໕. ວີຖິມຸຕ຺ຕສງ຺ຄຫອນຸທີປນາ

໑໔໓. ວີຖິມຸຕ຺ຕສງ຺ຄເຫ. ‘‘ປວຕ຺ຕິສງ຺ຄຫໍ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທານໍ ປວຕ຺ຕາກາຣກຖນສງ຺ຄຫໍ. ‘‘ປຏິສນ຺ຘິຍໍ’’ຕິ ປຏິສນ຺ຘິກາເລ. ‘‘ເຕສໍ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕ ເຈຕສິການໍ. ວິຠາວນິປາເຐ. ‘‘ຕທາສນ຺ນຕາຍາ’’ຕິ ຕາຍປຏິສນ຺ຘິຍາ ອາສນ຺ນຕາຍ. ‘‘ຕໍ ຄຫເຓເນ ວາ’’ຕິ ສນ຺ຘິຄ຺ຄຫເຓນ ເອວ ສນ຺ຘິວຈເນນ ເອວ. ‘‘ວິສຍປ຺ປວຕ຺ຕິ ນາມາ’’ຕິ ກມ຺ມ ກມ຺ມນິມິຕ຺ຕາທີນໍ ວິສຍານໍ ທ຺ວາເຣສຸ ອາປາຕາ ຄມນ ວເສນ ປວຕ຺ຕິ ນາມ. ‘‘ມຣຓຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ເອວ ສິທ຺ຘາ’’ຕິ ມຣຓຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ຊວເນສຸ ເອວ ສິທ຺ຘາ. ເອເຕນ ມຣຓຸປ຺ປຕ຺ຕິ ວິຘານໍ ຊວນປ຺ປຘານໍ ໂຫຕິ, ນ ຈຸຕິປ຺ປຘານນ຺ຕິ ທີເປຕິ. ນ ຫິ ຕສ຺ມິໍ ວິຘາເນ ຕສ຺ສໍ ຈຸຕິຍໍ ວິສຍປ຺ປວຕ຺ຕິ ວຈນໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ. ຊວເນສຸ ເອວ ອຕ຺ຖິ. ສາ ປນ ຈຸຕິ ຕສ຺ມິໍ ຠເວ ອາທິມ຺ຫິ ປຏິສນ຺ຘິ ປວຕ຺ຕິຍາ ສິທ຺ຘາຍ ສິຊ຺ຌຕິ ເຍວາຕິ. ‘‘ເຕສໍ’’ຕິ ວີຖິມຸຕ຺ຕານໍ. ‘‘ຠວນ຺ຕີ’’ຕິ ປາຕຸພ຺ຠວນ຺ຕິ. ‘‘ຕໂຕ’’ຕິ ອຍໂຕ. ‘‘ຄນ຺ຕພ຺ພາ’’ຕິ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓວເສນ ອຸປປຊ຺ຊິຕພ຺ພາ. ‘‘ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ‘‘ຕິໂຣ’’ຕິ ຕິຣິຍໂຕ. ‘‘ອຎ຺ຉິຕາ’’ຕິ ຄຕາ ປວຕ຺ຕາ, ອາຍຕາ ວາ. ‘‘ສມານຊາຕິຕາຍາ’’ຕິ ຕິຣຈ຺ຉານ ຄຕຊາຕິ ວເສນ ສມານຊາຕິ ຠາເວນ. ‘‘ຍຸວນ຺ຕີ’’ຕິ ມິສ຺ສີ ຠວນ຺ຕິ. ‘‘ສຸຂສມຸສ຺ສຍໂຕ’’ຕິ ສຸຂສມຸທາຍໂຕ. ‘‘ທິພ຺ພນ຺ຕີ’’ຕິ ວິຊ຺ໂຊຕນ຺ຕິ. ‘‘ອິຕິ ກຕ຺ວາ’’ຕິ ອິຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ກຕ຺ວາ ອຸປຣິເທວາ ສຸຣາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ເວປຈິຕ຺ຕິປຫາຣາທາທໂຍ’’ຕິ ເວປຈິຕ຺ຕິ ອສຸຣິນ຺ທ ປຫາຣາທອສຸຣິນ຺ທາທິເກ ເທວາສຸເຣ. ‘‘ສຸຣປ຺ປຏິ ປກ຺ຂາ’’ຕິ ຕາວຕິໍສາເທວປ຺ປຏິປກ຺ຂາ. ‘‘ສຸຣສທິສາ’’ຕິ ຕາວຕິໍສາເທວ ສທິສາ. ‘‘ເວມານິກເປເຕ’’ຕິ ເວມານິກ ນາມເກ ເປເຕ. ‘‘ວິນິປາຕິເກ’’ຕິ ວິນິປາຕິກ ນາມເກ ທຸຄ຺ຄຕ ເທວຊາຕິເກ. ເຕສໍ ປວຕ຺ຕິ ອຸປຣິ ‘ວິນິປາຕິກາສຸຣານຎ຺ຈາ’ຕິ ປເທ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ. ‘‘ເຕປີ’’ຕິ ໂລກນ຺ຕຣິກ ເນຣຍິກ ສຕ຺ຕາປິ. ‘‘ກາລກຎ຺ຈິກເປເຕ’’ຕິ ກາລກຎ຺ຈິກ ນາມເກ ເປເຕ. ເອວໍ ກຖາວຕ຺ຖຸ ປາຬິຍໍ ອາຄຕາ ເວສ຺ສຠຸ ອາທໂຍ ຍມຣາຊາໂນປນາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເວສ຺ສຠູ ຈ ໂນຕ຺ຕິ ຈ ໂສໂມ ຈ ຍໂມ ຈ ເວສ຺ສວໂຓ ຈ ອິຕິ ອິເມ ເປຕ຺ຕິ ຣາຊາໂນ. ‘‘ຣຊ຺ຊ’’ນ຺ຕິ ຣາຊຠາວໍ ຣາຊກິຈ຺ຈໍ. ເຍ ຈ ຍກ຺ຂຣກ຺ຂສາ ນາມ ກໂຣນ຺ຕາ ວິຈຣນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ກຸຣູຣກມ຺ມກາຣິໂນ’’ຕິ ລຸທ຺ທກມ຺ມກາຣິໂນ. ‘‘ເຣວຕິ ວິມາເນ’’ຕິ ເຣວຕິ ວິມານ ວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ. ‘‘ອິໂຕ’’ຕິ ມນຸສ຺ສ ໂລກໂຕ, ສຸຄຕິຠວໂຕ ວາ. ເຕຫິ ຍກ຺ຂ ຣກ຺ຂສາ ນາມ ຠູມຏ຺ຐກາປິ ສນ຺ຕິ, ອາກາສຏ຺ຐກາປິ. ‘‘ນານາກມ຺ມກາຣຓາໂຍ’’ຕິ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສ ວິຘານິ ກມ຺ມກຣຓ ກິຈ຺ຈານິ. ເຕສມ຺ປິ ນິຣຍປາລານນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ຕິສ຺ສນ຺ນໍ’’ຕິ ຕິສ຺ສນ຺ນໍ ອປາຍຠູມີນໍ. ອປາຍຠູມິ.

ອຸສ຺ສິໂຕ ມໂນ ເອເຕສນ຺ຕິ ວາ, ອຸສ຺ສນ຺ໂນ ມໂນ ເອເຕສນ຺ຕິ ວາ, ທ຺ວິຘາວິຄ຺ຄໂຫ. ‘‘ອຸສ຺ສິໂຕ’’ຕິ ອຸຄ຺ຄໂຕ. ‘‘ອຸສ຺ສນ຺ໂນ’’ຕິ ວິປຸໂລ. ກສ຺ມາ ຕິກ຺ຂຕຣ ຈິຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປຣິປຸຓ຺ຓານໍ’’ຕິອາທິໍ. ປຸພ຺ພວາກ຺ເຍ ອນນ຺ຕ ຈກ຺ກວາຬສາຘາຣຓ ວເສນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຸນ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ນຕ຺ຖິ. ອິເຘວ ສພ຺ພຎ຺ຎຸ ພຸທ຺ຘາທີນໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ອຘິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕີ’’ຕິ ອຘິກໍ ກຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ‘‘ສູຣາ’’ຕິ ປາປກລ຺ຍາຓ ກມ຺ເມສຸ ສູຣຈິຕ຺ຕາ. ‘‘ສຕິມນ຺ໂຕ’’ຕິ ວິປຸລສ຺ສຕິກາ. ‘‘ອິຘ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາໂສ’’ຕິ ອິເຘວ ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍປູຣຓ ສງ຺ຂາຕສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາສສ຺ສ ອຕ຺ຖິຕາ. ‘‘ມຣິຍາທຘມ຺ເມສູ’’ຕິ ໂລກຈາຣິຕ຺ຕ ຘມ຺ເມສຸ. ‘‘ຘຕຣຏ຺ໂຐ’’ຕິ ຘຕຣຏ຺ໂຐ ມຫາຣາຊາ. ເອວໍ ວິຣຸຬ຺ຫໂກຕິອາທີສຸ. ‘‘ຄນ຺ຘຣຸກ຺ຂາຘິ ວຕ຺ຖາ’’ຕິ ຄນ຺ຘຣຸກ຺ເຂສຸ ອຊ຺ຌາວຸຕ຺ຖາ. ‘‘ກຸມ຺ຠຓ຺ຑາ’’ຕິ ກຸວຸຈ຺ຈຕິ ປຖວີ. ປຖວິ ຄຕານິ ຣຕນຠຓ຺ຑານິ ເຍສໍ ເຕຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ. ‘‘ທານວຣກ຺ຂສາ’’ຕິ ທນຸນາມເທວຘີຕາຍ ອປຈ຺ຈນ຺ຕິ ອຕ຺ເຖນ ທານວ ນາມກາ ຣກ຺ຂສາ. ອວຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ ອນ຺ຕຣາຍໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ອວຣຸທ຺ຘກາ. ‘‘ວິຄຈ຺ຉຣູໂປ’’ຕິ ວິປນ຺ນວຓ຺ໂຓ. ‘‘ນິຫີນກມ຺ມກຕາ’’ຕິ ນິຫີນານິປາປກມ຺ມານິ ກຕ຺ວາ ອາຄຕາ. ກາຈິຄນ຺ຘປ຺ປິໂຍ ຊາຍນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຍາຄນ຺ຘປ຺ປິໂຍ ໂຊຄິນີຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຊຸຓ຺ຫາຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ອຠິລກ຺ຂິຕຣຕ຺ຕີສູ’’ຕິ ອຠິຎ຺ຎາຕຣຕ຺ຕີສຸ. ອຸໂປສຖຣຕ຺ຕີສູຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ໂຄຈຣປ຺ປສຸຕກາເລ’’ຕິ ໂຄຈຣຕ຺ຖາຍ ວິຈຣິຕກາເລ. ‘‘ຊຸຕິອຕ຺ເຖນາ’’ຕິ ວິຊ຺ໂຊຕນຏ຺ເຐນ. ວສູນິ ຘນານິ ຘາເຣນ຺ຕີຕິ ວສຸນ຺ຘຣາ. ວສຸນ຺ຘຣາ ຈ ເຕ ເທວ ຍກ຺ຂາ ຈາຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ. ‘‘ນາຄາຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີ’’ຕິ ປາຬິຍໍ ນາເຄສຸ ສງ຺ຄຍ຺ຫນ຺ຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ຍາ’’ຕິ ຍາ ຠຸມ຺ມເທວຍກ຺ຂ ຊາຕິໂຍ. ‘‘ຍາສໍ’’ຕິ ຍາສໍ ຠຸມ຺ມເທວ ຍກ຺ຂຊາຕີນໍ. ‘‘ກີຬາປສຸຕວເສນາ’’ຕິ ໂພຘິສຕ຺ຕານຎ຺ຈ ພຸທ຺ຘານຎ຺ຈ ອຈ຺ຉຣິຍ ຘມ຺ມຊາຕກາເລ ອຸຄ຺ໂຆສນ ກີຬາກມ຺ມວຑ຺ຒນວເສນ. ‘‘ຍາສຎ຺ຈ ມນ຺ຕປທານີ’’ຕິ ຍາສໍ ນິຄ຺ຄຫ ປຄ຺ຄຫປູຊນາທິ ວເສນ ປວຕ຺ຕານິ ມນ຺ຕປທານິ. ‘‘ເຕສູ’’ຕິ + ເຕສຸ ຈຕູສຸ ອວຣຸທ຺ຘເກສຸ. ‘‘ກີຬາໂສຓ຺ຑວເສນາ’’ຕິ ກີຬາຘຸຕ຺ຕວເສນ. ‘‘ຆາສໂສຓ຺ຑວເສນາ’’ຕິ ຂາທນຠຸຎ຺ຊນ ຘຸຕ຺ຕວເສນ. ໂສໂຓ ວຸຈ຺ຈຕິ ສຸນໂຂ. ‘‘ສຕ຺ເຕ’’ ເນຣຍິເກ ວາ ເປເຕວາ. ‘‘ກາມຎ຺ຈ ໂຫຕີ’’ຕິ ກິຎ຺ຈາປິ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ນິພນ຺ຘໂນກາໂສ’’ຕິ ນິຈ຺ຈສມ຺ພນ຺ຘໂນກາໂສ. ‘‘ສມຸທາຄເຕສູ’’ຕິ ປຣມ຺ປຣໂຕ ອາຄເຕສຸ. ‘‘ເທວຣາຊຏ຺ຐາເນສູ’’ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ຈກ຺ກວາເຬ ຕາວຕິໍສາຠວເນ ເທວຣາຊຏ຺ຐາເນສູຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ປາຬິຍໍ ເອວາ’’ຕິ ທີຆນິກາເຍ ຊນວສຠສຸຕ຺ຕປາຬິຍໍ ເອວ. ຍຈ຺ຉນ຺ຕິ ນິຍຈ຺ຉນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ຍາໂມ. ‘‘ນິຍຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອິສ຺ສາມຈ຺ຉຣິຍ ມູລເກຫິ ກລຫຠຓ຺ຑນາທີຫິ ວິຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຕໍ ສຫຈຣິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ເຕນ ຍາມ ນາມເກນ ອິສ຺ສຣເທວກຸເລນ ນິຈ຺ຈກາລໍ ສຫ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ‘‘ວສໍ ວຕ຺ເຕນ຺ຕີ’’ຕິ ອິຈ຺ຉໍ ປູເຣນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

