິ ເຕນເຕນປໂຍຊເນນ ສຫິເຕ. ‘‘ປຎ຺ຈ ອຕ຺ເຖ’’ຕິ ປຎ຺ຈປິຓ຺ຑຕ຺ເຖ. ‘‘ເຕອຠິຘມ຺ມຕ຺ເຖ’’ຕິ ອຠິຘມ຺ມຕ຺ຖປເທ ທີປິເຕ ເຕອຠິຘມ຺ມຕ຺ເຖ. ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ຕິສ຺ສໍ ທຸຕີຍຄາຖາຍໍ. ‘‘ນຕຸ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ນປນປກຣຓໍປິ ປຸພ຺ເພວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຠິຘມ຺ມຕ຺ຖາ ກຸໂຕປຸພ຺ເພວຸຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ. ເອວໍຕີສຸ ອຕ຺ຖວິກປ຺ເປສຸ ປຖມສ຺ສ ກາລວິໂຣຘໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ທຸຕີຍ ຕຕີຍານໍ ສທ຺ທໂຕວິໂຣຘໍ ວຕ຺ຕຸໍ ‘‘ນຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອາທິມ຺ຫິ ເຍວາ’’ຕິ ເອເຕນ ຍທາກທາຈິ ປຈ຺ຈາມສນໍ ອປ຺ປຘານນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ອປ຺ປຘານປທານີ’’ຕິ ອຠິຘມ຺ມຕ຺ຖສງ຺ຄຫນ຺ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ເອກສ຺ມິໍ ສມາສປເທ ປຸຣິມານິ ວິເສສນ ປທານິ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພຖາປິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ໂຍຊິເຕ ສຕິ, ຕສ຺ມິໍ ອຠິຘມ຺ມຕ຺ຖສງ຺ຄຫປ຺ປກຣເຓ ຕສ຺ມິໍ ອຠິຘມ຺ມຕ຺ຖ ປເທວາ ສພ຺ພຖາ ມຍາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ. ໂສ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ມິໍ ອຠິຘມ຺ເມ ພຸທ຺ເຘນ ຠຄວຕາ ສພ຺ພຖາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ອປ຺ປຘານປທໍ ປຈ຺ຈາມສຕີຕິ ໂທໂສປນ ອາປຊ຺ຊເຕວ. ເຕນາຫ ‘‘ເອວຎ຺ຫິສຕີ’’ຕິອາທິໍ. ຕຕ຺ຖ, ‘‘ເອວຎ຺ຫິສຕີ’’ຕິ ອຏ຺ຐສາລິນິຍໍ ວິຍ ອິຘ ອຠິຘມ຺ມຕ຺ຖສງ຺ຄຫປທໍ ປຈ຺ຈາມສນ຺ເຕ ສຕິ. ຫິສທ຺ໂທ ຜລ ວາກ຺ຍໂຊຕໂກ. ລທ຺ຘຄຸຓໂຊຕໂກຕິປິ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ‘‘ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ ໂຫຕິ’’ ຕສ຺ມິໍ ອຠິຘມ຺ມຕ຺ຖສງ຺ຄຫປເທ ມຍາ ສພ຺ພຖາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ຖສ຺ສ ສມ຺ຠວໂຕ. ນ ເກວລໍ ໂສ ເອວ ໂທໂສ ອາປຊ຺ຊຕິ. ອປໂຣປິໂທໂສ ອຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສາຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຘາຕຸກຖາຍໍ ວຸຕ຺ເຕນສງ຺ຄຫາສງ຺ຄຫາທິປ຺ປກາເຣນາຕິໂຍຊນາ.

໑໒. ປຣມຕ຺ຖປທວຓ຺ຓນາຍໍ. ວິເສສນປທໍ ນາມ ກຕ຺ຖຈິ ຠູຕກຖນຕ຺ຖາຍວາ ປຍຸຊ຺ຊຕິ ກຓ຺ໂຫກາໂກ, ເສໂຕພໂກ,ຕິ. ກຕ຺ຖຈິ ອຎ຺ຎນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖາຍ ວາ ປຍຸຊ຺ຊຕິ ນີໂລປໂຏ, ນີລໍປຸປ຺ຜ, ນ຺ຕິ. ອິຘ ປນ ອຎ຺ຎ ນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖາຍາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ທຸວິຘານິຫິສຈ຺ຈານີ’’ຕິອາທິມາຫ. ປຎ຺ຎາປີຍຕີຕິປຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ປຎ຺ຎາປນຎ຺ຈ ນາມ ສມຄ຺ຄານໍ ຊນານໍ ໂວຫາເຣນ ຈ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉເນນ ຈາຕິ ທ຺ວີຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສິຊ຺ຌຕີຕິ ອາຫ ‘‘ເຕຈມຫາຊນາ’’ຕິອາທິໍ. ‘‘ຕສ຺ມາເຕ ສມ຺ມຸຕິ ສຈ຺ຈນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີ’’ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ສມ຺ມຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ໂວຫຣິຕຕ຺ຕາເຈວ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ ຈ. ‘‘ວຈີສຈ຺ຈວິຣຕິສຈ຺ຈານ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຈີສຈ຺ຈໍ ນາມ ມຸສາວາທຣຫິຕໍ ສຈ຺ຈວຈນໍ. ວິຣຕິສຈ຺ຈໍ ນາມ ສມ຺ມາວາຈາວິຣຕິ. ສາຫິ ມຸສາວາທາທີຫິ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິເຕຫິ ວິຣມຓມຕ຺ເຕນ ວຈີສຈ຺ຈນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ວຕ຺ຖຸຠູຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ອຘິຏ຺ຐານຠູຕຕ຺ຕາ. ສມ຺ມຸຕິສຈ຺ຈນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ສມ຺ມຕຕ຺ຕາ ສມ຺ມຸຕິ ຈ, ສາ ສຈ຺ຈານໍ ວຕ຺ຖຸຠູຕຕ຺ຕາ ສຈ຺ຈຎ຺ຈາຕິ ກຕ຺ວາ. ສມ຺ມຸຕິຍາ ສິທ຺ຘໍ ສຈ຺ຈໍ ສມ຺ມຸຕິສຈ຺ຈນ຺ຕິປິ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ‘‘ສມ຺ມາປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕາ’’ຕິ ປາໂຓ ນຫນ຺ຕພ຺ໂພ, ສພ຺ເພສຕ຺ຕາ ອເວຣາ ໂຫນ຺ຕູຕິອາທິນາ ສມ຺ມາປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕາ. ‘‘ສພ຺ພໂລກິຍສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ’’ຕິ ທານສີລາທີນໍ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖູນໍ ຜລວິປາກຠູຕາ ສພ຺ພໂລກິຍສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ. ສພ຺ເພ ‘‘ໂພຘິສມ຺ຠາຣຘມ຺ເມ’’ຕິ ທານປາຣມິສີລປາຣມິອາທິເກປາຣມິຘມ຺ເມ. ‘‘ອາຣາເຘນ຺ຕີ’’ຕິ ສມ຺ປາເທນ຺ຕິ. ‘‘ມິຈ຺ຉາປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕາ’’ຕິ ທຸຈ຺ຈຣິຕ ທຸຣາຊີວມິຈ຺ຉາຊີວາທີນໍ ວເສນ ມິຈ຺ຉາປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕາ. ‘‘ເອວໍ ມຫນ຺ຕໍ ສມ຺ມຸຕິ ສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ເອເຕນ ອຫໍ ປຣມຕ຺ຖ ສຈ຺ຈເມວຄຓ຺ຫາມີຕິ ສມ຺ມຸຕິ ສຈ຺ຈໍ ນຠິນ຺ທິຕພ຺ພໍ. ຠິນ຺ທນ຺ໂຕຫິ ສພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕີຫິ ປຣິພາຫິໂຣ ອສ຺ສາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ກຖຎ຺ຈ ຕໍ ຠິນ຺ທຕີຕິ. ສຕ຺ໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ສຕ຺ຕສ຺ສ ຠວໂຕສງ຺ກນ຺ຕິ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຠວນິພ຺ພຕ຺ຕກໍ ກຸສລາກຸສລກມ຺ມໍ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິຍໍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ສພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕີຫິ ປຣິພາຫິໂຣ ໂຫຕິ. ອປາຍ ປູຣໂກ ຠວຕີຕິ. ‘‘ວິຊ຺ຊມານນ຺ຕ຺ເວວ ຄຓ຺ຫາເປຕີ’’ຕິ ສຎ຺ຎາ ຈິຕ຺ຕທິຏ຺ຐິ ວິປລ຺ລາສານໍ ວຕ຺ຖຸຠາເວນ ຄຓ຺ຫາເປຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐີ’’ຕິອາທິໍ. ‘‘ເອວໍ ວິປຣີຕຎ຺ຫິ ສມ຺ມຸຕິສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ເອເຕນສມ຺ມຸຕິ ສຈ຺ຈເມວທຬ຺ຫໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣມຕ຺ຖ ສຈ຺ຈໍ ນຠິນ຺ທິຕພ຺ພໍ. ຠິນ຺ທນ຺ໂຕຫິ ຕາຫິ ທິຏ຺ຐີຫິ ນມຸຈ຺ຈຕິ. ກຖຎ຺ຈ ຕໍ ຠິນ຺ທຕິ. ຂນ຺ເຘ ວາ ຂນ຺ຘມຸຕ຺ຕເກວາ ອຕ຺ຕຊີເວ ຄເຫຕ຺ວາ ເຕຈ ອຕ຺ຕຊີວາ ປຣມ຺ມຣຓາ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິຍໍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ເຕ ຈ ອຕ຺ຕຊີວາ ຠວາຠເວສຸສສ຺ສຕາ ຫຸຕ຺ວາ ຠວໂຕຠວໍ ສໍສຣນ຺ຕິ ສນ຺ຘາວນ຺ຕີຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິຍໍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ‘‘ນວິສໍວາເທນ຺ຕີ’’ຕິ ວິປຣີຕໍ ນາປາເທນ຺ຕິ. ‘‘ຕໍ ປນາ’’ຕິ ສຠາວສຈ຺ຈໍ ປນ. ອນຸຠວນເຠທມຕ຺ຕໍ ອຸປາທາເຍວ ເວທນາ ສຸຂາຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ສພ຺ພາກາຣໂຕ ສຸຂຠູຕຕ຺ຕາ ເວທນາ ສຸຂາຕິ ວຸຕ຺ຕາ ນໂຫຕິ. ‘‘ສພ຺ພາປິເວທນາ ທຸກ຺ຂາ ເອວາ’’ຕິ ປຘານຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ອນຸຠວນເຠໂທ ຕິວິໂຘ. ສາຕໂຕ ວາ ອນຸຠວນໍ, ອສ຺ສາຕໂຕ ວາ, ມຊ຺ຌຕ຺ຕໂຕ ວາ. ‘‘ທຸກ຺ຂາ ເອວາ’’ຕິ ຠຍຏ຺ເຐນ ທຸກ຺ຂາ ເອວ. ຠຍຏ຺ເຐນາຕິ ຈ ສໍສາຣ ຠຍທສ຺ສີຫິຠາຍິຕພ຺ພຏ຺ເຐນ. ສຸໂຂ ວິປາໂກ ເຍສໍ ເຕ ສຸຂວິປາກາ. ເຕຠູມກກຸສລາ. ‘‘ກຸສລສມ຺ມຕາ’’ຕິ ເອເຕນ ສຠາວສຈ຺ເຈປິ ເອເຕໂວຫາຣາ ໂລກສມ຺ມຸຕິ ນິສ຺ສິຕາຕິ ທີເປຕິ. ‘‘ສາສວຕາ’’ຕິ ອາສເວຫິ ສຫິຕຠາໂວ. ‘‘ສໍກິເລສິ ກຕາ’’ຕິ ສໍກິເລສ ຘມ຺ເມຫິ ສໍຍຸຕ຺ຕຠາໂວ. ໂອເຆຫິ ຈ ໂຍເຄຫິ ຈ ອຸປາທາເນຫິ ຈ ປຕ຺ຕພ຺ພຠາໂວ ‘‘ໂອຆນີຍໂຍຄນີຍ ອຸປາທານີຍຕາ’’. ອຘິກາ ອຕ຺ຕາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕາ. ພຫິທ຺ຘາຣຸກ຺ເຂຣູປຘມ຺ມາຣຸກ຺ຂສ຺ສ ອຕ຺ຕານາມ ສາຣຏ຺ເຐນ. ສາຂາຍໍ ຣູປຘມ຺ມາ ສາຂາຍ ອຕ຺ຕານາມ ສາຣຏ຺ເຐນ. ສຕ຺ຕສນ຺ຕານປຣິຍາປນ຺ນາ ປນ ຣູປາຣູປຘມ຺ມາ ຕຓ຺ຫາປຣິຄ຺ຄຫ ທຬ຺ຫຏ຺ເຐນ ຕໂຕ ພຫິທ຺ຘາ ອຕ຺ຕໂຕ ອຘິກາ ອຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ເຖນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕາຕິ ໂລກສມ຺ມຸຕິ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕຕິກຎ຺ຈາ’’ຕິອາທິໍ. ທຸກ຺ຂນິໂຣຘ ມຄ຺ຄຠາໂວ ຈ, ອິຕິ ອິທໍ ຈຕຸກ຺ກໍ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ ນາມາຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ອິທເມວາ’’ຕິ ອິທໍ ຈຕຸກ຺ກເມວ. ‘‘ອຈລມານ’’ນ຺ຕິ ເອເຕນ ອຣິຍສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ທີເປຕິ. ເຕຠູມກ ຘມ຺ມານໍ ສຸຂຕາ ນາມ ຈລາ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ, ອນິຈ຺ຈ ຘມ຺ມຕ຺ຕາ. ເຕ ຘມ຺ເມສຸຂາຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕງ຺ຄໍ ກໂຣນ຺ຕາ ອຈິເຣເນວ ທຸກ຺ຂໍ ປາປຸຓນ຺ຕິ. ເຕ ຘມ຺ເມ ທຸກ຺ຂາຕິ ຎຕ຺ວາ ເຕຫິວິມຸຕ຺ຕາ ປຸນ ທຸກ຺ຂໍ ປາປຸຓນ຺ຕີຕິ ນຕ຺ຖິ. ເອສນໂຍ ເສສອຣິຍສຈ຺ເຈສຸ. ‘‘ເຕສູ’’ຕິອາທິມ຺ຫິ ທຸວິຘານິຫິ ສຈ຺ຈານີຕິ ວຸຕ຺ເຕສຸ ທ຺ວີສຸ ສຈ຺ເຈສຸ. ‘‘ເຕນ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ລທ຺ຘຄຸຓວຈນໍ. ‘‘ໂຍ ວິນາ ອຎ຺ຎາປເທເສນາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຎ຺ຎາປເທໂສ ນາມ ອຏ຺ຐຘມ຺ມ ສໂມຘານໍ ນິສ຺ສາຍ ຆຏສຓ຺ຐານໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ປຏສຓ຺ຐານໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຕໍ ສຓ຺ຐານໍ ອຕ຺ຕໂນ ສຠາເວນ ວິນາ ອຎ຺ຎາປເທເສນ ສິທ຺ຘໍ ໂຫຕິ. ຍາປນຈິນ຺ຕນ ກິຣິຍາ ນາມ ອຕ຺ຖິ. ຍໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສາ ອຎ຺ຎາປເທເສນ ສິທ຺ຘາ ນ ໂຫຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ສຠາເວເນວສິທ຺ຘາ. ເອສນໂຍ ຜຸສນກິຣິຍາ, ເວທຍິຕກິຣິຍາ, ທີສູຕິ. ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂຍວິນາ ອຎ຺ຎາປເທເສນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ‘‘ຈິຕ຺ເຕນປຣິກປ຺ເປຕ຺ວາ’’ຕິ ມໂນວິຎ຺ຎາຓ ຈິຕ຺ເຕນ ອວິຊ຺ຊມານໍ ສຓ຺ຐານໍ ວິຊ຺ຊມານໍ ກຕ຺ວາ. ‘‘ສວິຄ຺ຄຫໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ ສຣີຣໍ ກຕ຺ວາ. ວຕ຺ຖຸ ທພ຺ພສຫິຕໍ ກຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ຈິຕ຺ຕມໂຍຈິຕ຺ຕນິມ຺ມິໂຕ’’ຕິ ສຸປິນນ຺ເຕ ທິຏ຺ຐຣູປານິ ວິຍ ຈິຕ຺ເຕນປກໂຕ ຈິຕ຺ເຕນ ນິມ຺ມິໂຕ. ກສ຺ມາ ສຠາວສິທ຺ໂຘ ປຣມຕ຺ໂຖ ນາມາຕິ ອາຫ ‘‘ໂສຫີ’’ຕິອາທິໍ. ‘‘ສນ຺ຕີ’’ຕິ ເອເຕນ ອສຘາຕຸ ວເສນ ອຕ຺ໂຖຕິ ສິທ຺ຘໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສທ຺ທາພຸທ຺ຘີຫິ ອຣຓີຍໂຕ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພໂຕ ອຕ຺ໂຖຕິປິວທນ຺ຕິ. ‘‘ອິຕຣໂຕ’’ຕິ ປຣິກປ຺ປສິທ຺ຘໂຕ. ‘‘ປຣໂມ’’ຕິ ອຘິໂກ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸກ຺ກໍສຄໂຕ’’ຕິ. ເອເຕນ ປຣມສທ຺ທສ຺ສ ອຘິກຕ຺ຖໍ ວທຕິ. ອິທານິ ຕສ຺ສ ອຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ, ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘສາສເນ ປຎ຺ຈສາສນ ກິຈ຺ຈານິ ມຫນ຺ຕານິ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຠິຊານນໍ. ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍານໍ ປຣິຊານນໍ. ປຫາຕພ຺ພານໍ ປຫານໍ. ສຈ຺ຉິ ກາຕພ຺ພານໍ ສຈ຺ຉິກຣຓໍ. ຠາເວຕພ຺ພານໍ ຠາວນາຕິ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ເພປິ ປຣມຕ຺ຖ ຘມ຺ມາ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ນາມ. ທຸກ຺ຂ ສຈ຺ຈຘມ຺ມາ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ນາມ. ສມຸທຍ ສຈ຺ຈຘມ຺ມາ ປຫາຕພ຺ພາ ນາມ. ສາມຎ຺ຎປ຺ຜລານິ ຈ ນິພ຺ພານຎ຺ຈ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພາ ນາມ. ມຄ຺ຄສຈ຺ຈຘມ຺ມາ ຠາເວຕພ຺ພາ ນາມ. ເຕສຸ ຘມ຺ເມສຸ ເຕສໍ ກິຈ຺ຈານໍ ສິທ຺ຘິຍາ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ສາສນກິຈ຺ຈໍ ສິທ຺ຘໍ ໂຫຕິ. ນິຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ເຕ ຈ ຘມ຺ມາ ເອວ ຣູປານໍ ສາສນ ກິຈ຺ຈານໍ ອວິຣາຘກຕ຺ຕາ ອວິສໍວາທກຕ຺ຕາ ອຸຕ຺ຕມຏ຺ເຐນ ປຣມຕ຺ຖາ ນາມ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ເຍ’’ຕິເຍຊນາ. ‘‘ອຍ’’ນ຺ຕິ ອຍໍ ຘມ຺ໂມ. ‘‘ຕສ຺ສາ’’ຕິ ຕສ຺ສອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍສ຺ສ, ຕສ຺ສປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍສ຺ສ, ຕສ຺ສປຫາຕພ຺ພສ຺ສ, ຕສ຺ສສຈ຺ຉິກາ ຕພ຺ພສ຺ສ ຕສ຺ສຠາເວຕພ຺ພສ຺ສາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປຣມຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

‘‘ຕໍ ນສຸນ຺ທຣ’’ນ຺ຕິ ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ນສຸນ຺ທຣໍ. ນເກວລໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕເຍວ ນສຸນ຺ທຣໍ, ອຕ຺ຖໂຕປິ ນສຸນ຺ທຣເມວ. ຈຕຸສຈ຺ຈ ຘມ຺ມາຫິ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘຎ຺ຎາຓສ຺ສປິ ໂຄຈຣາ ໂຫນ຺ຕິ. ປຎ຺ຈເຎຍ຺ຍ ຘມ຺ມາ ປນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສ຺ເສວ. ຕຕ຺ຖ ຈຕຸສຈ຺ຈ ຘມ຺ມາ ນາມ ປຣມຕ຺ຖ ຘມ຺ມາ ເອວ. ປຎ຺ຈເຎຍ຺ຍຘມ຺ມາ ປນ ສພ຺ພ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ສຫ ສພ຺ພປຣມຕ຺ຖ ຘມ຺ມາ. ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ຘານໍ ຈຕຸສຈ຺ຈາຠິ ສມ຺ໂພໂຘ ຘມ຺ມ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ສຫ ສິຊ຺ຌຕິ. ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານໍ ຈຕຸສຈ຺ຈ ສມ຺ໂພໂຘ ຘມ຺ມປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ສຫ ນສິຊ຺ຌຕິ. ຕສ຺ມາ ເຕ ສຍໍ ປຏິວິທ຺ຘໍ ຈຕຸສຈ຺ຈ ຘມ຺ມໍ ນາມ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ປເຣສໍ ເທເສຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ເຕສໍ ຈຕຸສຈ຺ຈສມ຺ໂພໂຘ ມູຄສ຺ສ ສຸປິນທສ຺ສນໍ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ສຫ ປຎ຺ຈ ເຎຍ຺ຍ ຘມ຺ມາ ເອວ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສ຺ສ ໂຄຈຣາຕິ ສກ຺ກາວຕ຺ຕຸນ຺ຕິ.

ປຣມຕ຺ຖປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໓. ຈິຕ຺ຕວຈນຕ຺ເຖ. ນຫິ ສາ ອາຣມ຺ມເຓນວິນາ ລພ຺ຠຕິ. ຈິນ຺ເຕຕີຕິ ວຸຕ຺ເຕ ກິໍ ຈິນ຺ເຕຕິ, ອາຣມ຺ມຓໍ ຈິນ຺ເຕຕີຕິ ເອວໍ ອາຣມ຺ມຓຠູເຕນ ກມ຺ມປເທນ ວິນາ ອສມ຺ຠວໂຕ. ຕສ຺ມາ ອິຘ ຈິນ຺ຕນາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ, ຕສ຺ມາ ອສ຺ສ ນາມໍ ສິທ຺ຘນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສຸຕມຍຎ຺ຎາຓໍ, ຈິນ຺ຕາມຍຎ຺ຎາຓ, ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ຠູຕສຠາວ ຈິນ຺ຕາປິ ອຕ຺ຖິ, ສາປຎ຺ຎາເອວາຕິ ຕໍ ນິວຕ຺ເຕຕຸໍ ‘‘ອາຣມ຺ມຓ…ເປ… ຓູປລທ຺ຘິເຍວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈິຕ຺ຕໍ, ມໂນ, ມານສໍ, ວິຎ຺ຎາຓ, ນ຺ຕິ ສພ຺ພໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ນາມໍ. ອາຣມ຺ມຓ ປຈ຺ຈຍປ຺ປຏິພທ຺ຘໍ ໂຫຕິ. ນ ອຎ຺ຎປຈ຺ຈຍປ຺ປຏິພທ຺ຘໍ. ນ ຈ ອຎ຺ຎປຈ຺ຈເຍນ ລທ຺ຘໍ ນາມໍ. ເອວຣູປສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓ ວິຊານນ ສງ຺ຂາຕສ຺ສ ອຕ຺ຖນ຺ຕຣສ຺ສໂພຘກໍ ນໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສນ຺ເຕສຸ ຈາ’’ຕິອາທິວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ເອເຕນາ’’ຕິ ອິທໍ ກຕ຺ຕຸໂນ ກິຣິຍາສາຘເນ ອຕິສ຺ສຍູປກາຣກໍ ກຣຓ ສາຘນໍ ວທຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຈິນ຺ຕນມຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ມຕ຺ຕສທ຺ໂທ ວິເສສນິວຕ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖຕິ, ເຕນ ນິວຕ຺ຕິຕໍ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ສພ຺ເພປິຫີ’’ຕິອາທິນາ. ‘‘ວິຄ຺ຄໂຫ ວາ’’ຕິ ສຣີຣໍ ວາ. ປຈ຺ຈເຍນ ອາຍຕ຺ຕາ ປຈ຺ຈຍາຍຕ຺ຕາ. ‘‘ອາຍຕ຺ຕາ’’ຕິ ສມ຺ພນ຺ຘາ. ວຕ຺ຕນໍ ວຸຕ຺ຕິ. ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໍ ວາ ຐິຕິ ວາ. ປຈ຺ຈຍາຍຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕິ ເອເຕສນ຺ຕິ ‘‘ປຈ຺ຈຍາຍຕ຺ຕ ວຸຕ຺ຕິໂນ’’. ‘‘ຖາເມນາ’’ຕິອາທິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎເວວຈນານິ. ‘‘ເອກໍ ຠາວສາຘນເມວ ປຘານໂຕ ລພ຺ຠຕີ’’ຕິ ອິທໍ ຘມ຺ມານໍ ຕໍ ຕໍ ກິຣິຍາ ມຕ຺ຕຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຣິຍາມຕ຺ຕຠູຕາປິ ປນ ເຕ ຘມ຺ມາສຍໍ ນານາປຈ຺ຈຍາ ວຕ຺ຖາຍໍ ຐິຕາ ວາ ໂຫນ຺ຕິ ນານາປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນາວຕ຺ຖາຍໍ ຐິຕາ ວາ. ຕສ຺ມາ ປຣມຕ຺ຖ ປເທສຸປິ ຍຖາຣຫໍ ຕທຎ຺ຎສາຘນານໍ ປຏິລາໂຠ ອວາຣິໂຕ ໂຫຕິ. ອິຕຣຖາ ເຫຕຸ ປຈ຺ຈໂຍ, ອາຣມ຺ມຓ ປຈ຺ຈໂຍ, ສຫຊາຕປຈ຺ຈໂຍ, ນິສ຺ສຍປຈ຺ຈໂຍຕິອາທີສຸ ກຖໍ ຠາວສາຘນໍ ຍຸຕ຺ຕໍ ສິຍາຕິ. ‘‘ປຘານໂຕ’’ຕິ ມຸຂ຺ຍໂຕ. ‘‘ອເຠທສ຺ສ ຈິນ຺ຕນສ຺ສເຠທກຣຓ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ຈິນ຺ເຕຕີຕິ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິກຕໍ ກຕ຺ຕຸສາຘນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ສິລາປຸຕ຺ຕກສ຺ສາ’’ຕິ ເຠສຊ຺ຊມູລານໍ ປິສນສິລາໂປຕກສ຺ສ. ຕສ຺ສ ສຣີຣໍ ນາມ ວິສຸໍ ອງ຺ຄໍ ນຕ຺ຖິ. ອຠິນ຺ນໍປິ ຠິນ຺ນໍ ກຕ຺ວາ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘‘ສິລາປຸຕ຺ຕກສຣີຣ’’ນ຺ຕິ. ອິທໍ ອເຠທສ຺ສເຠທກຣຓໍ ນາມ ອຠູຕຣູປໍ ໂຫຕິ. ປໂຍຊເນ ສຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ອສຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຕຖາກຣຓຎ຺ຈາ’’ຕິອາທິໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ປຣປຣິກປ຺ປິຕສ຺ສາ’’ຕິ ປເຣຫິ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖາ ຈຣິເຍຫິ ປຣິຈິນ຺ຕິຕສ຺ສ. ‘‘ສຕິຫິ…ເປ… ກປ຺ປນາຍາ’’ຕິ ສເຈ ອຕ຺ຕາ ອຕ຺ຖິ, ອຕ຺ຕາ ຈິນ຺ເຕຕິ, ຕສ຺ມາ ອຕ຺ຕາ ຈິຕ຺ໂຕນາມາຕິອາທິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ຈິນ຺ເຕຕີຕິ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ, ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ກິຣິຍາມຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ນ ປນ ອຕ຺ຕາທິໂກ ກຕ຺ຕາ ນາມ ອຕ຺ຖິ. ຕສ຺ມາ ກິຣິຍາ ມຕ຺ຕເມວ ກຕ຺ຕາຣໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ຈິນ຺ເຕຕີຕິ ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນ ວິຎ຺ຎາຍຕິໂລເກ ອຕ຺ຕາທິໂກກຕ຺ຕາ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ. ອິທໍ ອເຠທສ຺ສເຠທ ປຣິກປ຺ປນາຍ ປໂຍຊນນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ອຕ຺ຕປ຺ປຘາໂນ’’ຕິ ກິຣິຍາສາຘເນ ພຫູນໍກາຣການໍ ມຊ຺ເຌ ສຍໍປຘາໂນ ສຍໍເຊຏ຺ຐໂກ ຫຸຕ຺ວາ. ‘‘ຕໍກຕ຺ຕຸຠາວ’’ນ຺ຕິ ໂລເກສິທ຺ຘໍ ກຕ຺ຕຸຠາວໍ. ‘‘ປຸນ ກຣຓຠາວ’’ນ຺ຕິ ປຸນ ໂລເກ ສິທ຺ຘໍ ກຣຓຠາວໍ. ເອວໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຕສ຺ສ ອຠິຘານຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອປິເຈຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຍຖຍິທໍ ເຍ ອິເມ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາ ປາຓາ ຈິຕ຺ຕາວິຈິຕ຺ຕາ. ເອວໍ ຈິຕ຺ຕໍ ວິຈິຕ຺ຕໍ ຍໍ ອຎ຺ຎໍ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ອຎ຺ຎໍ ເອກນິກາຍໍປິ ນສມນຸປສ຺ສາມີ-ຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ນິກາຍ’’ນ຺ຕິ ສຕ຺ຕຊາຕິສມູ ຫໍ.‘‘ນິສ຺ສກ຺ເກ ກຣຓວຈນ’’ນ຺ຕິ ວິຠຕ຺ຕາປາທານຕ຺ເຖ ກຣຓວຈນໍ. ເອເຕນ ຕໂຕ ຈຣຓໂຕ ຈິຕ຺ຕໂຕຕິ ອຕ຺ຖໍ ວທຕິ. ຄາຖາຍໍ. ‘‘ຕໍ ຕໍ ສຠາໂວ’’ຕິ ວິຊານນຜຸສນາທິໂກ ສຠາໂວ, ອຄ຺ຄິສ຺ສອຸຓ຺ໂຫວິຍ. ‘‘ກິຈ຺ຈສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍຣໂສ’’ຕິ ເຕນ ເຕນ ຘມ຺ເມນ ກຣຓກິຈ຺ຈຎ຺ຈ, ຕໍ ກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ລທ຺ໂຘ ສມ຺ປຕ຺ຕິຄຸໂຓ ຈ. ອຄ຺ຄິສ຺ສ ວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ປຣິປາຈນກິຈ຺ຈໍ ວິຍ, ໂອຠາສນຄຸໂຓວິຍ ຈ. ‘‘ຄຍ຺ຫາກາໂຣ’’ຕິ ຎາເຓນ ຄເຫຕພ຺ໂພ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ຘຊຠູໂຕ ອາກາໂຣ. ສມ຺ປຕ຺ຕິ ຣໂສເຍວ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ຜລໍວາປີ’’ຕິ ກາຣິຍປ຺ຜລໍ ວາປິ, ອຄ຺ຄິສ຺ສ ຘູໂມວິຍ. ‘‘ອາສນ຺ນກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອນນ຺ຕເຣ ຜລນິພ຺ພຕ຺ຕກໍ ກາຣຓໍ, ອຄ຺ຄິສ຺ສ ອຄ຺ຄິກາຣກ ປຸຣິໂສ ວິຍ. ‘‘ອລ’’ນ຺ຕິ ສມຕ຺ຖາ. ‘‘ວິພຸທ຺ຘິໂນ’’ຕິ ວິເສສພຸທ຺ຘິ ສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ປຓ຺ຑິຕສ຺ສ. ‘‘ປຸພ຺ພງ຺ຄມຣສ’’ນ຺ຕິ ອາຣມ຺ມຓຄ຺ຄຫເຓ ປຘານຣສ ກິຈ຺ຈໍ. ‘‘ສນ຺ຘານ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ນິຣນ຺ຕຣປ຺ປວຕ຺ຕາກາຣປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ. ‘‘ນາມ ຣູປປທຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ຜສ຺ສາທິນາມຎ຺ຈ ວຕ຺ຖຸ ຣູປຎ຺ຈຈິຕ຺ຕສ຺ສປທຏ຺ຐານໍ.

ຈິຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໔. ‘‘ເຈຕສິ ຠວ’’ນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ມິໍ ປາຕຸຠູຕໍ. ‘‘ເອເຕນ ສິທ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ສາ ເອວ ຜສ຺ສາທີນໍ ຊາຕິ. ຍາຈິຕ຺ຕສ຺ສຊຣາ, ສາ ເອວ ຜສ຺ສາທີນໍຊຣາ’’ຕິອາທິນາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ‘‘ເອກວຓ຺ຏູປນິ ພນ຺ຘານີ’’ຕິ ເອເກນ ວຓ຺ຏທຓ຺ຑເກນ ອຸປນິພນ຺ຘານິ. ‘‘ເອກຊາຕິຍາທິ ອຸປນິພນ຺ຘາ’’ຕິ ເອກຊາຕິກຖາ ທິວເສນ ອຸປນິພນ຺ຘາ. ‘‘ເຈ’’ຕິ ເຈວເທຍ຺ຍ. ‘‘ນາ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ຄາຖາຍໍ. ‘‘ຘມ຺ມາ’’ຕິ ນາມກ຺ຂນ຺ຘ ຘມ຺ມາ. ‘‘ມນສາ ເອວາ’’ຕິ ກຕ຺ຕຸຠູເຕນ ມເນນ ເອວ. ‘‘ປກຕາ’’ຕິ ປວຕ຺ຕິຕາ. ‘‘ນິມ຺ມິຕາ’’ຕິ ນິປ຺ຜາທິຕາ. ‘‘ຈິຕ຺ຕກິຣິຍາ ຠູຕາ ເອວາ’’ຕິ ອາຣມ຺ມຓໍ ວິຊານນ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຜຸສນາກາຣໍ ຊເນຕ຺ວາວ ວິຊານາຕິ. ໂສ ຜຸສນາກາໂຣ ຜສ຺ໂສຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອວເສສາ ປນ ສພ຺ເພປິ ເຈຕສິກຘມ຺ມາ ຜສ຺ສໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຜສ຺ໂສ ເຫຕຸ ຜສ຺ໂສ ປຈ຺ຈໂຍ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອຸປາທາຍ. ສຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ. ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອຸປາທາຍາຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ຈິຕ຺ຕມູລກຕ຺ຕາ ຈິຕ຺ຕນິສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ຈ ເຕປິຘມ຺ມາ ຈິຕ຺ຕກິຣິ ຍາຠູຕາ ເອວ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ‘‘ເອເຕນາ’’ຕິ ເອເຕນຄາຖາປເທນ. ວິຠາວນິຍໍ ປນ ເອກາລມ຺ພຓຕາ ມຕ຺ເຕນ ວິຠາເວຕິ. ປຣິປຸຓ຺ຓານິ ເຈ ຕສິກງ຺ຄານິ ອຸປຣິ ເຖເຣນ ສຍເມວ ວກ຺ຂມານຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອິຘ ປນ ປທຕ຺ຖວິຠາວນຏ຺ຐານຕ຺ຕາ ປຣິປຸຓ຺ເຓຫິ ອງ຺ເຄຫິ ວິຠາເວຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຕໍ ນສຸນ຺ທຣ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ວຕ຺ຖຸມ຺ຫີ’’ຕິ ປຏໂກຏ຺ຐກາທິມ຺ຫິ. ‘‘ນານາຈິຕ຺ຕກມ຺ມານີ’’ຕິ ຫຕ຺ຖິ ອສ຺ສຣູປາທີນິ. ວິຊານນມຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ກຸສລນ຺ຕິ ວາ ອກຸສລນ຺ຕິ ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ນຕ຺ຖິ. ນານາເຈຕສິເກ ຫິ ຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເອວ ຕຖາ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ. ວຸຕ຺ຕໍເຫຕໍ ຠຄວຕາ. ປຠສ຺ສຣມິທໍ ຠິກ຺ຂເວ ຈິຕ຺ຕໍ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ອາຄນ຺ຕຸເກຫິ ອຸປກ຺ກິເລເສຫິ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸທກໍ ວິຍຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິໍ.

ເຈຕສິກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໕. ຣຸປ຺ປຕີຕິ ປທໍ ກຕ຺ຕຣິວາເຫຕຸກມ຺ມນິວາສິທ຺ຘໍ. ຣຸປ຺ປນຎ຺ຈວິກາຣາປຕ຺ຕິ ເອວາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສີຕຸຓ຺ຫາທີຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ວິສມປ຺ປວຕ຺ຕິວເສນາ’’ຕິ ຘາຕູນໍ ວິສມປ຺ປວຕ຺ຕິວເສນ. ຘາຕຸກ຺ໂຂ ຠວເສນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ‘‘ເກນຣຸປ຺ປຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ເກນາ’’ຕິ ເຫຕຸ ອຕ຺ເຖວາ ເຫຕຸ ກຕ຺ຕຣິວາ ກຣຓວຈນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕຖາ ສີເຕນາຕິອາທີສຸປິ. ຑໍສມກສາ ນາມ ສູຈິມຸຂາ ຂຸທ຺ທກມກ຺ຂິກາເຈວ ມຫນ຺ຕ ມກ຺ຂິກາ ຈ. ວາຕາ ນາມ ປຸຣຕ຺ຖິມວາຕາທໂຍ. ອາຕໂປ ນາມ ສູຣິຍາຕໂປ. ສຣິໍສປານາມ ອຫິ ວິຈ຺ຉິກ ສຕປທິກາທໂຍ. ເຕສໍ ສມ຺ຜສ຺ເສຫິປິ ຣຸປ຺ປຕິ. ມຣຓໍ ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ມຣຓ ມຕ຺ຕໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ. ‘‘ເຍ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ທ຺ວາທສວິຘາ ສປ຺ປຏິຆຣູປຘມ຺ມາ. ‘‘ອຎ຺ເຎສ’’ນ຺ຕິ ໂສຬສນ຺ນໍ ອປ຺ປຏິຆຣູປານຎ຺ຈ ອຣູປຘມ຺ມານຎ຺ຈ. ‘‘ເຕສູ’’ຕິ ນິທ຺ຘາຣເຓຠຸມ຺ມໍ. ອິທານິ ປາຬິຍາ ສທ຺ຘິໍ ມຸຂ຺ຍຣຸປ຺ປນໍ ສໍສນ຺ເທນ຺ໂຕ ‘‘ສມາຄໂມ ຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ສມາຄໂມ ຈ ນາມ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎາຠິຆຏ຺ຏນໍ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອາປາຕາຄມນຎ຺ຈ ອາຣມ຺ມຓກຣຓຎ຺ຈ ຐເປຕ຺ວາຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ມຫາຠູຕານເມວ ວາ’’ຕິ ອາໂປຘາຕຸ ວຊ຺ຊິຕານໍ ຕິຓ຺ຓໍ ມຫາຠູຕານເມວ ວາ. ‘‘ວິກາຣໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕເມວຕ຺ຖໍ ວິວຣນ຺ໂຕ ‘‘ຍສ຺ມິໍ ຂເຓ’’ຕິອາທິມາຫ. ‘‘ສຍໍປິ ວິກາຣປຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ເຕມຫາຠູຕາສຍໍປິ ປກຕິໍ ວິຊຫິຕ຺ວາ ໂອມຕ຺ຕາຘິມຕ຺ຕຠາວໍ ປາປຸຓນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ໂອມຕ຺ຕາຘິມຕ຺ຕຣູປສນ຺ຕຕີນຎ຺ຈາ’’ຕິ ປຣມ຺ປຣໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ຣູປສນ຺ຕຕິໂຍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ປາຬິນເຍນ ວິປຕ຺ຕິວເສນ ຣຸປ຺ປນໍ ວຕ຺ວາ ອິທານິ ວິປຕ຺ຕິ ວາ ໂຫຕຸ, ສມ຺ປຕ຺ຕິ ວາ. ປຸຣິມປຈ຺ຉິ ມສນ຺ຕຕີນໍ ວິສທິສປ຺ປວຕ຺ຕິຠູໂຕ ວິກາໂຣປິ ເອເກນ ປຣິຍາເຍນ ຣຸປ຺ປນໍນາມາຕິ ກຕ຺ວາ ປຸນ ຕໍ ຣຸປ຺ປນໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອປິເຈຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິມາຫ. ‘‘ຆຏ຺ຏນວເສນ ຣຸປ຺ປນ ຘມ຺ມານ ເມວາ’’ຕິ ອາປາຕາຄມນາທິວເສນ ຣຸປ຺ປນຘມ຺ເມຫິວິນາ ອຠິຆຏ຺ຏນວເສນຣຸປ຺ປນ ສຠາວານໍ ຣູປຘມ຺ມານເມວ ສິທ຺ຘນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉາ. ‘‘ສວິຄ຺ຄຫາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ທພ຺ພ ສຓ຺ຐານາກາຣສຫິຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ກສ຺ມາ, ໂອຬາຣິກສຠາວຕ຺ຕາ. ພຫູນຎ຺ຈຣູປກລາປານໍ ເອກກ຺ຂເຓ ເອກາພທ຺ຘຠາເວນປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ອຣູປຘມ຺ມາຫິ ສຓ຺ຫສຸຂຸມສຠາວາ ຈ ໂຫນ຺ຕິ. ສເຈ ອເນກສຕສຫສ຺ສານິປິ ເອກໂຕ ປວຕ຺ເຕຍ຺ຍຸໍ. ທພ຺ພສຓ຺ຐານຠາວໍ ນຄມິສ຺ສນ຺ຕິເຍວ. ເອກສ຺ມິຎ຺ຈ ສຕ຺ຕສນ຺ຕາເນ ເອກກ຺ຂເຓ ເອກ ກລາໂປວ ປວຕ຺ຕຕິ. ກສ຺ມາ, ອນນ຺ຕຣ ປຈ຺ຈຍູປນິພນ຺ເຘນ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຕສ຺ມາເຕ ສວິຄ຺ຄຫານ ໂຫນ຺ຕິ. ຣູປຘມ຺ມາ ປນ ໂອຬາຣິກ ສຠາວາ ຈ ໂຫນ຺ຕິ. ພຫູນໍ ສນ຺ນິຈເຍສຕິ ທພ຺ພສຓ຺ຐານຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ເອກກ຺ຂເຓ ຈ ພຫຸກລາປາປິ ເອກາພທ຺ຘາຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ເຕສວິຄ຺ຄຫາໂຫນ຺ຕີຕິ.

‘‘ສີຕາທິຄ຺ຄຫຓສາມຕ຺ຖິເຍນາ’’ຕິ ສີເຕນປິ ຣຸປ຺ປຕິ, ອຸຓ຺ເຫນປິ ຣຸປ຺ປຕີຕິອາທິນາ ໂລກສ຺ສ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ປາກຏສ຺ສ ສີຕາທິວຈນສ຺ສສາມຕ຺ຖິເຍນ. ຕຎ຺ຫິ ວຈນໍ ໂລກສ຺ສ ອປາກຏໍ ອຣູປຘມ຺ມານໍ ຣຸປ຺ປນໍ ອິຘນາຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ທີເປຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ໂວຫາໂຣ ນາມາ’’ຕິ ນາມສຎ຺ຎາ ນາມາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ໂລໂກປຈາເຣນາ’’ຕິ ພຫຸຊນສ຺ສ ອຸປຈາເຣນ ໂວຫາເຣນ ກຖເນນ. ‘‘ປາກຏ ນິມິຕ຺ຕວເສເນວາ’’ຕິ ປາກຏສ຺ສ ສທ຺ທປ຺ປວຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ວເສເນວ. ‘‘ສີຕາທິຄ຺ຄຫເຓນ ວິນາປີ’’ຕິ ປິສທ຺ເທນ ສີຕາທິຄ຺ຄຫຓສາມຕ຺ຖິເຍນປີຕິ ທີເປຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ປາຬິສາຘກໍ ນາມ ນ ສກ຺ກາສພ຺ພຕ຺ຖ ລທ຺ຘຸໍ. ປາກຏນິມິຕ຺ຕ ວຈນເມວ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສາຘາຣຓນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ‘‘ຕປ຺ປສງ຺ຄນິວຕ຺ຕີ’’ຕິ ຕສ຺ສ ອຣູປຘມ຺ມານໍ ຣູປຕາປສງ຺ຄສ຺ສ ນິວຕ຺ຕິ. ‘‘ອິທ຺ຘິວິກຸພ຺ພນາວສປ຺ປວຕ຺ຕາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອິທ຺ຘິວິກຸພ຺ພນານາມອິທ຺ຘິຍານານປ຺ປກາຣມາປນໍ. ‘‘ຣູປຕາ ສິທ຺ຘີ’’ຕິ ຣູປນ຺ຕິ ນາມ ສຎ຺ຎາສິທ຺ຘິ. ‘‘ອິທໍ ປນາ’’ຕິ ອິທໍ ຣູປໍ ປນ. ‘‘ອນຸຄ຺ຄຫານໍ ສີຕາທີນໍ ວເສນາ’’ຕິ ກິຎ຺ຈາປິປາຬິຍໍ ສີຕາທິວຈນໍ ອຸປຆາຕການໍ ສີຕາທີນໍ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕຈ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນຕ຺ຖິ. ອນຸຄ຺ຄາຫກາ ເອວ ອຕ຺ຖິ. ເຕສໍວເສນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ປາຬິຍໍ ນິທ຺ທິຏ຺ຐານີ’’ຕິ ສຎ຺ຊານາຕີຕິ ໂຂ ຠິກ຺ຂເວ ຕສ຺ມາ ສຎ຺ຎາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກິຎ຺ຈ ສຎ຺ຊານາຕິ. ນີລໍປິ ສຎ຺ຊານາຕິ, ປີຕມ຺ປິ ສຎ຺ຊານາຕີ-ຕິອາທິນາ ຈ, ວິຊານາຕີຕິ ໂຂ ຠິກ຺ຂເວ ຕສ຺ມາ ວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກິຎ຺ຈ ວິຊານາຕິ. ມຘຸຣໍປິ ວິຊານາຕິ, ອມ຺ພິລໍປິ ວິຊານາຕີ-ຕິອາທິນາ ຈ-ປາຬິຍໍ ນິທ຺ທິຏ຺ຐານິ.

ຣູປປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໖. ນິພ຺ພານປເທ. ‘‘ຂນ຺ຘາວາ’’ຕິ ຠວນ຺ຕເຣ ອປາຍາທີສຸ ຠວິສ຺ສມານາ ຂນ຺ຘາວາ. ນ ຫິ ອຕີຕ ຘມ຺ມາ, ນິພ຺ພາຍນ຺ຕິ ນາມ, ສຕ຺ເຕ ປີເຬຕ຺ວາ ນິຣຸທ຺ຘຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາ ຈ ຘມ຺ມາ ເອຕຣຫິ ປີເຬນ຺ຕິ, ອວສ຺ສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ອນາຄຕຘມ຺ມາ ຈ ອນາຄເຕ ປີເຬສ຺ສນ຺ຕິ, ກຖໍ ເຕ ນິພ຺ພາຍນ຺ຕິ ນາມາຕິ ອາຫ ‘‘ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນສຸ…ເປ… ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ‘‘ວິສເຍຠຸມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ວິສຍາຘາເຣຠຸມ຺ມໍ. ວິສຍາຘາໂຣ ນາມມນຸສ຺ສາຠູມິຍໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິອາທີສຸ ວິຍ ມຸຂ຺ຍາຘາໂຣ ນໂຫຕິ. ເຕນ ປນ ວິນາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຕໍ ກິຣິຍໍ ກາຕຸໍ ນສກ຺ໂກຕິ. ຕສ຺ມາ ອາຘາຣຠາເວນ ປຣິກປ຺ປິໂຕ ອາຘາໂຣຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍຖາອາກາເສ’’ຕິອາທິວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ສກຸຓານໍ ປກ຺ຂນ ກິຣິຍາ ນາມ ອາກາເສນ ວິນາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ນສິຊ຺ຌຕິ. ຕຖາ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂຘມ຺ມານໍ ນິພ຺ພຸຕິ ກິຣິຍາປິ ນິພ຺ພາເນນ ວິນາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ນສິຊ຺ຌຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເຍຫິເຕ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ເຍ’’ຕິ ເຍຕິວິຘວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສນ຺ຕາປຘມ຺ມາ. ຫິສທ຺ໂທນິປາໂຕ. ເຕສທ຺ໂທ ວຈນາລງ຺ກາໂຣ. ‘‘ຕພ຺ພິນິມຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ນິພ຺ພານວິນິມຸຕ຺ຕໍ. ນິພ຺ພຸຕິຐານໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຕສ຺ມາ ນິພ຺ພານໍ ເຕສໍ ນິພ຺ພຸຕິ ກິຣິຍາຍ ວິສຍາ ຘາໂຣໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຍຖາ ອຍໍ ປທີໂປ ນິພ຺ພາຍຕິ. ຕຖາຘີຣາ ນິພ຺ພນ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ຕໍ ຕໍ ກິເລສານໍ ວາ’’ຕິ ເຕ ສໍເຕສໍກິເລສານໍ ວາ. ‘‘ຂນ຺ຘານໍ ວາ’’ຕິ ອນາຄຕຠເວສຸ ຂນ຺ຘານໍ ວາ. ‘‘ປຸນອປ຺ປຏິສນ຺ຘິກຠາວ’’ນ຺ຕິ ສນ຺ຕານສ຺ສ ປຸນ ປຏິສນ຺ຘານາຠາວໍ ປາປຸຓນ຺ຕິ ອຣິຍາ ຊນາ. ຍຖາ ມຄ຺ເຄ ກຣຓວຈນໍ ທິສ຺ສຕິ ອທ຺ຘາ ອິມາຍປຏິປຕ຺ຕິຍາ ຊຣາມຣຓມ຺ຫາ ປຣິມຸຈ຺ຈິສ຺ສາມີຕິອາທີສຸ. ນ ຕຖາ ນິພ຺ພາເນຕິ ອາຫ ‘‘ມຄ຺ເຄວິຍາ’’ຕິອາທິໍ. ນິພ຺ພາເນປນຠຸມ຺ມວຈນເມວ ທິສ຺ສຕິ ຍຕ຺ຖນາມຎ຺ຈຣູປຎ຺ຈ. ອເສສໍ ອຸປຣຸຊ຺ຌຕີຕິອາທີສຸ. ຕສ຺ມາ ນິພ຺ພາເນ ກຣຓ ວຈນໍ ນ ທິສ຺ສຕິ, ກຣຓ ລກ຺ຂຓສ຺ເສວ ອຠາວໂຕຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນ ຈ ນິພ຺ພານ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຣຓ ລກ຺ຂຓໍ ນາມກຕ຺ຕຸໂນ ສຫກາຣີ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ. ນນຸ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ນິພ຺ພາຍນ຺ຕີຕິ ທິສ຺ສຕີຕິ. ສຈ຺ຈໍ, ຕຕ຺ຖ ປນ ວິເສສເນ ກຣຓ ວຈນໍ. ນ ກຣຓກາຣເກ. ຕຎ຺ຫິ ສອຸປາທິເສສນິພ຺ພານຘາຕຸຍານິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ.

ນິພ຺ພານປທວຓ຺ຓນາ.

ທຸຕີຍຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໘. ກາມາວຈຣປເທ. ‘‘ກາມີຍຕີ’’ຕິ ອິຈ຺ຉີຍຕິ. ນິມິຕ຺ຕສ຺ສາທວຕ຺ຖຸ ມຊ຺ຌິມຏ຺ຐກຖາຍໍ ອາຄຕໍ. ‘‘ເຕກາມີຍນ຺ຕີ’’ຕິ ເຕ ອວີຈິນິຣຍາທໂຍ ອິຈ຺ຉີຍນ຺ຕິ. ‘‘ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປນ຺ນານມ຺ປີ’’ຕິ ອວີຈິນິຣຍາທີສຸ ອຸປ຺ປນ຺ນານໍປິ ສຕ຺ຕານໍ. ‘‘ຠວນິກນ຺ຕິ ນາມ ໂຫຕີ’’ຕິ ຠວສງ຺ຂາຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ຂນ຺ຘໍ ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສເມ ອຕ຺ຕາຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີ ຕຓ຺ຫາ ຠວນິກນ຺ຕິ ນາມ. ສາ ເນຣຍິກສຕ຺ຕານໍປິ ອຕ຺ຖິເຍວ. ‘‘ກາເມ ອວຈຣຕີ’’ຕິ ກາເມປຣິຍາປນ຺ນໍ ໂຫຕິ. ກາເມ ອນ຺ໂຕຄຘໍ ໂຫຕິ. ຣູປາຣູປຠູມີສຸ ອຸປ຺ປນ຺ນໍປິ ຣູປາຣູປສງ຺ຂ຺ຍໍ ນຄຈ຺ຉຕິ. ກາມສງ຺ຂ຺ຍເມວ ຄຈ຺ຉຕິ. ກາມຄຓນເມວຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຕີສຸຠເວສຸ ອຸປ຺ປນ຺ນານິປີ’’ຕິ ກາມຣູປາຣູປສຕ຺ຕສນ຺ຕາເນສຸ ອຸປ຺ປນ຺ນານິປິ ນ ຕຕ຺ຣປຣິຍາ ປນ຺ນາເນວ ໂຫນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຣ ອປຣິຍາປນ຺ນາເນວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ກາມາວຈຣຕາປຕ຺ຕິໂທໂສ’’ຕິ ກາມາວຈຣ ຘມ຺ມາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕາ ປຕ຺ຕິໂທໂສ. ‘‘ຣູປາວຈຣຕາທິມຸຕ຺ຕິໂທໂສ’’ຕິ ອິເມ ຣູປາວຈຣ ຘມ຺ມາ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ອຣູປາວຈຣ ຘມ຺ມາ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ໂລກຸຕ຺ຕຣ ຘມ຺ມາ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເອວໍ ວຕ຺ຕພ຺ພຕາປຕ຺ຕິ ໂທໂສຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອສນໂຍ ‘‘ຣູປາຣູປາວຈຣຕາປຕ຺ຕິ ໂທໂສ ກາມາວຈຣຕາມຸຕ຺ຕິ ໂທໂສ’’ ຕິປເທສຸ. ອວຈຣສທ຺ທສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ເຖ ຄຫິເຕປິ ເອເຕໂທສາ ນາປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ກສ຺ມາ, ໂລເກ ເຍຠູຍ຺ຍນຍຕພ຺ພຫຸລນຍານໍປິ ສພ຺ຠາວາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ວທນ຺ໂຕ ‘‘ນນຸເຍຠູຍ຺ຍ ວຸຕ຺ຕິວເສນປີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ເກສຎ຺ຈີ’’ຕິ ເກສຎ຺ຈິ ປຸຄ຺ຄລານໍ ວາ ຘມ຺ມານໍ ວາ. ຍຖາມິຄລຸທ຺ທໂກ ຄາເມ ຈຣນ຺ໂຕປິ ວເນ ຈຣຓພຫຸລຕ຺ຕາ ວນຈຣໂກຕິ ນາມໍ ລຠຕິ. ຣາຊຫຕ຺ຖີ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຈຣນ຺ໂຕປິ ສງ຺ຄາເມ ຈຣຓພຫຸລຕ຺ຕາ ສງ຺ຄາມາວຈໂຣຕິ ນາມໍ ລຠຕິ. ອຍໍ ເຍຠູຍ຺ຍນໂຍ ນາມ. ຍສ຺ມິໍ ວເນ ອມ຺ພຣຸກ຺ຂາປິ ອຕ຺ຖິ, ອຎ຺ຎຣຸກ຺ຂາປິ ອຕ຺ຖິ. ອມ຺ພຣຸກ຺ຂພຫຸລຕ຺ຕາ ປນ ຕໍ ວນໍ ອມ຺ພວນນ຺ຕິ ນາມໍ ລຠຕິ. ເອວໍ ສິມ຺ພລິວນາທີສຸ. ອຍໍ ຕພ຺ພຫຸລນໂຍ. ອິຘ ປນ ຠູມິໂຍ ຕພ຺ພຫຸລນເຍນ ກາມຣູປາຣູປ ນາມໍ ລຠນ຺ຕິ, ຘມ຺ມາ ເຍຠູຍ຺ຍນເຍນ ກາມາວຈຣາທິ ນາມໍ ລຠນ຺ຕີຕິ. ເອວໍ ຄຫິເຕ ສຕິ, ເຕ ໂທສານາ ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕສ຺ມາ ອິຘປິ…ເປ… ໂທໂສຕີ’’ຕິອາຫ. ‘‘ນາ’’ຕິ ນ ໂກຈິໂທໂສ ນຕ຺ຖິ. ອຕ຺ຖິ ເອວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ຕສ຺ມາສ຺ສາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອສ຺ສາ’’ຕິ ອວຈຣສທ຺ທສ຺ສ. ‘‘ຕຖາ ອຕ຺ຖໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ’’ຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນຕ຺ຖໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ. ‘‘ປຣິຄ຺ຄາຫິນິຍາ ກາມຕຓ຺ຫາຍ ກໂຕ’’ຕິ ຕຖາ ປຣິຄ຺ຄາຫິນິຍາ ກາມຕຓ຺ຫາຍ ໂຄຈຣວິສຍຕ຺ຕາຕາຍຕຓ຺ຫາຍ ກໂຕນາມ ໂຫຕິ. ເອເຕນ ກາເມຕີຕິ ກາໂມ, ກາມຕຓ຺ຫາ. ອວຈຣຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອວຈຣໍ. ກາມສ຺ສ ອວຈຣນ຺ຕິ ກາມາວຈຣໍ. ກາມ ຕຓ຺ຫາຍ ໂຄຈຣວິສຍຕ຺ຕາ ກາມາວຈຣນ຺ຕິ ອຍມຕ຺ໂຖປິ ສິຊ຺ຌຕິ.

ຣູເປອວຈຣຕີຕິ ຣູປາວຈຣໍ. ‘‘ຣູເປ’’ຕິ ໂສຬສວິຘາຍຣູປຠູມິຍາ. ‘‘ອວຈຣຕີ’’ຕິ ຕຕ຺ຖ ປຣິຍາປນ຺ນຠາເວນ ປວຕ຺ຕຕິ. ອຣູເປ ອວຈຣຕີຕິ ອຣູປາວຈຣໍ. ‘‘ອຣູເປ’’ຕິ ຈຕຸພ຺ພິຘາຍ ອຣູປຠູມິຍາ. ‘‘ອວຈຣຕີ’’ຕິ ຕຕ຺ຖ ປຣິຍາປນ຺ນຠາເວນ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ວທຕິ ‘‘ຣູປາຣູປາວຈເຣສຸປິ ອຍໍນໂຍ ເນຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ຣູເປ ຠໂວ ຣູປໍ. ຣູປຕຓ຺ຫາ. ອຣູເປ ຠໂວ ອຣູປໍ, ອຣູປຕຓ຺ຫາ. ຣູປສ຺ສ ອວຈຣໍ ຣູປາວຈຣໍ. ອຣູປສ຺ສ ອວຈຣໍ ອຣູປາວຈຣນ຺ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທີເປຕິ ‘‘ເຕສຸ ປນາ’’ຕິອາທິນາ. ‘‘ອຕ຺ຣາ’’ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ. ຍທິປິ ໂລໂຠ, ຣາໂຄ, ກາໂມ, ຕຓ຺ຫາ, ຕິສພ຺ພມ຺ເປຕໍ ໂລຠສ຺ສເວວຈນໍ ໂຫຕິ. ຣູປຣາໂຄ ອຣູປຣາໂຄຕິ ປນ ວິສຸໍ ວິຠຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອິຘ ກາມສທ຺ເທນ ຕໍ ທຎ຺ໂຎໂລໂຠ ຄຍ຺ຫຕິ. ‘‘ສພ຺ໂພປິ ໂລໂຠ’’ຕິ ເອເຕນສສ຺ສຕຸຈ຺ເຉທ ທິຏ຺ຐິສຫຄໂຕປິ ສງ຺ຄຫິໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

໑໙. ‘‘ຣູປາຣູປສທ຺ທາ ຕາສຸ ຠູມີສຸ ນິຣຸຬ຺ຫາ’’ຕິ ອນິມິຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ນິຣຸຬ຺ຫາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອິທານິ ສນິມິຕ຺ຕໍ ນຍໍ ວທຕິ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິນາ. ‘‘ນິສ຺ສໂຍປຈາໂຣ’’ຕິ ຐານູປຈາໂຣ, ຍຖາ ສພ຺ໂພຄາໂມ ອາຄໂຕຕິ. ‘‘ນິສ຺ສິໂຕ ປຈາໂຣ’’ຕິ ຐານ຺ຍູປຈາໂຣ. ຍຖາ ຘຊາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ. ‘‘ຍໍ ເອຕສ຺ມິໍ ອນ຺ຕເຣ’’ຕິ ເຍ ເອຕສ຺ມິໍ ອນ຺ຕເຣ ຂນ຺ຘຘາຕຸ ອາຍຕນາ. ຍໍ ຣູປໍ, ຍາ ເວທນາ, ຍາສຎ຺ຎາ, ເຍ ສງ຺ຂາຣາ, ຍໍວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ສຸວິສທ’’ນ຺ຕິ ເຍຠູຍ຺ຍາທິ ນເຍຫິ ອນາກຸລຕ຺ຕາສຸວິສຸທ຺ຘໍ. ‘‘ກິໍ ວິກ຺ເຂເປນາ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕວິກ຺ເຂເປນ ກິໍ ປໂຍຊນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໒໐. ‘‘ລຸຊ຺ຊນປ຺ປລຸຊ຺ຊນຏ຺ເຐນາ’’ຕິ ຠິຊ຺ຊນປ຺ປຠິຊ຺ຊນຏ຺ເຐນ. ‘‘ຍຕ຺ຖາ’’ຕິ ຍສ຺ມິໍ ເຕຠູມເກ ຘມ຺ມສມູເຫ. ‘‘ນິວິສຕີ’’ຕິ ນິຈ຺ຈໍ ວິສຕິ, ອຸປຄຈ຺ຉຕິ. ‘‘ຕສ຺ສາ’’ຕິ ມິຈ຺ຉາຄ຺ຄາຫສ຺ສ. ‘‘ເຕສ’’ນ຺ຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣ ຘມ຺ມານໍ. ‘‘ເຍສ’’ນ຺ຕິ ໂລກິຍ ຘມ຺ມານໍ. ‘‘ລຸຊ຺ຊນ’’ນ຺ຕິ ຂຓິກຠງ຺ເຄນ ຠິຊ຺ຊນໍ. ‘‘ປລຸຊ຺ຊນ’’ນ຺ຕິ ສຓ຺ຐານເຠເທນ ສນ຺ຕຕິຈ຺ເຉເທນ ນານປ຺ປກາຣໂຕ ຠິຊ຺ຊນໍ. ນິພ຺ພານໍ ປນ ອິຘ ນ ລພ຺ຠຕິ ຈິຕ຺ຕສງ຺ຄຫາຘິກາຣຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ໂສ ຈ ອປຣິຍາປນ຺ນຠາໂວ, ວິສຸໍ ເອກາຈຕຸຕ຺ຖີ ອວຕ຺ຖາ ຠູມິນາມາຕິ ໂຍຊນາ.

ຈຕຸພ຺ຠູມິວິຠາຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒໑. ‘‘ຫີນ’’ນ຺ຕິ ສທ຺ຘາສຕິອາທີຫິ ໂສຠຓຘມ຺ເມຫິ ອຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາຫີນໍ. ‘‘ສພ຺ພຫີນ’’ນ຺ຕິ ໂລຠາທີຫິ ປາປຘມ຺ເມຫິ ຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສພ຺ພ ຈິຕ຺ເຕຫິ ຫີນຕຣໍ. ‘‘ຕທຕ຺ໂຖ’’ຕິ ອຸປຣິມານໍ ຈິຕ຺ຕານໍ ໂສຠຓສຎ຺ຎາກຣຓສຸຂຕ຺ໂຖ. ‘‘ອາທິໂຕ’’ຕິອາທິມ຺ຫິ. ‘‘ວີຖິຈິຕ຺ຕວເສນາຕິ ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສເມ ອຕ຺ຕາຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕສ຺ສ ຠວນິກນ຺ຕິ ຊວນວີຖິຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວເສນ. ເອວຎ຺ຈສຕິ, ກິໍ ກາຣຓໍ ໂລຠມູລຈິຕ຺ຕສ຺ສປຖມໍ ວຈເນຕິ ອາຫ ‘‘ອກຸສເລສຸ ປນາ’’ຕິອາທິໍ.‘‘ທ຺ວີຫິວຏ຺ຏມູເລຫີ’’ຕິ ໂລຠໂມຫສງ຺ຂາເຕຫິ ທ຺ວີຫິ ວຏ຺ຏມູເລຫິ.

໒໒. ‘‘ສິນິທ຺ຘຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ສາຕເວທນາຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາລູຂຈິຕ຺ຕໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສຸມນສ຺ສຠາໂວຕິ ວຸຕ຺ເຕ ກາຍິກສຸຂເວທນາຍປິ ປສງ຺ໂຄ ສິຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ມານສິກ…ເປ… ນາມ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ສຸມນາຠິຘານສ຺ສາ’’ຕິ ສຸມນນາມສ຺ສ. ‘‘ປວຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕິຍາ ອາສນ຺ນ ກາຣຓໍ. ກຖໍ ປນ ຠາໂວ ປວຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕໍ ນາມໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຠວນ຺ຕິ…ເປ… ກຕ຺ວາ’’ຕິ. ນິມິຕ຺ເຕ ຠຸມ຺ມໍ. ຕຖາຫິ ຠາໂວ ນາມ ສທ຺ທປ຺ປວຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທານິ ນິມິຕ຺ຕ ລກ຺ຂຓໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍຖາຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ຕສ຺ມິໍ ປໂຍເຄ. ‘‘ທນ຺ຕ ນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ທນ຺ຕກາຣຓາ. ‘‘ຕໍ ເວທນາ ນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຕໍ ເວທນາກາຣຓາ. ເອຕ຺ຖ ສິຍາ, ‘‘ເອຕສ຺ມິນ຺ຕິ ນິມິຕ຺ເຕ ຠຸມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນິມິຕ຺ຕຎ຺ຈນາມ ອກາຣກໍ ອສາຘນໍ, ຕໍ ກຖໍ ສາຘນວິຄ຺ຄເຫ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ. ອຘິກຣຓ ສາຘນານຸຣູປຕ຺ຕາ ສທ຺ທປ຺ປວຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອເຕນາຕິ ຈ ເອຕສ຺ມາຕິ ຈ ເຫຕຸ ອຕ຺ເຖ ອຸຠຍວຈນນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອາສນ຺ນເຫຕຸ ນາມສາຘນຣູໂປ ຠວຕີຕິ ເຕສໍ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສຸຏ຺ຐຸ ກໂຣຕິ, ປກຕິປຈ຺ຈເຍນ ອນິປ຺ຜນ຺ນໍ ກມ຺ມໍ ອຕ຺ຕໂນ ພເລນ ນິປ຺ຜາເທຕີຕິ ສງ຺ຂາໂຣ. ‘‘ປຸພ຺ພາຠິສງ຺ຂາໂຣ’’ຕິ ປຸພ຺ພຠາເຄ ອຠິສງ຺ຂາໂຣ. ປໂຍເຊຕິ ນິໂຍເຊຕີຕິ ປໂຍໂຄ. ອຸເປຕິ ຜລສງ຺ຂາໂຕ ອຕ຺ໂຖ ເອເຕນາຕິ ອຸປາໂຍ. ‘‘ອາຓຕ຺ຕິຍາວາ’’ຕິ ເປສນາຍວາ. ‘‘ອຊ຺ເຌສເນນ ວາ’’ຕິ ອາຍາຈເນນ ວາ. ‘‘ຕຊ຺ເຊຕ຺ວາ ວາ’’ຕິ ຠຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ວາ. ‘‘ຕໍ ຕໍ ອຸປາຍໍ ປເຣ ອາຈິກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ. ກຖໍ ອາຈິກ຺ຂນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອກຣເຓ’’ຕິອາທິໍ. ‘‘ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ກມ຺ເມ ປໂຍເຊຕີຕິກຕ຺ວາ ອິຘ ສງ຺ຂາໂຣ ນາມາ’’ຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ປຈ຺ຈຍ ຄໂຓ’’ຕິ ປກຕິປຈ຺ຈຍຄໂຓ. ‘‘ເຕນາ’’ຕິ ສງ຺ຂາເຣນ. ‘‘ສາຘາຣໂຓ’’ຕິ ກຸສລາກຸສລາພ຺ຍາກຕານໍ ສາຘາຣໂຓ. ‘‘ທຸວິເຘນ ສງ຺ຂາເຣນາ’’ຕິ ປໂຍເຄນ ວາ ອຸປາເຍນ ວາ. ‘‘ໂຍ ປນ ເຕນສຫິໂຕ’’ຕິອາທິນາ ປຸພ຺ເພວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ປກາຣນ຺ຕເຣນປາກຏໍ ກາຕຸໍ ‘‘ໂສປນ ຍທາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອິຕີ’’ຕິອາທິ ລທ຺ຘຄຸຓ ວຈນໍ. ‘‘ປຈ຺ຈຍຄຓສ຺ເສວນາມ’’ນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຍຄຓສ຺ເສວ ວິເສສ ນາມນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ເຖ ອິກປຈ຺ຈໂຍຕິ ກຖໍ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ’’ຕິອາທິໍ. ‘‘ປາຬິຍ’’ນ຺ຕິ ຘມ຺ມສງ຺ຄຓິປາຬິຍໍ. ‘‘ອສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ’’ຕິ ອຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອິຈ຺ເຈວຕ຺ໂຖ. ສພ຺ພເມຕໍ ນຍຸຊ຺ຊຕິເຍວ. ກສ຺ມາ, ປາຬິອຏ຺ຐກຖາຫິ ອສໍສນ຺ທນຕ຺ຕາ, ອຕ຺ຖຍຸຕ຺ຕິພ຺ຍຎ຺ຊນຍຸຕ຺ຕີນຎ຺ຈ ອວິສທຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ຕ’’ນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ. ‘‘ເອເຕນາ’’ຕິ ປຸພ຺ພປ຺ປໂຍເຄນ. ‘‘ຍຖາວຸຕ຺ຕນເຍນາ’’ຕິ ຕິກ຺ຂຠາວສງ຺ຂາຕມຓ຺ຑນວິເສເສນ. ‘‘ໂສ ປນາ’’ຕິ ປຸພ຺ພປ຺ປໂຍໂຄ ປນ. ‘‘ອິຕີ’’ຕິ ຕສ຺ມາ. ‘‘ຕໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໂຕ’’ຕິ ເຕນ ປຸພ຺ພປ຺ປໂຍເຄນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໂຕ. ‘‘ວິຣຊ຺ຌິຕ຺ວາ’’ຕິ ອຍຸຕ຺ຕປກ຺ເຂປຕິຕ຺ວາ. ເອເຕນປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຄາຖາຍໍ. ‘‘ຈິຕ຺ຕສມ຺ຠວີ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ມິໍ ສມ຺ຠູໂຕ. ວິເສໂສ ສງ຺ຂາໂຣ ນາມາຕິ ໂຍຊນາ. ສໂລມໂກ, ສປກ຺ຂໂກຕ຺ຍາທີສຸວິຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສາສວາ ຘມ຺ມາ, ສາຣມ຺ມຓາ ຘມ຺ມາຕ຺ຍາທີສຸວິຍາຕິ ປນ ວຸຕ຺ເຕ ຍຸຕ຺ຕຕຣໍ. ‘‘ປາຬິອຏ຺ຐກຖາ ສິທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ປາຬິອຏ຺ຐກຖາໂຕ ສິທ຺ຘໍ. ອປິຈຍຕ຺ຖວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄາທີສຸ ອສງ຺ຂາຣໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ສສງ຺ຂາຣໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຄຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອຍໍ ປຈ຺ຉິມນໂຍ ຍຸຕ຺ໂຕ. ອຸປາຍສມຸຏ຺ຐິຕສ຺ສ ອເນກສຕສມ຺ຠວໂຕ ‘‘ອິທຎ຺ຈ ນຍທສ຺ສນເມວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອຸທາສິນຠາເວນາ’’ຕິ ມຊ຺ຌຕ຺ຕຠາເວນ. ‘‘ຍໂຕ’’ຕິ ຍສ຺ມາ. ວິກາຣປຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ຕໂຕ ອຘິມຕ຺ຕປສ຺ສນໍ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ໂຍຊນາ.

໒໓. ອິທານິ ສຫຄຕວຈນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕວຈນານິ ວິຈາເຣນ຺ໂຕ ‘‘ເອຕ຺ຖຈາ’’ຕິອາທິມາຣຠິ. ‘‘ນ ປນ ເຕ ເຠທວນ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ນຸ ເຕປິຈກ຺ຂຸ ສມ຺ຜສ຺ໂສ, ໂສຕສມ຺ຜສ຺ໂສ, ຕິອາທິນາ ຈ, ກາມວິຕກ຺ໂກ, ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ໂກ, ຕິອາທິນາ ຈ, ທຸກ຺ເຂ ອຎ຺ຎາຓໍ, ທຸກ຺ຂສມຸທເຍ ອຎ຺ຎາຓ, ນ຺ຕິອາທິນາຈ ເຠທວນ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ສຈ຺ຈໍ. ເຕ ປນ ເຠທາ ອິມໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຠິນ຺ນໍ ນ ກໂຣນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ເຕ ເຠທວນ຺ຕານ ໂຫນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ນ ຈ ເຕສໍ ອຍໍ ວິກປ຺ໂປ ອຕ຺ຖີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ຈິຕ຺ເຕ’’ຕິ ໂລຠມູລຈິຕ຺ເຕ. ‘‘ກຕ຺ຖຈີ’’ຕິ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ຈິຕ຺ເຕ. ເຍວາປນາຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສຸຘມ຺ເມສຸ ອາຄຕານິເຍວາປນການິ. ‘‘ອຎ຺ເຎຫີ’’ຕິ ໂທສມູລໂມຫມູເລຫິ. ນນຸຕານິປິ ອິຘ ຄເຫຕພ຺ພານີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ນາ’’ຕິ ນ ຄເຫຕພ຺ພານິ. ກສ຺ມາຕິ ອາຫ ‘‘ເຕສຸຫີ’’ຕິອາທິໍ. ເຕປິ ອິຘ ນຄເຫຕພ຺ພາ ສິຍຸໍ. ນ ປນ ນ ຄເຫຕພ຺ພາ. ກສ຺ມາ, ເວທນາຍ ຈ ສຍໍ ເຠທວນ຺ຕຕ຺ຕາ, ທິຏ຺ຐິສງ຺ຂາຣານຎ຺ຈ ວິກປ຺ປສພ຺ຠາວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໒໔. ‘‘ໂສມນສ຺ສສ຺ສກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ໂສມນສ຺ສຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ກາຣຓໍ. ໂສມນສ຺ສຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ກາຣເຓ ວຸຕ຺ເຕ ຕໍ ສຫຄຕ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາປິກາຣຓໍ ສິທ຺ຘໍ ໂຫຕີຕິ ກຕ຺ວາ ຕເມວ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຕນາຫ ‘‘ໂສມນສ຺ສປ຺ປຏິສນ຺ຘິໂກຫີ’’ຕິອາທິໍ. ຫີເນນ ວາ…ເປ… ອາຣມ຺ມເຓນ ສມາໂຍໂຄ, ເຕນ ສມາຍຸຕ຺ຕສ຺ສາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານນ຺ຕິອາທິນາ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ຕຖາ ພ຺ຍສນມຸຕ຺ຕິຍໍປິ. ອຸເປກ຺ຂາກາຣເຓ ‘‘ພ຺ຍສນມຸຕ຺ຕີ’’ຕິ ອິທໍ ໂທມນສ຺ສປ຺ປສງ຺ຄປຣິຫາຣວຈນໍ. ອຊ຺ຌາສໂຍວຸຈ຺ຈຕິ ອຊ຺ຌາວຸຕ຺ຕໍ ເຄຫໍ. ທິຏ຺ຐິສງ຺ຂາໂຕ ອຊ຺ຌາສໂຍຍສ຺ສາຕິ ທິຏ຺ຐຊ຺ຌາສໂຍ. ຕສ຺ສ ຠາໂວ ທິຏ຺ຐຊ຺ຌາສຍຕາ. ‘‘ອໂຍນິໂສ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊນ’’ນ຺ຕິ ອນຸປາຍໂຕ ອາຠຸຊນໍ, ມນສິກຣຓໍ. ‘‘ຈິນ຺ຕາ ປສຸຕວເສນາ’’ຕິ ຄມ຺ຠີເຣສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຈິນ຺ຕາປສວນວເສນ, ວີມໍສາ ວຑ຺ຒນວເສນ. ‘‘ທິຏ຺ຐກາຣຓເມວາ’’ຕິ ທິຏ຺ຐໍ ກາຣຓປ຺ປຏິຣູປກເມວ. ເຕນາຫ ‘‘ສາຣໂຕສຈ຺ຈໂຕ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊນ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຕພ຺ພິປຣີເຕນາ’’ຕິ ຕໂຕ ວິປຣີເຕນ. ອທິຏ຺ຐຊ຺ຌາສຍຕາ, ທິຏ຺ຐິວິປນ຺ນປຸຄ຺ຄລປຣິວຊ຺ຊນຕາ, ສທ຺ຘມ຺ມສວນຕາ, ສມ຺ມາວິຕກ຺ກພຫຸລຕາ, ໂຍນິໂສ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊນຎ຺ຈ ທິຏ຺ຐິວິປ຺ປໂຍຄກາຣຓນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ.

‘‘ອິເມສໍ ປນ ຈິຕ຺ຕານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິວິຘານໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄຄເຫຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວິສຸທ຺ຘິ ມຄ຺ເຄຂນ຺ຘ ນິທ຺ເທສໂຕ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິຕຕ຺ຖ. ຍທາ ຫິນຕ຺ຖິກາເມສຸ ອາທີນໂວຕິອາທິນານເຍນ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໍ ປຸເຣກ຺ຂິຕ຺ວາ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ໂຐ ກາເມວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ທິຏ຺ຐມງ຺ຄລາທີນິ ວາ ສາຣໂຕປຈ຺ເຈຕິ ສຠາວ ຕິກ຺ເຂນ ອນຸສ຺ສາຫິເຕນຈິຕ຺ເຕນ. ຕທາ ປຖມໍ ອກຸສລ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຍທາ ມນ຺ເທນ ສມຸສ຺ສາຫິເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ, ຕທາທຸຕີຍໍ. ຍທາ ມິຈ຺ຉາ ທິຏ຺ຐິໍ ອປຸເຣກ຺ຂິຕ຺ວາ ເກວລໍ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ໂຐ ເມຖຸນໍ ວາ ເສວຕິ, ປຣ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ວາ ອຠິຊ຺ຌາຍຕິ, ປຣຠຓ຺ຑໍ ວາ ຫຣຕິ ສຠາວຕິກ຺ເຂເນວ ອນຸສ຺ສາຫິເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ. ຕທາ ຕຕີຍໍ. ຍທາ ມນ຺ເທນ ສມຸສ຺ສາຫິເຕນຈິຕ຺ເຕນ, ຕທາ ຈຕຸຕ຺ຖໍ. ຍທາ ປນ ກາມານໍ ວາ ອສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອາຄມ຺ມ ອຎ຺ເຎສໍ ວາ ໂສມນສ຺ສເຫຕູນໍ ອຠາເວນ ຈຕູສຸປິ ວິກປ຺ເປສຸ ໂສມນສ຺ສຣຫິຕາໂຫນ຺ຕິ, ຕທາເສສານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ.

ໂລຠມູລຈິຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒໕. ໂທສມູລຈິຕ຺ເຕ. ‘‘ວິຣູປ’’ນ຺ຕິ ທຸຏ຺ຐໍ, ລຸທ຺ທໍ. ທຸມ຺ມນສ຺ສ ຠາໂວຕິ ວຸຕ຺ເຕ ກາຍິກທຸກ຺ຂເວທນາຍປິ ປສງ຺ໂຄ ສິຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ມານສິກ…ເປ… ນາມ’’ນ຺ຕິ. ປຏິຫຎ຺ຎຕິ ພາຘຕິ. ‘‘ສນ຺ຕຕ຺ເຕ’’ຕິ ສນ຺ຕາປິເຕ.

໒໖. ‘‘ເຠທກໂຣ’’ຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎວິເສສກໂຣ. ‘‘ເຠທກຣານ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎວິເສສກຣານ ໂຫນ຺ຕິ. ໂທມນສ຺ສຄ຺ຄຫຓໍ ປສງ຺ຄນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ຄຫິຕນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ປສງ຺ໂຄຕິ ຈນານປ຺ປກາຣໂຕ ສຊ຺ຊນໍ ລຄ຺ຄນໍ. ກຖໍ ປສງ຺ໂຄຕິ ອາຫ ‘‘ຍທາຫີ’’ຕິອາທິໍ. ‘‘ຕຸຏ຺ຐິໍ ປເວເທນ຺ຕີ’’ຕິ ຕຸຏ຺ຐາມຍໍ ອິເມສໍ ມຣເຓນາຕິອາທິ ຈິກ຺ຂນ຺ຕິ. ເອວໍ ສຫຄຕປ຺ປສງ຺ຄໍ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕປ຺ປສງ຺ຄໍ ນິວຕ຺ເຕຕຸໍ ‘‘ປຏິຆຄ຺ຄຫຓໍປີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕິຣຈ຺ຉານຄຕປາຓວເຘ ອປຸຎ຺ຎໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ອາທິກປ຺ປໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມນຸສ຺ສານໍ ຍຖາກາມ ປຣິໂຠຄຕ຺ຖາຍ ໂລກິສ຺ສຣິເຍນຖາວຣຏ຺ຐາຍິນາ ນິມ຺ມິຕຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ວິສ຺ສຏ຺ຐາ’’ຕິ ອນາສງ຺ກາ. ‘‘ອຎ຺ເຎວາ’’ຕິ ອຎ຺ເຎ ວາ ຊເນ. ວິມຕິ ເອວ ເວມຕິກໍ. ເວມຕິກໍ ຊາຕໍ ເຍສໍ ເຕ ເວມຕິກຊາຕາ. ປຸຣິມຈິຕ຺ຕສ຺ສໂລຠສຫຄຕຠາໂວ ອິມານິອຏ຺ຐປິ ໂລຠສຫຄຕຈິຕ຺ຕານິນາມາຕິ ອິມິນາ ຈູຬນິຄມເນ ເນວ ສິທ຺ໂຘວິຍາຕິ ໂຍຊນາ. ຈູຬນິຄມເນນ ປຏິຆສມ຺ປຍຸຕ຺ຕ ຠາເວສິທ຺ເຘ ໂທມນສ຺ສສຫຄຕຠາໂວປິ ເຕນສິທ຺ໂຘ ເຍວາຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ເຕສໍ ຄຫຓໍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ເຕສ’’ນ຺ຕິ ໂທນສ຺ສປຏິຆານໍ. ອິມສ຺ມິໍ ຈິຕ຺ເຕ ອິສ຺ສາມຈ຺ຉຣິຍກຸກ຺ກຸຈ຺ຈານິຈຖິນມິທ຺ຘານິ ຈ ອນິຍຕໂຍຄີນິ ຈ ໂຫນ຺ຕິ ເຍວາປນການິ ຈ. ເຕນາຫ ‘‘ປຸຣິມຈິຕ຺ເຕ’’ຕິອາທິໍ. ໂທມນສ຺ສໍ ອິມສ຺ມິໍ ຈິຕ຺ເຕ ອຕ຺ຖິ, ອຎ຺ຎຈິຕ຺ເຕສຸ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ອສາຘາຣຓ ຘມ຺ໂມ ນາມ. ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓ ຘມ຺ໂມຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ຍຖາຕໍ’’ຕິ ຕໍ ນິທສ຺ສນໍ ຕທຸທາຫຣຓໍ ຍຖາ ກຕມນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອຸປລກ຺ເຂຕີ’’ຕິ ສຎ຺ຎາເປຕິ. ອາຕປໍຕາຍຕິຣກ຺ຂຕີຕິ ອາຕປຕ຺ຕໍ. ເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕໍ. ລທ຺ຘໍ ອາຕປຕ຺ຕໍ ເຍນາຕິ ລທ຺ຘາຕປຕ຺ໂຕ. ຣາຊກຸມາໂຣ. ໂສ ອາຕປຕ຺ຕໍ ລທ຺ໂຘຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສພ຺ພໍ ຣາຊສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ລທ຺ໂຘຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ຕສ຺ມາ ອິທໍ ອຸປລກ຺ຂຓ ວຈນໍ ຊາຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ‘‘ອຸຠິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ໂທມນສ຺ສ ປຏິຆານໍ. ປຸພ຺ເພ ໂທມນສ຺ສສຫຄຕນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ນິຄມເນ ປຏິຆສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕານີຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ອິມສ຺ສ…ເປ… ສິທ຺ຘິໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໒໗. ‘‘ອນິຏ຺ຐໂລກຘມ຺ເມຫີ’’ຕິ ອລາໂຠ ຈ, ອຍໂສຈ, ນິນ຺ທາຈ, ທຸກ຺ຂຎ຺ຈາຕິ ຈຕູຫິ ອນິຏ຺ຐໂລກຘມ຺ເມຫິ. ‘‘ຕໍ ກຸເຕຕ຺ຖ ລພ຺ຠາ’’ຕິ ອຫໍ ອລາຠາທີຫິ ມາສມາຄຈ຺ຉີຕິ ປຕ຺ເຖນ຺ຕສ຺ສປິ ກຸໂຕເມເອຕ຺ຖໂລເກຕໍ ປຕ຺ຖນາ ປູຣຓໍ ສພ຺ພກາລໍ ລພ຺ຠາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ລພ຺ຠາ’’ຕິ ຈ ກມ຺ມຕ຺ຖທີປກໍ ປາຏິປທິກປທໍ. ອິເມສໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິວິຘານໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ສງ຺ເຂປໂຕວ ວຸຕ຺ຕໍ ຕສ຺ສ ປາຓາຕິ ປາຕາທີສຸ ຕິກ຺ຂມນ຺ທປ຺ປວຕ຺ຕິກາເລ ປວຕ຺ຕິເວທິຕພ຺ພາຕິ.

ໂທສມູລຈິຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒໘. ໂມຫມູລຈິຕ຺ເຕ. ‘‘ມູລນ຺ຕຣວິຣເຫນາ’’ຕິ ອຎ຺ຎມູລວິຣເຫນ. ສໍສປ຺ປຕີຕິ ສໍສປ຺ປມານາ. ເອວໍ ນຸ ໂຂ, ອຎ຺ຎຖານຸ ໂຂຕິ ເອວໍ ທ຺ວິຘາ ເອຣຍຕິ ກມ຺ປຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິກ຺ຂິປຕີຕິ ວິກ຺ຂິປມານໍ. ‘‘ນິຍມນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ວິຈິກິຈ຺ຉາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ນາມາຕິ ນິຍມນຕ຺ຖໍ. ອິທຎ຺ຫິ ປຏິຆສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ວິຍ ນິຄມເນນ ສິທ຺ຘໍ ນ ໂຫຕິ. ‘‘ອິຘ ລທ຺ໂຘກາສໍ ຫຸຕ຺ວາ’’ຕິ ມູລນ຺ຕຣ ວິຣຫຕ຺ຕາ ເອວ ອິຘລທ຺ໂຘກາສໍ ຫຸຕ຺ວາ. ປກຕິ ສຠາວຠູຕໍ, ອິຕິ ຕສ຺ມາ ນຕ຺ຖີຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ອໂນສກ຺ກມານ’’ນ຺ຕິ ປຈ຺ຉໂຕ ອນິວຕ຺ຕມານໍ. ‘‘ອສໍສີທມານ’’ນ຺ຕິ ເຫຏ຺ຐໂຕ ອປຕມານໍ. ອຸຠເຍນ ອພ຺ໂພຈ຺ຉິນ຺ນນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ອຕິສມ຺ມຸຬ຺ຫຕາຍາ’’ຕິ ມູລນ຺ຕຣ ວິຣເຫນ ໂມເຫນ ອຕິສມ຺ມຸຬ຺ຫຕາຍ. ‘‘ອຕິຈຎ຺ຈລຕາຍາ’’ຕິ ສໍສປ຺ປມານວິກ຺ຂິປມາເນຫິວິຈິກິຈ຺ຉຸທ຺ຘຈ຺ເຈຫິ ອຕິຈຎ຺ຈລຕາຍ. ‘‘ສພ຺ພຕ຺ຖປີ’’ຕິ ສພ຺ເພສຸປິ ອາຣມ຺ມເຓສຸ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ສງ຺ຂາຣ ເຠເທນ ອວິຊ຺ຊາຍ ທຸວິຘຠາໂວວ ວຸຕ຺ໂຕ. ກຖໍ ວຸຕ຺ໂຕ. ອວິຊ຺ຊາ ອປ຺ປຏິປຕ຺ຕິ ມິຈ຺ຉາ ປຏິປຕ຺ຕິໂຕ ທຸວິຘາ ຕຖາ ສສງ຺ຂາ ຣາສງ຺ຂາຣໂຕຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ‘‘ຕິວິຘຠາໂວວາ’’ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ຈິຕ຺ເຕສງ຺ຂາຣວິມຸຕ຺ຕາຍ ອວິຊ຺ຊາຍ ສທ຺ຘິໍ ຕິວິຘຠາໂວວ. ອິເມສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຈິຕ຺ຕານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິວິຘານໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄສງ຺ເຂປໂຕວວຸຕ຺ຕໍ ຕສ຺ສອສນ຺ນິຏ຺ຐານວິກ຺ເຂປກາເລປວຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາຕິ.

໒໙. ‘‘ສພ຺ພຖາປີ’’ຕິ ນິປາຕສມຸທາໂຍ ວາ ໂຫຕຸ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎເວວຈໂນ ວາ, ວິສຸໍ ນິປາໂຕວາຕິ ເອວໍ ສພ຺ພປ຺ປກາຣໂຕປິ. ອກຸສລປເທ ອກາໂຣ ວິຣຸທ຺ຘຕ຺ໂຖ. ຍຖາ ອມິຕ຺ໂຕ, ອສຸໂຣ, ຕິທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອກຸສລານີ’’ຕິອາທິມາຫ. ‘‘ປຏິວິຣຸທ຺ຘຠາໂວ’’ຕິ ໂມຫາທີຫິ ອກຸສເລຫິ ວິຣຸທ຺ຘຠາໂວ. ຠາວນໍນາຣຫນ຺ຕີຕິ ‘‘ອຠາວນາຣຫາ’’. ກຖໍ ປນ ຠາວນໍນາຣຫນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຸນປ຺ປຸນ’’ນ຺ຕິອາທິໍ. ‘‘ນິຍາມໍ ໂອກ຺ກມນ຺ຕາປີ’’ຕິ ປຎ຺ຈານນ຺ຕຣິຍ ກມ຺ມຠາເວນ ນິຍຕມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຠາເວນ ຈ ນິຍາມໍ ໂອກ຺ກມນ຺ຕາປິ. ອປາຍໍ ຠຊນ຺ຕີຕິ ອປາຍຠາຄິໂນ. ກມ຺ມກາຣກາ. ເຕສໍ ຠາໂວ. ຕາຍ. ‘‘ວຏ຺ຏໂສຕນິຍເຕ’’ຕິ ສໍສາຣວຏ຺ຏ ໂສຕສ຺ມິໍ ນິຍເຕ. ‘‘ຖິຣຕຣປຕ຺ຕາ’’ຕິ ສມາຘິວເສນ ຖິຣຕຣຠາວໍ ປຕ຺ຕາ. ອິທານິ ຕເມວຕ຺ຖໍ ປກາຣນ຺ຕເຣນ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ‘‘ສິຍຸ’’ນ຺ຕິ ປທໍ ຘາຕຸປຈ຺ຈເຍຫິ ສິທ຺ຘໍ ນິປ຺ຜນ຺ນປທໍ ນາມ ນໂຫຕິ. ກສ຺ມາ, ອິຘປຣິກປ຺ປຕ຺ຖສ຺ສ ອສມ຺ຠວໂຕ. ນິປາຕປທໍ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ, ອເນກຕ຺ຖຕາ ສມ຺ຠວໂຕ. ອິຘ ປນ ຠວນ຺ຕິ ສທ຺ເທນ ສມານຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ນິປາຕປທໍ ອິຘ ທຏ຺ຐພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

ອກຸສລວຓ຺ຓນາ.

໓໐. ອເຫຕຸກຈິຕ຺ເຕ. ‘‘ສພ຺ພນິຫີນ’’ນ຺ຕິ ສພ຺ພຈິຕ຺ເຕຫິ ຫີນໍ. ປຸນ ‘‘ສພ຺ພນິຫີນ’’ນ຺ຕິ ສພ຺ພາເຫຕຸເກຫິ ຫີນໍ. ‘‘ຕ’’ນ຺ຕິ ອກຸສລ ວິປາກໍ.

໓໑. ສຸຕ຺ຕປາຬິຍໍ, ‘‘ກຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ສຸກ຺ຂທາຣຸໍ. ‘‘ສກລິກ’’ນ຺ຕິ ຉິນ຺ທິຕຜາລິຕໍ ກຏ຺ຐກ຺ຂຓ຺ຑກໍ. ‘‘ຖຸສ’’ນ຺ຕິ ວີຫິສຸງ຺ກໍ. ‘‘ສງ຺ກາຣ’’ນ຺ຕິ ກຈວຣໍ. ຈກ຺ຂຸຎ຺ຈຣູເປ ຈ ປຏິຈ຺ຈ ຍໍວິຎ຺ຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈຕີຕິອາທິນາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຣູເປ’’ຕິ ຣູປາຣມ຺ມຓານ. ‘‘ສທ຺ເທ’’ຕິອາທີສຸປິ ເອສນໂຍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ວິຎ຺ຎາຓານິ ເອກວຕ຺ຖຸ ນິສ຺ສິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ວຕ຺ຖຸ ທ຺ວາເຣສຸ ເອກວຈນໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາຣມ຺ມຓານິ ປນ ເອກວິຎ຺ຎາເຓນາປິ ພຫູນິ ຄຫິຕານິ. ຕສ຺ມາ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ພຫຸວຈນໍ. ‘‘ທຸກ຺ຂຍຕີ’’ຕິ ທຸກ຺ຂໍ ກໂຣຕິ. ນາມຘາຕຸ ປທຎ຺ເຫຕໍ. ຍຖາ ອຕ຺ຕານໍ ສຸເຂຕິ ວີເຓຕີຕິ ສທ຺ທວິທູ. ຘາຕຸປາເຐສຸ ປນ ສຸຂທຸກ຺ຂຕກ຺ກິຣິຍາຍໍຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕກ຺ກິຣິຍາຕິ ຈ ສຸຂກິຣິຍາ ທຸກ຺ຂ ກິຣິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສາຕກິຣິຍາ ອສ຺ສາຕກິຣິຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຈ ສທ຺ໂທ ໂອກາສຕ຺ໂຖຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ທຸກ຺ກຣໍ ໂອກາສທານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໓໒. ‘‘ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ອສມ຺ຠິນ຺ນຕາ’’ຕິ ຈກ຺ຂຸປສາທຣູປສ຺ສ ອຠິນ຺ນຕາ. ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ຠິນ຺ເນສຕິ ອນ຺ຘສ຺ສ ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ຣູປານິນຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕີຕິ. ‘‘ໂສຕສ຺ສອສມ຺ຠິນ຺ນຕາ’’ຕິອາທີສຸປິ ເອສນໂຍ. ‘‘ອາໂລກສນ຺ນິສ຺ສຍປ຺ປຏິລາໂຠ’’ຕິ ຈກ຺ຂຸ ຈ ອາໂລເກສຕິ ກິຈ຺ຈກາຣີ ໂຫຕິ. ອສຕິ ນໂຫຕິ. ຕຖາ ຣູປຎ຺ຈ. ຕສ຺ມາ ອາໂລໂກ ເຕສໍ ວິສຍວິສຍີຠາວູປຄມເນ ສນ຺ນິສ຺ສໂຍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ອາໂລກສນ຺ນິສ຺ສຍສ຺ສ ປຏິລາໂຠ. ເອສນໂຍ ອາກາສສນ຺ນິສ຺ສຍາທີສຸ. ອິເມສໍ ອງ຺ຄານໍ ຍຸຕ຺ຕິ ທີປນາ ອຸປຣິຣູປສງ຺ຄເຫ ອາຄມິສ຺ສຕິ. ‘‘ອຏ຺ຐກຖາຍ’’ນ຺ຕິ ອຏ຺ຐສາລິນິຍໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຕສ຺ມິໍ ປນ ອາປາຕໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ເຕປິ ອາໂລກສນ຺ນິສ຺ສເຍ ອສຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຈນໍ ອສມ຺ຠາເວນ຺ໂຕ ‘‘ຕໍ ວິນາ ອາໂລເກນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ‘‘ອຠາວທສ຺ສນ ປຣ’’ນ຺ຕິ ອຠາວທສ຺ສນປ຺ປຘານໍ.