‘‘ປຸເຣ’’ຕິ ສມ຺ມຸຂຏ຺ຐາເນ. ຕໍ ປນ ຐານໍ ອຸຈ຺ຈຏ຺ຐານໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຸຈ຺ເຈຐາເນ’’ຕິ. ‘‘ສຫສ຺ໂສ ພ຺ຣຫ຺ມາ’’ຕິອາທີສຸ ອຕ຺ຕໂນ ສຣີໂຣຠາເສນ ສຫສ຺ສໍ ຈກ຺ກວາຬ ໂລກໍ ຜຣນ຺ໂຕ ສຫສ຺ໂສນາມາຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ກຸລເທວຕາໂຍ ນາມ ກຸລ ປຣມ຺ປຣ ປູຊິຕ ເທວຕາໂຍ ນາມ. ‘‘ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕີ’’ຕິ ຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ເທວວຕ຺ຖຸ ເທວມາລການິ ກຕ຺ວາ ສມເຍ ສມເຍ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຄນ຺ຘມາລາທີຫິ ປູເຊນ຺ຕິ, ວນ຺ທນ຺ຕິ, ໂຖເມນ຺ຕິ, ວຣໍ ປຕ຺ເຖນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອຸປຏ຺ຐກາ ເອວສມ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ອຸປຏ຺ຐກມຕ຺ຕາວໂຫນ຺ຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ກສ຺ສຈີ’’ຕິ ກສ຺ສຈິ ເຫຏ຺ຐິມສ຺ສ. ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ຕາສຸ ພ຺ຣຫ຺ມຠູມີສຸ. ປຸນ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ຕສ຺ມິໍ ທຸຕີຍຕເລ. ‘‘ອາຠາ’’ຕິ ສຣີຣາຠາ. ນິຈ຺ຉຣນ຺ຕິ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ເຄຫິ ນິຄ຺ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ‘‘ອຈລ ສຓ຺ຐິຕາ’’ຕິ ທຸຕີຍ ຕເລ ວິຍ ຈລິຕາ ນ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ ອຈລ ສຓ຺ຐິຕາ. ‘‘ເຕສໍ’’ຕິ ເຕສໍວາທີນໍ ປາເຐ. ພ຺ຣຫ຺ມປາຣິສຊ຺ຊາຕິອາທິກໍ ນາມໍ ນສິທ຺ຘໍຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ອິຎ຺ຊນຊາຕິເກຫີ’’ຕິ ຈລນຊາຕິເກຫິ. ‘‘ເຫຏ຺ຐິມຕລານໍ ອິຎ຺ຊິຕໍ ປຸຎ຺ຎປ຺ຜລໍ ອຕ຺ຖີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ອາເນຎ຺ຊ ຊາຕິເກນາ’’ຕິ ອຈລນຊາຕິເກນ ອຸເປກ຺ຂາຌາເນນ ນິພ຺ພຕ຺ຕານໍ ຈຕຸຕ຺ຖຕລານໍ. ‘‘ເກນຈິ ອນ຺ຕຣາເຍນາ’’ຕິ ເຕໂຊສໍວຏ຺ຏາທິເກນ ອນ຺ຕຣາເຍນ. ‘‘ເອຕ຺ຖປີ’’ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ຈຕຸຕ຺ຖຕເລປິ. ‘‘ອາຍຸ ເວມຕ຺ຕຕາຍາ’’ຕິ ອາຍຸປ຺ປມາຓນານຕ຺ຕສ຺ສ. ‘‘ໂອຬາຣິການໍ’’ຕິ ອິທໍ ປກຕິຍາ ໂອຬາຣິກ ສຠາວຕາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ສຸຂຸມານໍ ອຕ຺ຖິຕາຍ. ນຕ຺ຖິ ວິຫຎ຺ຎນໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ອວິຫາ. ກິໍ ວິຫຎ຺ຎນໍ ນາມາຕິ ອາຫ ‘‘ສມຖວິປສ຺ສນາ ກມ຺ເມສຸ ອວິປ຺ຜາຣິກຕາ ປຕ຺ຕີ’’ຕິ. ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອວິປ຺ຜາຣຕາ ປຊ຺ຊນໍ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ປສາທ ທິພ຺ພ ຘມ຺ມ ປຎ຺ຎາ ຈກ຺ຂູຫີ’’ຕິ ‘ປສາທ ຈກ຺ຂຸ, ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸ, ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸ, ປຎ຺ຎາ ຈກ຺ຂູ, ຫິ. ຕຕ຺ຖ ປສາທຈກ຺ຂຸ ເອວ ອິຘ ທິພ຺ພຈກ຺ຂູຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ຘມ຺ມ ຈກ຺ຂູ’’ຕິ ເຫຏ຺ຐິມມຄ຺ຄຎ຺ຎາຓໍ. ‘‘ປຎ຺ຎາ ຈກ຺ຂູ’’ຕິ ວິປສ຺ສນາ ຎາຓປຈ຺ຈເວກ຺ຂນາຎາເຓຫິ ສທ຺ຘິໍ ອວເສສໍ ສພ຺ພຎ຺ຎາຓໍ. ‘‘ຣູປີນໍ ສຕ຺ຕານໍ’’ຕິ ຣູປກາຍວນ຺ຕານໍ ສຕ຺ຕານໍ. ‘‘ກນິຏ຺ຐຠາໂວ’’ຕິ ອປ຺ປຕຣຠາໂວ. ‘‘ອນາຄາມິມຄ຺ຄຏ຺ຐສ຺ສປິ ປຏິກ຺ເຂໂປ’’ຕິ ສກທາຄາມິຠາເວຐຕ຺ວາ ຠາເວນ຺ຕສ຺ເສວ ອນາຄາມິມຄ຺ໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ໂນ ອຎ຺ຎຖາຕິ ອາຫ ‘‘ສກທາຄາມີນໍ ປຏິກ຺ເຂເປນາ’’ຕິອາທິໍ.

ຠູມິຈຕຸກ຺ກໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ.