໓໓. ວິປາກວຈນຕ຺ເຖ. ວິປຈ຺ຈຕີຕິ ວິປາກໍ. ວິປຈ຺ຈຕີຕິ ຈ ວິປກ຺ກຠາວໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ປຸພ຺ເພ ກຕກມ຺ມໍ ອິທານິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍ ປາປຸຓາຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອິທານິ ຕທຕ຺ຖໍ ປາກຏໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ອຍຎ຺ຈ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິອາທິມາຫ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອາຍູຫນ ສມງ຺ຄິຕາປິ ອາຄຕາ. ອິຘ ປນສາ ເຈຕນາ ສມງ຺ຄິຕາຍ ສງ຺ຄຫິຕາຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ຈຕສ຺ໂສ ສມງ຺ຄິຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສມງ຺ຄິຕາຕິ ຈ ສມ຺ປນ຺ນຕາ. ‘‘ຕໍ ຕໍ ກມ຺ມາຍູຫນ ກາເລ’’ຕິ ປາຓາຕິ ປາຕາທິກສ຺ສ ຕພ຺ພິຣມຓາທິກສ຺ສ ຈ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ທຸຈ຺ຈຣິຕສຸຈຣິຕກມ຺ມສ຺ສ ອາຍູຫນກາເລ. ສມຸຈ຺ຈິນນກາເລຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ສພ຺ພໂສ ອຠາວໍ ປຕ຺ວານ ນິຣຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ຍຖາ ອພ຺ຍາກຕ ຘມ຺ມານິຣຸຊ຺ຌມານາ ສພ຺ພໂສ ອຠາວໍ ປຕ຺ວາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ. ຕຖາ ນນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ສພ຺ພາກາຣ ປຣິປູຣ’’ນ຺ຕິ ປາຓາຕິປາຕໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ກມ຺ມານຸ ຣູປາພຫູກາຍ ວຈີມໂນ ວິກາຣາ ສນ຺ທິສ຺ສນ຺ຕິ. ເອສນໂຍ ອທິນ຺ນາທານາທີສຸ. ເອວຣູເປຫິ ສພ຺ເພຫິ ອາກາຣ ວິກາເຣຫິ ປຣິປູຣໍ. ‘‘ນິທຫິຕ຺ວາ ວາ’’ຕິ ສຓ຺ຐເປຕ຺ວາ ເອວ. ‘‘ຍໍສນ຺ຘາຍາ’’ຕິ ຍໍກິຣິຍາວິເສສນິຘານໍ ສນ຺ຘາຍ.

ຄາຖາຍໍ. ‘‘ສຊ຺ຊູ’’ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ທິວເສ. ‘‘ຂີຣໍ ວມຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ຍຖາ ຂີຣໍ ນາມ ອິມສ຺ມິໍ ທິວເສ ມຸຈ຺ຈຕິ. ປກຕິໍ ຊຫຕິ. ວິປຣິຓາມໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ນ ຕຖາ ປາປໍ ກຕໍ ກມ຺ມນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ກຖໍ ປນ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ທຫນ຺ຕໍ ພາລມນ຺ເວຕີ’’ຕິ. ‘‘ຠສ຺ມາຉນ຺ໂນວປາວໂກ’’ຕິ ຉາຣິກາ ຉນ຺ໂນວິຍ ອຄ຺ຄິ. ‘‘ໂສ ປນາ’’ຕິ ກິຣິຍາ ວິເສໂສ ປນ. ‘‘ວິສຸໍ ເອໂກ ປຣມຕ຺ຖ ຘມ຺ໂມຕິປິ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ນ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ວິສຸໍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕ ຘມ຺ມ ຠາເວນ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ນ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ໂສ ຫິ ກມ຺ມປຈ຺ຈຍຘມ຺ມຕ຺ຕາ ປຣມຕ຺ຖ ຘມ຺ໂມ ນ ໂຫຕີຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ເຕນາຫ ‘‘ອນຸສຍຘາຕຸໂຍ ວິຍາ’’ຕິ. ‘‘ໂສ’’ຕິ ກິຣິຍາວິເສໂສ. ‘‘ຕ’’ນ຺ຕິ ກມ຺ມໍ ວາ, ກມ຺ມນິມິຕ຺ຕໍ ວາ, ຄຕິນິມິຕ຺ຕໍ ວາ. ‘‘ຕທາ ໂອກາສໍ ລຠຕີ’’ຕິ ວິປຈ຺ຈນຕ຺ຖາຍ ໂອກາສໍ ລຠຕິ. ໂອກາສໍ ລຠິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ຕາສຸ ຈ ຕູສຸສມງ຺ຄິຕາສຸ. ‘‘ອິຕີ’’ຕິ ລທ຺ຘຄຸຓວຈນໍ. ‘‘ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ ປຸນ ລທ຺ຘຄຸຓວຈນໍ. ‘‘ປາຬິຍ’’ນ຺ຕິ ຘມ຺ມສງ຺ຄຓິ ປາຬິຍໍ. ‘‘ກມ຺ມສນ຺ຕານໂຕ’’ຕິ ອຣູປສນ຺ຕານໍ ເອວ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ເຍ ປນາ’’ຕິ ຄນ຺ຖກາຣາ ປນ. ‘‘ເຕສ’’ນ຺ຕິ ຄນ຺ຖກາຣານໍ. ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເຕສໍ ວາເທຕິ ວາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຍຎ຺ຈອຸປມໍ ທສ຺ເສນ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ຕສ຺ມິໍ ວຈເນ. ນ ຈ ນ ລຠນ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ຕທາ’’ຕິ ຕສ຺ມິໍ ປຣິຓຕກາເລ. ‘‘ນາຬ’’ນ຺ຕິ ປຸປ຺ຜຜລານໍ ທຓ຺ຑກໍ.

໓໔. ‘‘ສມ຺ຠໂວ’’ຕິ ປສງ຺ຄກາຣຓໍ. ອຠິວິເສເສນ ຈຣຓໍ ປວຕ຺ຕນໍ ອຠິຈາໂຣ. ວິເສສ ວຸຕ຺ຕິ. ນ ອຠິຈາໂຣ ພ຺ຍຠິຈາໂຣ. ສາມຎ຺ຎ ວຸຕ຺ຕິ. ປກ຺ຂນ຺ຕເຣນ ສາຘາຣຓຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປກ຺ຂນ຺ຕເຣນ ສາຘາຣຓຕາ ນາມປກ຺ຂນ຺ຕຣສ຺ສ ນານປ຺ປກາຣໂຕ ສຊ຺ຊນເມວ ລຄ຺ຄນເມວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ພ຺ຍຠິຈາຣສ຺ສາຕິ ປສງ຺ຄສ຺ສ ອິຈ຺ເຈວຕ຺ໂຖຕິ. ເອຕ຺ຖຈາຕິອາທິນາ ສມ຺ຠວພ຺ຍຠິຈາຣານໍ ອຠາວເມວ ວທຕິ. ອກຸສລເຫຕູຫິ ຈ ສເຫຕຸກຕາ ສມ຺ຠໂວ ນຕ຺ຖີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ເຕສ’’ນ຺ຕິ ອກຸສລວິປາການໍ. ‘‘ອພ຺ຍຠິຈາໂຣເຍວາ’’ຕິ ພ຺ຍຠິຈາຣຣຫິໂຕເຍວ.

໓໕. ‘‘ປຎ຺ຈທ຺ວາເຣ ອຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣວິກາຣໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຕຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິໍ. ເອສນໂຍ ມໂນທ຺ວາຣາວຊ຺ຊເນປິ.

ຍທິ ຫິ ອຍມຕ຺ໂຖສິຍາ, ເອວຎ຺ຈສຕິ, ອຍມຕ຺ໂຖ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ເຕສ’’ນ຺ຕິ ວີຖິຈິຕ຺ຕານໍ. ອຸປ຺ປາທສທ຺ໂທນິຍຕປຸລ຺ລິງ຺ໂຄຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ຏີກາສຸ ປນ…ເປ… ນິທ຺ທິຏ຺ຐໍ’’ ສິຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ວຸຕ຺ຕນເຍນາ’’ຕິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕເຫຕຸວິຣຫໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ. ວິປຈ຺ຈນ ກິຈ຺ຈໍ ນາມ ວິປາການໍ ກິຈ຺ຈໍ. ວິປາກຸປ຺ປາທນກິຈ຺ຈໍ ນາມ ກຸສລາກຸສລານໍ ກິຈ຺ຈໍ. ‘‘ຕໍ ຕໍ ກິຣິຍາມຕ຺ຕຠູຕານີ’’ຕິ ອາວຊ຺ຊນ ກິຣິຍາ ຫສນກິຣິຍາມຕ຺ຕຠູຕານິ. ປຏິສນ຺ຘິຠວງ຺ຄຈຸຕິຈິຕ຺ຕານິ ນາມ ເກວລໍ ກມ຺ມເວຄຸກ຺ຂິຕ຺ຕຠາເວນສນ຺ຕາເນປຕິຕມຕ຺ຕຕ຺ຕາ ທຸພ຺ພລ ກິຈ຺ຈານິ ໂຫນ຺ຕິ. ປຎ຺ຈ ວິຎ຺ຎາຓານິ ຈ ອສາຣານໍ ອພລານໍ ປສາທວຕ຺ຖູນໍ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ທຸພ຺ພລວຕ຺ຖຸການິ ໂຫນ຺ຕິ. ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນາທີນິ ຈ ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓານຸພນ຺ຘ ມຕ຺ຕຕ຺ຕາ ທຸພ຺ພລ ກິຈ຺ຈຏ຺ຐານານິ ໂຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ຕານິ ສພ຺ພານິ ອຕ຺ຕໂນ ອຸສ຺ສາເຫນວິນາ ເກວລໍ ວິປຈ຺ຈນມຕ຺ເຕນ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ‘‘ວິປາກສນ຺ຕານໂຕ’’ຕິ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣາວຊ຺ຊນຎ຺ຈ ມໂນທ຺ວາຣາວຊ຺ຊນຎ຺ຈ ຠວງ຺ຄວິປາກສນ຺ຕານໂຕ ລທ຺ຘປຈ຺ຈຍໍ ໂຫຕິ. ໂວຏ຺ຐພ຺ພນໍ ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓາທິ ວິປາກສນ຺ຕານໂຕ ລທ຺ຘປຈ຺ຈຍໍ. ‘‘ອິຕຣານິ ປນາ’’ຕິ ຫສິຕຸປ຺ປາທຈິຕ຺ຕ ມຫາກິຣິຍຈິຕ຺ຕາທີນິ. ‘‘ນິຣນຸສຍສນ຺ຕາເນ’’ຕິ ອນຸສຍຣຫິເຕ ຂີຓາສວສນ຺ຕາເນ. ‘‘ອຸສ຺ສາຫຣຫິຕານິ ເອວາ’’ຕິ ຍຖາ ຣຸກ຺ຂານໍ ວາຕປຸປ຺ຜານິ ນາມ ອຕ຺ຖິ. ຕານິ ຜລຸປ຺ປາທກສິເນຫຣຫິຕຕ຺ຕາ ຜລານິ ນ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕິ. ຕຖາ ຕານິ ຈ ວິປາກຸປ຺ປາທກຕຓ຺ຫາສິເນຫຣຫິຕຕ຺ຕາ ອຸສ຺ສາຫພ຺ຍາປາຣ ຣຫິຕານິ ເອວ.

໓໖. ເວທນາວິຈາຣຓາຍໍ. ‘‘ປິຈຸປິຓ຺ຑການໍ ວິຍາ’’ຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ກປ຺ປາສປິຈຸປິຓ຺ຑການໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສງ຺ຆຏ຺ຏນໍ ວິຍ ອຸປາທາຣູປານຎ຺ຈ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສງ຺ຆຏ຺ຏນໍ ທຸພ຺ພລເມວາຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ເຕສໍ ອາຣມ຺ມຓຠູຕານ’’ນ຺ຕິ ຕິຓ຺ຓໍ ມຫາຠູຕານໍ. ‘‘ກາຍນິສ຺ສຍຠູເຕສູ’’ຕິ ກາຍນິສ຺ສຍມຫາຠູເຕສຸ.‘‘ເຕຫີ’’ຕິ ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາເຓຫິ. ‘‘ປຸຣິມຈິຕ຺ເຕນາ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນຈິຕ຺ຕໂຕ. ‘‘ຕ’’ນ຺ຕິ ອກຸສລວິປາກສນ຺ຕີຣຓໍ. ປຏິເຆນ ວິນາ ນປ຺ປວຕ຺ຕຕິ. ກສ຺ມາ ນປ຺ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອາຫ ‘‘ເອກນ຺ຕາກຸສລຠູເຕນາ’’ຕິອາທິໍ. ‘‘ອພ຺ຍາກເຕສຸ ອສມ຺ຠວໂຕ’’ຕິ ອພ຺ຍາກຕ ຈິຕ຺ເຕສຸ ຍຸຊ຺ຊິຕຸໍ ອສມ຺ຠວໂຕ. ກມ຺ມານຸຠາວໂຕ ຈ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຍຖາປຸຣິມໍ ວິປາກສນ຺ຕານໍ ກມ຺ມານຸຠາເວນ ປວຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຖາ ອປ຺ປວຕ຺ຕິຕ຺ວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ເກນຈີ’’ຕິ ເກນຈິ ຈິຕ຺ເຕນ. ‘‘ວິສທິສຈິຕ຺ຕສນ຺ຕານ ປຣາວຏ຺ຏນວເສນາ’’ຕິ ປຸຣິເມນວິປາກ ຈິຕ຺ຕ ສນ຺ຕາເນນ ວິສທິສໍ ກຸສລາທິ ຊວນ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕານໍ ປຣໂຕ ອາວຏ຺ຏາ ປນ ວເສນ. ຕຖາຫິທໍ ຈິຕ຺ຕທ຺ວຍໍ ປາຬິຍໍ ອາວຏ຺ຏນາ, ອນ຺ວາວຏ຺ຏນາ, ອາໂຠໂຄ, ສມນ຺ນາຫາໂຣຕິ ນິທ຺ທິຏ຺ຐໍ. ‘‘ສພ຺ພຕ຺ຖາປີ’’ຕິ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓປິ ອນິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓປິ. ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຉາ ປວຕ຺ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວເສນາ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຉາ ປວຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈເຍຫິ ເອວ ໂສ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈເຍສຸ ພລວນ຺ເຕສຸ ສຕິ, ພລວາ ໂຫຕິ. ທຸພ຺ພເລສຸ ສຕິ, ທຸພ຺ພໂລ ໂຫຕີຕິ ສກ຺ກາວຕ຺ຕຸນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ວິສທິສ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ ໂວຏ຺ຐພ຺ພນກິຣິຍຈິຕ຺ຕສນ຺ຕານໍ.

໓໗. ສງ຺ຂາຣ ວິຈາຣຓາຍໍ ‘‘ວິປາກຸທ຺ຘາເຣ’’ຕິ ອຏ຺ຐສາລິນິຍໍ ວິປາກຸທ຺ຘາຣ ກຖາຍໍ. ‘‘ອຸຠຍກມ຺ເມນປີ’’ຕິ ສສງ຺ຂາຣິກ ກມ຺ເມນປິ, ອສງ຺ຂາຣິກ ກມ຺ເມນປິ. ‘‘ເຖເຣນາ’’ຕິ ມຫາທຕ຺ຕຕ຺ເຖເຣນ. ‘‘ຕທຸຠຍຠາວາຠາໂວ’’ຕິ ສສງ຺ຂາຣິກ ອສງ຺ຂາຣິກຠາວານໍ ອຠາໂວ. ‘‘ຕານິປິ ຫິ ອປຣິພ຺ຍຕ຺ຕກິຈ຺ຈານິເຍວາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອາວຊ຺ຊນ ທ຺ວຍໍ ຊວນານໍ ປຸເຣຈາຣິກ ກິຈ຺ຈຕ຺ຕາ ອປຣິພ຺ຍຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ໂຫຕຸ. ຫສິຕຸປ຺ປາທຈິຕ຺ຕໍ ປນ ຊວນກິຈ຺ຈຕ຺ຕາ ກຖໍ ອປຣິພ຺ຍຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ຠເວຍ຺ຍາຕິ. ຕມ຺ປິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓາທີນໍ ອນຸຈາຣິກມຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອປຣິພ຺ຍຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ. ‘‘ອຏ຺ຐມຫາວິປາເກສຸ ວິຍ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ’’ຕິ ມຫາວິປາການໍ ສສງ຺ຂາຣິກາ ສງ຺ຂາຣິກຠາໂວ ປຸຣິມຠເວ ມຣຓາສນ຺ນກາເລ ອາຣມ຺ມຓານໍ ປໂຍເຄນ ສຫ ວາ ວິນາ ວາ ອຸປຏ຺ຐານໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕຖາ ວຕ຺ຕພ຺ໂພຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໓໘. ‘‘ທຸພ຺ພລ ກມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ເຕສູ’’ຕິ ປຏິສນ຺ຘິ ຠວງ຺ຄ ຈຸຕິກິຈ຺ຈານິ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ທຸພ຺ພລວຕ຺ຖຸ ກິຈ຺ຈຏ຺ຐາເນສູ’’ຕິ ຈກ຺ຂາທິວຕ຺ຖຸເກສຸ ອາວຊ຺ຊນາທິ ທຸພ຺ພລກິຈ຺ຈ ທຸພ຺ພລຏ຺ຐານິເກສຸ. ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິນາ ຕທຕ຺ຖໍ ວິວຣຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ວິກ຺ເຂປຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວິກ຺ເຂປກິຈ຺ເຈນ ອຸທ຺ຘຈ຺ເຈນຍຸຕ຺ຕໍ ຫຸຕ຺ວາ. ‘‘ກປ຺ປຏ຺ຐິຕິກໍ’’ ນາມ ສງ຺ຆເຠທກມ຺ມໍ. ຉສຸວຕ຺ຖຸ ຣູເປສຸ ຫທຍວຕ຺ຖຸເມວ ສຸວຓ຺ຓຣຊຕໍ ວິຍ ສາຣວຕ຺ຖຸ ໂຫຕິ. ອິຕຣານິ ຜລິການິວິຍ ປສາທມຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອສາຣານິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຈກ຺ຂາທີສຸ ທຸພ຺ພລວຕ຺ຖູສູ’’ຕິ. ທສ຺ສນາທີນິ ຈ ກິຈ຺ຈານິ ຊວນ ກິຈ຺ຈສ຺ສ ປຸເຣຈຣຕ຺ຕາ ຂຸທ຺ທກິຈ຺ຈານິ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ທສ຺ສນາທີສູ’’ຕິອາທິໍ.

໓໙. ອິຘ ທີປນິຍໍ ອິຈ຺ເຈວນ຺ຕິ ປທໍ ອຏ຺ຐາຣສາຕິປທສ຺ສວິເສສນນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ສພ຺ພຖາປີຕິ ປທສ຺ສ…ເປ… ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິຠາວນິຍໍ ປນ ຕໍ ສພ຺ພຖາປີຕິ ປທສ຺ສ ວິເສສນນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ສພ຺ພຖາ ປີຕິກຸສລາກຸສລວິປາກກິຣິຍາເຠເທນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອເຫຕຸກຈິຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔໐. ໂສຠຓຈິຕ຺ເຕສຸ. ອວຸຕ຺ຕາປິ ສິທ຺ຘາ ໂຫຕິ. ຍຖາ ອຏ຺ຐຈິຕ຺ຕານິ ໂລກຸຕ຺ຕຣານີຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ອວຸຕ຺ເຕປິສິຊ຺ຌນ຺ຕິ ເສສຈິຕ຺ຕານິ ໂລກິຍານີຕິ ຈ ສອຸຕ຺ຕຣານີຕິ ຈາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ອຕ຺ຕສມງ຺ຄີໂນ’’ຕິ ອຕ຺ຕນາ ປາປກມ຺ເມນ ສມນ຺ນາຄເຕ. ‘‘ອນິຈ຺ຉນ຺ເຕ ເຍວາ’’ຕິ ສເຈປິ ອວີຈິນິມິຕ຺ຕສ຺ສາທວຕ຺ຖຸ ວິຍ ເກຈິ ອິຈ຺ຉນ຺ຕຸ. ອຊານນ຺ຕານໍ ປນ ອິຈ຺ຉາ ອປ຺ປມາຓນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ໂສຠຄ຺ຄ ປຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ສຸຠຄສ຺ສ ຠາໂວ ໂສຠຄ຺ຄນ຺ຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ. ສຸຠຄສ຺ສາຕິ ຈ ສຸສິຣິກສ຺ສ.

໔໑. ‘‘ຍາຖາວໂຕ’’ຕິ ຍຖາ ສຠາວໂຕ. ເອຕ຺ຖ ສິຍາ ຊານາຕີຕິ ຎາຓນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ກິໍ ສພ຺ພໍ ຎາຓໍ ຍາຖາວໂຕ ຊານາຕີຕິ. ກິຎ຺ເຈຕ຺ຖ. ຍທິ ສພ຺ພໍ ຎາຓໍ ຍາຖາວໂຕ ຊານາຕິ. ເອວໍ ສຕິ, ຎາເຓນ ຈິນ຺ເຕນ຺ຕານໍ ອຊານນໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ວິຣຊ຺ຌນໍ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ອາປຊ຺ຊຕິ. ອຖ ສພ຺ພໍ ຎາຓໍ ຍາຖາວໂຕ ນ ຊານາຕິ, ກຕ຺ຖຈິ ຊານາຕິ, ກຕ຺ຖຈິ ນ ຊານາຕິ. ເອວຎ຺ຈສຕິ, ຍຕ຺ຖ ຊານາຕິ, ຕຕ຺ເຖວ ຕໍ ຎາຓໍ ໂຫຕິ. ຍຕ຺ຖ ນ ຊານາຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕໍ ຎາຓເມວ ນ ໂຫຕີຕິ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ. ວຸຈ຺ຈເຕ. ຎາເຓນ ຈິນ຺ເຕສ຺ສາມີຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ຕານໍປິ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ຍາຖາວໂຕ ຊານນໍ ນ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຎາຓ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຎາຓປ຺ປຏິ ຣູປກາ ຈ ຘມ຺ມາ ອຕ຺ຖິ ຈິຕ຺ຕຎ຺ຈ ວິຕກ຺ໂກ ຈ, ວິຈາໂຣ ຈ, ທິຏ຺ຐິ ຈ. ເອເຕຫິ ຈິນ຺ເຕນ຺ຕາປິ ອຫໍ ຎາເຓນ ຈິນ຺ເຕມີຕິ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ. ‘‘ເທຍ຺ຍ ຘມ຺ມປຏິຄ຺ຄາຫກ ສມ຺ປຕ຺ຕີ’’ຕິ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມ ວຕ຺ຖຸ ສມ຺ປຕ຺ຕິ, ປຏິຄ຺ຄາຫກ ປຸຄ຺ຄລ ສມ຺ປຕ຺ຕິ. ‘‘ອພ຺ຍາປຊ຺ຊໂລກູປປຕ຺ຕິຕາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອພ຺ຍາປຊ຺ຊໂລໂກ ນາມ ກາຍິກທຸກ຺ຂ ເຈຕສິກ ທຸກ຺ຂ ຣຫິໂຕ ອຸປຣິເທວໂລໂກ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລໂກ ວາ. ອຸປປຊ຺ຊນໍ ອຸປປຕ຺ຕິ. ປຏິສນ຺ຘິວເສນ ອຸປຄມນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອພ຺ຍາປຊ຺ຊໂລກໍ ອຸປປຕ຺ຕິ ຍສ຺ສ ໂສ ອພ຺ຍາປຊ຺ຊ ໂລກູປປຕ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ຠາໂວຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ. ‘‘ກິເລສ ທູຣຕາ’’ຕິ ສມາປຕ຺ຕິ ພເລນ ວາ, ອຎ຺ຎຕຣປ຺ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ວາ, ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕ ກິເລສຕາ ວາ, ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນ ກິເລສຕາ ວາ.

ເຕສໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ວິຘານໍ ວິສຸທ຺ຘິ ມຄ຺ເຄ ຂນ຺ຘນິທ຺ເທເສ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍທາຫິ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມ ປຏິຄ຺ຄາຫກາທິ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອຎ຺ຎໍ ວາ ໂສມນສ຺ສເຫຕຸໍ ອາຄມ຺ມ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ໂຐ ອຕ຺ຖິທິນ຺ນນ຺ຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ຕໍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໍ ປຸເຣກ຺ຂິຕ຺ວາ ອສໍສີທນ຺ໂຕ ອນຸສ຺ສາຫິໂຕປເຣຫິ ທານາທີນິ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣຕິ, ຕທາສ຺ສ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕໍ ຎາຓ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອສງ຺ຂາຣໍ ໂຫຕິ. ຍທາ ປນ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ໂຐ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໍ ປຸເຣກ຺ຂິຕ຺ວາ ອມຸຕ຺ຕ ຈາ ຄຕາທິວເສນ ສໍສີທມາໂນ ວາ ປເຣຫິ ວາ ອຸສ຺ສາຫິໂຕ ກໂຣຕິ, ຕທາສ຺ສ ຕເທວ ຈິຕ຺ຕໍ ສສງ຺ຂາຣໍ ໂຫຕິ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຫິ ອຕ຺ເຖ ສງ຺ຂາໂຣຕິ ເອຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ວາ ປເຣສໍ ວາ ວເສນ ປວຕ຺ຕສ຺ສ ປຸພ຺ພປ຺ປໂຍຄສ຺ສາຘິວຈນໍ. ຍທາ ປນ ຎາຕິ ຊນສ຺ສ ປຏິປຕ຺ຕິ ທສ຺ສເນນ ຊາຕປຣິຈຍາພາລທາຣກາ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາ ໂສມນສ຺ສ ຊາຕາສຫສາ ກິຎ຺ຈິ ເທວ ຫຕ຺ຖຄຕໍ ທທນ຺ຕິ ວາ ວນ຺ທນ຺ຕິ ວາ, ຕທາ ຕຕີຍໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຍທາ ປນ ເທຖວນ຺ທຖາຕິ ຎາຕີຫິ ອຸສ຺ສາຫິຕາ ເອວໍ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕທາ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຍທາ ປນ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມ ປຏິຄ຺ຄາຫກາທີນໍ ອສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອຎ຺ເຎສໍ ວາ ໂສມນສ຺ສເຫຕູນໍ ອຠາວໍ ອາຄມ຺ມ ຈຕູສຸປິ ວິກປ຺ເປສຸ ໂສມນສ຺ສຣຫິຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕທາ ເສສານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ.

໔໒. ອຏ຺ຐປີຕິ ເອຕ຺ຖ ປິສທ຺ເທນ ອິມານິ ຈິຕ຺ຕານິ ນ ເກວລໍ ອຏ຺ເຐວ ໂຫນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຕໂຕ ພຫູນິປິ ພຫຸຕຣານິປິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອິມໍ ສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ຖໍ ທີເປຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເຕນາ’’ຕິອາທິວຸຕ຺ຕໍ. ທສສຸ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍາວຕ຺ຖູສຸ ທິຏ຺ຐຸຊຸ ກມ຺ມໍ ນາມ ຎາຓ ກິຈ຺ຈໍ. ຕໍ ກຖໍ ຎາຓ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕ ຈິຕ຺ເຕຫິ ກໂຣນ຺ຕີຕິ. ວຸຈ຺ຈເຕ. ຎາຓ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕ ຈິຕ຺ເຕຫິ ທິຏ຺ຐິໍ ອຸຊຸໍກໂຣນ຺ຕາ ເຕສໍ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ຎາຓໂສເຕ ປຕິຕວເສນ ຎາຓວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕ ຈິຕ຺ເຕຫິປິ ກໂຣນ຺ຕິເຍວ. ສພ຺ເພສຕ຺ຕາ ກມ຺ມສ຺ສກາຕິອາທິນາ, ພຸທ຺ໂຘ ໂສຠຄວາ, ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ໂສ ຘມ຺ໂມ, ສຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ໂສ ສງ຺ໂຆ, ຕິອາທິນາ ຈາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອິມານິ ອຏ຺ຐ ຈິຕ຺ຕານີ’’ຕິອາທິໍ. ຕຕ຺ຖ ທສປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖູນິ ນາມ ‘ທານໍ, ສີລໍ, ຠາວນາ, ອປຈາຍນໍ, ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈໍ, ປຕ຺ຕິທານໍ, ປຕ຺ຕານຸໂມທນໍ, ຘມ຺ມສ຺ສວນາ, ຘມ຺ມເທສນາ, ທິຏ຺ຐຸຊຸ ກມ຺ມໍ,. ເຕຫິ ຄຸຓິຕານິ ວຑ຺ຒິຕານິ. ຕານິ ຈ ອຏ຺ຐຉສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຕີຓິ ຈ ກມ຺ມານິ ກໂຣນ຺ຕາ ເຕ ເຫວ ອຏ຺ຐຫິ ກໂຣນ຺ຕິ. ຕານິເຍວ ຈ ສພ຺ພານິ ອຕ຺ຖິ ຫີນານິ, ອຕ຺ຖິ ມຊ຺ຌິມານິ, ອຕ຺ຖິ ປຓີຕານິ. ຕສ຺ມາ ປຸນ ອນຸກ຺ກເມນ ອາຣມ຺ມຓາທີຫິ ວຑ຺ຒນໍ ກໂຣຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຕານິ ຐເປຕພ຺ພານີ’’ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ສຸທ຺ຘິການີ’’ຕິ ອຘິປຕີຫິ ອມິສ຺ສິຕານິ. ‘‘ອິຕິ ກຕ຺ວາ’’ຕິ ອິຕິ ມນສິ ກຣິຕ຺ວາ. ຕຖາ ຎາຓວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕານິ ທ຺ເວສຫສ຺ສານິ ສຕໍ ສຏ຺ຐິ ຈ ໂຫນ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ວີມໍສາວຊ຺ຊິເຕຫີ’’ຕິ ວີມໍສາຘິປຕິ ວຊ຺ຊິເຕຫິ. ‘‘ຕຖາຄຸຓິຕານີ’’ຕິ ສພ຺ພານິ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍາທີຫິ ສມໍ ຄຸຓິຕານິ. ‘‘ໂກສລ຺ເລນາ’’ຕິ ໂກສລ຺ລສງ຺ຂາເຕນ. ‘‘ນານາວຊ຺ຊນວີຖິຍ’’ນ຺ຕິ ຎາຓວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕ ວີຖີຫິ ວິສຸໍ ຠູຕາຍ ອາວຊ຺ຊນາຍ ຍຸຕ຺ຕ ວີຖິຍໍ. ‘‘ເຕເນວາ’’ຕິ ວີມໍສາຘິປຕິຠູເຕນ ເຕເນວ ອຸປນິສ຺ສຍຎ຺ຎາເຓນ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ນ ສກ຺ກາຠວິຕຸນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໔໓. ວຈນຕ຺ເຖ ‘‘ຣຸຊ຺ຊນຏ຺ເຐນາ’’ຕິ ຕຸທນຏ຺ເຐນ. ‘‘ອຫິຕຏ຺ເຐນາ’’ຕິ ຫິຕວິຣຸທ຺ຘຏ຺ເຐນ. ‘‘ອນິປຸຓຏ຺ເຐນາ’’ຕິ ອສຓ຺ຫາ ສຸຂຸມຏ຺ເຐນ. ‘‘ອນິຏ຺ຐວິປາກຏ຺ເຐນາ’’ຕິ ອນິຏ຺ຐໍ ວິປາກໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ອນິຏ຺ຐ ວິປາການິ. ເຕສໍ ຠາໂວ ອນິຏ຺ຐ ວິປາກຏ຺ໂຐ. ເຕນ ອນິຏ຺ຐ ວິປາກຏ຺ເຐນ. ‘‘ຕປ຺ປຏິ ປກ຺ຂຕ຺ຕາ’’ຕິ ຣາຄາທີຫິ ປຏິປກ຺ຂຕ຺ຕາ. ເອວໍ ປຣິຍາຍຕ຺ຖ ສງ຺ຂາຕໍ ອຠິຘານຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ອາຄຕໍ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ ກຸຈ຺ຉິເຕຕິອາທິນາ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ກຸຈ຺ຉິເຕ’’ຕິ ເຊຄຸຈ຺ຉິຕພ຺ເພ, ນິນ຺ທິ ຕພ຺ເພ ວາ. ຈາເລນ຺ຕິ ຕທງ຺ຄປ຺ປຫານວເສນ, ກມ຺ເປນ຺ຕິ ວິກ຺ຂມ຺ຠນປ຺ປຫານວເສນ, ວິທ຺ຘໍເສນ຺ຕິ ສມຸຈ຺ເຉທປ຺ປຫານວເສນ. ‘‘ຕນຸກຣຓຏ຺ເຐນາ’’ຕິ ສລ຺ລິຂນຏ຺ເຐນ. ‘‘ອນ຺ຕກຣຓຏ຺ເຐນາ’’ຕິ ປຣິໂຍສານກຣຓຏ຺ເຐນ. ‘‘ອປິ ຈາ’’ຕິອາທິ ທີປນີນຍທສ຺ສນໍ. ‘‘ໂກສລ຺ລ ສມ຺ຠູຕຏ຺ເຐນາ’’ຕິ ມຫາອຏ຺ຐກຖານໂຍ. ຕຕ຺ຖ, ກຸສລສ຺ສ ປຓ຺ຑິຕສ຺ສ ຠາໂວ ເອກາສລ຺ລໍ. ຎາຓໍ. ເຕນ ສມ຺ຠູຕໍ ສຎ຺ຊາຕໍ ໂກສລ຺ລ ສມ຺ຠູຕໍ ຕິວິຄ຺ຄໂຫ.