໑໔໔. ຠວນ຺ຕເຣ ໂອກ຺ກມນ຺ຕິ ເອຕາຍາຕິ ໂອກ຺ກນ຺ຕີຕິ ປິຍຸຊ຺ຊຕິ. ‘‘ໂສຕຣຫິໂຕ’’ຕິ ປສາທໂສຕຣຫິໂຕ. ເອວໍ ເສເສສຸປິ. ‘‘ອາສິຕ຺ຕກາທິຠາເວນາ’’ຕິ ອາສິຕ຺ຕກປຓ຺ຑກາທິ ຠາເວນ. ‘‘ທ຺ວີຫິ ພ຺ຍຎ຺ຊເນຫີ’’ຕິ ທ຺ວີຫິ ນິມິຕ຺ເຕຫິ. ‘‘ວິພຈ຺ຉວຈໂນ’’ຕິ ວິປນ຺ນວຈໂນ. ‘‘ວຕ຺ຖຸ ວິປນ຺ນສ຺ສາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ວຕ຺ຖູ’’ຕິ ສມ຺ຠາຣ ຈກ຺ຂຸ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ສ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວິປນ຺ນຕ຺ຕາ ເຕນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ວຕ຺ຖຸວິປນ຺ໂນຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ຕສ຺ສ ຕສ຺ສາ’’ຕິ ຈກ຺ຂຸໂສ ຕາທິກສ຺ສ.‘‘ປສູຕິຍໍ ເຍວາ’’ຕິ ວິຊາຍມານກາເລເຍວ. ‘‘ປຎ຺ຎາເວຍ຺ຍຕ຺ຕິຍຠາວສ຺ສາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ພ຺ຍຕ຺ຕສ຺ສ ຠາໂວ ເວຍ຺ຍຕ຺ຕິຍໍ. ‘‘ພ຺ຍຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ຜຣຓຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ. ປຎ຺ຎາ ສງ຺ຂາຕໍ ເວຍ຺ຍຕ຺ຕິຍໍ ອສ຺ສາຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ. ທ຺ວິເຫຕຸກ ຕິເຫຕຸການໍປິ ນ ສກ຺ກາ ນິຍເມຕຸນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກຖໍ ນ ສກ຺ກາຕິ ອາຫ ‘‘ມາຕຸກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ວິປຕ຺ຕິ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ກຕເມສໍ ວິປຕ຺ຕີຕິ. ອຸປ຺ປນ຺ນານມ຺ປິ ຈກ຺ຂຸ ໂສຕານໍ ວິປຕ຺ຕິ. ເກນກາຣເຓນ ວິປຕ຺ຕີຕິ. ປຣູປກ຺ກເມນວາ ມາຕຸຍາ ວິສມ ປໂຍເຄນ ວາ ນານາພາເຘນ ວາ ວິປຕ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ. ຘາຕຸປາເຐ ຍກ຺ຂ ປູຊາຍໍຕິ ປຐິຕຕ຺ຕາ ‘‘ປູຊນີຍຏ຺ເຐນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອເຕນ ຍກ຺ຂິຕພ຺ພາ ປູຊິຕພ຺ພາ ຍກ຺ຂາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຍ ປນ ກິຈ຺ຉຊີວິກປຕ຺ຕາ ວິຈຣນ຺ຕິ, ເຕ ຠູມສ຺ສິຕາ ນາມ ໂຫນ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ຠູມິສ຺ສິຕາ’’ຕິ ປາເຐ ຠູມິຍໍ ສິຕາ ນິສ຺ສິຕາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຸຎ຺ຎນິພ຺ພຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ວິຣູປາ ຫຸຕ຺ວາ’’ຕິ ເຕ ວຓ຺ຓໂຕປິ ທຸພ຺ພຓ຺ຓາ ໂຫນ຺ຕິ. ສຓ຺ຐານໂຕປິ ທຸສ຺ສຓ຺ຐານາ. ຊີວິກໂຕປິ ກິຈ຺ຉຊີວິກາຕິອາທິນາ ວິປນ຺ນຣູປາ ຫຸຕ຺ວາ. ‘ວິວສາ ຫຸຕ຺ວາ ນິປຕນ຺ຕີ’ຕິ ວິນິປາຕິກາຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ວິວສາຕິ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ວເສນ ອິຈ຺ຉາຍ ວິນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ວິວິຕ຺ຕຏ຺ຐາເນສູ’’ຕິ ຊນວິວິຕ຺ເຕສຸ ຐາເນສຸ. ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ວາ ຊີວິຕໍ ກປ຺ເປນ຺ຕິ. ປີເຬຕ຺ວາ ວາ ຊີວິຕໍ ກປ຺ເປນ຺ຕິ. ຕາເສຕ຺ວາ ປີເຬຕ຺ວາ ວາ ຊີວິຕໍ ກປ຺ເປນ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ເວມານິກເປຕາປີ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຎ຺ຎນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ທິພ຺ພວິມານໍ ເຍສໍ ອຕ຺ຖິ, ເຕ ເວມານິກາ. ເຕ ປນ ປຸຎ຺ຎາປຸຎ຺ຎມິສ຺ສກ ກມ຺ເມນ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເກຈິ ທິວາ ທິພ຺ພສຸຂໍ ອນຸຠວນ຺ຕິ, ຣຕ຺ຕິໍ ເປຕທຸກ຺ຂໍ. ເກຈິ ຣຕ຺ຕິໍ ທິພ຺ພສຸຂໍ ອນຸຠວນ຺ຕິ, ທິວາ ເປຕທຸກ຺ຂນ຺ຕິ. ປເຣຫິ ທຕ຺ຕໍ ທິນ຺ນໍ ປຸຎ຺ຎປ຺ຜລໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ຊີວນ຺ຕີຕິ ປຣທຕ຺ຕູປຊີວິໂນ. ‘‘ປເຣຫິ ທິນ຺ນໍ ປຸຎ຺ຎປ຺ຜລໍ’’ຕິ ຎາຕເກຫິ ປຸຎ຺ຎໍ ກຕ຺ວາ ອິທໍ ເມ ປຸຎ຺ຎໍ ເປຕານໍ ກາລງ຺ກຕານໍ ຎາຕີນໍ ເທຘີຕິ ເອວໍ ທິນ຺ນໍ ປຸຎ຺ຎປ຺ຜລໍ. ‘‘ສກລຈກ຺ກວາຬປຣິຍາປນ຺ນາ ເອກຠູມກາ’’ຕິ ຍຖາ ຕາວຕິໍສາຠູມິ ນາມ ສພ຺ພ ຈກ຺ກວາເຬສຸປິ ອຕ຺ຖິ. ສພ຺ພາປິ ທິພ຺ເພນ ວສ຺ສສຫສ຺ເສນ ເອກອາຍຸ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ໂຫຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ຈກ຺ກວາເຬ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ນຕ຺ຖິ. ນ ຕຖາ ນິຣເຍສຸ ວາ ຕິຣຈ຺ຉານ ໂຍນິຍໍ ວາ ເປຕ຺ຕິວິສເຍວາ ອສຸຣກາເຍວາ ມນຸສ຺ເສສຸວາ ຠຸມ຺ມເທເວສຸ ວາ ເອກປຣິຈ຺ເຉໂທ ນາມ ອຕ຺ຖິ. ຈຕຸນ຺ນໍ ອປາຍານໍ ອາຍຸປ຺ປມາຓ ຄຓນາຍ ນິຍໂມ ນຕ຺ຖີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ນຸ ພ຺ຣຫ຺ມ ສໍຍຸຕ຺ເຕ ໂກກາລິກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ໂຕ ທສນ຺ນໍ ນິຣຍານໍ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ອຕ຺ຖີຕິ. ສຈ຺ຈໍ ອຕ຺ຖິ. ເຕ ປນ ທສນິຣຍາ ອວີຈິນິຣເຍ ປຣິຍາປນ຺ນາ ຫຸຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປເທສມຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ນ ເຕຫິ ປເທ ສມຕ຺ເຕຫິ ສກໂລ ອວີຈິນິຣໂຍ ນິຍຕາຍຸ ປຣິມາໂຓຕິ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ. ອປິ ຈ ໂສປິ ເຕສໍ ອາຍຸປຣິຈ຺ເຉໂທ ອວີຈິຠູມິຍາ ນິຍາເມນ ສິທ຺ໂຘ ນ ໂຫຕິ. ເຕນ ເຕນ ກມ຺ມວິເສເສເນວ ສິທ຺ໂຘ. ຕສ຺ມາ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ເຍຠູຍ຺ເຍນ ກມ຺ມປ຺ປມາຓຕ຺ຕາ’’ຕິ, ຕໍ ສຸ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖ ນິຣເຍສູ’’ຕິອາທິໍ. ‘‘ເອວໍ ສນ຺ເຕ’’ຕິ ນ ອິຕຣ ທີປວາສີນໍ ອາຍຸກປ຺ປສ຺ສ ອາໂຣຫຓຎ຺ຈ ໂອໂຣຫຓຎ຺ຈ ອຕ຺ຖີຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມາຈາໂຣ ນາມ ທສສຸຈຣິຕານິ. ວິສມາຈາໂຣ ນາມ ທສທຸຈ຺ຈຣິຕານິ. ເຕສໍ ນິສ຺ສນ຺ທຠູຕາ ສມ຺ປຕ຺ຕິວິປຕ຺ຕິໂຍຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ເຕສໍ ປີ’’ຕິ ອິຕຣ ທີປວາສີນໍປິ. ໂສ ເອວປຣິຈ຺ເຉໂທຕິ ອາປຊ຺ຊຕິ. ນ ຈ ສກ຺ກາ ຕຖາ ຠວິຕຸໍ. ອາທິກປ຺ປກາເລ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ຈຕຸທີປ ວາສີນໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍາຍຸກຕາ ສມ຺ຠວໂຕຕິ. ອຖ ອິຕຣທີປວາສີນມ຺ປິ ອາຍຸກປ຺ປສ຺ສ ອາໂຣຫຓໍ ໂອໂຣຫຓຎ຺ຈ ອຕ຺ຖິ. ເອວໍ ສຕິ, ເອຕຣຫິປິ ເຕສໍ ອາຍຸກປ຺ໂປ ຊມ຺ພຸທີປວາສີນໍ ອາຍຸກປ຺ເປນ ເອກຄຕິໂກ ສິຍາຕິ ໂຈທນາ. ນິສ຺ສນ຺ທມຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິອາທິ ປຣິຫາໂຣ. ນຕ຺ຖິ ອິທໍ ມມ ອິທໍ ມມາຕິ ປວຕ຺ຕາ ປາຏິປຸຄ຺ຄລິກຕຓ຺ຫາ ເອເຕສນ຺ຕິ ‘‘ອມມາ’’. ‘‘ອປຣິຄ຺ຄຫາ’’ຕິ ປຸຕ຺ຕທາຣາທິປຣິຄ຺ຄຫຣຫິຕາ. ‘‘ອຸປຣິເມ ຈາຕຸມຫາຣາຊິເກ’’ຕິ ອາກາສຏ຺ຐກຈາຕຸມຫາຣາຊິເກ. ທິເວ ເທວໂລເກ ສິທ຺ຘານິ ທິພ຺ພານິ. ‘‘ຍາວ ນິມິຣາຊກາລາ’’ຕິ ຍາວ ອມ຺ຫາກໍ ໂພຘິສຕ຺ຕຠູຕສ຺ສ ນິມິຣຎ຺ໂຎ ອຸປ຺ປນ຺ນກາລາ. ກສ຺ສ ປພຸທ຺ໂຘ ປຸຣິເມ ອນ຺ຕຣກປ຺ເປ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ. ນິມິຣາຊາ ປນ ອິມສ຺ມິໍ ອນ຺ຕຣ ກປ຺ເປ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ. ‘‘ມນຸສ຺ສ ໂລເກຫິ ປຎ຺ຎາສວສ຺ສານິ ຈາຕຸມຫາຣາຊິເກ ເອໂກທິພ຺ພຣຕ຺ຕິທິໂວ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິ ອຠິຘມ຺ເມ ຘມ຺ມ ຫທຍ ວິຠງ຺ເຄ ອາຄຕນເຍນ ວຸຕ຺ໂຕ. ຈຕຸຄ຺ຄຸຓວຈເນ. ‘‘ອຸປຣິມານໍ’’ຕິ ອຸປຣິມານໍ ເທວານໍ. ເອກໍ ວສ຺ສສຫສ຺ສໍ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ທ຺ເວ’’ຕິ ທ຺ເວ ວສ຺ສສຫສ຺ສານິ. ‘‘ອຏ຺ຐາ’’ຕິ ອຏ຺ຐວສ຺ສສຫສ຺ສານິ. ‘‘ເຫຏ຺ຐິມານໍ’’ຕິ ເຫຏ຺ຐິມານໍ ເທວານໍ. ‘‘ອຸປຣິມານໍ’’ຕິ ອຸປຣິມານໍ ເທວານໍ. ຍາເມ ເອໂກ ຣຕ຺ຕິທິໂວຕິອາທິນາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ‘‘ຈຕ຺ຕາຣີ’’ຕິ ມນຸສ຺ສໂລເກ ຈຕ຺ຕາຣິ ວສ຺ສສຕານິ. ເອວໍ ເສເສສຸ. ‘‘ອາທິອນ຺ຕ ທສ຺ສນວເສນາ’’ຕິ ຈາຕຸມຫາຣາຊິເກ ມນຸສ຺ສວສ຺ສຄຓນາ ທສ຺ສນໍ ອາທິທສ຺ສນໍ ນາມ. ອິທານິ ວສວຕ຺ຕິຍໍ ມນຸສ຺ສວສ຺ສຄຓນາ ທສ຺ສນໍ ອນ຺ຕ ທສ຺ສນໍ ນາມ.

ນ ອຕິທຸພ຺ພລໍຕິ ນາຕິທຸພ຺ພລໍ. ‘‘ຕໍ’’ຕິ ຕໍ ອວິຕກ຺ກ ອວິຈາຣມຕ຺ຕຌານໍ. ‘‘ຠູມນ຺ຕເຣ’’ຕິ ປຖມຊ຺ຌານຠູມິໂຕ ອຎ຺ຎິສ຺ສໍ ທຸຕີຍຊ຺ຌານຠູມິຍໍ. ກປ຺ປວຈເນ. ກປ຺ປີຍຕິ ວສ຺ສ, ອຸຕຸ, ມາສ, ປກ຺ຂ, ຣຕ຺ຕິ, ທິວາ, ທິວເສນ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊີຍຕີຕິ ກປ຺ໂປ. ກປ຺ປີຍນ຺ຕິ ວາ ນານາຘມ຺ມປ຺ປວຕ຺ຕິໂຍ ອຕີຕາ ທິວເສນ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊີຍນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ກປ຺ໂປ. ກາໂລ. ມຫນ຺ໂຕ ກປ຺ໂປຕິ ມຫາກປ຺ໂປ. ວສ຺ສານໍ ສຕຠາເຄຫິປິ ສຫສ຺ສຠາເຄຫິປິ ສຕສຫສ຺ສຠາເຄຫິປິ ສງ຺ຂາຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ໂຍຕິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ໂຍ. ເອກສ຺ສ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍສ຺ສ ອນ຺ຕເຣ ທິສ຺ສມາໂນ ກປ຺ໂປ ອນ຺ຕຣກປ຺ໂປ. ສຕ຺ຕານໍ ນານາອາຍຸປຣິຈ຺ເຉໂທ ອາຍຸກປ຺ໂປ. ໂສ ປນ ມນຸສ຺ສານໍ ທສວສ຺ສາຍຸກກາເລ ທສວສ຺ເສນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ. ເນວສຎ຺ຎາ ເທວານໍ ນິຈ຺ຈກາລໍ ຈຕຸຣາສີຕິ ກປ຺ປສຫສ຺ເສຫິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ. ອນ຺ຕຣກປ຺ໂປ ນາມ ຈູຬກປ຺ປາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ວີສຕິປ຺ປເຠທາ ຈູຬກປ຺ປາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ເກຈິ ວທນ຺ຕີຕິອາທິນາ ໂຍຊນາ. ‘‘ເຍ’’ຕິ ເຍ ຈຕຸສຏ຺ຐິຍາທິເຠທາ ອນ຺ຕຣກປ຺ປາ. ‘‘ຍຖາວິນຏ຺ຐໍ’’ຕິ ວິນຏ຺ຐປ຺ປກາເຣນ ວິນຏ຺ຐປ຺ປກຕິຍາ. ວຑ຺ຒມາໂນ ກປ຺ໂປ ວິວຏ຺ໂຏ. ‘‘ຍຖາວິວຏ຺ຏໍ’’ຕິ ວິວຏ຺ຏປ຺ປກາເຣນ ວິວຏ຺ຏປ຺ປກຕິຍາ. ອຈ຺ຈເຍນ ອຕິກ຺ກມເນນ. ຫຣເຓນ ອປນຍເນນ. ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ຕສ຺ມິໍ ກປ຺ປວຈເນ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ເຕເຊນາ’’ຕິ ອຄ຺ຄິນາ. ‘‘ສໍວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວິນສ຺ສຕິ ຕທາ. ‘‘ເຫຏ຺ຐາ’’ຕິ ເຫຏ຺ຐາໂລໂກ. ‘‘ຈຕຸສຏ຺ຐິວາເຣສູ’’ຕິ ນິທ຺ຘາຣເຓ ຠຸມ຺ມວຈນໍ.