໔໔. ‘‘ພລວກມ຺ເມນາ’’ຕິ ຕິເຫຕຸ ກຸກ຺ກຏ຺ຐ ກມ຺ເມນ. ‘‘ທຸພ຺ພລ ກມ຺ເມນາ’’ຕິ ຕິເຫຕຸໂກມເກນ ວາ ທ຺ວິເຫຕຸກ ກຸສລ ກມ຺ເມນ ວາ. ‘‘ເກຫິຈິ ອາຈຣິເຍຫີ’’ຕິ ໂມຣວາປິ ວາສີ ມຫາທຕ຺ຕຕ຺ເຖຣໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ສງ຺ຄຫກາເຣນາ’’ຕິ ຠທ຺ທນ຺ຕ ພຸທ຺ຘໂຆສຕ຺ເຖເຣນ. ‘‘ສນ຺ນິຫິຕ ປຈ຺ຈຍວເສນາ’’ຕິ ອາສນ຺ເນ ສຓ຺ຐິຕປຈ຺ຈຍ ວເສນ. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນ ປຈ຺ຈຍວເສເນວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຸປຏ຺ຐິຕານິ ກມ຺ມາທີນິ ອາຣມ຺ມຓານິ. ປວຕ຺ຕານິ ມຫາວິປາການິ. ‘‘ອວິປາກ ສຠາວໂຕ’’ຕິ ອວິປຈ຺ຈນສຠາວໂຕ. ອວິປາກຸປ຺ປາທນສຠາວໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ອຏ຺ຐກຖາຍ’’ນ຺ຕິ ຘມ຺ມສງ຺ຄຓິຏ຺ຐກຖາຍໍ. ‘‘ອິຘາ’’ຕິ ມຫາວິປາກຈິຕ຺ເຕ. ‘‘ຕຖາ ອປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ຈາ’’ຕິ ທານາທິວເສນ ອປ຺ປວຕ຺ຕິໂຕ ຈ.

໔໕. ມຫາກິຣິຍຈິຕ຺ເຕ. ‘‘ອຸປຣີ’’ຕິ ວີຖິສງ຺ຄເຫ ຕທາ ຣມ຺ມຓ ນິຍເມ. ‘‘ສຍເມວາ’’ຕິ ອນຸຣຸທ຺ຘຕ຺ເຖເຣເນວ. ‘‘ວກ຺ຂຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈິສ຺ສຕິ. ‘‘ຍຖາຣຫ’’ນ຺ຕິ ຂີຓາສວສນ຺ຕາເນ ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ມຫາກິຣິຍານໍ ອຣຫານຸຣູປໍ. ຠູຕກຖນ ວິເສສນໍ ເຕນ ນິວຕ຺ເຕຕພ຺ພສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອຠາວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ຕໍ’’ຕິ ສເຫຕຸກຄ຺ຄຫຓໍ. ‘‘ພ຺ຍວຈ຺ເຉທກວິເສສນ’’ນ຺ຕິ ອເຫຕຸກ ວິປາກກິຣິຍ ຈິຕ຺ຕານຎ຺ຈ ສພ຺ຠາວາຕປ຺ປສງ຺ຄສ຺ສ ອວຈ຺ເຉທກໍ ວິເສສນໍ. ‘‘ຍຖາ ສກ຺ຂຣ ກຖລິກໍປິ ມຈ຺ຉຄຸມ຺ພໍປິ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕໍປິ ຈຣນ຺ຕໍປິ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຈເນ ສກ຺ຂຣ ກຖລິກໍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕໍ, ມຈ຺ຉຄຸມ຺ພໍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕໍປິ ຈຣນ຺ຕໍປິ ປສ຺ສຕີຕິ ເອວໍ ຍຖາ ລາຠ ໂຍຊນາ ໂຫຕິ. ຕຖາ ອິຘ ປີຕິ.

໔໖. ‘‘ຍທິທ’’ນ຺ຕິ ຍາ ອຍໍ ທີປນ ສມຕ຺ຖຕາ, ‘‘ອິທໍ ສາມຕ຺ຖິຍ’’ນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ອຍໍ ສມຕ຺ຖ ຠາໂວຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຠທວຈເນ ໂຈທນາຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຣຈນາຄາຖາຍໍ. ‘‘ເອຕານີ’’ຕິ ໂສຠຓ ກາມາວຈຣ ຈິຕ຺ຕານິ. ‘‘ປຸຎ຺ຎ ປາປ ກ຺ຣິຍາເຠທາ’’ຕິ ປຸຎ຺ຎ ປາປ ກ຺ຣິຍເຠເທນ.

໔໗. ກຕເມ ຘມ຺ມາ ກາມາວຈຣາ. ເຫຏ຺ຐໂຕ ອວີຈິນິຣຍໍ ປຣິຍນ຺ຕໍ ກຣິຕ຺ວາ ອຸປຣິໂຕ ປຣນິມ຺ມິຕ ວສວຕ຺ຕິເທເວ ອນ຺ໂຕ ກຣິຕ຺ວາຕິ ເອວໍ ປາຬິຍໍ ນິທ຺ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ອິຘກາມສທ຺ເທນ ສໂຫກາສາກາມຠູມິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອາຫ ‘‘ກາເມ ກາມຠູມິຍ’’ນ຺ຕິ. ປຣິຍາປນ຺ນາຕິ ປາຐເສໂສ. ‘‘ກ຺ຣິຍາ ຈາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ ສທ຺ໂທ ປນ ສທ຺ທຕ຺ໂຖ. ອິຕິ ສທ຺ໂທ ອິຈ຺ເຈວໍ ສທ຺ທຕ຺ໂຖ. ເອເຕນ ປຏິສິທ຺ຘາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ອິຘາ’’ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ຈິຕ຺ຕສງ຺ຄເຫ. ‘‘ຕສ຺ສາ’’ຕິ ສພ຺ພຖາສທ຺ທສ຺ສ. ຠໂວ ນາມ ອິນ຺ທ຺ຣິຍ ພທ຺ຘສນ຺ຕານຄໂຕ ຘມ຺ມ ສມູໂຫ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິຘ ປນ ກາມາວຈຣາ ຘມ຺ມາຕິ ປເທ ກາມສທ຺ໂທ. ໂສ ຈ ປຖວິ ປພ຺ພຕາທີຫິ ສທ຺ຘິໍ ສພ຺ພໍ ກາມຠູມິໍ ວທຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຠູມິປຣິຍາໂຍ ຈາ’’ຕິອາທິ. ‘‘ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ຘ ຘມ຺ມ ສມູໂຫ’’ຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ຘ ຘມ຺ມ ສມູໂຫ ສຕ຺ຕສນ຺ຕານາຄໂຕ, ອນິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ຘ ຘມ຺ມ ສມູໂຫ ປຖວິ ປພ຺ພຕາທິ ຄໂຕ. ຕຕ຺ຖ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິເຍນ ອນາພທ຺ໂຘ ອນາຍຕ຺ໂຕ ອນິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ໂຘຕິ.

ອິຕິກາມຈິຕ຺ຕສງ຺ຄຫທີປນິຍາອນຸທີປນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔໘. ຣູປາວຈຣຈິຕ຺ເຕ. ‘‘ສມຸທິເຕນາ’’ຕິ ປຎ຺ຈງ຺ຄ ສມຸທິເຕນ. ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອງ຺ຄານໍ ເອກໂຕ ສາມຄ຺ຄິຠູເຕນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຎ຺ຈນ຺ນຎ຺ຫິ ເອກໂຕ ສາມຄ຺ຄິຍໍ ສຕິເຍວ ອປ຺ປນາ ໂຫຕິ, ໂນ ອສຕິ. ສາມຄ຺ຄິຍນ຺ຕິ ຈ ສຸຏ຺ຐຸ ພລວຕາຍ ສມຄ຺ຄຠາເວຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພຕ຺ຕາ’’ຕິ ປຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ. ຌານໍ ທຸວິຘໍ ອາຣມ຺ມຓູປນິຊ຺ຌານຎ຺ຈ ລກ຺ຂຓູ ປນິຊ຺ຌານຎ຺ຈາຕິ ອາຫ ‘‘ກສິຓາທິກສ຺ສາ’’ຕິອາທິໍ. ອິຘ ປນ ອາຣມ຺ມຓູປນິຊ຺ຌານໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ອຸປນິຊ຺ຌານນ຺ຕິ ຈ ກສິຓ ນິມິຕ຺ຕາທິກໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ເຈຕສາ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວານິຊ຺ຌານໍ ໂອໂລກນໍ. ຌານສທ຺ທສ຺ສຌາປນຕ຺ໂຖປິ ສມ຺ຠວຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຈ຺ຈນີກ ຘມ຺ມານຎ຺ຈ ຌາປນໂຕ’’ຕິ. ອຄ຺ຄິນາ ວິຍ ກຏ຺ຐານໍ ກິເລສານໍ ທຍ຺ຫນໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອກຄ຺ຄຕາ ເອວ ສາຕິສ຺ສຍ ຍຸຕ຺ຕາ ອປ຺ປນາປຕ຺ຕກາເລຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຸພ຺ພຠາເຄ ປນ ປຖມຊ຺ຌາເນ ວິຕກ຺ກສ຺ສ ພລວຠາໂວ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ. ‘‘ສາຫີ’’ຕິອາທິນາ ຕທຕ຺ຖໍ ວິວຣຕິ. ສາຫິ ເອກຄ຺ຄຕາຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອໂກ ອຕ຺ຕາສຠາໂວ ອສ຺ສາຕິ ເອກຕ຺ຕໍ. ເອກຕ຺ຕໍ ອາຣມ຺ມຓມສ຺ສາຕິ ເອກຕ຺ຕາ ຣມ຺ມຓາ. ເອກຄ຺ຄຕາ. ຕສ຺ສ ຠາໂວຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ.

ອຄ຺ຄສທ຺ໂທ ໂກຏິ ອຕ຺ໂຖ. ໂກຏ຺ຐາສຏ຺ໂຐວາ. ‘‘ຕຖາ ປວຕ຺ຕເນ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ເອກຄ຺ຄຠາເວນ ປວຕ຺ຕິຍໍ. ‘‘ອາຘິປ຺ປຈ຺ຈຄຸຓໂຍເຄນາ’’ຕິ ອຘິປຕິຠາວຄຸຓໂຍເຄນ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຈ຺ຈຍຕາຄຸຓໂຍເຄນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສາເຍວ ເອກຄ຺ຄຕາ ເອກຄ຺ຄຕາ, ສມາຘີ,ຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ສມາຘີ’’ຕິ ປທສ຺ສ-ສໍ-ອາຘີ-ຕິ-ວາ, ສມອາຘີຕິ-ວາ, ທ຺ວິຘາ ປທຈ຺ເຉໂທ. ຕຕ຺ຖ ສໍອຸປສຄ຺ໂຄ ສມ຺ມາສທ຺ທຕ຺ໂຖ. ສມສທ຺ໂທ ປນ ຘມ຺ເມນ ສເມນ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຕີຕິອາທີສຸ ວິຍ ນາມິກສທ຺ໂທຕິ ທ຺ວິຘາ ວິກປ຺ປໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສາເຍວ ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ສາເຍວ ຈິຕ຺ຕໍ-ສມ຺ມາ ຈ ອາຘິຍຕີຕິ ສມາຘິ, ສາເຍວ ຈິຕ຺ຕໍ-ສມຎ຺ຈ ອາຘິຍຕີຕິ ສມາຘີຕິ ທ຺ວິຘາ ວິກປ຺ໂປ. ຕຕ຺ຖ ສມ຺ມາ ຈາຕິ ສຸນ຺ທເຣນ. ອາຘິຍຕີຕິ ອາທຫຕິ. ອາທຫນຎ຺ຈ ຐປນເມວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຐເປຕີ’’ຕິ. ສມຎ຺ຈາຕິ ອວິສມຎ຺ຈ. ‘‘ຕຕ຺ເຖວາ’’ຕິ ຕສ຺ມິໍ ອາຣມ຺ມເຓ ເອວ. ‘‘ລີນຸທ຺ຘຈ຺ຈາຠາວາ ປາທເນນາ’’ຕິ ລີນສ຺ສ ຈ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສ຺ສ ຈ ອຠາໂວ ລີນຸທ຺ຘຈ຺ຈາຠາໂວ. ຕສ຺ສ ອາປາທນໍ ອາປຊ຺ຊາປນນ຺ຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ. ວິວິເຘນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສໍຫຣຓໍ ວິສາຫາໂຣ. ນ ວິສາຫາໂຣ ອວິສາຫາໂຣ. ສາເຍວ ຈ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ. ອິຕິ ເອວໍ ອິເມສຸ ທ຺ວີສຸ ອຕ຺ເຖສຸ ເອກຄ຺ຄຕາ ເອວ ສາຕິສ຺ສຍຍຸຕ຺ຕາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ປນ ສຕິ, ເອກຄ຺ຄຕາ ເອວ ຌານນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພາ, ນ ວິຕກ຺ກາທໂຍຕິ ໂຈທນໍ ປຣິຫຣນ຺ໂຕ ‘‘ວິຕກ຺ກາທໂຍປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ອປິສທ຺ໂທ ສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ໂຖ. ປນສທ຺ໂທ ປກ຺ຂນ຺ຕຣຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ສາ ເອກຄ຺ຄຕາຍ. ‘‘ສາ ຕິສ຺ສຍ’’ນ຺ຕິ ອຕິສ຺ສເຍນ ສຫ. ‘‘ໂອສກ຺ກິຕຸ’’ນ຺ຕິ ສໍສີທິຕຸໍ. ‘‘ນໍ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ. ‘‘ສໍສປ຺ປິຕຸ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ນຸ ໂຂ ອຎ຺ຎຖານຸ ໂຂຕິ ທ຺ວິຘາ ຈຎ຺ຈລິຕຸໍ. ‘‘ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕຸ’’ນ຺ຕິ ອຎ຺ຎາຠິມຸຂີ ຠວິຕຸໍ. ອາຣມິຕຸນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ລທ຺ຘໍ ສາຕໍ ເຍນາຕິ ລທ຺ຘສ຺ສາຕໍ. ‘‘ສາຕໍ’’ຕິ ສາຣຕ຺ຕໍ. ‘‘ອຸປພ຺ຣູຫິຕໍ’’ຕິ ຠຸສໍວຑ຺ຒິຕໍ. ‘‘ສນ຺ຕ ສຠາວຕ຺ຕາ’’ຕິ ອຸປສນ຺ຕ ສຠາວຕ຺ຕາ. ‘‘ຕຖາ ອນຸຄ຺ຄຫິຕາ’’ຕິ ອາຣມ຺ມຓາຠິມຸຂກຣຓາທິວເສນ ອນຸຄ຺ຄ ຫິຕາ. ສມາຘິສ຺ສ ກາມຈ຺ຉນ຺ທນີວຣຓປ຺ປຏິປກ຺ຂຕ຺ຕາ ‘‘ສຍໍ…ເປ… ນີວາເຣຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ນິຈ຺ຈລໍຐຕ຺ວາ’’ຕິ ອປ຺ປນາກິຈ຺ຈມາຫ.

ເອວໍ ອຸປນິຊ຺ຌານຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຌາປນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເຕສຸ ຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ‘‘ຕປ຺ປຈ຺ຈນີກາ’’ຕິ ເຕສໍ ຌານງ຺ຄ ຘມ຺ມານໍ ປຈ຺ຈນີກາ ປຏິປກ຺ຂາ. ‘‘ມນສ຺ມິໍ ປີ’’ຕິ ມໂນທ຺ວາເຣປິ. ປເຄວ ກາຍວຈີທ຺ວາເຣສູຕິ ເອວໍ ສມ຺ຠາວນຕ຺ໂຖ ເຈຕ຺ຖ ປິສທ຺ໂທ. ອປິສທ຺ໂທປິ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ‘‘ຌາປິຕາ ນາມ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ຌານງ຺ຄ ຘມ຺ມຄ຺ຄີຫິ ທຑ຺ຒານາມ ໂຫນ຺ຕິ. ‘‘ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ເຕສໍ ສມຸທາເຍ ເອວ ຌານ ໂວຫາໂຣ ສິທ຺ໂຘ’’ຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ຘມ຺ມ ສາມຄ຺ຄິປຘານ’’ນ຺ຕິ ຌານຏ຺ຐາເນ ຌານງ຺ຄ ຘມ຺ມານໍ ມຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ມຄ຺ຄງ຺ຄ ຘມ຺ມານໍ ໂພຘິຏ຺ຐາເນ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄ ຘມ຺ມານໍ ສມຄ຺ຄຠາວປ຺ປຘານໍ.

ເອວໍ ສງ຺ຄຫກາຣານໍ ມຕິຍາ ຌານໍ ວຕ຺ວາ ອິທານິ ອປເຣສານໍ ມຕິຍາ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປເຣ’’ຕິອາທິມາຫ. ອປເຣ ປນ ວທນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຍຖາ ສກໍກິຈ຺ຈານີ’’ຕິ ສສ຺ສ ອິທໍ ສກໍ. ສສ຺ສາຕິ ອຕ຺ຕໂນ. ອິທນ຺ຕິ ສນ຺ຕກໍ. ຍານິຍານິ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕການີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອິຕີ’’ຕິ ຕສ຺ມາ. ‘‘ປຏ຺ຐາເນ ຌານປຈ຺ຈຍໍ ປຕ຺ວາ…ເປ… ສາເຘນ຺ຕິເຍວ’’. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ. ຌານປຈ຺ຈໂຍຕິ ຌານງ຺ຄານິຌານສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການໍ ຘມ຺ມານໍ ຕໍ ສມຸຏ຺ຐານານຎ຺ຈ ຣູປານໍ ຌານປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ. ມຄ຺ຄປຈ຺ຈໂຍຕິ ມຄ຺ຄງ຺ຄານິ ມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການໍ ຘມ຺ມານໍ ຕໍ ສມຸຏ຺ຐານານຎ຺ຈ ຣູປານໍ ມຄ຺ຄປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍຕິ. ‘‘ປຎ຺ຈສມຸທິຕາທີນີ’’ຕິ ປຎ຺ຈສມູຫ ທສສມູຫານິ. ‘‘ປຖມຊ຺ຌານາທິຠາວສ຺ເສວຈາ’’ຕິ ປຖມຊ຺ຌານາທິ ນາມລາຠສ຺ເສວຈາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ຌານຠາວສ຺ສາ’’ຕິ ຌານນາມລາຠສ຺ສ. ‘‘ຕຖາວິຘກິຈ຺ຈວິເສສາຠາວາ’’ຕິ ຕຖາວິຘານໍ ອາຣມ຺ມຓາຠິນິໂຣປນາທີນໍ ກິຈ຺ຈ ວິເສສານໍ ອຠາວໂຕ.

໔໙. ‘‘ເອຕ຺ຖ ສິຍາ’’ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ປຸຈ຺ຉາສິຍາ. ‘‘ອງ຺ຄ ເຠໂທ’’ຕິ ປຖມຊ຺ຌາເນ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ, ທຸຕີຍຊ຺ຌາເນ ຈຕ຺ຕາຣິ ອງ຺ຄານີ ຕິອາທິໂກ ອງ຺ຄເຠໂທ. ‘‘ປຸຄ຺ຄລຊ຺ຌາສເຍນາ’’ຕິ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອິຈ຺ຉາວິເສເສນ. ອິຕິ ອຍໍ ວິສຊ຺ຊນາ. ‘‘ໂສ’’ຕິ ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ. ‘‘ຫີ’’ຕິ ວິຕ຺ຖາຣ ໂຊຕໂກ. ວິຕກ຺ໂກ ສຫາໂຍ ຍສ຺ສາຕິ ວິຕກ຺ກສຫາໂຍ. ‘‘ວິຕກ຺ເກ ນິພ຺ພິນ຺ທຕີ’’ຕິ ໂອຬາຣິໂກວຕາຍໍ ວິຕກ຺ໂກ, ນີວຣຓານໍ ອາສນ຺ເນ ຐິໂຕຕິ ເອວໍ ວິຕກ຺ເກ ອາທີນວໍ ທິສ຺ວາ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ. ຕສ຺ສ ອຊ຺ຌາສໂຍຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ວິຕກ຺ກໍ ວິຣາເຊຕິ ວິຄເມຕິ ອຕິກ຺ກມາເປຕີຕິ ວິຕກ຺ກວິຣາໂຄ. ວິຕກ຺ກວິຣາໂຄ ຈ ໂສ ຠາວນາ ຈາຕິ ສມາໂສ. ‘‘ອຸຕ຺ຕຣຸຕ຺ຕຣຊ຺ຌານາຘິຄມເນ’’ຕິ ອຸຕ຺ຕຣິ ອຸຕ຺ຕຣິຌານປ຺ປຏິລາເຠ. ອຊ຺ຌາສຍ ພເລນ ປາທກຊ຺ຌານສທິສໍ ນ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເຈໂຕປຓິຘິ ອິຊ຺ຌຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ວິສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ’’ຕິ ສີລວິສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ.

໕໐. ສງ຺ຂາຣ ເຠທວິຈາຣຓາຍໍ. ‘‘ສງ຺ຂາຣ ເຠໂທ ນ ວຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ປຖມຊ຺ຌານ ກຸສລ ຈິຕ຺ຕໍ ອສງ຺ຂາຣິກເມກໍ, ສສງ຺ຂາຣິກເມກນ຺ຕິອາທິນາ ນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ໂສ’’ຕິ ສງ຺ຂາຣ ເຠໂທ. ‘‘ສິທ຺ຘຕ຺ຕາ’’ຕິ ສງ຺ຂາຣ ເຠທສ຺ສ ສິທ຺ຘຕ຺ຕາ. ກຖໍ ສິທ຺ໂຘຕິ ອາຫ ‘‘ຕຖາຫີ’’ຕິອາທິໍ. ສຸຂາ ປຏິປທາ ເຍສໍ ຕານິ ສຸຂປ຺ປຏິປທານິ. ເຕສໍ ຠາໂວຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ. ‘‘ໂຍ’’ຕິ ໂຍຄີປຸຄ຺ຄໂລ. ‘‘ອາທິໂຕ’’ຕິອາທິມ຺ຫິ. ‘‘ວິກ຺ຂມ຺ເຠນ຺ໂຕ’’ຕິ ວິໂມເຈນ຺ໂຕ ວິໂຍຄໍ ກໂຣນ຺ໂຕ. ທຸກ຺ເຂນ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ກາມາທີນວທສ຺ສນາທິນາ’’ຕິ ອງ຺ຄາຣກາສູ ປມາກາມາພຫຸທຸກ຺ຂາພຫຸປາຍາສາ, ອາທີນໂວ ເອຕ຺ຖຠິຍ຺ໂຍຕິອາທິນາ ກາເມສຸອາທີນວໍ ທິສ຺ວາ. ອາທິສທ຺ເທນ ວິຕກ຺ກາທີສຸ ອາທີນວທສ຺ສນໍ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕິ. ‘‘ເຕເນວາ’’ຕິ ກາມາທີນວທສ຺ສນາທິນາ ເອວ. ເອຕ຺ຖ ອຠິຎ຺ຎາເຠເທນ ສງ຺ຂາຣ ເຠໂທ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ, ປຏິປທາ ເຠເທເນວ ວຕ຺ຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎຊ຺ຌານານໍປີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ, ອຠິຊານນໍ ອຠິຎ຺ຎາ. ຂິປ຺ປາສີຆາ ອຠິຎ຺ຎາ ເຍສໍ ຕານິ ຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎານິ. ທນ຺ຘາ ອສີຆາ ອຠິຎ຺ຎາ ເຍສໍ ຕານິ ທນ຺ຘາຠິຎ຺ຎານິ. ຌານານິ. ‘‘ຍທິ ເອວ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ປຏິປທາ ເຠເທນ ສງ຺ຂາຣ ເຠໂທ ຍທິ ສິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ວຬຎ຺ຊນກາເລ’’ຕິ ສມາປຕ຺ຕິ ສມາປຊ຺ຊນກາເລ. ປຏິພນ຺ຘກາ ນາມ ອນ຺ຕຣາຍິກາ. ‘‘ສນ຺ນິຫິຕາສນ຺ນິຫິຕວເສນາ’’ຕິ ອາສນ຺ເນ ສຓ຺ຐິຕາສຓ຺ຐິຕວເສນ. ສຸທ຺ຘໍ ວິປສ຺ສນາຍານໍ ເຍສໍ ເຕ ສຸທ຺ຘວິປສ຺ສນາຍານິກາ. ‘‘ສຸທ຺ຘໍ’’ຕິ ສມຖຊ຺ຌາເນນ ອສມ຺ມິສ຺ສໍ. ‘‘ສຕ຺ເຖນ ຫນິຕ຺ວາ’’ຕິ ປເຣ ນ ສຕ຺ເຖນ ຫນນໂຕ ຉິນ຺ທນໂຕ. ‘‘ສຫສາ’’ຕິ ສີຆຕເຣນ. ‘‘ມຣນ຺ຕານໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ’’ຕິ ມຣຓາສນ຺ນກາເລ ອຸປ຺ປນ຺ນໍຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອນາຄາມິໂນ ຫິ ສຸທ຺ຘ ວິປສ຺ສນາຍານິກາປິ ສມານາ ສມາຘິສ຺ມິໍ ປຣິປູຣກາຣິໂນ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ອິຈ຺ຉນ຺ເຕ ສຸສຕິ ກິຎ຺ຈິ ນິມິຕ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠມນສິກາຣ ມຕ຺ເຕນປິ ຌານໍ ອິຊ຺ຌຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຕໍປິ ມຄ຺ຄສິທ຺ຘຄຕິກ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຣູປີພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ’’ຕິ ອິທໍ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ສມາປຕ຺ຕີນໍປິ ຕຕ຺ຖ ປາກຕິກຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຣູປີ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ປນ ເອກາ ເອວ ສມາປຕ຺ຕິ ປາກຕິກາສມ຺ຠວຕິ. ອຸປປຕ຺ຕິສິທ຺ຘຊ຺ຌານານໍ ຠວນ຺ຕເຣ ສນ຺ນິຫິຕ ປຈ຺ຈຍເຠເທນ ສງ຺ຂາຣ ເຠໂທ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ກຖໍ ປຈ຺ເຈຕພ຺ໂພຕິ ອາຫ ‘‘ເອກສ຺ມິໍ ຠເວປິ…ເປ… ຍຸຕ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ. ເອກສ຺ມິໍ ຠເວສພ຺ພປ຺ປຖມໍ ລທ຺ຘກາເລ ສງ຺ຂາຣ ເຠທສ຺ສ ອາສນ຺ນຕ຺ຕາ ວຬຎ຺ຊນກາເລປິ ໂສ ເອວ ສງ຺ຂາຣ ເຠໂທ ສິຍາຕິ ອາສງ຺ກາສມ຺ຠວໂຕ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນ ຠວນ຺ຕເຣ ອຸປປຕ຺ຕິ ສິທ຺ຘຊ຺ຌານານໍ ສນ຺ນິຫິຕ ປຈ຺ຈຍເຠເທນ ສງ຺ຂາຣເຠເທ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອິທານິ ຕານິ ມຄ຺ຄ ສິທ຺ຘຊ຺ຌານ ອຸປປຕ຺ຕິ ສິທ຺ຘຊ຺ຌານານິ ສນ຺ນິຫິຕປຈ຺ຈຍໍ ອນເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ມຄ຺ຄກ຺ຂຓ ອຸປປຕ຺ຕິກ຺ຂເຓສຸ ສິທ຺ຘກາເລ ຌານຸປ຺ປຕ຺ຕິ ປຏິປທາຍ ເອວ ສພ຺ພໂສ ອຠາວໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອປຣໍ ວິກປ຺ປໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຌານຸປ຺ປຕ຺ຕິ ປຏິປທາ ຣຫິຕຕ຺ຕາ ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ມຫຄ຺ຄຕຌານານໍ ອຏ຺ຐກຖາວເສນ ສິທ຺ຘໍ ສງ຺ຂາຣ ເຠທໍ ວຕ຺ວາ ອິທານິ ປາຬິວເສນາປິ ໂສ ສິທ຺ໂຘ ເຍວາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ທຸກ຺ຂປ຺ປຏິປທາປຸພ຺ພການໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ທນ຺ຘາຠິຎ຺ຎຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎສມາຘີນໍ. ‘‘ເອຕ຺ຕາວຕາ’’ຕິ ເອຕໍ ປຣິມາຓໍ ອສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຕາວໍ. ເອຕ຺ຕາວນ຺ເຕນ. ເອຕ຺ຖ ສິຍາ, ກສ຺ມາ ອິຘ ສງ຺ຂາຣເຠໂທ ນ ວຸຕ຺ໂຕຕິອາທິນາ ວຈນກ຺ກເມນ ສິທ຺ໂຘ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ.

໕໑. ວິຠາວນິປາເຐ. ປຣິກມ຺ມໍ ນາມ ປຖວີ, ປຖວີ, ອາໂປ, ອາໂປ-ຕິອາທິກໍ, ຣູປໍ ອນິຈ຺ຈໍ, ຣູປໍ ທຸກ຺ຂໍ, ຣູປໍ ອນຕ຺ຕາ-ຕິອາທິກຎ຺ຈຠາວນາປຣິກມ຺ມໍ ອຘິກາໂຣ ນາມ ປຸພ຺ພຠເວກຕຠາວນາກມ຺ມໍ. ປຸພ຺ພຠເວຌານມຄ຺ຄຜລານິປຕ຺ເຖຕ຺ວາ ກຕໍ ທານສີລາທິ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມຎ຺ຈ. ‘‘ອິທໍ ຕາວນຍຸຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຕາວສທ຺ໂທ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕຣາເປກ຺ຂເນ ນິປາໂຕ. ເຕນ ອປຣໍປິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ອຕ຺ຖີຕິ ທີເປຕິ. ປຸພ຺ພາຠິສງ຺ຂາໂຣ ທຸວິໂຘ ປກຕິ ປຸພ຺ພາຠິສງ຺ຂາໂຣ, ປໂຍຄປຸພ຺ພາຠິສງ຺ຂາໂຣຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຣິກມ຺ມ ປຸພ຺ພາຠິສງ຺ຂາໂຣ ປກຕິ ປຸພ຺ພາຠິສງ຺ຂາໂຣ ນາມ, ອຍໍ ປກຕິ ປຈ຺ຈຍຄໂຓ ເອວ. ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ໂຕ ປຸພ຺ພປ຺ປໂຍໂຄ ປໂຍຄປຸພ຺ພາຠິສງ຺ຂາໂຣ ນາມ. ໂສ ເອວ ອິຘາຘິປ຺ເປໂຕຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ‘‘ອນ຺ຕມໂສ’’ຕິ ອນ຺ຕິມ ປຣິຈ຺ເຉເທນ. ‘‘ອາໂລປຠິກ຺ຂາ’’ ນາມ ເອກາ ໂລປຠິກ຺ຂາ. ໂສ ປຣິກມ຺ມສງ຺ຂາຕປຸພ຺ພາຠິສງ຺ຂາໂຣ. ຌານານິ ຈ ສພ຺ພານິ ອຸປ຺ປນ຺ນານິ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ອິຕີ’’ຕິ ຕສ຺ມາ. ‘‘ໂສ’’ຕິ ຠາວນາຠິສງ຺ຂາໂຣ. ‘‘ເຕສໍ’’ຕິ ສພ຺ເພສໍປິ ຌານານໍ. ນ ຫິ ໂລກິຍຊ຺ຌານານິ ນາມ…ເປ… ອຕ຺ຖິ, ອິເມສໍ ສຕ຺ຕານໍ ສພ຺ພກປ຺ເປສຸປິ ກປ຺ປວິນາສກາເລ ຌານານິ ຠາເວຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກ ປຣາຍນຕາ ສພ຺ຠາວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ປຸພ຺ເພ ສມຖກມ຺ເມສຸ ກຕາຘິກາຣສ຺ສາ’’ຕິ ອາສນ຺ນຠເວກຕາຘິກາຣໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ທູຣຠເວ ປນ ສມຖກມ຺ເມສຸ ອກຕາຘິກາໂຣ ນາມ ໂກຈິ ນຕ຺ຖີຕິ. ‘‘ເອວເມວາ’’ຕິ ເອວໍ ເອວ. ວິປາກຊ຺ຌາເນສຸ ສງ຺ຂາຣ ເຠທສ຺ສ ປຸພ຺ພ ກມ຺ມວເສນ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ກຸສລ ກ຺ຣິຍຊ຺ຌາເນສູ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອຖວາຕິອາທິໂກ ປຈ຺ຉິມ ວິກປ຺ໂປ ນາມ’’ ອຖວາ ປຸພ຺ພາຠິສງ຺ຂາເຣເນວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານສ຺ສ ນກທາຈິ ອສງ຺ຂາຣິກຠາໂວ ສມ຺ຠວຕີຕິ ອສງ຺ຂາຣິກນ຺ຕິ ຈ, ພ຺ຍຠິຈາຣາຠາວໂຕ ສສງ຺ຂາຣິກນ຺ຕິ ຈ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຍໍ ວິກປ຺ໂປ. ຕຕ຺ຖ ອສງ຺ຂາຣິກນ຺ຕິ ຈ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ພ຺ຍຠິຈາຣາ ຠາວໂຕ’’ຕິ ອສງ຺ຂາຣິກຠາເວນ ປສງ຺ຄາຠາວໂຕ. ສສງ຺ຂາຣິກນ຺ຕິ ຈ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍທິ ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ. ນິຣຕ຺ຖ ກເມວຕໍຠເວຍ຺ຍ. ກສ຺ມາ, ສມ຺ຠວ ພ຺ຍຠິຈາຣານໍ ອຠາວໂຕ. ສມ຺ຠເວ ພ຺ຍຠິຈາເຣ ຈ. ວິເສສນໍ ສາຕ຺ຖກໍ ສິຍາຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຈ ນິຣຕ຺ຖກວຈນໍ ປຓ຺ຑິຕາ ວທນ຺ຕິ. ກສ຺ມາ, ອປຓ຺ຑິຕລກ຺ຂຓຕ຺ຕາ. ສຕິ ປນ ສມ຺ຠເວ ຈ ພ຺ຍຠິຈາເຣ ຈ, ຕຖາ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ. ກສ຺ມາ, ສາຕ຺ຖກຕ຺ຕາ. ສາຕ຺ຖກເມວ ປຓ຺ຑິຕາ ວທນ຺ຕິ. ກສ຺ມາ, ປຓ຺ຑິຕ ລກ຺ຂຓຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໕໒. ປຏິປທາ ອຠິຎ຺ຎາວວຕ຺ຖາເນ. ‘‘ນິມິຕ຺ຕຸປ຺ປາທໂຕ’’ຕິ ປຏິຠາຄນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທໂຕ. ສຸຂາປນ ປຏິປທາ, ປຈ຺ຉາທນ຺ຘໍ ວາ ຂິປ຺ປໍ ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຌານໍ ສຸຂປ຺ປຏິປທໍ ນາມ ກໂຣຕີຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ປຸພ຺ພຠເວ’’ຕິ ອາສນ຺ເນ ປຸພ຺ພຠເວ. ອນ຺ຕຣາຍິກຘມ຺ມາ ນາມ ‘ກິເລສນ຺ຕຣາຍິໂກ ຈ, ກມ຺ມນ຺ຕຣາຍິໂກ ຈ, ວິປາກນ຺ຕຣາຍິໂກ ຈ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ວີຕິກ຺ກມນ຺ຕຣາຍິໂກ ຈ, ອຣິຍູປວາທນ຺ຕຣາຍິໂກ ຈ. ຕຕ຺ຖ ຕິສ຺ໂສ ນິຍຕມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂຍກິເລສນ຺ຕຣາຍິໂກ ນາມ. ປຎ຺ຈານນ຺ຕຣິຍ ກມ຺ມານິ ກມ຺ມນ຺ຕຣາຍິໂກ ນາມ. ອເຫຕຸກ ທ຺ວິເຫຕຸກປ຺ປຏິສນ຺ຘິວິປາກາ ວິປາກນ຺ຕຣາຍິໂກ ນາມ. ຠິກ຺ຂຸ ຠາເວຐິຕານໍ ວິນຍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ວີຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອກຕປ຺ປຏິກມ຺ໂມ ວີຕິກ຺ກໂມ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິວີຕິກ຺ກມນ຺ຕຣາຍິໂກ ນາມ. ປຏິກມ຺ເມປນກເຕ ອນ຺ຕຣາຍິໂກ ນ ໂຫຕິ. ອຣິຍປຸຄ຺ຄລານໍ ຊາຕິອາທີຫິ ອຸປວທິຕ຺ວາ ອກ຺ໂກສິຕ຺ວາ ອກຕປ຺ປຏິກມ຺ມໍ ອກ຺ໂກສນໍ ອຣິຍູປວາທນ຺ຕຣາຍິໂກ ນາມ. ອິຘປິ ປຏິກມ຺ເມ ກເຕ ອນ຺ຕຣາຍິໂກ ນ ໂຫຕິ. ເສເສສຸ ຕີສຸ ປຏິກມ຺ມໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ອິເມ ຘມ຺ມາ ອິມສ຺ມິໍ ຠເວ ຌານມຄ຺ຄານໍ ອນ຺ຕຣາຍໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ອນ຺ຕຣາຍິກາ ນາມ. ເຕຫິ ວິມຸຕ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາຍິກ ຘມ຺ມ ວິມຸຕ຺ໂຕ ນາມ. ‘‘ກລ຺ຍາຓປ຺ປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ຐິໂຕ’’ຕິ ສີລວິສຸທ຺ຘິ ອາທິກາຍ ກລ຺ຍາຓປ຺ປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ປຣິປູຣຓ ວເສນ ຐິໂຕ. ‘‘ຉິນ຺ນປລິໂພໂຘ’’ຕິ ອາວາສປລິໂພຘາທີນິ ທສວິຘານິ ປລິໂພຘກມ຺ມານິ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຐິໂຕ. ‘‘ປຫິຕຕ຺ໂຕ’’ຕິ, ຍນ຺ຕໍ ປຸຣິສຖາເມນ ປຸຣິສປຣກ຺ກເມນ ປຕ຺ຕພ຺ພໍ, ນ ຕໍ ອປຕ຺ວາ ວີຣິຍສ຺ສ ສຓ຺ຐານໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ເຕນ ສມ຺ມປ຺ປຘານ ວີຣິເຍນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ໂສ ຫິ ປຫິໂຕ ເປສິໂຕ ອນເປກ຺ຂິໂຕ ອຕ຺ຕຠາໂວ ອເນນາຕິ ປຫິຕຕ຺ໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ນສມ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ນຕ຺ຖິ’’. ສເຈ ປຎ຺ຈປຘານິຍງ຺ຄສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຎ຺ຈປຘານິຍງ຺ຄານິ ນາມ ສທ຺ຘາສມ຺ປນ຺ນຕາ, ອສາເຐຍ຺ຍໍ, ອາໂຣຄ຺ຍໍ, ອລີນວີຣິຍຕາ, ປຎ຺ຎວນ຺ຕຕາ,ຕິ.

໕໒. ວິປາກຊ຺ຌາເນ. ‘‘ມຸທຸຠູຕໍ’’ຕິ ຠາວນາ ພລປຣິຕ຺ຕຕ຺ຕາມນ຺ທຠູຕໍ. ມນ຺ທຠູຕຕ຺ຕາ ຈ ທຸພ຺ພລໍ. ‘‘ນານາ ກິຈ຺ຈຏ຺ຐາເນສຸ ຈາ’’ຕິ ທສ຺ສນສວນາທີສຸ. ‘‘ຫີເນສຸປິ ອຕ຺ຕຠາເວສູ’’ຕິ ອເຫຕຸກ ທ຺ວິເຫຕຸກປຸຄ຺ຄເລສຸປິ. ‘‘ອສທິສໍປີ’’ຕິ ຕິເຫຕຸກຸກ຺ກຏ຺ຐໍປິ ກມ຺ມໍ ອເຫຕຸກວິປາກໍປິ ຊເນຕີຕິອາທິນາ ອສທິສໍປິ ວິປາກໍ ຊເນຕິ. ‘‘ຠວງ຺ຄຏ຺ຐາເນສຸ ເຍວາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຠວງ຺ຄ ສທ຺ເທນ ປຏິສນ຺ຘິຏ຺ຐານ ຈຸຕິຏ຺ຐານານິປິ ສງ຺ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ. ‘‘ກຸສລສທິສເມວາ’’ຕິ ປຖມຊ຺ຌານກຸສລໍ ປຖມຊ຺ຌານ ວິປາກເມວ ຊເນຕິ, ທຸຕີຍຊ຺ຌານ ກຸສລໍ ທຸຕີຍຊ຺ຌານ ວິປາກເມວ ຊເນຕີຕິອາທິນາ ກຸສລ ສທິສເມວ ວິປາກໍ ຊເນຕິ. ‘‘ກຸສລເມວ…ເປ… ກ຺ຣິຍຊ຺ຌານໍ ນາມ ໂຫຕິ’’ ອເຠທູ ປຈາເຣນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຠທມ຺ປິ ອເຠທໍ ກຕ຺ວາ ອຸປຈາໂຣ ໂວຫາໂຣ ອເຠທູ ປຈາໂຣ.

໕໔. ສງ຺ຄຫຄາຖາ ວຓ຺ຓນາຍໍ. ຌານານໍ ເຠໂທ ຌານເຠໂທ. ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ຌາເນຫິ ສມ຺ປໂຍຄເຠໂທ ຌານເຠໂທຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຌາເນຫິ ສມ຺ປໂຍຄເຠເທນາ’’ຕິ. ປຖມຊ຺ຌານິກໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິອາທິນາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ‘‘ຕເມວາ’’ຕິ ຣູປາວຈຣ ມານສເມວ. ວິຠາວນິຍໍ ປນ ອຸປຣິສງ຺ຄຫຄາຖາຍໍ ຌານງ຺ຄ ໂຍຄເຠເທນ, ກຕ຺ເວເກກນ຺ຕຸ ປຎ຺ຈຘາຕິ ວຈນໍ ທິສ຺ວາ ອິຘ ຌານ ເຠເທນາຕິ ຌານງ຺ເຄຫິ ສມ຺ປໂຍຄເຠເທນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ອິຘ ຌານເຠທສ຺ສ ວິສຸໍ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ‘‘ອຎ຺ໂຎຫິ ຌານເຠໂທ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຣູປາວຈຣຈິຕ຺ຕທີປນິຍາອນຸທີປນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕໕. ອຣູປຈິຕ຺ຕທີປນິຍໍ. ‘‘ຠຸໂສ’’ຕິ ອຕິເຣກຕຣໍ. ‘‘ສຣູປໂຕ’’ຕິ ປຣມຕ຺ຖ ສຠາວໂຕ. ນຕ຺ຖິ ຊຏາ ເອຕ຺ຖາຕິ ອຊໂຏ. ອຊໂຏ ອາກາໂສຕິ ອຊຏາກາໂສ. ‘‘ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາກາໂສ’’ຕິ ທ຺ວາຣຈ຺ຉິທ຺ທວາຕປານຈ຺ຉິທ຺ທາທິໂກ ອາກາໂສ, ຍຕ຺ຖ ອາກາສ ກສິຓ ນິມິຕ຺ຕໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ກສິຓ ນິມິຕ຺ຕໍ ອຸຄ຺ຆາເຏຕ຺ວາ ລທ຺ໂຘ ອາກາໂສ ກສິຓຸຄ຺ຆາຏິມາກາໂສ, ກສິຓໍ ອຸຄ຺ຆາເຏນ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ກສິຓຸຄ຺ຆາຏິໂມຕິ ກຕ຺ວາ. ຣູປກລາປານໍ ປຣິຈ຺ເຉທມຕ຺ຕຠູໂຕ ອາກາໂສ ຣູປປຣິຈ຺ເຉທາກາໂສ. ‘‘ອນນ຺ຕຠາເວນ ຜຣີຍຕີ’’ຕິ ຈຕຸຣງ຺ຄຸລມຕ຺ໂຕປິໂສ ອນນ຺ຕ ນາມໍ ກຕ຺ວາ ຠາວນາມນສິກາເຣນ ຜຣີຍຕິ. ‘‘ເທວານໍ ອຘິຏ຺ຐານວຕ຺ຖູ’’ຕິ ມຫິທ຺ຘິການໍ ຄາມນຄຣ ເທວານໍ ພລິປ຺ປຏິຄ຺ຄຫຓຏ຺ຐານໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຍຕ຺ຖ ມນຸສ຺ສາ ສມເຍ ກຸລ ເທວຕານໍ ພລິໍ ອຠິຫຣນ຺ຕິ. ‘‘ພລິໍ’’ຕິ ປູຊນີຍ ວຕ຺ຖຸ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ຕສ຺ມິໍ’’ຕິ ກສິຓຸຄ຺ຆາຏິມາກາເສ. ‘‘ຕເທວາ’’ຕິ ຕໍ ອາຣມ຺ມຓເມວ. ກຸສລຊ຺ຌານໍ ສມາປນ຺ນສ຺ສວາ, ວິປາກຊ຺ຌາເນນ ອຸປປນ຺ນສ຺ສວາ, ກ຺ຣິຍຊ຺ຌາເນນ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມ ສຸຂ ວິຫາຣິສ຺ສວາ, ຕິໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ອນນ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຍຖາປຖວີກສິເຓ ປວຕ຺ຕນໂຕ ຌານໍ ປຖວີກສິຓນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ. ‘‘ເອກເທເສ’’ຕິ ອຸປ຺ປາເທວາ ຐິຕິຍໍ ວາ ຠງ຺ເຄວາ. ອນ຺ຕຣຫິຕຕ຺ຕາ ອນນ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ອນນ຺ຕ ສຎ຺ຎິເຕ’’ຕິ ອນນ຺ຕ ນາມເກ. ‘‘ອນນ຺ຕນ຺ຕິ ຠາວນາຍ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ອິທໍ ປຖມາ ຣຸປ຺ປວິຎ຺ຎາຓໍ ອນນ຺ຕນ຺ຕິ ເອວໍ ປຸພ຺ພຠາຄ ຠາວນາຍ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ຜຣຓາກາຣ ວເສນາ’’ຕິ ປຸພ຺ພຠາຄຠາວນໍ ອນເປກ຺ຂິຕ຺ວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ນິຣຸຕ຺ຕິ ນເຍນາ’’ຕິ ສກຕ຺ເຖ ຍປຈ຺ຈຍໍ ກຕ຺ວາ ນກາຣສ຺ສໂລເປນ. ‘‘ປາຬິຍາ ນສເມຕີ’’ຕິ ວິຠງ຺ຄ ປາຬິຍານສເມຕິ. ‘‘ອນນ຺ຕໍ ຜຣຕີ’’ຕິ ອນນ຺ຕໍ ອນນ຺ຕນ຺ຕິ ຜຣຕິ. ‘‘ປຖມາ ຣຸປ຺ປວິຎ຺ຎາຓາຠາໂວ’’ຕິ ຕສ຺ສ ອຠາວ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິມຕ຺ຕໍ. ‘‘ເນວຕ຺ຖີ’’ຕິ ນຕ຺ຖິ. ‘‘ອສ຺ສາ’’ຕິ ຈຕຸຕ຺ຖາ ຣຸປ຺ປຊ຺ຌານສ຺ສ. ອຖວາຕິອາທີສຸ ‘‘ປຏຸສຎ຺ຎາ ກິຈ຺ຈສ຺ສາ’’ຕິ ພ຺ຍຕ຺ຕສຎ຺ຎາ ກິຈ຺ຈສ຺ສ. ‘‘ສງ຺ຂາຣາວເສສ ສຸຂຸມຠາເວນ ວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ‘‘ເອຕ຺ຖຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ‘‘ມຸທ຺ຘຠູຕໍ’’ຕິ ມຕ຺ຖກປຕ຺ຕໍ. ‘‘ເທສນາສີສມຕ຺ຕໍ’’ຕິ ຣາຊາ ອາຄຈ຺ຉຕີຕິອາທີສຸ ວິຍ ປຘານ ກຖາມຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ຕສ຺ເສວາ’’ຕິ ປຖມາ ຣຸປ຺ປວິຎ຺ຎາຓສ຺ເສວ. ກຸສລຠູຕໍ ປຖມາ ຣຸປ຺ປວິຎ຺ຎາຓໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນານຎ຺ຈ ເສກ຺ຂານຎ຺ຈ ກຸສລຠູຕສ຺ສ ທຸຕີຍາຣຸປ຺ປວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ. ອຣຫາ ປນ ຕິວິໂຘ. ຕຕ຺ຖ, ເອໂກປຖມາ ຣຸປ຺ເປຐຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ປຖມາຣຸປ຺ປໍ ອສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາວ ທຸຕີຍາ ຣຸປ຺ປໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ. ຕສ຺ສ ກຸສລຠູຕໍ ປຖມາ ຣຸປ຺ປໍ ກ຺ຣິຍຠູຕສ຺ສ ທຸຕີຍາ ຣຸປ຺ປສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓໍ. ເອໂກປຖມາ ຣຸປ຺ເປຐຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ປຸນ ຕເມວ ປຖມາ ຣຸປ຺ປໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ທຸຕີຍາ ຣຸປ຺ປໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ. ເອໂກ ທຸຕີຍາ ຣຸປ຺ເປຐຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ເຕສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ກ຺ຣິຍຠູຕໍ ປຖມາ ຣຸປ຺ປວິຎ຺ຎາຓໍ ກ຺ຣິຍຠູຕສ຺ເສວ ທຸຕີຍາຣຸປ຺ປສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓໍ. ເຕນາຫ ‘‘ວິຎ຺ຎາຓໍ ນາມາ’’ຕິອາທິໍ.

ອຣູປຈິຕ຺ຕານຸທີປນາ.

໕໗. ໂລກຸຕ຺ຕຣຈິຕ຺ເຕ. ‘‘ຊລປ຺ປວາໂຫ’’ຕິ ອຸທກຘາຣາສງ຺ຆາໂຏ. ‘‘ປຠວໂຕ’’ຕິອາທິປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານໂຕ. ‘‘ຍຖາຫາ’’ຕິ ກຖໍ ປາຬິຍໍ ອາຫ. ‘‘ເສຍ຺ຍຖິທ’’ນ຺ຕິ ໂສ ກຕໂມ. ‘‘ອຍໍ ປີ’’ຕິ ອຍໍ ອຣິຍມຄ຺ໂຄປິ. ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິໂກ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ, ກຖໍ ຍາວ ອນຸປາທິເສສ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາສວຕິ ສນ຺ທຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອານຸຠາວປ຺ຜຣຓວເສນາ’’ຕິ. ປາຬິຍໍ ຄງ຺ຄາທີນິ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ມຫານທີນໍ ນາມານິ. ‘‘ສມຸທ຺ທ ນິນ຺ນາ’’ຕິ ມຫາສມຸທ຺ທາຠິມຸຂໍ ນິນ຺ນາ ນມິຕາ. ‘‘ໂປຓາ’’ຕິ ອນຸປຕິຕາ. ‘‘ປພ຺ຠາຣາ’’ຕິ ອໂຘວາຫິຕາ. ‘‘ກິເລສານໍ’’ຕິ ອນຸປຄມເນ ກມ຺ມປທໍ. ປາຬິຍໍ ‘‘ຆໂຏ’’ຕິ ອຸທກ ປຸຓ຺ຓຆໂຏ. ‘‘ນິກຸຊ຺ໂຊ’’ຕິ ອໂຘມຸຂໍ ຐປິໂຕ. ‘‘ໂນປຈ຺ຈາວ ມຕີ’’ຕິ ປຸນ ໂນຄິລຕິ. ‘‘ນ ປຸເນຕີ’’ຕິ ນ ປຸນ ເອຕິ ນຸປຄຈ຺ຉຕິ ອຣິຍສາວໂກ. ‘‘ນ ປຈ຺ເຈຕີ’’ຕິ ນ ປຏິ ເອຕິ. ຕທຕ຺ຖໍ ວທຕິ ‘‘ນ ປຈ຺ຈາຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ. ເອວໍ ຕໍ ອນິວຕ຺ຕຄມນໍ ປາຬິສາຘເກຫິ ທີເປຕ຺ວາ ອິທານິ ຍຸຕ຺ຕິສາຘເກຫິ ປກາເສຕຸໍ ‘‘ຍຖາ ຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ‘‘ຍໂຕ’’ຕິ ຍໍ ກາຣຓາ. ‘‘ເຕ’’ຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ. ‘‘ທຸສ຺ສີລາ’’ຕິ ນິສ຺ສີລາ. ‘‘ອຸມ຺ມຕ຺ຕກາ’’ຕິ ປິຕ຺ຕຸມ຺ມຕ຺ຕກາ. ‘‘ຂິຕ຺ຕ ຈິຕ຺ຕາ’’ຕິ ຉຏ຺ຏິຕປກຕິ ຈິຕ຺ຕາຍກ຺ຂຸມ຺ມຕ຺ຕກາ. ‘‘ທຸປ຺ປຎ຺ຎາ’’ຕິ ນິປ຺ປຎ຺ຎາ. ‘‘ເອຬມູຄາ’’ຕິ ທຸປ຺ປຎ຺ຎຕາຍ ເອວ ປຄ຺ຆຣິຕລາລ ມຸຂ ມູຄາ. ‘‘ຕສ຺ມິໍ ມຄ຺ເຄ ເອວາ’’ຕິ ອຏ຺ຐງ຺ຄີເກ ອຣິຍມຄ຺ເຄ ເອວ. ໂສ ປນ ມຄ຺ໂຄ ປຖມ ມຄ຺ໂຄ, ທຸຕີຍ ມຄ຺ໂຄ, ຕຕີຍ ມຄ຺ໂຄ, ຈຕຸຕ຺ຖ ມຄ຺ໂຄ,ຕິ ຈຕຸພ຺ພິໂຘ ໂຫຕິ. ‘‘ອາທິໂຕ ປຊ຺ຊນໍ’’ຕິ ຈຕູສຸ ມຄ຺ເຄສຸ ອາທິມ຺ຫິ ປຖມ ມຄ຺ຄໂສຕສ຺ສ ປຊ຺ຊນໍ ຄມນໍ. ປຏິລາໂຠຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ໂສຕາປຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ ໂສຕສ຺ສ ອາປຊ຺ຊເນນ. ‘‘ອຘິຄມ຺ມມາໂນ’’ຕິ ປຏິລພ຺ຠມາໂນ. ສພ຺ເພ ໂພຘິປກ຺ຂິຍ ຘມ຺ມາ ອນິວຕ຺ຕ ຄຕິຍາ ປວຕ຺ຕມານາ ໂສໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສມ຺ໂພຘິ ວຸຈ຺ຈຕິ ຈຕູສຸ ມຄ຺ເຄສຸ ຎາຓໍ. ອຸປຣິສມ຺ໂພຘິ ເອວ ປຣາຍນໍ ເຍສໍ ເຕ ອຸປຣິສມ຺ໂພຘິ ປຣາຍນາ. ປຣາຍນນ຺ຕິ ຈ ປຏິສຣຓໍ. ກຖໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິ ວຈນໍ ມຄ຺ເຄນ ສມານາຘິກຣຓໍ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຖມ ມຄ຺ຄ ສງ຺ຂາຕາຍ ໂສຕາປຕ຺ຕິຍາ’’ຕິອາທິ. ‘‘ມຄ຺ເຄຕີ’’ຕິ ຄເວສຕິ. ມາເຣນ຺ຕ ຄມໂນນິຣຸຕ຺ຕິນເຍນ ມຄ຺ໂຄຕິ ສິຊ຺ຌຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກິເລເສ ມາເຣນ຺ໂຕ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ.

໕໘. ສກທາຄາມິ ມຄ຺ເຄ. ‘‘ສກິໍ ອາຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ອິໂຕຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸນ ອິຘ ອາຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ສີເລນາ’’ຕິ ປກຕິສຠາເວນ. ກາມໂລກໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ເອເຕຫີຕິ ກາມໂລກາຄມນາ. ກິເລສາ. ເຕສໍ ສພ຺ຠາເວນ ວິຊ຺ຊມານຠາເວນ. ປາຬິຍໍ ‘‘ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສາ’’ຕິ ກຕ຺ຕຸ ອຕ຺ເຖສາມິວຈນໍ. ເອກຈ຺ເຈນ ປຸຄ຺ຄເລນ ອປ຺ປຫີນາ ນີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ສຫພ຺ຍຕໍ’’ຕິ ສຫາຍຠາວໍ. ‘‘ອາຄາມີໂຫຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕເມວຕ຺ຖໍ ວທຕິ ‘‘ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ອາຄຈ຺ຉຕິ ສີເລນາຕິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ. ອິຕ຺ຖໍ ຠາໂວ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕໍ. ອິມໍ ກາມຕ຺ຕຠາວໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ, ຕສ຺ມາ ອາຄາມີ ນາມ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ອຍຎ຺ຈ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ປຏິສນ຺ຘິວເສນ ສກິໍ ອິມໍ ໂລກໍ ອາຄຈ຺ຉຕີຕິອາທິໂກ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ກິເລສ ຄຕິວເສນາ’’ຕິ ກາມໂລກາ ຄມນ ກິເລສ ຄຕິວເສນ. ມຄ຺ຄສຫາເຍນ ຌາເນນ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕາ ກິເລສາ ມຄ຺ເຄນ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນ ຄຕິກາ ໂຫນ຺ຕິ. ອຍໍ ມຄ຺ຄສຫາໂຍຌານານຸຠາໂວ ນາມ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ຫີ’’ຕິອາທິໍ. ‘‘ເທວໂລກໂຕ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ພ຺ຣຫ຺ມໂລໂກປິ ສງ຺ຄຫິໂຕ. ປຈ຺ຉິມສ຺ມິໍ ປນ ອຕ຺ເຖ ສຕີຕິ ໂຍຊນາ. ອາຄມນສີໂລ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ. ນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອນາຄນ຺ຕ຺ວາ. ‘‘ເຕນາ’’ຕິ ອນາຄມເນນ. ‘‘ນານຕ຺ຖາ ສມ຺ຠວໂຕ’’ຕິ ທ຺ວີສຸ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕສທ຺ເທສຸ ເອກສ຺ມິໍ ອິມໍ ກາມາວຈຣ ໂລກນ຺ຕິ ເອກສ຺ມິໍ ອິມໍ ມນຸສ຺ສ ໂລກນ຺ຕິ ເອວໍ ນານຕ຺ຖານໍ ອສມ຺ຠວໂຕ. ປາຬິຍໍ ‘‘ສພ຺ຍາ ພຊ຺ໂຌ’’ຕິ ເຈໂຕທຸກ຺ຂ ສງ຺ຂາເຕນ ເຈຕສິກໂຣຄາ ພາເຘນ ສຫິໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ເຕຫິ ປຏິຆານຸສຍສ຺ສາ’’ຕິອາທິໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ເຕ’’ຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນ ໂສຕາປນ຺ນ ສກທາຄາມິໂນ. ສພ຺ຍາ ພຊ຺ຌານາມາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ປຈ຺ຉິມສ຺ສ ວາກ຺ຍສ຺ສາ’’ຕິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕໍ ໂສຕາປນ຺ນ ສກທາຄາມິໂນ ເຕນ ທຏ຺ຐພ຺ພາຕິ ວາກ຺ຍສ຺ສ. ‘‘ທ຺ວີສຸ ສກທາຄາມີສູ’’ຕິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເຕນ ອຕ຺ເຖນ ສກທາຄາມິນາມເກສຸ ທ຺ວີສຸ ໂສຕາປນ຺ນ ສກທາຄາມີສຸ. ‘‘ປຸຣິມສ຺ສາ’’ຕິ ໂສຕາປນ຺ນສ຺ສ. ‘‘ອນຎ຺ຎ ສາຘາຣເຓ ເນວາ’’ຕິ ທຸຕີຍ ຜລຏ຺ຐາທີຫິ ອສາມຎ຺ເຎເນວ. ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກຐິຕານໍ ໂສຕາປນ຺ນານໍ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸ ປຣມ ຕາທິຠາໂວ ນຕ຺ຖິ ວິຍ ທຸຕີຍ ຜລຏ຺ຐານໍ ສກທາຄາມິ ຠາໂວປິ ນຕ຺ຖິ. ເຕນາຫ ‘‘ປຖມ ທຸຕີຍ ຜລຏ຺ຐາປີ’’ຕິອາທິໍ. ‘‘ຕສ຺ມາ’’ຕິອາທິ ລທ຺ຘຄຸຓວຈນໍ. ‘‘ອິຕິ ກຕ຺ວາ’’ຕິ ອິມິນາ ກາຣເຓນ. ‘‘ເຫຏ຺ຐູ ປຣູປປຕ຺ຕິວເສນາ’’ຕິ ອຸປຣິໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐູປປຕ຺ຕິ ຈ, ເຫຏ຺ຐໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸປຣູປປຕ຺ຕິ ຈາຕິ ເອວໍ ເຫຏ຺ຐູປຣູປປຕ຺ຕິວເສນ. ‘‘ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ ທຸຕີຍ ລທ຺ຘ ຄຸຓວຈນໍ. ‘‘ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອິຘ ນິຏ຺ຐາ’’ຕິ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ອິຘ ກາມໂລເກ ນິຏ຺ຐາ ອນຸປາທິເສສ ນິພ຺ພານປຕ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ໂສ ປນາ’’ຕິ ສກທາຄາມິ ປຸຄ຺ຄໂລ ປນ. ເຍສໍ ປນ ອຏ຺ຐກຖາ ຈຣິຍານໍ ອຕ຺ໂຖ, ເຕສໍ ອຕ຺ເຖໂສ ສກທາຄາມິ ປຸຄ຺ຄໂລ ປຎ຺ຈວິໂຘວ ວຸຕ຺ໂຕ, ນ ຉຏ຺ໂຐ ປຸຄ຺ຄໂລຕິ ໂຍຊນາ. ເຍສໍ ປນ ອິມໍ ໂລກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ, ເຕສໍ ອຕ຺ເຖ ຉຏ຺ໂຐປິ ລພ຺ຠຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ມຫາປຣິນິພ຺ພານ…ເປ… ອາຄໂຕ ເຍວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ສກິໍ ອາຄມນຏ຺ເຐນ ອາຄໂຕ ເຍວາ’’ຕິ ສກິໍ ອາຄມນຏ຺ເຐນ ສກທາຄາມີສຸ ອາຄໂຕເຍວ. ສພ຺ພຎ຺ຎຸ ພຸທ຺ຘາປິ ປຖມ ຜລຏ຺ຐ ຠູຕາ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸ ປຣມຕາຍໍ ສຓ຺ຐິຕາ ວິຍາຕິ ໂຍຊນາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸປຣມຕາຍໍ’’ຕິ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸ ປຣມຠາເວ. ອິທຎ຺ຈ ນິທສ຺ສນ ວຈນມຕ຺ຕໍ. ສພ຺ພຎ຺ຎຸ ພຸທ຺ຘາປິ ທຸຕີຍ ຜລຏ຺ຐຠູຕາ ສກິໍ ອາຄມນປ຺ປກຕິຍໍ ສຓ຺ຐິຕາເຍວ ໂຫນ຺ຕິ. ກສ຺ມາ, ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຕໍ ສຠາວານຕິ ວຕ຺ຕນໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສພ຺ໂພປິ ໂສ ຉພ຺ພີໂຘ ປຸຄ຺ຄໂລ ອິຘ…ເປ… ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເອເຕນ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ວິຠາວນິຍໍ ປຎ຺ຈສຸ ສກທາຄາມີສຸ ປຎ຺ຈມໂກວ ອິຘາຘິປ຺ເປໂຕຕິ. ຕໍ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ, ປຎ຺ຈມໂກ ເອວ ອິຘ ສກທາຄາມິປເທ ອຘິປ຺ເປເຕສຕິ ອິຕເຣ ຈຕ຺ຕາໂຣ ກຕ຺ຖ ອຘິປ຺ເປຕາ ສິຍຸນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ. ຊນກຠູໂຕ ສມາໂນ. ‘‘ຎາຍາຄຕາ ເອວາ’’ຕິ ຍຸຕ຺ຕິໂຕ ປຣມ຺ປຣາຄຕາ ເອວ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຖາ’’ຕິອາທິໍ. ‘‘ອວິຣຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ຎາເຍນ ອວິຣຸທ຺ໂຘ.

໕໙. ໂອຣມ຺ຠາໂຄ ນາມ ເຫຏ຺ຐາຠາໂຄ ກາມໂລໂກ. ໂອຣມ຺ຠາຄາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານິ ກາມຣາຄ ພ຺ຍາປາທ ສໍໂຍຊນາທີນິ. ‘‘ໂສ’’ຕິ ອນາຄາມິ ປຸຄ຺ຄໂລ.

໖໐. ມຫປ຺ຜລໍ ກໂຣນ຺ຕິ ສີເລນາຕິ ມຫປ຺ຜລ ກາຣິໂນ. ເຕສໍ ຠາໂວ ‘‘ມຫປ຺ຜລ ກາຣິຕາ’’. ສີລາທິ ຄຸໂຓ. ‘‘ອຣຫຕີ’’ຕິ ປຏິຄ຺ຄຫິຕຸໍ ອຣຫຕິ. ‘‘ອຣຫໂຕ’’ຕິ ອຣຫນ຺ຕສ຺ສ. ‘‘ນິພ຺ພຈນໍ’’ຕິ ນິຣຸຕ຺ຕິ. ວິຄ຺ຄຫ ວາກ຺ຍນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສຸທ຺ຘິກສຸຎ຺ຎຕາຍ ຕຖາ ນ ວຈິຕ຺ຕານິ, ສຸຎ຺ຎຕປ຺ປຏິປທາຍ ຕຖາ ນ ວຈິຕ຺ຕານີຕິອາທິນາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ສຸທ຺ຘິກ ສຸຎ຺ຎຕາຍາ’’ຕິ ສຸທ຺ຘິກສຸຎ຺ຎຕວາເຣ. ‘‘ສຸຎ຺ຎຕປ຺ປຏິປທາຍາ’’ຕິ ສຸຎ຺ຎຕປ຺ປຏິປທາວາເຣ. ‘‘ສຈ຺ຈ ສຕິປຏ຺ຐານ ວິຠງ຺ເຄສຸ ປນາ’’ຕິ ສຈ຺ຈ ວິຠງ຺ຄ ສຕິປຏ຺ຐານ ວິຠງ຺ເຄສຸ ປນ, ສພ຺ພໍ ຈິຕ຺ຕ ວຑ຺ຒນໍ ປາຬິ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ເທສນາວາເຣ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໖໑. ຜລຈິຕ຺ເຕ. ໂສຕາປຕ຺ຕິຍາ ອຘິຄຕໍ ຜລໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິ ຜລໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອຘິຄຕໍ’’ຕິ ປຏິລທ຺ຘໍ. ອຏ຺ຐງ຺ຄີກ ຜລໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ເຕນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ນິຣຸຕ຺ຕີ’’ຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ.