ຄາຖາສຸ. ‘‘ສຕ຺ຕສຕ຺ຕຄ຺ຄິນາວາຣາ’’ຕິ ສຕ຺ຕສຕ຺ຕວາຣາ ອຄ຺ຄິນາ ວິນສ຺ສນ຺ຕິ. ອຖວາ, ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນໍ. ສຕ຺ຕສຸສຕ຺ຕສຸວາເຣສຸ ໂລໂກ ອຄ຺ຄິນາ ວິນສ຺ສຕີຕິ ໂຍຊນາ. ເຕນາຫ ‘‘ອຏ຺ຐເມ ອຏ຺ຐເມ’’ຕິ. ‘‘ທກາ’’ຕິ ອຸທເກນ. ອຏ຺ຐເມ ອຏ຺ຐເມວາເຣ ໂລໂກ ທເກນ ວິນສ຺ສຕີຕິ ໂຍຊນາ. ຍທາ ຈຕຸສຏ຺ຐິວາຣາ ປຸຓ຺ຓາ, ຕທາ ເອໂກ ວາຍຸວາໂຣ ສິຍາ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຕທາ’’ຕິ ຕສ຺ມິໍ ຈຕຸສຏ຺ຐິວາເຣ. ‘‘ວິວຏ຺ຏມານໍ’’ຕິ ສຓ຺ຐຫມານໍ. ‘‘ວິວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ສຓ຺ຐຫຕິ. ‘‘ສໍວຏ຺ຏມານໍ’’ຕິ ວິນສ຺ສມານໍ. ‘‘ສໍວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວິນສ຺ສຕິ. ‘‘ທ຺ເວ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານີ’’ຕິ ອຑ຺ຒທ຺ວຍໍ ເອກໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ອຸປຈາເຣນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາຕໍ-ອາຠສ຺ສຣານໍ ອຏ຺ຐກປ຺ປານີຕິ. ‘‘ອຸປຑ຺ເຒນາ’’ຕິ ອຸທກວາເຣ ເຫຏ຺ຐິມຠູມີສຸ ອຸທເກນ ວິນສ຺ສມານາສຸ ທຸຕີຍຊ຺ຌານຠູມິ ນ ຕາວ ວິນສ຺ສຕິ. ສໍວຏ຺ຏກປ຺ເປປິ ຈິຣກາລໍ ຕິຏ຺ຐເຕເຍວ. ອິທໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສພ຺ພຎ຺ເຈຕໍ ລພ຺ຠມານຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍກປ຺ປໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ອິທເມວ ປມາຓນ຺ຕິ.

ປຏິສນ຺ຘິຈຕຸກ຺ກໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ.

໑໔໕. ກມ຺ມຈຕຸກ຺ເກ. ‘‘ຊເນຕີ’’ຕິ ອຊນິຕໍ ຊເນຕິ. ປາຕຸຠາເວຕິ. ‘‘ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠຕີ’’ຕິ ຊນິຕໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠຕິ. ຈິຣຏ຺ຐິຕິກໍ ກໂຣຕິ. ‘‘ອຸປປີເຬຕີ’’ຕິ ຊນິຕໍ ອຸປປີເຬຕິ, ປຣິຫາເປຕິ. ‘‘ອຸປຆາເຕຕີ’’ຕິ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທຕິ. ‘‘ກຏຕ຺ຕາ ຣູປານໍ’’ຕິ ກຏຕ຺ຕານາມການໍ ກມ຺ມຊຣູປານໍ. ‘‘ກມ຺ມປຖປຕ຺ຕາວາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຏິສນ຺ຘິຊເນນ ສຕິ, ສພ຺ພມ຺ປິ ກມ຺ມໍ ກມ຺ມປຖປຕ຺ຕໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ວິປຈ຺ຈິຕ຺ຖາຕິ ວິປກ຺ກໍ. ວິປກ຺ກໍ ວິປາກໍ ເຍສນ຺ຕິ ວິປກ຺ກ ວິປາກາ. ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠມານາ ປວຕ຺ຕຕິ. ສຍໍປິ ປຈ຺ຈຍລາເຠ ສຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ອລທ຺ໂຘກາສສ຺ສາ’’ຕິ ອິທໍ ນິທສ຺ສນ ມຕ຺ຕໍ. ລທ຺ໂຘກາສສ຺ສປິ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠນໍ ນາມ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພເມວ. ອຎ຺ຎໍ ອກຸສລກມ຺ມໍ ໂອກາສໍ ລຠຕີຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ຈາຍໍ’’ຕິ ເຈ ອຍໍ. ‘‘ກາລງ຺ກຣິຍາ’’ຕິ ກາລໍກເຣຍ຺ຍ. ‘‘ອສ຺ສາ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ. ‘‘ປສາທິຕໍ’’ຕິ ປສນ຺ນໍ. ‘‘ປທູສິຕໍ’’ຕິ ປທຸຏ຺ຐໍ. ປຸພ຺ເພ ‘ມຣຓາສນ຺ນ ກາເລ’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອິຘ ‘ປວຕ຺ຕິກາເລປີ’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ເອຕໍ’’ຕິ ກມ຺ມນ຺ຕຣສ຺ສ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠນໍ. ‘‘ຊີວິຕປຣິກ຺ຂາເຣ’’ຕິ ຊີວິຕປຣິວາເຣ ປຈ຺ຈເຍ. ‘‘ສມຸທາເນຕ຺ວາ’’ຕິ ສມາຫ ຣິຕ຺ວາ.‘‘ເອຕ຺ຖາ’’ຕິ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນ. ຂນ຺ຘສນ຺ຕານສ຺ສ ອຸປພ຺ຣູຫນນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ວຸຕ຺ຕນເຍນາ’’ຕິ ‘ຊີວິຕນ຺ຕຣາເຍ ອປເນຕ຺ວາ’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ. ຂນ຺ຘສນ຺ຕານສ຺ສ ຈິຣຕຣປ຺ປວຕ຺ຕິນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາ’’ຕິ ‘ວິປຈ຺ຈິຕຸໍ ອລທ຺ໂຘກາສາວາ ວິປກ຺ກ ວິປາກາ ວາ ສພ຺ພາປິ ກຸສລາ ກຸສລ ເຈຕນາ’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາ. ‘‘ທຸພ຺ພລຕຣໍ ກຕ຺ວາ ວາ ວິພາຘມານາ’’ຕິ ອຸປປີຬກ ກມ຺ມກິຈ຺ຈໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຊນກ ກມ຺ມສ຺ສ ທຸພ຺ພລ ອາຍູຫນກາເລ’’ຕິ ສມຸຈ຺ຈຍນກາເລ. ‘‘ວິຫຕ ສາມຕ຺ຖິຍໍ’’ຕິ ວິນາສິຕສຕ຺ຕິກໍ. ‘‘ມເຫສກ຺ເຂສູ’’ຕິ ມຫານຸຠາເວສຸ. ‘‘ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກມ຺ປິ ຕພ຺ພິປຣິຍາເຍນ ເວທິຕພ຺ພໍ’’ຕິ ອຸປປີຬກ ກມ຺ມໂຕ ວິປຣິຍາເຍນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ‘ອຸປຣິຠູມິ ນິພ຺ພຕ຺ຕກມ຺ປິ ສມານໍ ເຫຏ຺ຐາຠູມິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕີ’ຕິອາທີສຸ ‘ເຫຏ຺ຐາຠູມິ ນິພ຺ພຕ຺ຕກມ຺ປິ ສມານໍ ອຸປຣິຠູມິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕີ’ຕິອາທິນາ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຊາຕສຕ຺ຕຸຣາຊວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ຕສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ປິຕຸຆາຕກມ຺ມໍ ມຫາອວີຈິນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕນກມ຺ປິ ສມານໍ ປຈ຺ຉາ ພຸທ຺ຘຸ ປຏ຺ຐານ ກມ຺ເມນ ພາຘີຍມານໍ ວິຫຕສາມຕ຺ຖິຍໍ ຫຸຕ຺ວາ ຕໍ ອຸສ຺ສທນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕິ. ຂນ຺ຘສນ຺ຕານສ຺ສ ວິພາຘນໍ ນາມ ສຕ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ຂຸປ຺ປຕ຺ຕິ ກຣຓນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກຖໍ ໂຄມຫິໍສາທີນໍ ປຸຕ຺ຕທາຣຎາຕິມິຕ຺ຕານຎ຺ຈ ວິປຕ຺ຕິກຣຓໍ ຕສ຺ສ ສຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປປີຬກ ກມ຺ມກິຈ຺ຈໍ ຠເວຍ຺ຍ. ອຎ຺ໂຎຫິ ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ, ອຎ຺ເຎ ໂຄມຫິໍສາທໂຍ. ນ ຈ ອຎ຺ເຎນ ກຕໍ ກມ຺ມໍ ອຎ຺ເຎສໍ ສຕ຺ຕານໍ ທຸກ຺ຂຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ວາ ສຸຂຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ວາ ກເຣຍ຺ຍາຕິ ໂຈທນາ. ທຸວິຘນ຺ຕິອາທິນາ ຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ. ອານນ຺ທ ເສຏ຺ຐິວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ. ໂສເສຏ຺ຐິ ມຫາມຈ຺ຉຣິໂຍ ອໂຫສິ. ອຎ຺ເຎປິ ທານໍ ເທນ຺ເຕ ນີວາເຣສິ. ໂສ ຕໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ຄາມເກ ເອກິສ຺ສາ ອິຕ຺ຖິຍາກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ຊາໂຕ. ຕສ຺ສ ຊາຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕສ຺ສ ປາປກມ຺ເມນ ມາຕຣໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ສກລຄາມິການໍ ຊນານໍ ທຸກ຺ຂຸປ຺ປຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ຘມ຺ມປທ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ນິສ຺ສນ຺ທຜລວເສນ ອຎ຺ເຎນ ກຕໍ ກມ຺ມໍ ອຎ຺ເຎສໍ ສຕ຺ຕານໍ ທຸກ຺ຂຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ວາ ສຸຂຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ວາ ກໂຣຕິ ເຍວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. [‘‘ກມ຺ມຊສນ຺ຕຕິ ສີເສສູ’’ຕິ ປຏິສນ຺ຘິກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ເອເກກາ ກມ຺ມຊຣູປສນ຺ຕຕິ ນາມ ອຕ຺ຖິ. ສາ ປຈ຺ຉາ ອປຣາປຣໍ ຕາທິສາຍ ກມ຺ມຊຣູປສນ຺ຕຕິຍາ ປວຕ຺ຕຕ຺ຖາຍ ສີສຠູຕຕ຺ຕາ ສນ຺ຕຕິ ສີສນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ເອກໍ ວາກມ຺ມຊສນ຺ຕຕິ ສີສໍ. ທ຺ເວ ວາກມ຺ມຊສນ຺ຕຕິ ສີສານິ ]. ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄປາເຐ. ‘‘ຕເທວາ’’ຕິ ຕໍ ອຸປຆາຕກ ກມ຺ມເມວ. ‘‘ອິຘ ຈາ’’ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ອຠິຘມ຺ມຕ຺ຖສງ຺ຄເຫ. ‘‘ອິມສ຺ສ ປີ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ອຸປຆາຕກ ກມ຺ມສ຺ສປິ. ທຸຏ຺ຐຄາມຓິ ຣຎ຺ໂຎ ວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ຈ ໂສຓຕ຺ເຖຣ ປິຕຸໂນ ວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ຈ ເຕສໍ ມຣຓາສນ຺ນກາເລ ປຖມໍ ທຸຄ຺ຄຕິ ນິມິຕ຺ຕານິ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ. ປຈ຺ຉາ ຣຎ຺ໂຎ ເອກໍ ປຸພ຺ພກຕໍ ກລ຺ຍາຓ ກມ຺ມໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕສ຺ສ ເຖຣປິຕຸ ຈ ຕງ຺ຂເຓ ເອວ ເອກໍ ກລ຺ຍາຓ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ຕານິ ທຸຄ຺ຄຕິ ນິມິຕ຺ຕານິ ອນ຺ຕຣຘາຍນ຺ຕິ. ສຄ຺ຄນິມິຕ຺ຕານິ ປາຕຸພ຺ຠວນ຺ຕິ. ອຸໂຠປິ ຈວິຕ຺ວາ ສຄ຺ເຄ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ. ກຸສລາ ກຸສລ ກມ຺ມານໍ ຂຍໍ ກໂຣຕີຕິ ກຸສລາ ກຸສລ ກມ຺ມກ຺ຂຍກໂຣ. ‘‘ອາຍຸ ກມ຺ເມສຸ ວິຊ຺ຊມາເນສູ’’ຕິ ຕສ຺ສ ສຕ຺ຕສ຺ສ ອາຍຸ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ຈ ປຣິຍນ຺ຕ ຄໂຕ ນ ໂຫຕິ, ກມ຺ມານຸຠາໂວ ຈ ປຣິກ຺ຂີໂຓ ນ ໂຫຕິ. ເອວໍ ອາຍຸ ກມ຺ເມສຸ ວິຊ຺ຊມາເນສຸ. ‘‘ອປຣາຘ ກມ຺ມສ຺ສາ’’ຕິ ມາຕາປິຕູສຸວາ ຘມ຺ມິກສມຓ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓສຸ ວາ ອປຣຊ຺ຌນວເສນ ກຕສ຺ສ ອປຣາຘກມ຺ມສ຺ສ. ‘‘ໂສ ປນາ’’ຕິ ມຊ຺ຌິມຏ຺ຐກຖາວາໂທ ປນ. ‘‘ອຣຸຈ຺ຈມາໂນ ວິຍາ’’ຕິ ອນິຈ຺ຉິຍມາໂນວິຍ. ‘‘ໂສ’’ຕິ ມຊ຺ຌິມຏ຺ຐກຖາ ວາໂທ. ‘‘ຕຕ຺ຖ ປນາ’’ຕິ ມຊ຺ຌິມຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ. ‘‘ສພ຺ພຎ຺ເຈຕໍ’’ຕິ ສພ຺ພຎ຺ຈ ເອຕໍ ສຸຕ຺ຕວຈນໍ, ວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອນິຈ຺ຉນ຺ເຕຫິ ຏີກາ ຈຣິເຍຫິ. ‘‘ວິປາກໍ ປຏິອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວິປາກໍ ປຏິຈ຺ຈ ອິຈ຺ຉິ ຕພ຺ໂພ. ເອຕ຺ຖ ‘‘ວິປາກໍ’’ຕິ ກມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ຘ ສນ຺ຕານໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ສ ຊນກໍ ກມ຺ມໍ ຊນກ ກມ຺ມນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ເສວ ຂນ຺ຘສນ຺ຕານສ຺ສ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກໍ ຕສ຺ເສວ ອຸປປີຬກໍ ຕສ຺ເສວ ອຸປຆາຕກໍ ກມ຺ມໍ ອຸປຆາຕກ ກມ຺ມນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ສາເກຕ ປຎ຺ເຫ’’ຕິ ວິປາກຸທ຺ຘາເຣ ອາຄເຕ ສາເກຕ ປຎ຺ເຫ. ຘມ຺ມທິນ຺ນາຍ ນາມ ອຸຄ຺ຄເສນ ຣຎ຺ໂຎ ເທວິຍາ ວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ສາເທວີ ປຸພ຺ເພ ເອກໍ ອຊໍ ຆາເຕສິ, ເຕນ ກມ຺ເມນ ອປາເຍສຸ ປຕິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ປວຕ຺ຕິ ວິປາກວເສນ ພຫູສຸ ຠເວສຸ ອຊສຣີເຣ ໂລມຄຓນາມຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ສີສຈ຺ເຉທນ ທຸກ຺ຂໍ ອນຸໂຠສີຕິ. ‘‘ສາ ປນາ’’ຕິ ສາ ເອກາ ປາຓາຕິປາຕ ເຈຕນາ ປນ. ມຫາໂມຄ຺ຄລານ ວຕ຺ຖຸ ນາມ ປຎ຺ຈສຕ ໂຈຣານໍ ເຖຣສ຺ສ ຆາຕ ນ ວຕ຺ຖຸ. ເຖໂຣຫິ ອຕ຺ຕນາ ປຸພ຺ພກເຕນ ອຸປຈ຺ເຉທກ ກມ຺ເມນ ໂຈຣຆາຕນໍ ລຠິຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ. ສາມາວຕິເທວີ ຈ ວຄ຺ຄຸມຸທານທິຕີຣວາສິໂນ ປຎ຺ຈສຕ ຠິກ຺ຂູ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ປຸພ຺ພກເຕຫິ ອຸປຈ຺ເຉທກ ກມ຺ເມຫິ ຕາທິສໍ ປຣູປກ຺ກມໍ ລຠິຕ຺ວາ ສຄ຺ເຄສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ. ທຸສ຺ສິມາໂຣ ນາມ ກກຸສນ຺ຘ ພຸທ຺ຘກາເລ ມາຣເທວ ປຸຕ຺ໂຕ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກລາພຸຣາຊານາມ ຂນ຺ຕິ ວາທິຕາ ປສສ຺ສ ຆາຕໂກ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຕ ປນ ຕງ຺ຂເຓ ອຕ຺ຕນາ ກເຕນ ອຸປຈ຺ເຉທກ ກມ຺ເມນ ຕງ຺ຂເຓ ເອວ ຈວິຕ຺ວາ ອວີຈິມ຺ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ປຸຣິມ ວຕ຺ຖູສຸ ອຸປຈ຺ເຉທກ ກມ຺ມໍ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທນ ມຕ຺ຕໍ ກໂຣຕິ. ນ ອຕ຺ຕໂນ ວິປາກໍ ເທຕິ. ປຈ຺ຉິມວຕ຺ຖູສຸ ປນ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທນຎ຺ຈ ກໂຣຕິ, ວິປາກຎ຺ຈ ເທຕີຕິ. ວິຠາວນິປາເຐ. ‘‘ອຸປຈ຺ເຉທນ ປຸພ຺ພກໍ’’ຕິ ອຸປຈ຺ເຉທນ ປຸພ຺ພກໍ ວິປາກໍ ຊເນຕີຕິ ໂຍຊນາ. ກມ຺ມນ຺ຕຣສ຺ສ ວິປາກໍ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາວ ອຕ຺ຕໂນ ວິປາກໍ ຊເນຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ວິປາກໍ ຊເນຕີ’’ຕິ ອິຘ ກທາຈິ ຊເນຕິ, ກທາຈິ ນ ຊເນຕີຕິ ເອວໍ ວິຠາຄສ຺ສ ອກຕຕ຺ຕາ ‘‘ຕໍ ນ ສຸນ຺ທຣໍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອິຘ ປຸພ຺ພກເຕນາ’’ຕິອາທິໍ. ‘‘ອຏ຺ຐກຖາສຸເຍວ ອາຄຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ເຕສຸ ວຕ຺ຖູສຸ ເຕຊນາ ອຸປຈ຺ເຉທກ ກມ຺ເມນ ມຣນ຺ຕີຕິ ເອວໍ ວຕ຺ວາ ອາຄຕຕ຺ຕາ. ວິປາກໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕີຕິ ວິປາກ ນິພ຺ພຕ຺ຕກໍ. ຕສ຺ສ ຠາໂວ ວິປາກ ນິພ຺ພຕ຺ຕກຕ຺ຕໍ. ວິປາກ ນິພ຺ພຕ຺ຕກຕ຺ຕສ຺ສ ອຠາໂວຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ.

ຊນກຈຕຸກ຺ກໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ.

໑໓໖. ‘‘ນິກນ຺ຕິ ພເລນ ວາ ປຏິພາຫິຍມານໍ ວິປາກໍ ນ ເທຕີ’’ຕິ ຌານລາຠິໂນ ຫຸຕ຺ວາປິ ມຣຓກາເລ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕຸໍ ນິກນ຺ຕິຍາ ສຕິ, ຕໍ ຌານໍ ວິປາກໍ ນ ເທຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ເອກສ຺ສາ’’ຕິ ເອກສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ. ‘‘ເຕສໍ’’ຕິ ມຫຄ຺ຄຕກມ຺ມ ອານນ຺ຕຣິຍ ກມ຺ມານໍ. ອນ຺ຕິມ ຊວນວີຖິຍໍ ກຕໍ ນາມ ວຕ຺ຖຸ ທຸພ຺ພລຕ຺ຕາ ສຍມ຺ປິ ທຸພ຺ພລໍ ໂຫຕິ. ປຏິສນ຺ຘິໍ ນ ຊເນຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອນ຺ຕິມ ຊວນວີຖິໂຕ ປຸພ຺ພຠາເຄ ອາສນ຺ເນ ກຕໍ’’ຕິ. ອິທຎ຺ຈ ກມ຺ມສາມຎ຺ຎ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ກມ຺ມວິເສເສ ປນ ສຕິ, ນ ເທຕີຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກມ຺ມໍ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຕໍ ອາສນ຺ນ ກມ຺ມໍ ນາມາຕິ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ປາຬິປາເຐ. ອສ຺ສປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ມຣຓກາເລວາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ສມຕ຺ຕາ ສມາທິນ຺ນາ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ສມຕ຺ຕາ ສມາທິນ຺ນາຕິ ໂຍຊນາ. ປຣໂຕ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ອາຄມິສ຺ສຕິ. ໂສມນສ຺ສ ຊນກໍ ປຣເຈຕນາ ປວຕ຺ຕິວເສນ. ສນ຺ຕາປ ຊນກໍ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈວິປ຺ປຏິສາຣປ຺ປວຕ຺ຕິວເສນ. ອິທໍ ຄຣຸກ ຈຕຸກ຺ກໍ ນາມ ອນນ຺ຕເຣ ຠເວ ວິປຈ຺ຈນການໍ ກມ຺ມານໍ ວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຸປປຊ຺ຊເວທນີຍ ກມ຺ມານິ ເອວາ’’ຕິ. ກມ຺ມໍ ນາມ ກຸສລໍ ວາ ໂຫຕຸ, ອກຸສລໍ ວາ. ປຸນປ຺ປຸນໍ ລທ຺ຘາ ເສວເນ ສຕິ, ວິປາກໍ ເທຕິ. ອສຕິ ນ ເທຕິ. ກາມາວຈຣສ຺ສ ກຸສລສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ ອຸປຈິຕຕ຺ຕາ ວິປາກໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ ຈກ຺ຂຸ ວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ຈ, ອກຸສລສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ ອຸປຈິຕຕ຺ຕາ ວິປາກໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ ຈກ຺ຂຸ ວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ຈ, ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖຫິ ກຕຕ຺ຕາຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ອຸປຈິຕຕ຺ຕາຕິ ວຈນໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ວຑ຺ຒນສງ຺ຂາເຕ ອາເສວເນ ສຕິ ເອວ ວິປາກໍ ເທຕີຕິ ຎາເປຕິ. ຕສ຺ມາ ກຕມຕ຺ຕ ກມ຺ມຕ຺ຕາ ກຏຕ຺ຕາ ກມ຺ມໍ ນາມາຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ອນນ຺ຕຣຠເວ ວິປຈ຺ຈນກ ກມ຺ມສ຺ເສວ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ລທ຺ຘາ ເສວນເມວ ອິຘ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ປຸນປ຺ປຸນໍ ລທ຺ຘາເສວນໍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ’’ຕິອາທີສຸ. ‘‘ຍຕ຺ຖ ຕໍ ປຸພ຺ພກຕໍ ກມ຺ມນ຺ຕິ ອາຄຕໍ’’ຕິ ຍສ຺ມິໍ ອຏ຺ຐກຖາ ປເທເສ ຕໍ ກຏຕ຺ຕາ ກມ຺ມໍ ປຸພ຺ພກຕໍ ກມ຺ມໍຕິ ອາຄຕໍ. ‘‘ກສ຺ມາ ອິຘາ’’ຕິອາທີສຸ. ‘‘ອິຘາ’’ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ອຠິຘມ຺ມຕ຺ຖ ສງ຺ຄເຫ. ປາຬິຍໍ. ຍໍ ຄຣຸກໍ, ຕໍ ວິປາກໍ ເທຕິ. ຕສ຺ມິໍ ອສຕິ, ຍໍ ພຫຸລໍ. ຕສ຺ມິໍ ອສຕິ, ຍໍ ອາສນ຺ນໍ. ຕສ຺ມິໍ ອສຕິ, ຍໍ ກຏຕ຺ຕາ ວາ ປນ ກມ຺ມໍ, ຕໍ ວິປາກໍ ເທຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສເມຕ຺ຖ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ.

ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປາເຐ. ສຸຂເວທນໍ ຊເນຕີຕິ ສຸຂເວທນີຍໍ. ‘‘ສມຕ຺ຕາ’’ຕິ ສຸຏ຺ຐຸຄຫິຕາ. ‘‘ສມາທິນ຺ນາ’’ຕິ ຕທຕ຺ຖວິວຣຓໍ. ‘‘ປຣິຍຕ຺ຕໍ’’ຕິ ສມຕ຺ຖໍ. ຕມ຺ພທາຘິກສ຺ສ ຍາວຊີວໍ ພຫູນິ ປາປກມ຺ມານິ ອາຈິຓ຺ຓານິ. ມຣຓ ທິວເສ ປນ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ຈວິຕ຺ວາ ເຕນ ອາສນ຺ນ ກມ຺ເມນ ສຄ຺ເຄ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ວາຕກາລສ຺ສ ຍາວຊີວໍ ພຫູນິ ກລ຺ຍາຓ ກມ຺ມານິ ອາຈິຓ຺ຓານິ. ມຣຓ ທິວເສປນ ພຸທ຺ຘສາສເນ ວິປຣີຕ ສຎ຺ຎໍ ກຕ຺ວາ ເຕນ ອາສນ຺ນ ກມ຺ເມນ ອປາເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ.

ຄຣຸກຈຕຸກ຺ກໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ.

໑໔. ໗. ທິຏ຺ຐຘມ຺ມຈຕຸກ຺ເກ. ປສ຺ສິຕພ຺ໂພຕິ ທິຏ຺ໂຐ. ‘‘ຘມ຺ໂມ’’ຕິ ຂນ຺ຘາຍຕນ ຘມ຺ມ ສມູໂຫ. ທິຏ຺ໂຐ ຘມ຺ໂມຕິ ທິຏ຺ຐ ຘມ຺ໂມ. ວຕ຺ຕມາໂນ ຘມ຺ມສມູໂຫ. ໂຍ ອຕ຺ຕຠາໂວຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຕ຺ຕສງ຺ຂາຕສ຺ສ ທິຏ຺ຐິຍາ ປຣິກປ຺ປິຕສາຣສ຺ສ ຠາໂວ ປວຕ຺ຕິ ກາຣຓນ຺ຕິ ກຕ຺ວາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ທິຏ຺ຐ ຘມ຺ໂມ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິອາທິມາຫ. ‘‘ວິປາກໍ ປຏິສໍເວເທຕີ’’ຕິ ເອເຕນ ກຖໍ ກມ຺ມສາຘນໍ ທສ຺ເສຕິ. ປຏິສໍເວທນ ກ຺ຣິຍາປເທ ວິປາກນ຺ຕິ ກມ຺ມປທໍ ທິສ຺ວາ ວິປາກໍ ນາມ ເວທິຕພ຺ພໍ ເວທນີຍໍ. ປຏິສໍເວທິຕພ຺ພໍ ປຏິສໍເວທນີຍນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ. ‘‘ອຸເປຈ຺ຈາ’’ຕິ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ. ‘‘ອຸປປຊ຺ຊິຕ຺ວາ’’ຕິ ອຸເປຈ຺ຈ ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ. ປາປຸຓິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິຠາວນິປາເຐ. ‘‘ທິຏ຺ຐ ຘມ຺ມໂຕ’’ຕິ ທິຏ຺ຐ ຘມ຺ມສ຺ສ. ສາມິອຕ຺ເຖ ປຎ຺ຈມີ. ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ເອຕ຺ຖຫີ’’ຕິອາທິ ປຸພ຺ພວາກ຺ເຍ ວຸຕ຺ຕ ນຍເມວ. ອປຣສທ຺ໂທ ນິຈ຺ຈໍ ອປາທານາ ເປກ຺ໂຂ. ຕຎ຺ຈ ອປາທານໍ ນາມ ອນນ຺ຕເຣ ວຸຕ຺ຕປເທຫິ. ‘‘ທິຏ຺ຐຘມ຺ມາ ນາຄຕານນ຺ຕຣ ຠເວຫີ’’ຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມໂຕ ຈ ອນາຄຕານນ຺ຕຣ ຠວໂຕ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ປຣິວຕ຺ໂຕ’’ຕິ ປພນ຺ໂຘ. ອປຣາປຣິໂຍຕິ ວາ, ອປໂຣ ຈ ອປໂຣ ຈ ອປຣາປໂຣ. ອປຣາປເຣ ປວຕ຺ໂຕ ອປຣາປຣິໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອຸປປຊ຺ຊຠວໍ’’ຕິ ອນາຄຕານນ຺ຕຣຠວໍ. ອໂຫສິ ກມ຺ເມ ‘‘ອໂຫສີ’’ຕິ ປທໍ ອຎ຺ຎາສິ ໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎຕິ ປເທວິຍ ຣຸຬ຺ຫີນາມປທນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອໂຫສິ ນາມກໍ’’ຕິ. ຕໍ ປນ ຣຸຬ຺ຫິປທໍ ກຸໂຕປວຕ຺ຕໍຕິ ອາຫ ‘‘ອໂຫສິ ກມ຺ມໍ’’ຕິອາທິໍ. ‘‘ເອວໍ ວຸຕ຺ຕ ປາຐວເສນາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຘ ວຸຕ຺ໂຕ ປາໂຐ ສາ ວເສໂສ. ປຣິປຸຓ຺ຓປາໂຐ ປນ ອໂຫສິ ກມ຺ມໍ ອໂຫສິ ກມ຺ມ ວິປາໂກ, ອໂຫສິ ກມ຺ມໍ ນາໂຫສິ ກມ຺ມ ວິປາໂກ, ອໂຫສິ ກມ຺ມໍ ອຕ຺ຖິກມ຺ມ ວິປາໂກ, ອໂຫສິ ກມ຺ມໍ ນຕ຺ຖິ ກມ຺ມວິປາໂກ, ອໂຫສິກມ຺ມໍ ຠວິສ຺ສຕິ ກມ຺ມ ວິປາໂກ, ອໂຫສິ ກມ຺ມໍ ນ ຠວິສ຺ສຕິ ກມ຺ມ ວິປາໂກຕິອາທິນາ ປຏິສມ຺ຠິທາ ມຄ຺ເຄ ອາຄໂຕ. ‘‘ສາ’’ຕິ ປຖມ ຊວນ ເຈຕນາ. ‘‘ອປ຺ປຕຣ ວິປາກາ ຈາຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອິຕີ’’ຕິ ເຫຕຸ ອຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ, ຕສ຺ມາ ອຈິຣຏ຺ຐິຕິ ກຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐ ຘມ຺ເມ ເອວ ຜລໍ ທຕ຺ວາ ວິຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ມາ ອປ຺ປຕຣ ວິປາກຕ຺ຕາ ອເຫຕຸກມຕ຺ຕໍ ຜລໍ ທຕ຺ວາ ວິຄຈ຺ຉຕີຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ປຈ຺ຈໂຍຕິ ຈາ’’ຕິ ປຈ຺ຈຍໍ ລທ຺ຘາຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ຈ. ‘‘ໂສ’’ຕິ ມຫນ຺ຕໍ ວຸຕ຺ໂຕ ປຈ຺ຈໂຍ. ‘‘ກາກວລິຍາທີນໍ ວິຍາ’’ຕິ ກາກວລິຍາທີນໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ທິຏ຺ຐເວທນີຍ ກມ຺ມໍ ວິຍ. ‘‘ປາກຏຕຣປ຺ຜລທານໍ’’ຕິ ສຕ຺ຕາຫພ຺ຠນ຺ຕເຣ ເອວ ເສຏ຺ຐິຏ຺ຐານປ຺ປຏິ ລາຠາທິວເສນ ປາກຏຕຣປ຺ຜລທານກໍ ກມ຺ມວິເສສໍ. ກມ຺ມ ປຖຊວນສນ຺ຕາເນ ປວຕ຺ຕາ ປຖມຊວນ ເຈຕນາ ວາ ອິຕຣາປິ ປຖມ ຊວນ ເຈຕນາ ວາຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ກາຈີ’’ຕິ ເອກຈ຺ຈາ ປຖມຊວນ ເຈຕນາ. ເສສານິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມ ເວທນີຍ ກມ຺ມານິ.

ອຸປປຊ຺ຊກມ຺ເມ. ‘‘ອຕ຺ຖ ສາຘິກາ’’ຕິ ສນ຺ນິຏ຺ຐານຕ຺ຖສາຘິກາ. ປາຓຆາຕາທິ ກິຈ຺ຈສາຘິກາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສຸຏ຺ຐຸ ນິຏ຺ຐາເປຕີຕິ ສນ຺ນິຏ຺ຐາປິກາ. ‘‘ເສສານິ ປີ’’ຕິ ເສສານິ ອຸປປຊ຺ຊ ເວທນີຍ ກມ຺ມານິປິ. ‘‘ອິຘາ’’ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ມນຸສ຺ສ ໂລເກ. ‘‘ມິສ຺ສກກມ຺ມານີ’’ຕິ ກຸສລາ ກຸສລມິສ຺ສການິ ກມ຺ມານິ. ເວມານິກເປຕວຕ຺ຖູນິ ວິມານວຕ຺ຖຸ ປາຬິຍໍ ອາຄຕານິ. ‘‘ສຸຄຕິຍໍ ວິປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວນ຺ຕານິ ວຕ຺ຖູນີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ວິປຕ຺ຕິໍ’’ຕິ ຈກ຺ຂຸ ໂສຕາທີນໍ ອງ຺ຄ ປຈ຺ຈງ຺ຄານໍ ວາ ວິປຕ຺ຕິໍ. ນານາ ທຸກ຺ຂຸປ຺ປຕ຺ຕິຠູຕໍ ວາ ວິປຕ຺ຕິໍ. ‘‘ທຸຄ຺ຄຕິຍໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ’’ຕິ ມຫິທ຺ຘີນໍ ນາຄສຸປຓ຺ຓາທີນໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ. ‘‘ຍຖາ ວຸຕ຺ຕ ວຕ຺ຖູຫີ’’ຕິ ເວມານິກ ເປຕວຕ຺ຖາທີຫິ. ອຏ຺ຐກຖາປາເຐ. ‘‘ເຕສໍ ສງ຺ກມນໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ເຕສໍ ກມ຺ມານໍ ວິປຈ຺ຈນກາລ ສງ຺ກນ຺ຕິ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ‘‘ຍຖາຐາເນເຍວ ປຕິຏ຺ຐນ຺ຕີ’’ຕິ ຕານິ ທິຏ຺ຐ ຘມ຺ມຏ຺ຐານາທິວເສນ ຠຄວຕາ ຍຖາ ວຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ເອວ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ‘‘ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ’’ຕິ ເຕສໍ ສງ຺ກມນໍ ນຕ຺ຖີຕິອາທິນເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຍຸຕ຺ຕິຍາ ວາ ອຠາວໂຕ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ທິຏ຺ຐ ຘມ຺ມ ເວທນີຍສ຺ສ ປຏິສນ຺ຘິ ວິປາກາທິ ຍຸຕ຺ຕິຍາ ອຠາວໂຕ.

ທິຏ຺ຐຘມ຺ມຈຕຸກ຺ກໍ.