໖໒. ຕນຸຠູເຕປິ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ກຸໂຕ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທິຕຸໍ. ‘‘ຕານີ’’ຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ. ‘‘ປຏູ ນີ’’ຕິຕິກ຺ຂານິ. ‘‘ໂສ’’ຕິ ຈຕຸຕ຺ຖ ມຄ຺ໂຄ. ‘‘ຕາ ຈາ’’ຕິ ຣູປຣາຄ, ອຣູປຣາຄ, ມານ, ອຸທ຺ຘຈ຺ຈ, ອວິຊ຺ຊາທໂຍ ຈ. ‘‘ອຎ຺ເຎ ຈາ’’ຕິ ເຕຫິ ທສຫິ ສໍໂຍຊເນຫິ ອຎ຺ເຎ ອຫິຣິກາໂນຕ຺ຕປ຺ປາທິເກ, ສພ຺ເພປິ ປາປ ຘມ຺ເມ ຈ.

໖໓. ກິຣິຍ ຈິຕ຺ຕ ວິຈາຣຓາຍໍ. ນ ຄຫິຕໍ ອິຕິ ອຍໍ ປຸຈ຺ຉາ. ອຠາວາ ອິຕິ ອຍໍ ວິສຊ຺ຊນາຕິອາທິນາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ‘‘ອສ຺ສາ’’ຕິ ກິຣິຍານຸຕ຺ຕຣສ຺ສ. ‘‘ນິຣນຸສຍສນ຺ຕາເນປີ’’ຕິ ອນຸສຍ ຣຫິເຕ ອຣຫນ຺ຕ ສນ຺ຕາເນປິ. ‘‘ອິຕີ’’ຕິ ວາກ຺ຍ ປຣິສມາປນມຕ຺ຕໍ. ‘‘ວຸຈ຺ຈເຕ’’ຕິ ວິສຊ຺ຊນາ ກຖີຍເຕ. ປຸນ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນໍ ອນຸປ຺ປາໂທ. ອນຸປ຺ປາໂທ ຘມ຺ໂມ ສຠາໂວ ເຍສໍ ເຕ ອນຸປ຺ປາທ ຘມ຺ມາ. ເຕສໍ ຠາໂວຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ. ວິປາກຎ຺ຈ ຊເນຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກຖໍ ຊເນຕີຕິ ອາຫ ‘‘ກຸສລ…ເປ… ກຕ຺ວາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ, ‘‘ກຕ຺ວາ’’ຕິ ສາເຘຕ຺ວາ. ສເຈປິ ກເຣຍ຺ຍາຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ໂກຈີ’’ຕິ ອພ຺ຍຕ຺ໂຕ ໂກຈິ ອຣິຍສາວໂກ. ຕທາ ຜລ ຈິຕ຺ຕເມວ ປວຕ຺ເຕຍ຺ຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ປຏິພາຫິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ໂຍ’’ຕິ ອປ຺ປຏິພາຫິໂຍ ອານຸຠາໂວ ອສ຺ສາຕິ ສມາໂສ.

໖໔. ‘‘ອາທິ ອນ຺ຕ ປເທສ຺ເວ ວາ’’ຕິອາທິມ຺ຫິ ທ຺ວາທສາ ກຸສລານີຕິ ຈ, ອນ຺ເຕ ກ຺ຣິຍ ຈິຕ຺ຕານິ ວີສຕີຕິ ຈ ປເທສຸ. ຣູເປ ປຣິຍາ ປນ຺ນານິ ຈິຕ຺ຕານິ. ອຣູເປ ປຣິຍາ ປນ຺ນານິ ຈິຕ຺ຕານິ. ‘‘ປຖມາຍ ຠູມິຍາ ປຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ ປຖມຠູມິໍ ປາປຸຓິຕຸໍ. ‘‘ສາມຎ຺ຎ ຜລໍ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ’’ ອຏ຺ຐສາລິນິຍໍ. ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ຘມ຺ມ ວິເສໂສຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ມຄ຺ຄ ຜລ ນິພ຺ພານ ສງ຺ຂາໂຕ ຘມ຺ມ ວິເສໂສ ໂລກຸຕ຺ຕຣຠູມິ ນາມາຕິ ໂຍຊນາ. ອວຕ຺ຖາ ຠູມິ ເອວ ນິປ຺ປຣິຍາຍຠູມິ. ກສ຺ມາ, ອວຕ຺ຖາ ວນ຺ຕານໍ ຘມ຺ມານໍ ສຣູປໂຕ ລທ຺ຘຕ຺ຕາ. ອິຕຣາ ໂອກາສຠູມິ ນິປ຺ປຣິຍາຍ ຠູມິ ນ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ມິສ຺ສກຕ຺ຕາ. ‘‘ຘມ຺ມານໍ ຕໍ ຕໍ ອວຕ຺ຖາ ວິເສສວເສເນວ ສິທ຺ຘາ’’ຕິ ເອເຕນ ອວຕ຺ຖາ ຠູມິ ເອວ ປຘານ ຠູມີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ກາມຕຓ຺ຫາຍ ວິສຍຠູໂຕ ໂອຬາຣິກາກາໂຣ ກາມາວຈຣຕາ ນາມ. ຠວຕຓ຺ຫາຍ ວິສຍຠູໂຕ ມຊ຺ຌິມາກາໂຣ ຣູປາຣູປາວຈຣຕາ ນາມ. ຕາສໍ ຕຓ຺ຫານໍ ອວິສຍຠູໂຕ ສຓ຺ຫ ສຸຂຸມາກາໂຣ ໂລກຸຕ຺ຕຣຕາ ນາມ. ຫີນານໍ ອກຸສລ ກມ຺ມານໍ ວເສນ ຫີນາ ອປາຍຠູມິໂຍ. ປຓີຕານໍ ກຸສລ ກມ຺ມານໍ ວເສນ ປຓີຕາ ສຸຄຕິ ຠູມິໂຍ. ຕຕ຺ຖ ຈ ນານາ ອກຸສລ ກມ຺ມານໍ ວາ ນານາ ກຸສລ ກມ຺ມານໍ ວາ ໂອຬາຣິກ ສຸຂຸມຕາ ວເສນ ນານາ ທຸຄ຺ຄຕິ ຠູມິໂຍ ນານາ ສຸຄຕິ ຠູມິໂຍ ຈ ສິທ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປິ ຈາ’’ຕິອາທິມາຫ.

໖໕. ຄາຖາຍ ປຸພ຺ພທ຺ຘໍ ນາມ-ອິຕ຺ຖ ເມກູນ ນວຸຕິ, ປ຺ປເຠທໍ ປນ ມານສນ຺ຕິ ປາທທ຺ວຍໍ. ອປຣທ຺ຘໍ ນາມ ເອກວີສສຕໍວາຖ, ວິຠຊນ຺ຕິ ວິຈກ຺ຂຓາຕິ ປາທທ຺ວຍໍ. ຕໍ ອິມິນາ ນ ສເມຕິ. ກຖໍ ນ ສເມຕິ. ອິມິນາ ວຈເນນ ສກລມ຺ປິ ຄາຖໍ ເອກູນ ນວຸຕິປ຺ປເຠທໍ ມານສໍ ເອກວີສ ສຕໍ ກຕ຺ວາ ວິຠຊນ຺ຕີ-ຕິ ເອວໍ ເອກວາກ຺ຍໍ ກຕ຺ວາ ໂຍຊນໍ ຎາເປຕິ. ‘‘ປຖມຊ຺ຌານ ສທິສຏ຺ເຐນາ’’ຕິ ໂລກິຍ ປຖມຊ຺ຌານ ສທິສຏ຺ເຐນ. ຍໍ ຈຕຸຣງ຺ຄີກໍ, ຕໍ ສຍເມວ ທຸຕີຍຊ຺ຌານນ຺ຕິ ສິທ຺ຘໍ. ຍໍ ຕິຍງ຺ຄີກໍ, ຕໍ ສຍເມວ ຕຕີຍຊ຺ຌານນ຺ຕິ ສິທ຺ຘໍ. ຍໍ ທຸວງ຺ຄີກໍ, ຕໍ ສຍເມວ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານນ຺ຕິ ສິທ຺ຘໍ. ຍໍ ປຸນ ທຸວງ຺ຄີກໍ, ຕໍ ສຍເມວ ປຎ຺ຈມຊ຺ຌານນ຺ຕິ ສິທ຺ຘໍ. ‘‘ເອວໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວິຠາວນິຍໍ ຌານງ຺ຄວເສນ ປຖມຊ຺ຌານ ສທິສຕ຺ຕາ ປຖມຊ຺ຌານຎ຺ຈາຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິຕກ຺ກາທິ ອງ຺ຄປາຕຸຠາເວນ ປຎ຺ຈຘາ ວິຠຊນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ນ ອິຕຣານິ ໂລກິຍຊ຺ຌານານິ ສາຕິສ຺ສຍໂຕ ຌານານິ ນາມ ສິຍຸໍ. ກສ຺ມາຕິ ອາຫ ‘‘ຕານິ ຫີ’’ຕິອາທິໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຕານີ’’ຕິ ໂລກິຍຊ຺ຌານານິ. ‘‘ອຸເປຈ຺ຈາ’’ຕິ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ. ‘‘ຌາເປນ຺ຕີ’’ຕິ ທຫນ຺ຕິ. ປກຕິຍາ ເອວ ສິທ຺ໂຘ ໂຫຕິ, ນ ປາທກຊ຺ຌານາທິວເສນ ສິທ຺ໂຘ. ‘‘ກິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ປຎ຺ຈງ຺ຄີກ ຠາວຕ຺ຖາຍ ກຕ຺ຕພ຺ພ ກິຈ຺ຈໍ. ‘‘ເຕນ ປຈ຺ຈຍ ວິເສເສນາ’’ຕິ ປາທກຊ຺ຌານາທິນາ ປຈ຺ຈຍ ວິເສເສນ. ‘‘ຕສ຺ມິໍ’’ຕິ ປຈ຺ຈຍ ວິເສເສ. ຍຖາໂລກິຍຊ຺ຌາເນສຸ ອຸປຈາຣຠູຕາ ຠາວນາ ກາຈິ ວິຕກ຺ກ ວິຣາຄ ຠາວນາ ນາມ ໂຫຕິ…ເປ… ກາຈິ ຣູປ ວິຣາຄ ຠາວນາ ນາມ. ອສຎ຺ຎິ ຄາມີນໍ ປນ ສຎ຺ຎາ ວິຣາຄ ຠາວນາ ນາມ ໂຫຕິ. ເອວເມວນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ສາ’’ຕິ ອຸປຈາຣ ຠາວນາ.‘‘ອຸເປກ຺ຂາ ສຫຄຕໍ ວາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວາ ສທ຺ເທນ ຣູປສມຕິກ຺ກມໍ ວາ ສຎ຺ຎາ ສມຕິກ຺ກມໍ ວາຕິ ອວຸຕ຺ຕໍ ວິກປ຺ເປຕິ. ອາທິກມ຺ມິກກາເລ ເອວໍ ໂຫຕຸ, ວສິຠູຕກາເລ ປນ ກຖນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຌາເນສູ’’ຕິອາທິໍ. ນານາສຕ຺ຕິຍຸຕ຺ຕາ ໂຫຕີຕິ ວຕ຺ວາ ນານາສຕ຺ຕິໂຍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ກາຈີ’’ຕິອາທິນາ. ຍາ ອຸປຈາຣ ຠາວນາ. ‘‘ວິຕກ຺ກໍ ວິຣາເຊຕຸໍ’’ຕິ ວິຕກ຺ກໍ ວິຄເມຕຸໍ. ອຕ຺ຕໂນ ຌານໍ ອວິຕກ຺ກໍ ກາຕຸນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອຕິກ຺ກາເມຕຸໍ’’ຕິ. ສາ ອຸປຈາຣ ຠາວນາ. ເສສາສຸປິ ອຸປຈາຣ ຠາວນາສຸ.

໖໖. (ກ) ‘‘ສາ ວິປສ຺ສນາ’’ຕິ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິ ວິປສ຺ສນາ. ‘‘ວິປສ຺ສນາ ປາກຕິກາ ເອວາ’’ຕິກາຈິ ວິຣາຄ ຠາວນາ ນາມ ນ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ນິຍາເມຕຸໍ’’ຕິ ອວິຕກ຺ກເມວ ໂຫຕູຕິ ວທມານາ ວິຍ ວວຕ຺ຖເປຕຸໍ. ‘‘ອຘິປ຺ປາໂຍ’’ຕິ ປາທກວາທິຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ສມ຺ມສີຍຕີ’’ຕິ ອິທໍ ຌານໍ ອນິຈ຺ຈໍ ຂຍຏ຺ເຐນ, ທຸກ຺ຂໍ ຠຍຏ຺ເຐນ, ອນຕ຺ຕາ ອສາຣກຏ຺ເຐນາຕິ ສມ຺ມສີຍຕິ ສມນຸປສ຺ສີຍຕິ. ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍ ນ ສເມຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ. ຍໂຕ ຍໂຕ ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ເຍ ເຍ ສມາປຕ຺ຕິ ຘມ຺ເມ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ມຄ຺ໂຄ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໂຕ ໂຫຕິ. ຕໍ ຕໍ ສມາປຕ຺ຕິ ສທິໂສວ ໂຫຕິ. ສມ຺ມສິຕສມາປຕ຺ຕິ ສທິໂສຕິ ອຕ຺ໂຖຕິ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ‘‘ຍໂຕ ຍໂຕ ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍາ’’ຕິ ເອເຕນ ປາທກຊ຺ຌານໍ ກຖິຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ປາທກຊ຺ຌາເນ ສຕີ’’ຕິ ເອເຕນ ອຍໍ ວາໂທປິ ປາທກຊ຺ຌາເນນ ວິນາ ນສິຊ຺ຌຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ວິປສ຺ສນາປິ…ເປ… ປຕ຺ຕາ ໂຫຕີ’’ຕິ ເອເຕນ ອິມສ຺ມິໍ ວາເທປິ ວິປສ຺ສນາ ນິຍາໂມ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຖາໂລກິຍຊ຺ຌາເນສູ’’ຕິອາທິໍ. ກາມຎ຺ເຈຕ຺ຖ…ເປ… ອວິໂຣໂຘ ວຸຕ຺ໂຕ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ. ກຖໍ. ປຎ຺ຈມຊ຺ຌານໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ຫິ ປຖມຊ຺ຌານາທີນິ ສມ຺ມສໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນມຄ຺ໂຄ ປຖມຕ຺ເຖຣວາເທນ ປຎ຺ຈມຊ຺ຌານິໂກ, ທຸຕີຍ ວາເທນ ປຖມາທິຊ຺ຌານິໂກ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ທ຺ເວປິ ວາທາ ວິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ. ຕຕີຍ ວາເທນ ປເນຕ຺ຖ ຍໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ຌານິໂກ ໂຫຕີຕິ ເຕ ຈ ວາທາ ນ ວິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ອຊ຺ຌາສໂຍ ຈ ສາຕ຺ຖໂກ ໂຫຕີຕິ ເອວໍ ອວິຣຸທ຺ໂຘ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕີຕິ. ເອຕ຺ຖ ປນ ຍໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ຌານິໂກ ໂຫຕິ. ອິຈ຺ຉາຍ ປນ ອສຕິ, ວິໂຣໂຘເຍວ. ເຕນາຫ ‘‘ອິເມ ປນ ວາທາ. …ເປ…. ວິໂຣໂຘ ປຣິຫຣິຕຸໍ’’ຕິ. ປາຬິຍໍ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສຸຎ຺ຎຕໍ ມນສິ ກໂຣຕີ’’ຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕສນ຺ຕາເນຕໍ ຕໍ ຌານຎ຺ຈ ຌານສຫຄຕຎ຺ຈ ຂນ຺ຘ ປຎ຺ຈກໍ ນິຈ຺ຈ ສຸຂ ອຕ຺ຕ ຊີວໂຕ ສຸຎ຺ຎຕໍ ມນສິ ກໂຣຕິ. ‘‘ນ ປກ຺ຂນ຺ທຕີ’’ຕິ ນ ປວິສຕິ. ‘‘ສນ຺ນິສາເທຕພ຺ພໍ’’ຕິ ສນ຺ນິສິນ຺ນໍ ກາຕພ຺ພໍ. ‘‘ເອໂກທິກາຕພ຺ພໍ’’ຕິ ເອກມຸຂໍ ກາຕພ຺ພໍ. ‘‘ສມາທຫາຕພ຺ພໍ’’ຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ຐເປຕພ຺ພໍ. ‘‘ນິສ຺ສາຍາ’’ຕິ ປາທກໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໖໗. (ກ) ວາທວິຈາຣຓາຍໍ. ອຸປຈາຣ ຠາວນາ ເອວ ອຸປຣິຊ຺ຌາເນ ຌານງ຺ຄໍ ນິຍາເມຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຫຏ຺ຐາ ປນ ອຊ຺ຌາສໂຍ ເອວ ອຸປຣິຊ຺ຌາເນ ຌານງ຺ຄໍ ນິຍາເມຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອຊ຺ຌາສໂຍ ເອວາ’’ຕິ ເອວ ສທ຺ເທນ ປາທກຊ຺ຌານໍ ນິວຕ຺ເຕຕິ. ‘‘ອິຘ ອຸປຈາຣ ຠາວນາ ເອວາ’’ຕິ ເອວ ສທ຺ເທນ ອຊ຺ຌາສຍໍ ນິວຕ຺ເຕຕິ. ເອເຕສຸ ຫິ ທ຺ວີສຸ ສຫ ຠາວີສຸ ອຸປຈາຣ ຠາວນາ ເອວ ປຘານໍ ໂຫຕິ. ອຊ຺ຌາສໂຍ ປນ ຕສ຺ສ ນານາ ສຕ຺ຕິໂຍຄໍ ສາເຘຕິ. ‘‘ອຊ຺ຌາສຍ ສາມຎ຺ຎໍ ສຓ຺ຐາຕີ’’ຕິ ມຄ຺ເຄ ຍໍ ລທ຺ຘພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ລພ຺ຠຕຸ, ມຍ຺ຫໍ ວິເສໂສ ນຕ຺ຖີຕິ ເອວໍ ອຊ຺ຌາສຍ ສາມຎ຺ຎໍ ສຓ຺ຐາຕິ. ‘‘ຕສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ ອຊ຺ຌາສຍ ວິເສເສ. ‘‘ໂສ’’ຕິ ອຊ຺ຌາສຍ ວິເສໂສ. ກສ຺ມາ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອິຈ຺ຉິ ຕິຈ຺ຉິຕ…ເປ… ນິພ຺ພຕ຺ຕນໍ’’ຕິ. ‘‘ສພ຺ພຊ຺ຌາເນສຸ ຈິຓ຺ຓວສິຠູຕານໍ’’ຕິ ອິທໍ ສມາປຊ຺ຊນນ຺ຕິ ຈ ນິພ຺ພຕ຺ຕນນ຺ຕິ ຈ ປທ ທ຺ວເຍ ສມ຺ພນ຺ຘ ວຈນໍ. ‘‘ວິປສ຺ສນາ ວິເສສຕ຺ຖາຍ ເອວາ’’ຕິ ວຸຏ຺ຐານ ຄາມິນິ ວິປສ຺ສນາ ວິເສສຕ຺ຖາຍ ເອວ. ຍສ຺ມາ ປນ ອຏ຺ຐສຸ ສມາປຕ຺ຕີສຸ ເອເກກາຍ ສມາປຕ຺ຕິຍາ ວຸຏ຺ຐາຍ ວຸຏ຺ຐິຕ ສມາປຕ຺ຕິ ຘມ຺ມ ສມ຺ມສນໍ ອາຄຕໍ, ນ ປນ ອຎ຺ຎຊ຺ຌານ ສມ຺ມສນໍ. ຕສ຺ມາ ປາທກຊ຺ຌານເມວ ປມາຓນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ປາຬິປເທສຸ ‘‘ຄຫປຕີ’’ຕິ ອາລປນ ວຈນໍ. ‘‘ວິວິຈ຺ເຈວາ’’ຕິ ວິວິຈ຺ຈິຕ຺ວາ ເອວ. ວິວິຕ຺ໂຕ ວິຄໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ເອວ. ‘‘ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊາ’’ຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ສມ຺ປາປຸຓິຕ຺ວາ. ‘‘ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕີ’’ຕິ ເອວໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຕິ. ‘‘ອຠິສຎ຺ເຈຕຍິຕ’’ນ຺ຕິ ສຸສໍ ສມ຺ປິຓ຺ຑິຕໍ, ສໍວິທຫິຕໍ. ‘‘ຕຕ຺ຖ ຐິໂຕ’’ຕິ ຕສ຺ມິໍ ປຖມຊ຺ຌາເນ ອປຣິຫີໂນ ຫຸຕ຺ວາ ຐິໂຕ. ‘‘ເມຕ຺ຕາເຈໂຕ ວິມຸຕ຺ຕີ’’ຕິ ເມຕ຺ຕາຌານສງ຺ຂາຕາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ, ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອລຄ຺ຄນວເສນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປວຕ຺ຕິ. ຕຖາ ກຣຸຓາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ. ມຸທິຕາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ. ‘‘ວິເວກຊ’’ນ຺ຕິ ກາຍວິເວກ ຈິຕ຺ຕວິເວການໍ ວເສນ ຊາຕໍ. ‘‘ປີຕິ ສຸຂໍ’’ຕິ ປີຕິຍາ ຈ ສຸເຂນ ຈ ສມ຺ປນ຺ນໍ. ອຖວາ, ວິເວເກຫິ ຊາຕານິ ປີຕິ ສຸຂານິ ອສ຺ສາຕິ ວິເວກຊໍ ປີຕິ ສຸຂໍ. ມຊ຺ເຌ ນິຄ຺ຄຫິຕາຄໂມ. ຣູປເມວ ຣູປຄຕໍ, ເວທນາ ເອວ ເວທນາ ຄຕນ຺ຕິອາທິນາ ສມາໂສ. ຄຕສທ຺ໂທ ຈ ປທປູຣຓມຕ຺ເຕ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ‘‘ເຕເນວ ຘມ຺ມ ຣາເຄນ ຕາຍຘມ຺ມນນ຺ທິຍາ’’ຕິ ວິປສ຺ສນານິ ກນ຺ຕິມາຫ. ສຫຕ຺ເຖ ຈ ກຣຓ ວຈນໍ. ໂອປປາຕິໂກ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ຕຕ຺ຖ ປຣິນິພ຺ພາຍີ’’ຕິ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ອວສ຺ສໍ ປຣິນິພ຺ພາຍ ນ ຘມ຺ໂມ. ເຕນາຫ ‘‘ອນາວຕ຺ຕິ ຘມ຺ໂມ ຕສ຺ມາ ໂລກາ’’ຕິ. ‘‘ປາທກຊ຺ຌານເມວ ປມາຓ’’ນ຺ຕິ ປາທກຊ຺ຌານເມວ ມຄ຺ເຄຌານງ຺ຄໍ ນິຍາເມສ຺ສຕິ, ນ ສມ຺ມສິຕຊ຺ຌານນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ປາທກໍ ອກຕ຺ວາ’’ຕິ ອາສນ຺ເນ ອສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ຍໍ ຍໍ ຌານໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ ມຄ຺ເຄ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ.

໖໖. (ຂ) ‘‘ຕຖາ ວິໂຘ’’ຕິ ຕຖາ ປກາໂຣ. ອາສນ຺ເນ ວຸຏ຺ຐິຕສ຺ເສວ ຌານສ຺ສ. ‘‘ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕານໍ ວິເສເສຕຸໍ’’ຕິ ສເຈ ປາທກຊ຺ຌານໍ ປຖມຊ຺ຌານໍ ໂຫຕິ, ຕໂຕ ປຣໍ ປວຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕານໍ ວິຕກ຺ເກ ນິນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ວິຕກ຺ເກ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ. ອຖ ປາທກຊ຺ຌານໍ ທຸຕີຍຊ຺ຌານໍ ໂຫຕິ. ຕໂຕ ປຣໍ ປວຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕານໍ ວິຈາເຣ ນິນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ວິຈາເຣ ປກ຺ຂນ຺ທຕີຕິອາທິນາ ນເຍນ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕານໍ ວິເສເສຕຸໍ. ‘‘ຍໍ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕໍ’’ ຕິຍໍ ວິຠາວນິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເວທນາ ວິຈາຣຓາຍໍ. ‘‘ນ ສິທ຺ໂຘ’’ຕິ ສິທ຺ໂຘ ນ ໂຫຕິ. ‘‘ອຎ຺ຎຖາ’’ຕິ ອຎ຺ເຎນ ປກາເຣນ. ຄຫິເຕ ສຕີຕິ ໂຍຊນາ. ປາທກຊ຺ຌານາທີນໍ ວເສນ ສິທ຺ໂຘຕິ ຄຫິເຕ ສຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ຍາຍ ກາຍ ຈິ ເວທນາຍ ຍຸຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ’’ຕິ ໂສມນສ຺ສ ເວທນາຍ ວາຍຸຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ອຸເປກ຺ຂາ ເວທນາຍ ວາ ຍຸຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ. ‘‘ເຕຫິ ນິຍມິຕາຍ ເອເກກາຍ ມຄ຺ຄ ເວທນາຍາ’’ຕິ ປາທກຊ຺ຌານາທີຫິ ນິຍມິຕາຍ ມຄ຺ເຄ ໂສມນສ຺ສ ເວທນາຍ ເອວ ວາສທ຺ຘິໍ ຆຏິເຍຍ຺ຍ ມຄ຺ເຄ ອຸເປກ຺ຂາ ເວທນາຍ ເອວ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເວທນາ ນາມ ເອກໍ ຌານງ຺ຄໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ມຄ຺ເຄຌານງ຺ຄ ນິຍເມ ສິທ຺ເຘ ມຄ຺ເຄ ເວທນາ ນິຍໂມປິ ສິທ຺ໂຘ. ຕານິ ປນ ປາທກຊ຺ຌານາທີນິ ມຊ຺ເຌ ວຸຏ຺ຐານ ຄາມິນິ ວິປສ຺ສນາຍໍ ນກິຎ຺ຈິນິຍາເມນ຺ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ສຕິ, ປາທກຊ຺ຌານາທີຫິ ນິຍມິຕາຍ ມຄ຺ເຄ ເອເກກາຍ ເວທນາຍ ສທ຺ຘິໍ ທ຺ເວ ທ຺ເວ ວິປສ຺ສນາ ເວທນາໂຍ ຆຏິເຍຍ຺ຍຸໍ. ມຄ຺ເຄ ໂສມນສ຺ສ ເວທນາຍ ວາ ສທ຺ຘິໍ ທ຺ເວ ວິປສ຺ສນາ ເວທນາໂຍ ຆຏິເຍຍ຺ຍຸໍ. ມຄ຺ເຄ ອຸເປກ຺ຂາ ເວທນາຍ ວາ ສທ຺ຘິໍ ທ຺ເວ ວິປສ຺ສນາ ເວທນາໂຍ ຆຏິເຍຍ຺ຍຸໍຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອວຎ຺ຈສຕິ ເອກວີຖິຍໍ ຊວນານິ ຠິນ຺ນ ເວທນານິ ສິຍຸໍ. ຕຎ຺ຈ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ມາ ມຄ຺ເຄ ເວທນາ ນິຍໂມ ປາທກຊ຺ຌານາທິ ນິຍເມນ ສິທ຺ໂຘ ນ ໂຫຕິ, ວິປສ຺ສນາ ນິຍເມເນວ ສິທ຺ໂຘຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕານິ ປນ ປາທກຊ຺ຌານາທີນິ ມຊ຺ເຌ ວຸຏ຺ຐານ ຄາມິນິ ວິປສ຺ສນາຍໍ ນ ກິຎ຺ຈິ ນ ນິຍາເມນ຺ຕິ. ເວທນໍ ນິຍາເມນ຺ຕິ ເຍວາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕໍປິ ນ ຍຸຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ປາທກຊ຺ຌານາທີນໍ ວເສເນວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ‘‘ຉ ເນກ຺ຂມ຺ມສ຺ສິຕາ ອຸເປກ຺ຂາ’’ຕິ ເອກາວ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານຸ ເປກ຺ຂາ ຉສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ໂສມນສ຺ສານິ ປຊຫິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຉ ເນກ຺ຂມ຺ມສ຺ສິຕາ ອຸເປກ຺ຂາ ນາມ ໂຫຕິ. ‘‘ຉ ເນກ຺ຂມ຺ມສ຺ສິຕານິ ໂສມນສ຺ສານີ’’ຕິ ເອກໍ ວປຖມຊ຺ຌານ ໂສມນສ຺ສໍ ຉສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ຉ ເຄຫສ຺ສິຕານິ ປຊຫິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຉ ເນກ຺ຂມ຺ມສ຺ສິຕານິ ໂສມນສ຺ສານິ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ອຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ປຖມາທີນິ ຈ ຕີຓິ ຌານານີ’’ຕິ ຈຕຸກ຺ກນເຍ ຕີຓິ ໂສມນສ຺ສ ຌານານິ ປາທການິ ກຕ຺ວາ. ‘‘ສຸທ຺ຘສງ຺ຂາເຣ ຈ ປາທເກກຕ຺ວາ’’ຕິ ອາຣມ຺ມຓ ຠາເວນ ປາທເກກຕ຺ວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຍຎ຺ຈ ປາທກຊ຺ຌານາທີນໍ ວເສນ ວຸຏ຺ຐານ ຄາມິນິ ວິປສ຺ສນາຍຎ຺ຈ ມຄ຺ເຄ ຈ ເວທນາ ປຣິຓາໂມ ອຏ຺ຐສາລິນິຍໍປິ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ວຸຕ຺ໂຕ. ‘‘ອມານຸສີ ຣຕີ ໂຫຕີ’’ຕິ ມນຸສ຺ສານໍ ເຄຫສ຺ສິຕຣຕິໍ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ຐິຕຕ຺ຕາ ອມານຸສີ ນາມ ຣຕິ ໂຫຕິ. ‘‘ສມ຺ມຘມ຺ມໍ ວິປສ຺ສໂຕ’’ຕິ ສມ຺ມາ ອນິຈ຺ຈ ລກ຺ຂຓ ຘມ຺ມໍ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໖໗. (ຂ) ‘‘ຌານງ຺ຄໂຍຄເຠເທນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຌານໂຍຄເຠໂທ ປນ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ‘‘ປຎ຺ຈ ວິເຘຌານ ໂກຏ຺ຐາເສ’’ຕິ ປຎ຺ຈກ ນຍວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຘ ຈິຕ຺ຕ ເຠທສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ຌານເຠເທຕິ ຈ ຌານນ຺ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕປິ ຈິຕ຺ຕເມວ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ຄາຖາໂຍຊນາສຸ. ‘‘ອປຣາປິ ໂຍຊນາ ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ອຖວາ ຣູປາວຈຣໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອນຸຕ຺ຕຣຎ຺ຈ ປຖມາທິຊ຺ຌານ ເຠເທນ ຍຖາ ຄຍ຺ຫຕິ, ຕຖາ ອາຣຸປ຺ປຎ຺ຈາປິ ປຎ຺ຈເມຌາເນ ຄຍ຺ຫຕີຕິ ເອວໍ ອປຣາປິ ໂຍຊນາ ວຸຕ຺ຕາ. ‘‘ປຐິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ອຸຈ຺ຈາຣິຕຕ຺ຕາ. ອນ຺ຕິມຄາຖາ ວຓ຺ຓນາຍໍ. ‘‘ຍຖາ’’ຕິ ເຍນ ປກາເຣນ. ‘‘ຕໍ ສງ຺ຄຫໍ’’ຕິ ເອກ ວີສສຕສງ຺ຄຫໍ. ພຸຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ພຸຘາ. ‘‘ອາຫາ’’ຕິ ຈ ‘‘ອາຫູ’’ຕິ ຈ ວຕ຺ຕມານກາເລປິ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ ສທ຺ທວິທູຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກເຖນ຺ຕິ ວາ’’ຕິ. ອິທຎ຺ຈ ວຈນໍ ປຸພ຺ເພ ‘‘ອິຕ຺ຖເມກູນ ນວຸຕິ…ເປ… ວິຠຊນ຺ຕິ ວິຈກ຺ຂຓາ’’ຕິ ຄາຖາຍ ນິຄມນນ຺ຕິ ຎາປນຕ຺ຖໍ ‘‘ວິຠຊນ຺ຕິ ວິຈກ຺ຂຓາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອິຕິປຣມຕ຺ຖທີປນິຍານາມຏີກາຍອນຸທີປນິຍໍ

ຈິຕ຺ຕສງ຺ຄຫສ຺ສອນຸທີປນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ເຈຕສິກສງ຺ຄຫອນຸທີປນາ

໖໘. ເອວໍ ຈິຕ຺ຕ ສງ຺ຄຫສ຺ສ ທີປນິໍ ກຕ຺ວາ ເຈຕສິກ ສງ຺ຄຫສ຺ສ ທີປນິໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ປຖມໍ ປຸພ຺ພາປຣານຸ ສນ຺ຘິຎ຺ຈ ອາທິຄາຖາຍ ປໂຍຊນ ສມ຺ພນ຺ຘຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອວໍ’’ຕິອາທິ ມາຣທ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອນຸປຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິມ຺ຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ເຈຕສິກໍ ຣູປໍ, ນິພ຺ພານມິຕິສພ຺ພຖາຕິ ເອວໍ ອນຸກ຺ກໂມ ວຸຕ຺ໂຕ. ເຕນ ອນຸກ຺ກເມນ ອນຸປຕ຺ຕໍ. ເຫຕຸ ວິເສສນຎ຺ເຈຕໍ. ຍສ຺ມາ ຈິຕ຺ຕສງ຺ຄຫານນ຺ຕຣໍ ເຈຕສິກ ສງ຺ຄໂຫ ອນຸປຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ອິທານິ ຕໍ ສງ຺ຄຫໍ ກໂຣຕີຕິ ທີເປຕິ. ຈຕ຺ຕາຣິ ສມ຺ປໂຍຄ ລກ຺ຂຓານິ ‘ເອກຸປ຺ປາທຕາ, ເອກ ນິໂຣຘຕາ, ເອກາ ຣມ຺ມຓຕາ, ເອກ ວຕ຺ຖຸກຕາ,ຕິ. ‘‘ເຈຕສິ ຍຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ມິໍ ນິຍຸຕ຺ຕາ. ຈິຕ຺ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ກິຈ຺ເຈສຸ ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ອາປນ຺ນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ເຈຕສາ ວາຍຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ຈິຕ຺ເຕນ ວາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ. ຈິຕ຺ເຕນ ສຫ ເອກີຠາວໍ ຄຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ສຣູປທສ຺ສນ’’ນ຺ຕິ ສງ຺ຂ຺ຍາສຣູປທສ຺ສນໍ. ສິທ຺ຘປທໍ ນາມ ປກຕິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ນິປ຺ຜນ຺ນ ປທໍ. ‘‘ປຸພ຺ພນ຺ຕໂຕ’’ຕິ ເອກສ຺ສສງ຺ຂຕ ຘມ຺ມສ຺ສ ປຖມ ຠາຄໂຕ. ອຸທ຺ຘໍ ປຊ຺ຊນໍ ນາມ ກຕມນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສຣູປໂຕ ປາຕຸຠວນ’’ນ຺ຕິ. ຘາຕຸ ປາເຐສຸ-ຊນິປາຕຸຠາເວ-ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອາຫ ‘‘ຊາຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ‘‘ສຣູປ ວິນາໂສ’’ຕິ ສຣູປໂຕ ປາຕຸຠວນ຺ຕສ຺ສ ຠາວສ຺ສ ວິນາໂສ ອນ຺ຕຣຘານໍ. ‘‘ເອວໍ ປຣຕ຺ຖ ປີ’’ຕິ ປຣສ຺ມິໍ ເອກາລມ຺ພຓວຕ຺ຖຸກາທິປເທປິ. ‘‘ເອກ ຈິຕ຺ຕສ຺ສປິ ພຫຸເທວາ’’ຕິ ຈກ຺ຂຸ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຣູປໍ ປສ຺ສນ຺ຕໍ ເອກເມວ ຣູປໍ ປສ຺ສຕີຕິ ນຕ຺ຖິ. ອເນການິ ເອວຣູປານິ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ປສ຺ສຕິ. ໂສຕວິຎ຺ຎາຓາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ປາຬິຍໍ. ຈກ຺ຂຸຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ຣູເປ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຈກ຺ຂຸ ວິຎ຺ຎາຓໍ. ໂສຕຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ສທ຺ເທ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ໂສຕວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິອາທິນາ ວຕ຺ຖຸທ຺ວາເຣສຸ ເອກວຈນໍ ວຕ຺ວາ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ພຫຸວຈນໍ ກຕນ຺ຕິ. ‘‘ເອກຕ຺ຕໍ ອຸປເນຕ຺ວາ’’ຕິ ຈກ຺ຂຸ ວິຎ຺ຎາເຓ ພຫູນິປິ ຣູປາຣມ຺ມຓານິ ຣູປຕາ ສມຎ຺ເຎນ ເອກີຠາວໍ ກຕ຺ວາ ເອກໍ ອາຣມ຺ມຓນ຺ຕ຺ເວວ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສທ຺ທາຣມ຺ມຓາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕໍ ນ ສຸນ຺ທຣໍ. ກສ຺ມາ. ອຕ຺ຖ ວິເສສສ຺ສ ອວິຎ຺ຎາປນໂຕ. ໂກປນາຍໍ ອຕ຺ຖ ວິເສໂສຕິ. ຍາຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຊາຕິ, ສາເຍວ ຜສ຺ສາທີນນ຺ຕິອາທິໂກ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ອຖ ໂຂ’’ຕິອາທິໍ. ອຘິປ຺ເປຕາ ເອກຸປ຺ປາທຕາ. ເອສ ນໂຍ ເອກ ນິໂຣຘຕາທີສຸ. ‘‘ມູລຏີກາຍ’’ນ຺ຕິ ຣູປກຓ຺ຑມູລຏີກາຍໍ. ‘‘ສເຫວາ’’ຕິ ເອກໂຕ ເອວ. ‘‘ອຸປ຺ປາທາທິປ຺ປວຕ຺ຕິໂຕ’’ຕິ ອຸປ຺ປາທສ຺ສ ຈ ຊີຣຓສ຺ສ ຈ ນິໂຣຘສ຺ສ ຈ ປວຕ຺ຕິໂຕ. ‘‘ອຸປ຺ປາທາທໂຍ’’ຕິ ອຸປ຺ປາທ ຊີຣຓ ນິໂຣຘາ. ຊາຕິຊຣາມຣຓານີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ເຈຕສິກາມຕາ’’ຕິ ເຈຕສິກາ ອິຕິ ວິຎ຺ຎາຕາ. ‘‘ຠາວປ຺ປຘານໍ’’ຕິ ເອກຸປ຺ປາທ ຠາໂວ ເອກຸປ຺ປາໂທຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕຖາ ເອກ ນິໂຣຘາທີສຸ. ຍຖາ ອິທໍປິ ສງ຺ເຆຣຕນໍ ປຓີຕ-ນ຺ຕິອາທີສຸ ອຍໍ ຣຕນ ຠາໂວ ປຓີໂຕຕິ ເຫຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ເຍ’’ຕິ ເຍ ຘມ຺ມາ. ‘‘ສຫຊາຕ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນ ຣູປານິ ປີ’’ຕິ ສຫຊາຕປຈ຺ຈຍໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນານິ ຣູປານິປິ. ເຈຕສິການິ ນາມ ສິຍຸນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ຕທາ ຍຕ຺ຕ ວຸຕ຺ຕິຕາຍາ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິຍາຍ. ‘‘ເຈໂຕຍຸຕ຺ຕານີ’’ຕິ ເຫຕຸ ວິເສສນໍ. ຕເທວ ເຫຕຸມນ຺ຕ ວິເສສນນ຺ຕິ ຈ ເຫຕຸ ອນ຺ໂຕ ນີຕວິເສສນນ຺ຕິ ຈ ເຫຕຸ ອນ຺ໂຕ ຄຘວິເສສນນ຺ຕິ ຈ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ເຕສ’’ນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສຫຊາຕປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຣູປານໍ. ‘‘ນານຸໂຠນ຺ຕີ’’ຕິ ນປາປຸຓນ຺ຕິ. ‘‘ນ ຫິ ສກ຺ກາ ຊານິຕຸໍ’’ຕິ ເອເຕນ ຠູຕກຖນ ວິເສສນານິ ເອຕານີຕິ ທີເປຕິ. ຠູຕກຖນໍປິ ສມານໍ ວຕ຺ຕິຈ຺ຉາວເສນ ພ຺ຍວຈ຺ເຉທກໍປິ ສມ຺ຠວຕິ. ‘‘ວໂຍປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ ວິນາໂສ ປກາສຕິ. ‘‘ຐິຕາຍາ’’ຕິ ຕິຏ຺ຐ ມານາຍ ເວທນາຍ. ອຎ຺ໂຎ ປກາໂຣ ອຎ຺ຎຖາ. ອຎ຺ຎຖາ ຠາໂວ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ. ຊຣາວເສນ ປຣິຓາໂມຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ໂຍ ປຖວີຘາຕຸຍາ ອຸປ຺ປາໂທ, ຍາ ຐິຕິ, ຍາ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ໂຍ ປາຕຸຠາໂວ. ເອໂສ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອຸປ຺ປາໂທ, ເອສາ ໂຣຄານໍ ຐິຕິ, ເອໂສ ຊຣາມຣຓສ຺ສ ປາຕຸຠາໂວຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ອິຕຣຖາ’’ຕິ ອິໂຕ ອຎ຺ຎຖາ ຄຫິເຕ ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອກສ຺ມິໍ ຣູປາຣູປກລາເປ ນານາ ຘມ຺ມານໍ ວເສນ ພຫູສຸ ອຸປ຺ປາເທສຸ ຈ ນິໂຣເຘສຸ ຈ ຄຫິເຕສູຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ວິກາຣຣູປານໍ’’ຕິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ທ຺ວຍ ລຫຸຕາທິຕ຺ຕຍານໍ. ສພ຺ພານິປິ ອຸປາທາຣູປານິ ຈຕຸນ຺ນໍ ມຫາຠູຕານໍ ອຸປາທາຍ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ມຫາຠູຕ ຄຓນາຍ ຈຕ຺ຕາຣິ ຈຕ຺ຕາຣິ ສິຍຸໍຕິ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ສພ຺ເພສມ຺ປິ ວາ’’ຕິອາທິວຸຕ຺ຕໍ. ສພ຺ເພສມ຺ປິ ວາ ຈກ຺ຂາທີນໍ ອຸປາທາຣູປານໍ ເອເກກສ຺ມິໍ ກລາເປ ພຫຸຠາໂວ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ສິຍາຕິ ໂຍຊນາ. ກສ຺ມາ ພຫຸຠາໂວ ວຕ຺ຕພ຺ໂພຕິ ອາຫ ‘‘ຈຕຸນ຺ນໍ ມຫາຠູຕານ’’ນ຺ຕິອາທິໍ.

ຍທິ ເອວໍ, ເອກສ຺ມິໍ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທ ລຫຸຕາທີນິປິ ເອເກການິ ເອວ ສິຍຸໍ, ອຖ ກິມຕ຺ຖໍ ທ຺ເວ ທ຺ເວ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕານີຕິ ອາຫ ‘‘ກາຍລຫຸຕາ ຈິຕ຺ຕ ລຫຸຕາທໂຍປນາ’’ຕິອາທິໍ. ‘‘ອິມມຕ຺ຖໍ ອສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ’’ຕິ ອີທິສໍ ວິນິຈ຺ຉຍຕ຺ຕໍ ອຈິນ຺ເຕຕ຺ວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ວິຠາວນິປາເຐ ‘‘ຈິຕ຺ຕານຸປຣິວຕ຺ຕິໂນ’’ຕິ ເອເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ເຕເນວ ຈິຕ຺ເຕນ ສຫນິຣຸຊ຺ຌນວເສນ ຈິຕ຺ຕໍ ອນຸປຣິວຕ຺ຕິສ຺ສ. ‘‘ປສງ຺ຄາ’’ຕິ ເຈຕສິກຕາ ປສງ຺ໂຄ. ‘‘ປຸເຣຕຣມຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ’’ຕິ ປຸເຣຕຣໍ ເອເກນ ຈິຕ຺ເຕນ ສຫ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ຈິຕ຺ຕສ຺ສຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ’’ຕິ ອຎ຺ຎສ຺ສ ສຕ຺ຕຣ ສມ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ. ຕຖາ ຣູປຘມ຺ມານໍ ປສງ຺ໂຄ ນ ສກ຺ກາ ນີວາເຣຕຸໍ ຕິໂຍຊນາ. ‘‘ປສງ຺ໂຄ’’ຕິ ເຈຕສິກຕາ ປສງ຺ໂຄ. ‘‘ອລມຕິ ປປຎ຺ເຈນາ’’ຕິ ອຠິຘມ຺ເມ ເວທນາຕ຺ຕິເກຏີກາສຸ ວິຍ ອຕິ ວິຕ຺ຖາເຣນ ນິຣຕ຺ຖກໍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ນິຣຕ຺ຖກໍ’’ຕິ ວິຠາວນິຍໍ ປປຎ຺ໂຈ ນິຣຕ຺ຖໂກ ເອວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໖໙. ຜສ຺ສວຈນຕ຺ເຖ. ‘‘ຜຸສຕີ’’ຕິ ອາຣມ຺ມຓໍ ອາຫນຕິ, ສງ຺ຆຏ຺ເຏຕິ. ຕຎ຺ຈ ສງ຺ຆຏ຺ຏ ນໍ ນໂທສປຏິຆສ຺ສ ວິຍ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ວິພາຘນໍ ໂຫຕິ, ອຖ ໂຂ ຠມຣສ຺ສ ປທຸມ ປຸປ຺ເຜສຸ ປຸປ຺ຜຣ ສຄ຺ຄຫຓໍ ວິຍ ວິຊານນ ມຕ຺ເຕ ອຐຕ຺ວາ ອາຣມ຺ມຓ ຣສປາຕຸຠາວຕ຺ຖໍ ຍຖາຣມ຺ມຓໍ ສໍຫນນ ເມວາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຜຸສນຎ຺ເຈຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິມາຫ. ‘‘ອາຫຈ຺ຈາ’’ຕິ ອາຫນິຕ຺ວາ ສມ຺ປາປຸຓິຕ຺ວາ. ‘‘ອຸປຫຈ຺ຈາ’’ຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ອຍມຕ຺ໂຖ ກຖໍ ປາກໂຏຕິ ອາຫ ‘‘ຍໂຕ’’ຕິອາທິໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຍໂຕ’’ຕິ ຍໍ ກາຣຓາ. ‘‘ຕທນຸຠວນ຺ຕີ’’ຕິ ຕໍ ອາຣມ຺ມຓ ຣສໍ ອນຸຠວນ຺ຕີ, ເວທນາ ປາຕຸຠວຕິ, ເວທນາ ປາຕຸຠາວໍ ທິສ຺ວາ ອາຣມ຺ມຓປ຺ຜຸສນໍ ຎາເຓ ປາກຏໍ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສ຺ວາຍໍ ຜຸສນ ລກ຺ຂໂຓ, ສງ຺ຆຏ຺ຏນຣໂສ, ສນ຺ນິປາຕປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ, ອາປາຕາ ຄຕວິສຍ ປທຏ຺ຐາໂນ. ຕຕ຺ຖ ສນ຺ນິປາໂຕ ນາມ ຕິຓ຺ຓໍ ຕິຓ຺ຓໍ ທ຺ວາຣາ ຣມ຺ມຓ ວິຎ຺ຎາຓານໍ ສງ຺ຄຕິ ສມາຄໂມ ສໂມຘານໍ. ຕຖາຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈກ຺ຂຸຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ຣູເປ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຈກ຺ຂຸ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ຕິຓ຺ຓໍ ສງ຺ຄຕິ ຜສ຺ໂສ ຕິອາທິ. ‘‘ສງ຺ຆຏ຺ຏນຣໂສ’’ຕິ ອາຣມ຺ມເຓ ສມ຺ມເທວ ຆຏ຺ຏນ ກິຈ຺ໂຈ. ສງ຺ຆຏ຺ຏນ ກິຈ຺ຈຕ຺ຕາ ເອວ ຕິຓ຺ຓໍ ສນ຺ນິປາໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຘມ຺ມ ຈິນ຺ຕາຎາຓສ຺ສ ປຏິມຸຂໍ ອຸປຏ຺ຐາຕິ ປກາສຕີຕິ. ‘‘ສນ຺ນິປາຕ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ’’. ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານນ຺ຕິ ວາ ປຎ຺ຎາຓໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຘໂຊຣຖສ຺ສ ປຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວິຍ. ສນ຺ນິປາຕາກາໂຣ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ ຍສ຺ສາຕິ ສນ຺ນິປາຕປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ. ເວທນາປຈ຺ຈຸ ປຏ຺ຐາໂນ ວາ. ຘູໂມວິຍ ອຄ຺ຄິສ຺ສ. ເວທນາຜລໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ ຍສ຺ສາຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ. ອຏ຺ຐສາລິນິຍໍ ປນ ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ຜສ຺ໂສ ປຖມໍ ວຸຕ຺ໂຕ ຕິປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ມຫາອຏ຺ຐກຖາ ວາໂທຕາວ ທສ຺ສິໂຕ. ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຖມາຠິນິປາຕຕ຺ຕາ. ອາຣມ຺ມຓສ຺ມິຎ຺ຫິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຖມາຠິນິປາໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຜສ຺ໂສ ອາຣມ຺ມຓໍ ຜຸສມາໂນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ມາ ປຖມໍ ວຸຕ຺ໂຕ. ຜສ຺ເສນ ຜຸສ຺ສິຕ຺ວາ ເວທນາຍ ເວທຍຕິ. ສຎ຺ຎາຍ ສຎ຺ຊານາຕິ. ເຈຕນາຍ ເຈຕຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ຜຸຏ຺ໂຐ ຠິກ຺ຂເວ ເວເທຕິ, ຜຸຏ຺ໂຐ ສຎ຺ຊານາຕິ, ຜຸຏ຺ໂຐ ເຈເຕຕີຕິ. ອປິ ຈ ອຍໍ ຜສ຺ໂສ ນາມ ຍຖາປາສາທໍ ປຕ຺ວາ ຖມ຺ໂຠ ນາມ ເສສທພ຺ພ ສມ຺ຠາຣານໍ ພລວປຈ຺ຈໂຍ. ເອວເມວ ສຫຊາຕ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕ ຘມ຺ມານໍ ພລວ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ປຖມໍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ. ສງ຺ຄຫກາເຣນ ປນ ອິທໍ ປນ ອກາຣຓໍ, ເອກກ຺ຂຓສ຺ມິຎ຺ຫິ ອຸປ຺ປນ຺ນ ຘມ຺ມານໍ ອຍໍ ປຖມໍ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ອຍໍ ປຈ຺ຉາຕິ ອິທໍ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ລພ຺ຠາ. ພລວປຈ຺ຈຍຠາເວປິ ຜສ຺ສສ຺ສກາຣຓໍ ນ ທິສ຺ສຕີຕິ ເອວໍ ຕໍ ວາທໍ ປຏິກ຺ຂິເປຕ຺ວາ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ເທສນາ ວາເຣເນວ ຜສ຺ໂສ ປຖມໍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ເທສນາວາເຣ ເນວາ’’ຕິ ເທສນກ຺ກເມເນວ, ຕໂຕ ອຎ຺ຎໍ ກາຣຓໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕສຸ ປນ ທ຺ວີສຸ ວາເທສຸ ມຫາອຏ຺ຐກຖາ ວາໂທ ເອວ ຍຸຕ຺ໂຕ. ຍຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຖມາຠິນິປາໂຕ ຫຸຕ຺ວາຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຖມາຠິນິປາໂຕຕິ ອິທໍ ກິຈ຺ຈປ຺ປຘານຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ປນຎ຺ເຎຫິ ເຈຕສິເກຫິ ວິນາ ວິສຸໍ ປຖມໍ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ. ຍຖາ ຕໍ ເຍ ເກຈິ ຠິກ຺ຂເວ ຘມ຺ມາ ອກຸສລາ ອກຸສລຠາຄິຍາ ອກຸສລປກ຺ຂິກາ. ສພ຺ເພ ເຕ ມໂນປຸພ຺ພງ຺ຄມາ, ມໂນ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ປຖມໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ກິຈ຺ຈປ຺ປຘານຕ຺ຕາ ມໂນ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ປຖມໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ປນ ສພ຺ພເຈຕສິເກຫິ ວິນາ ວິສຸໍ ປຖມໍ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ພລວປຈ຺ຈຍ ຠາເວປິ ຜສ຺ສສ຺ສກາຣຓໍ ທິສ຺ສຕິເຍວ. ຜສ຺ໂສເຫຕຸ ຜສ຺ໂສ ປຈ຺ຈໂຍ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ປຎ຺ຎາ ປນາຍ. ຜສ຺ໂສ ເຫຕຸ ຜສ຺ໂສ ປຈ຺ຈໂຍ ສຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ປຎ຺ຎາ ນາຍ. ຜສ຺ໂສ ເຫຕຸ ຜສ຺ໂສ ປຈ຺ຈໂຍ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ປຎ຺ຎາປນາຍາຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ສພ຺ເພສໍ ເຈຕສິການໍ ຘມ຺ມານໍ ຜສ຺ສປ຺ປຘານຕ຺ຕາ ເອວ ຜສ຺ສ ພລວປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ ເອວ ຈ ຜສ຺ໂສ ປຖມໍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຈິຕ຺ຕໍ ອາຣມ຺ມຓ ວິຊານນຏ຺ເຐນ ຜສ຺ສາທີນໍ ສພ຺ພເຈຕສິກ ຘມ຺ມານໍ ປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ໂຫຕິ, ປຘານໍ, ເຊຏ຺ຐກໍ. ຜສ຺ໂສ ປນ ອາຣມ຺ມຓ ສງ຺ຆຏ຺ຏນຏ຺ເຐນ ສພ຺ເພສໍ ເຈຕສິກ ຘມ຺ມານໍ ປຸພ຺ພງ຺ຄໂມ ໂຫຕິ, ປຘາໂນ, ເຊຏ຺ຐໂກຕິ ອຍໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ວິເສໂສຕິ. ເອຕ຺ຖ ໂຈທໂກ ຜຸສນໍ ນາມ ສປ຺ປຏິຆຣູປານໍ ເອວ ກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ‘‘ນນຸຈາ’’ຕິອາທິນາ ໂຈເທຕິ. ‘‘ນນຸຈາ’’ຕິ ໂຈເທຘີຕິ ທີເປຕິ. ‘‘ອປ຺ປຏິຆສຠາວາ’’ຕິ ເຫຕຸວິເສສນໍ. ‘‘ກິຎ຺ຈີ’’ຕິ ກິຎ຺ຈິວຕ຺ຖຸໍ. ອຍໍ ປນ ຜສ຺ໂສ. ‘‘ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວິກາຣາ ປຕ຺ຕິໍ’’ຕິ ຈລນ ກມ຺ປນ ຖມ຺ຠນ ເຊຄຸຈ຺ຉ ຠຍ ຕາສ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕາ ທິວເສນ ວິກາຣາ ປຊ຺ຊນໍ. ‘‘ເວທນາ ວິເສສຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ’’ຕິ ສຸຂເວທນີຍໍ ຜສ຺ສໍ ປຏິຈ຺ຈ ສຸຂເວທນາ, ທຸກ຺ຂເວທນີຍໍ ຜສ຺ສໍ ປຏິຈ຺ຈ ທຸກ຺ຂ ເວທນາຕິອາທິນາ ນເຍນ ຜສ຺ສ ວິເສສານຸຣູປໍ ເວທນາ ວິເສສຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ສາເຘຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຜຸສນໍ ນາມ ທຸວິຘໍ ຣູປປ຺ຜຸສນໍ, ນາມປ຺ຜຸສນ, ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຣູປປ຺ຜຸສນໍ ນາມ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພ ຘາຕູນໍ ກິຈ຺ຈໍ. ນາມປ຺ຜຸສນໍ ທຸວິຘໍ ຜສ຺ສປ຺ຜຸສນໍ, ຎາຓປ຺ຜຸສນ, ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຎາຓປ຺ຜຸສນໍ ນາມ ຎາຓປ຺ປຏິເວໂຘ. ອປິ ຈ ຌານມຄ຺ຄ ຜລ ນິພ຺ພານານໍ ປຏິລາໂຠປິ ຜຸສນນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຜຸສນ຺ຕິ ຘີຣາ ນິພ຺ພານໍ. ໂຍຄກ຺ເຂມໍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ. ຜຸສາມິ ເນກ຺ຂມໍ ສຸຂໍ. ອປຸຖຸຊ຺ຊນ ເສວິຕນ຺ຕິ-ອາທີສຸ. ອິທໍ ອຸປມາ ມຕ຺ຕໍ ສິຍາ, ກສ຺ສຈິ ມນ຺ທ ປຎ຺ຎສ຺ສາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ອິທ’’ນ຺ຕິ ເຂຬຸປ຺ປາທ ວຈນໍ. ວິຎ຺ຎຸສ຺ສ ປນ ອຕິປາກຏ ຜສ຺ສ ນິທສ຺ສເນນ ອປ຺ປາກຏ ຜສ຺ສ ວິຠາວນໍ ຍຸຕ຺ຕເມວ. ເຕນາຫ ‘‘ອຕິປາກຏາຍ ປນາ’’ຕິອາທິໍ.

໗໐. ເວທນາວຈນຕ຺ເຖ. ‘‘ຕໍສມງ຺ຄີປຸຄ຺ຄລານໍ ວາ’’ຕິ ເວທນາ ສມງ຺ຄີປຸຄ຺ຄລານໍ ວາ. ‘‘ສາຕໍ ວາ’’ຕິ ສາຘຸຣສໍ ວາ. ‘‘ອສ຺ສາຕໍ ວາ’’ຕິ ອສາຘຸຣສໍ ວາ. ‘‘ກິໍ ເວທຍຕີ’’ຕິ ກຕມໍ ເວທຍຕິ. ‘‘ສຸຂມ຺ປິ ເວທຍຕີ’’ຕິ ສຸຂມ຺ປິ ເວທນໍ ເວທຍຕິ. ອຖວາ ‘‘ກິຎ຺ຈເວທຍຕີ’’ຕິ ກຖຎ຺ຈເວທຍຕິ. ‘‘ສຸຂມ຺ປິ ເວທຍຕີ’’ຕິ ສຸຂໍ ຫຸຕ຺ວາປິ ເວທຍຕິ. ສຸຂ ຠາເວນ ເວທຍຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ເສສປເທສຸປິ. ‘‘ກິຈ຺ຈນ຺ຕຣພ຺ຍາວຏາ’’ຕິ ອຎ຺ຎກິຈ຺ຈພ຺ຍາວຏາ. ອຘິປຕິ ຠາໂວ ອາຘິປຈ຺ຈໍ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍ ກິຈ຺ຈໍ. ‘‘ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ’’ຕິ ລທ຺ຘຄຸຓວຈນໍ. ຣາຊາຣຫ ໂຠຊນໍ ຣາຊຄ຺ຄໂຠຊນໍ. ‘‘ສູທສທິສຕາ’’ຕິ ຣຎ຺ໂຎຠຕ຺ຕກາຣສທິສຕາ. ຕຕ຺ຖ ສູໂທ ຣຎ຺ໂຎຠຕ຺ຕໍ ປຈນ຺ໂຕ ຣສຊານນຕ຺ຖໍ ໂຖກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຊິວ຺ຫຄ຺ເຄ ຐເປຕ຺ວາ ຣສໍ ວີມໍສຕິ. ຍຖິຈ຺ຉິຕໍ ປນ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ອນິສ຺ສໂຣ. ຣາຊາ ເອວ ຍຖິຈ຺ຉິຕໍ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ອິສ຺ສໂຣ. ຣາຊາ ວິຍ ເວທນາ. ສູໂທ ວິຍ ເສສເຈຕສິກ ຘມ຺ມາ.

໗໑. ສຎ຺ຎາວຈນຕ຺ເຖ. ‘‘ສຎ຺ຊານາຕີ’’ຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ຊານາຕິ. ສຸຏ຺ຐຸຊານນຎ຺ຈ ນາມ ນ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ວິຍ ວິວິຘຊານນໍ ໂຫຕິ. ນ ຈ ປຎ຺ຎາຍ ວິຍ ຍຖາຠູຕຊານນໍ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ ຠູຕໍ ວາ ໂຫຕຸ, ອຠູຕໍ ວາ. ຍໍ ຍໍ ຉ ຫິ ວິຎ຺ຎາເຓຫິ ວິຊານາຕິ, ປຎ຺ຎາຍ ວາ ປຊານາຕິ. ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ປຈ຺ຉາ ອປ຺ປມຸສ຺ສກຣຓ ເມວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຸນຊານນຕ຺ຖໍ ສຎ຺ຎາຓໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ສຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ນິມິຕ຺ຕ ກຣຓໍ. ຠວນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ວາປິ ອປ຺ປມຸຏ຺ຐຠາວໍ ສາເຘຕິ ໂອປປາຕິກ ປຸຄ຺ຄລານນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕຫິ ປຸຣິມໍ ອຕ຺ຕໂນ ຠວໍ ຊານນ຺ຕິ. ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍກາປິ ເກຈິ ປຸຣິມໍ ຠວໍ ຊານນ຺ຕິ, ເຍຊາຕິສ຺ສຣ ປຸຄ຺ຄລາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອປ຺ປມຸຏ຺ຐຠາວ’’ນ຺ຕິ ອນຏ຺ຐຠາວໍ. ມິຈ຺ຉາຠິນິເວສ ສຎ຺ຎາ ນາມ ອນິຈ຺ເຈ ນິຈ຺ຈນ຺ຕິອາທິປ຺ປວຕ຺ຕາ ສຎ຺ຎາ. ‘‘ໂພເຘຕຸ’’ນ຺ຕິ ພຸຊ຺ຌາເປຕຸໍ. ‘‘ທາຣຸຕຈ຺ຉກສທິສາຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ທາຣຸຕຈ຺ຉໂກ ນາມ ກຏ຺ຐວຑ຺ຒກີ. ໂສ ກຏ຺ຐກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ນິມິຕ຺ຕກາຣີໂຫຕິ. ສຸຕຈ຺ຉິຕຉິນ຺ທິເຕສຸ ກຏ຺ເຐສຸ ນິມິຕ຺ຕານິ ກຕ຺ວາ ຐເປຕິ. ປຈ຺ຉາຕານິ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ກຏ຺ຐານິ ກມ຺ເມ ອຸປເນຕິ. ‘‘ຫຕ຺ຖິ ທສ຺ສກ ອນ຺ຘສທິສາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ເອໂກ ກິຣ ຣາຊາ ເກຬິປ຺ປສຸໂຕ ໂຫຕິ. ໂສ ຊຈ຺ຈນ຺ຘານໍຐາເນ ເອກໍ ຫຕ຺ຖິໍ ອາເນຕ຺ວາຐເປນ຺ໂຕ ຊຈ຺ຈນ຺ເຘ ອາຫ ຊານາຖ ໂຠ ຕຸມ຺ເຫ ຫຕ຺ຖິນ຺ຕິ. ເຕ ຫຕ຺ຖິໍ ຊານິສ຺ສາມາຕິ ປຣາມສິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຣາມສິຕໍ ຕໍ ຕໍ ອງ຺ຄມວຫຕ຺ຖີຕິ ອຠິນິວິສນ຺ຕິ. ທຬ຺ຫໍ ສລ຺ລກ຺ເຂນ຺ຕິ. ປຸນ ຣາຊາ ເຕ ປຸຈ຺ຉິ ກີທິໂສ ໂຠ ຫຕ຺ຖີຕິ. ເຕ ຣຎ຺ໂຎ ຫຕ຺ຖິສຓ຺ຐານໍ ອາຈິກ຺ຂນ຺ຕາ ວິວາທໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອາຈິກ຺ຂນເມວ ຣຎ຺ໂຎຫຕ຺ຖິທສ຺ສນນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ເຕ ຫຕ຺ຖິທສ຺ສກ ອນ຺ຘາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ‘‘ອຸປຏ຺ຐິຕວິສຍຄ຺ຄຫເຓ’’ຕິ ຣຕ຺ຕິຍໍ ອນ຺ຘກາເຣ ຣຊ຺ຊຸກ຺ຂຓ຺ຑໍ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ສປ຺ປສຓ຺ຐານໍ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ໂສ ອຸປຏ຺ຐິຕໍ ສຓ຺ຐານມຕ຺ຕໍ ສປ຺ໂປຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ. ເອວໍ ອຸປຏ຺ຐິຕວິສຍຄ຺ຄຫຓໍ ໂຫຕິ. ມິຄໂປຕການຎ຺ຈ ອຣຎ຺ເຎເຂຕ຺ຕມຊ຺ເຌປຸຣິສສຓ຺ຐານໍ ຕິຓ ຣູປໍ ປສ຺ສນ຺ຕານໍ ປຸຣິສສຓ຺ຐາ ນໍ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ເຕ ອຸປຏ຺ຐິຕໍ ສຓ຺ຐານມຕ຺ຕໍ ປຸຣິໂສຕິ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ໂສ ອມ຺ເຫ ປຫເຣຍ຺ຍາຕິ ປລາຍນ຺ຕິ. ວຸຕ຺ຕາ ອຏ຺ຐສາລິນິຍໍ.