໑໔໘. ປາກຏ຺ຐານຈຕຸກ຺ເກ. ‘‘ກາຍາທີນໍ’’ຕິ ໂຈປນກາຍາທີນໍ. ກາຍ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕາທີນນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ອຕິປາເຕນ຺ຕີ’’ຕິ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ປໂຍເຄນ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ປາເຕນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອຕິປາຕນຎ຺ເຈຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິໍ. ‘‘ອທິນ຺ນໍ’’ຕິ ສາມິເກນອທິນ຺ນໍ ປຣສນ຺ຕກໍ. ອຄມນີຍວຕ຺ຖູນິ ນາມ ອວີຕິກ຺ກມນຕ຺ຖາຍ ອນຸປຄນ຺ຕພ຺ພານິ ມາຕຸຣກ຺ຂິຕາທີນິ ອິຕ຺ຖິ ປຸຣິສສຣີຣານິ. ‘‘ຕສ຺ສາ’’ຕິ ປຣປາຓສ຺ສ. ‘‘ຕໂຕ’’ຕິ ປຣປຣິຄ຺ຄຫິຕ ຠາວໂຕ. ‘‘ອຈ຺ຉິນ຺ທກ ເຈຕນາ’’ຕິ ປຣສນ຺ຕກສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກກຣຓວເສນ ຠຸສໍ ປຣສນ຺ຕກາ ຠາວຈ຺ຉິນ຺ທກ ເຈຕນາ. ວິລຸປ຺ປນ ເຈຕນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ມຄ຺ເຄນ ມຄ຺ຄປ຺ປຏິປາທກສ຺ສາ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ມຄ຺ເຄນ ປຣມຄ຺ຄ ສມ຺ປໂຍຊກສ຺ສ. ‘‘ເອຕ຺ຖປີ’’ຕິ ຍຖາ ອທິນ຺ນາທາເນ ປຣປຣິຄ຺ຄຫິຕ ສຎ຺ຎິໂນຕິ ທຸຕີຍໍ ອງ຺ຄປທໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ເອຕ຺ຖປິ. ເອຕ຺ຖ ວທນ຺ຕິ ອຄມນີຍ ວຕ຺ຖຸ ວເສນ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອວຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ເສວນ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ອຄມນີຍ ວຕ຺ຖຸ ສຎ຺ຎິຕາຕິ ອວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕສທິສໍ ໂຫຕີຕິ. ນ ໂຫຕິ. ນ ຫິ ຕສ຺ມິນ຺ຕິ ວຈນໍ ສຎ຺ຎາວິເສສ ສຫິຕໍ ອຕ຺ຖໍ ວທຕິ. ອີທິເສສຸ ຈ ຐາເນສຸ ສເຈ ສຎ຺ຎາປຘານໍ ໂຫຕິ. ປາຓສຎ຺ຎິຕາ, ປຣປຣິຄ຺ຄຫິຕ ສຎ຺ຎິຕາ,ຕິ ອງ຺ຄ ປທໍ ວິຍ ອິຘປິ ອຄມນີຍ ວຕ຺ຖຸ ສຎ຺ຎິຕາຕິ ທຸຕີຍໍ ອງ຺ຄປທໍ ອວສ຺ສໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ, ອງ຺ຄນິຍມຏ຺ຐານຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ເອເຕນາ’’ຕິອາທິໍ. ‘‘ຈຕຸຣງ຺ຄີໂກວ ວຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ຕສ຺ສ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມ຺ຠາຣາ. ອຄມນີຍ ວຕ຺ຖຸ, ຕສ຺ມິໍ ເສວນ ຈິຕ຺ຕໍ, ເສວນປ຺ປໂຍໂຄ, ມຄ຺ເຄນ ມຄ຺ຄປ຺ປຏິປຕ຺ຕິ ອຘິວາສນນ຺ຕິ. ‘‘ສາ’’ຕິ ຠິກ຺ຂຸນີ. ‘‘ຣກ຺ຂິຕາສຸ ສງ຺ຄຫິຕາ’’ຕິ ມາຕຸຣກ຺ຂິຕ ປິຕຸ ຣກ຺ຂິຕາທີສຸ ສງ຺ຄຫິຕາ. ‘‘ຏີກາສຸ ປນາ’’ຕິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຏີກາສຸ ປນ. ‘‘ສາ’’ຕິ ຠິກ຺ຂຸນີ. ປາສຓ຺ຑາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ທ຺ວາສຏ຺ຐິ ທິຏ຺ຐິຄຕາທີນິ. ຕໍ ວາທິໂນ ປາສຓ຺ຑິຍາ ນາມ. ເຕສໍ ຘມ຺ໂມ ປາສຓ຺ຑິຍ ຘມ຺ໂມ ນາມ. ມິຈ຺ຉາຈາໂຣປິ ທຸສ຺ສີລາຍ ອິຕ຺ຖິຍາ ວີຕິກ຺ກໂມ ອປ຺ປສາວຊ຺ໂຊ. ຕໂຕ ໂຄຣູປ ສີລິກາຍ ມຫາສາວຊ຺ໂຊ. ຕໂຕ ສຣຓງ຺ຄຕາຍ, ປຎ຺ຈ ສິກ຺ຂາ ປທິກາຍ, ສາມເຓຣິຍາ, ປຸຖຸຊ຺ຊນ ຠິກ຺ຂຸນິຍາຕິອາທິ. ອຏ຺ຐກຖາ ປາເຐ. ‘‘ເອຕ຺ຖາ’’ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ອກຸສລກາຍກມ຺ເມ. ‘‘ນ ຄຫິຕໍ’’ຕິ ເຖເຣນ ວາ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິເຍຫິ ວາ ນ ຄຫິຕໍ. ສຸຣຎ຺ຈ ເມຣຍຎ຺ຈ ປິວນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ສຸຣາເມຣຍ ປານໍ. ຕທຊ຺ໂຌຫຣຓ ເຈຕນາ ກມ຺ມໍ. ‘‘ສພ຺ພ ລຫຸໂກ’’ຕິ ສພ຺ເພສໍ ສຸຣາປານ ກມ຺ມ ວິປາການໍ ມຊ຺ເຌ ໂຍ ວິປາໂກ ລຫຸກຕໂຣ, ປວຕ຺ຕິວິປາກມຕ຺ໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ອຸມ຺ມຕ຺ຕກສໍວຕ຺ຕນິໂກ’’ຕິ ອຸມ຺ມຕ຺ຕຠາວ ສໍວຕ຺ຕນິໂກ. ‘‘ປຎ຺ຈປີ’’ຕິ ສຸຣາປານ ກມ຺ເມນ ສຫ ປຎ຺ຈປິ. ມູລຏີກາ ວຈເນ. ‘‘ຕສ຺ສາ’’ຕິ ສຸຣາປານ ກມ຺ມສ຺ສ. ປຏິສມ຺ຠິທາ ມຄ຺ຄຏີກາຍໍ ອິມສ຺ສ ວາກ຺ຍສ຺ສ ສໍວຓ຺ຓນາຍໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຕພ຺ພິ ຣມຓາທໂຍ ຈາ’’ຕິ ຕໂຕ ສຸຣາປານໂຕ ວິຣມຓາທໂຍ ຈ. ‘‘ມທສ຺ສາ’’ຕິ ມຊ຺ຊນສ຺ສ. ‘‘ອປຸຎ຺ຎປຖສ຺ສາ’’ຕິ ອກຸສລ ກມ຺ມ ປຖສ຺ສ. ‘‘ຕພ຺ພິຣຕິ ປີ’’ຕິ ຕໂຕ ສຸຣາປານໂຕ ວິຣຕິປິ. ‘‘ນິມ຺ມທຕາຍາ’’ຕິ ມຊ຺ຊນຣຫິຕ ຠາວສ຺ສ. ‘‘ສາ’’ຕິ ນິມ຺ມທຕາ. ‘‘ປຸຎ຺ຎປຖສ຺ສາ’’ຕິ ກຸສລກມ຺ມ ປຖສ຺ສ. ‘‘ອິຕີ’’ຕິ ຕສ຺ມາ. ‘‘ຕານີ’’ຕິ ສຸຣາປານ ກມ຺ມຕພ຺ພິຣຕິ ກມ຺ມານິ. ‘‘ນ ອິຕຣໍ’’ຕິ ກມ຺ມປເຖຫິ ອສມ຺ພນ຺ຘໍ. ສຸຣາປານໍ ວິສຸໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ນ ເທຕີຕິ ໂຍຊນາ. ຕພ຺ພິຣຕິ ກມ຺ເມ ປນ ສເຈ ອິທໍ ສຸຣາປານໍ ນາມ ປາປກມ຺ມໍ ທຸຈ຺ຈຣິຕນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາ ສມາທານ ວິຣຕິ ສມ຺ປຕ຺ຕວິຣຕິ ວເສນ ຕໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ຣກ຺ຂຕິ. ຕໍ ສີລໍ ອຎ຺ເຎຫິ ປຸຎ຺ຎປເຖຫິ ອສມ຺ພນ຺ຘມ຺ປິ ວິສຸໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ນ ເທຕີຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ‘‘ເອວມິທໍ ປີ’’ຕິ ເອວໍ ອິທມ຺ປິ ສຸຣາປານ ກມ຺ມໍ ກມ຺ມ ປຖປຕ຺ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ປຣິວາຣຠູຕໍ ເອວ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຊເນຕີຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ກມ຺ມປຖສຸຕ຺ເຕສຸ. ສຣູປໂຕ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຈ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ຍໍ’’ຕິ ຍໍ ສຸຣາປານ ກມ຺ມໍ. ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ເຕສຸ ກມ຺ມປຖສຸຕ຺ເຕສຸ. ກມ຺ມ ຊນນໍ ນາມ ທຸຈ຺ຈຣິຕ ກມ຺ມານໍ ຊນນໍ. ສກ຺ເກນ ເທວານ ມິນ຺ເທນ ຕສ຺ສ ອປາຍຄາມິຕາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕສ຺ສາສຸຣາຍ ປຸຓ຺ຓໍ ອິມໍ ສຸຣາກຸມ຺ຠໍກິຓາຖ. ມູລໍ ເທຖ ຄຓ຺ຫາຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຕສ຺ສາ’’ຕິ ສຸຣາປານ ກມ຺ມສ຺ສ. ອປາຍໍ ຄເມຕິ ສມ຺ປາເປຕີຕິ ອປາຍ ຄາມີ. ‘‘ຍທິທໍ’’ຕິ ຍາ ອຍໍ ຍຖາລາຠ ໂຍຊນາ ອຕ຺ຖິ. ມູລຏີກາ ວຈເນ. ‘‘ກມ຺ມສຫຊາຕາ’’ຕິ ອກຸສລ ກມ຺ມສຫຊາຕາ ຕຓ຺ຫາ. ‘‘ເຕສໍ’’ຕິ ເຕສໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ກມ຺ມານໍ. ‘‘ໂກຏ຺ຐາສໂຕ’’ຕິ ຘມ຺ມສງ຺ຄຓິຍໍ ຜສ຺ໂສ ໂຫຕິ, ເວທນາ ໂຫຕີຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ເຕ ຘມ຺ມຸທ຺ເທສວາເຣ ຌານາທິໂກຏ຺ຐາສາ ນາມ ອາຄຕາ. ເຕສຸ ປຎ຺ຈ ສິກ຺ຂາປທາ ໂກຏ຺ຐາສໂຕ ກມ຺ມປຖ ໂກຏ຺ຐາສິກາ ເອວ. ກມ຺ມປຖ ໂກຏ຺ຐາເສ ອນ຺ໂຕຄຘາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ປຸຣິມານໍ ຈຕຸນ຺ນໍ’’ຕິ ປາຓາຕິ ປາຕາທີນໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ກມ຺ມານໍ. ‘‘ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ’’ຕິ ຕສ຺ສ ກມ຺ມປຖຠາໂວ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ. ‘‘ຕຕີຍໍ’’ຕິ ຕຕີຍ ສຸຕ຺ຕໍ. ເອຕາສຸປິ ຈ ອຏ຺ຐກຖາສຸ.

ກາຍກມ຺ມາທີສຸ. ສສມ຺ຠາຣກາໂຍ ນາມ ສກໂລ ຣູປກາໂຍ. ປສາທກາໂຍ ນາມ ກາຍປສາໂທ ເອວ. ກາຍ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ໂຈປນກາໂຍ ນາມ. ‘‘ໂຈປນ’’ນ຺ຕິ ຈ ຈລນໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ໂສ ເຍວາ’’ຕິ ໂຈປນກາໂຍເຍວ. ກາຍກມ຺ມ ນາມ ລາໂຠ ຈ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ໂສ ກມ຺ມານໍ ປວຕ຺ຕິ ມຸຂນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ກມ຺ມານິ ວິເສເສຕຸໍ’’ຕິ ອິທໍ ກາຍກມ຺ມໍ ນາມ, ອິທໍ ວຈີກມ຺ມໍ ນາມາຕິ ວິເສເສຕຸໍ ນິຍເມຕຸໍ. ‘‘ສກ຺ໂກນ຺ຕີ’’ຕິ ກມ຺ມານິ ວິເສເສຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ກາຍທ຺ວາເຣ ວຸຕ຺ຕິໂຕຕິ ຈ ວຈີທ຺ວາເຣ ວຸຕ຺ຕິໂຕຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ມິຈ຺ຉາຈາຣສ຺ສ ວຈີທ຺ວາເຣ ອປ຺ປວຕ຺ຕິໂຕ ‘‘ປຸຣິມານິ ທ຺ເວ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ມຊ຺ຌິມານິ ຈຕ຺ຕາຣີ’’ຕິ ມຸສາວາທາທີນິ ຈຕ຺ຕາຣິ ວຈີກມ຺ມານິ. ‘‘ຉພ຺ພິຘານິ ຕານິ ວຊ຺ຊານີຕິ’’ຕິ ‘ກາຍກມ຺ມໍ ຊເຫຍ຺ຍຸ’ນ຺ຕິອາທີນິ ຉພ຺ພິຘານິ ຕານິ ວຊ຺ຊານິ. ກຖໍ ເອກເມເກນ ພາຫຸລ຺ລ ສທ຺ເທນ ຉພ຺ພິຘານິ ຕານິ ວຊ຺ເຊຕີຕິ. ອນ຺ວຍໂຕ ຈ ພ຺ຍຕິເຣກໂຕ ຈ ວຊ຺ເຊຕິ. ກຖໍ, ປາຓາຕິປາຕ ກມ຺ມໍ ກທາຈິ ອປ຺ປເກນ ວຈີທ຺ວາເຣ ອຸປ຺ປນ຺ນມ຺ປິ ກາຍທ຺ວາເຣ ເອວ ປວຕ຺ຕິ ພຫຸລຕ຺ຕາ ກາຍກມ຺ມເມວ ໂຫຕິ. ວຈີກມ຺ມ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ. ທ຺ເວ ວາ ອສ຺ສ ນາມານິ ນ ຠວນ຺ຕິ. ວຈີທ຺ວາເຣ ປນ ອປ຺ປກວຸຕ຺ຕິຕ຺ຕາ ວຈີກມ຺ມໍ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ກາຍກມ຺ມນ຺ຕິ ນາມໍ ນ ຊຫຕິ. ທ຺ເວ ວາ ອສ຺ສ ນາມານິ ນ ຠວນ຺ຕີຕິ ເອວໍ ເອເກນ ກາຍທ຺ວາເຣ ພາຫຸລ຺ລ ວຸຕ຺ຕິວຈເນນ ປາຓາຕິປາຕ ກມ຺ເມ ຉພ຺ພິຘານິ ວຊ຺ຊານິ ວຊ຺ເຊຕີຕິ. ເອວໍ ເສເສສຸ. ວນຈຣໂກ ນາມ ວນລຸທ຺ທໂກ. ໂສ ປນ ກທາຈິ ອປ຺ປເກນ ຄາເມ ຈຣນ຺ໂຕປິ ວເນ ພາຫຸລ຺ລ ຈາຣິຕ຺ຕາ ວນຈຣໂກ ເອວ ໂຫຕິ. ຄາມຈຣໂກຕິ ນາມໍ ນ ລຠຕິ. ທ຺ເວ ວາ ອສ຺ສ ນາມານິ ນ ຠວນ຺ຕິ. ເອວໍ ສງ຺ຄາມາວຈຣກາປິ. ສງ຺ຄາມາວຈໂຣ ນາມ ສງ຺ຄາເມ ພາຫຸລ຺ລາວຈໂຣ ຫຕ຺ຖີ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເອຕ຺ຖ ມໂນທ຺ວາຣໍ ສພ຺ພ ກມ຺ມ ສາຘາຣຓຕ຺ຕາ ກມ຺ມານິ ວິເສເສຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວຎ຺ຈສຕິ, ‘ອຠິຊ຺ຌາ ພ຺ຍາປາໂທ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ເຈຕິ ມນສ຺ມິໍ ວຸຕ຺ຕິໂຕ ມໂນກມ຺ມໍ ນາມາ’ຕິ ອິທໍ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ. ໂນ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ກມ຺ມ ສິທ຺ຘິໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຎ຺ຎທ຺ວາເຣຫິ ອສາຘາຣຓຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ມໂນກມ຺ມານິ ປນາ’’ຕິອາທິໍ. ‘‘ສິທ຺ຘໍ’’ຕິ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ. ‘‘ກາຍກມ຺ມທ຺ວາຣໍ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ໂຈປນກາໂຍ ກາຍກມ຺ມານໍ ປວຕ຺ຕິ ພຫຸລຕ຺ຕາ ກາຍກມ຺ມ ທ຺ວາຣໍ ນາມ. ໂຈປນວາຈາ ຕຕ຺ຖ ວຈີກມ຺ມານໍ ປວຕ຺ຕິ ພຫຸລຕ຺ຕາ ວຈີກມ຺ມທ຺ວາຣໍ ນາມ. ກຸສລາ ກຸສລ ຊວນ ຈິຕ຺ຕໍ ປນ ມໂນກມ຺ມານໍ ຕຕ຺ເຖວ ກມ຺ມ ກິຈ຺ຈ ສິທ຺ຘິໂຕ ມໂນກມ຺ມ ທ຺ວາຣໍ ນາມາຕິ ເອວໍ ກມ຺ເມນ ທ຺ວາຣ ວວຕ຺ຖານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ‘‘ຕສ຺ສ ທ຺ວາຣສ຺ສ ນາມໍ ຠິນ຺ທິຕຸໍ ວາ’’ຕິ ກາໂຍຕິ ນາມໍ ຠິນ຺ທິຕຸໍ ວາ. ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ນາມໍ ທາຕຸນ຺ຕິ ວາ’’ຕິ ວຈີຕິ ນາມໍ ຕສ຺ສ ທາຕຸໍ ວາ. ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ຄາມາທີນໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ຄາມາທິຠາໂວ ວິຍາ’’ຕິ ຕສ຺ມິໍ ອຎ຺ຎກຸເລສຸ ວສນ຺ເຕສຸປິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ກຸລພຫຸລຕ຺ຕາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ຄາໂມຕ຺ເວວ ນາມໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມິໍ ວເນ ອຎ຺ຎຣຸກ຺ເຂສຸ ສນ຺ເຕສຸປິ ຂທີຣຣຸກ຺ຂ ພຫຸລຕ຺ຕາ ຂທີຣວນນ຺ຕ຺ເວວ ນາມໍ ໂຫຕີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ. ກາຍກມ຺ມໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ.

໑໔໙. ວຈີກມ຺ເມ. ‘‘ມຸສາ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ ອຠູຕໂຕ ວທນ຺ຕິ. ປິສຕິ ເອຕາຍາຕິ ປິສຸຓາ. ‘‘ນິຣຸຕ຺ຕິ ນເຍນາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ປິຍສຸຎ຺ຎ ກຣຓາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ອກ຺ຂຣ ໂລປກຣຓໍ ນິຣຸຕ຺ຕິ ນໂຍ ນາມ. ‘‘ເຍນາ’’ຕິ ເຍນຊເນນ. ‘‘ສມ຺ຜໍ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ສໍສທ຺ໂທ ສມ຺ມຕິ ທຸກ຺ຂໍ ເອເຕນາຕິ ອຕ຺ເຖນ ສຸເຂ ຫິເຕ ວຕ຺ຕຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສໍ ສຸຂໍ ຫິຕຎ຺ຈາ’’ຕິ. ກີທິສໍ ສຸຂໍ ຫິຕຎ຺ຈາຕິ ອາຫ ‘‘ສາຘຸຊເນຫິ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພໍ’’ຕິ. ເອເຕນ ປາປຊເນຫິ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພໍ ຫິຕສຸຂໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ຫິຕສຸຂສ຺ສ ວິນາສນໍ ນາມ ຕສ຺ສ ອາຄມນ ມຄ຺ຄຠິນ຺ທນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຫິຕສຸຂ ມຄ຺ຄໍ ຠິນ຺ທຕີ’’ຕິ. ‘‘ຕໍ ວາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຕໍ’’ຕິ ຫິຕສຸຂໍ. ‘‘ອຕ຺ຖ ຘມ຺ມາ ປຄຕສ຺ສາ’’ຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ຈ ຘມ຺ມໂຕ ຈ ອປຄຕສ຺ສ. ‘‘ປຏິຠາຓ ຈິຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ສຸຓນ຺ຕານໍ ຈິຕ຺ຕຣຕິ ຈິຕ຺ຕຫາສວຑ຺ຒນຕ຺ຖາຍ ປຏິຠາຓຎ຺ຎາເຓນ ຈິຕ຺ຕີກຕສ຺ສ. ‘‘ຍຕ຺ຖາ’’ຕິ ຍສ຺ມິໍ ກຖາ ມຄ຺ເຄ. ‘‘ອຕ຺ຖ ຘມ຺ມ ວິນຍປທໍ’’ຕິ ອຕ຺ຖ ປທຎ຺ຈ ຘມ຺ມປທຎ຺ຈ ວິນຍ ປທຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ນາມ ອາໂຣຄ຺ຍສມ຺ປຕ຺ຕິ, ມິຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕິ, ປຎ຺ຎາສມ຺ປຕ຺ຕິ, ຘນ ສມ຺ປຕ຺ຕິ, ໂຠຄສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ. ຕາສຸ ໂກສລ຺ລຊນກໍ ວາກ຺ຍປທໍ ອຕ຺ຖປທໍ ນາມ. ອິທໍ ສຸຈຣິຕໍ ນາມ ສຄ຺ຄສໍວຕ຺ຕນິກໍ, ອິທໍ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ນາມ ອປາຍ ສໍວຕ຺ຕນິກນ຺ຕິ ເອວໍ ສຠາວ ຘມ຺ເມສຸ ໂກສລ຺ລ ຊນກໍ ວາກ຺ຍ ປທໍ ຘມ຺ມ ປທໍ ນາມ. ເອວໍ ຈິຕ຺ຕໍ ທມິຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ທມິຕພ຺ພານິ, ເອວໍ ຣາໂຄ ວິເນຕພ຺ໂພ, ເອວໍ ໂທໂສ ວິເນຕພ຺ໂພຕິອາທິນາ ວິເນຕພ຺ເພສຸ ວິນຍ ໂກສລ຺ລຊນກໍ ວາກ຺ຍປທໍ ວິນຍ ປທໍ ນາມ. ຍຕ຺ຖ ເອວຣູປໍ ອຕ຺ຖ ປທຎ຺ຈ ຘມ຺ມ ປທຎ຺ຈ ວິນຍ ປທຎ຺ຈ ກິຎ຺ຈິ ນຕ຺ຖິ. ຕສ຺ສ ວາຈາ ວຕ຺ຖຸມຕ຺ຕສ຺ສ ເອຕໍນາມໍ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ສມ຺ຜໍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ນິຣຕ຺ຖກວຈນໍ. ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ເຕສຸ ວຈີກມ຺ເມສຸ. ວິສໍວາທນໍ ນາມ ວິຣຊ຺ຌາ ປນໍ. ວິສໍວາທໂກ ນາມ ວິຣຊ຺ຌາປນໂກ. ອຕ຺ຖໍ ຠຎ຺ຊຕິ ວິນາເສຕີຕິ ອຕ຺ຖ ຠຎ຺ຊນໂກ. ‘‘ກມ຺ມປຖເຠໂທ’’ຕິ ປຏິສນ຺ຘິ ຊນໂກ ກມ຺ມປຖວິເສໂສ. ‘‘ອິຕໂຣ’’ຕິ ອຕ຺ຖ ຠຎ຺ຊນກໂຕ ອຎ຺ໂຎ ມຸສາວາໂທ. ‘‘ກມ຺ມ ເມວາ’’ຕິ ປວຕ຺ຕິ ວິປາກ ຊນກໍ ວຈີກມ຺ມເມວ. ‘‘ຣຊານໍ’’ຕິ ຘູລີນໍ. ຕາສຸ ສຸຄຕິ ທຸຄ຺ຄຕີສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ຕທຸປ຺ປຊ຺ຊນການິ. ‘‘ປຖຠູຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິມຄ຺ຄຠູຕຕ຺ຕາ. ‘‘ເຠທ ປຸເຣກ຺ຂາເຣນາ’’ຕິ ມິຕ຺ຕເຠທປຸເຣກ຺ຂາເຣນ. ມິຕ຺ຕໍ ຠິນ຺ທຕີຕິ ເຠທໂກ. ‘‘ສໍກິລິຏ຺ຐ ເຈຕນາ’’ຕິ ອຕ຺ຖ ປຸເຣກ຺ຂາຣ ຘມ຺ມ ປຸເຣກ຺ຂາຣ ວິນຍ ປຸເຣກ຺ຂາຣ ອນຸສາສນິ ປຸເຣກ຺ຂາຣ ຣຫິຕາ ເກວລໍ ເຠທປຸເຣກ຺ຂາຣ ເຈຕນາ ສໍກິລິຏ຺ຐ ເຈຕນາ ນາມ. ‘‘ປເຣ ຠິນ຺ເນ ເຍວາ’’ຕິ ປຣຊເນ ປຣຊເນນ ມິຖຸເຠທວເສນ ຠິນ຺ເນເຍວ. ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈີ’’ຕິ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອກ຺ໂກສວຕ຺ຖຸ. ‘‘ອຍໍ ປີ’’ຕິ ອຍໍ ຜຣຸສວາຈາປິ. ເອວໍ ອກ຺ໂກສນ ກມ຺ມໍປິ ອກ຺ໂກສິຕພ຺ພສ຺ສ ທູເຣ ຐິຕສ຺ສປິ ມຕສ຺ສປິ ສມ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ໂຍຊນາ. ອນຕ຺ຖໍ ນິຣຕ຺ຖກວາຈາ ວຕ຺ຖຸ ມຕ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາເປຕີຕິ ອນຕ຺ຖວິຎ຺ຎາປນໂກ. ‘‘ສຈ຺ຈໂຕ ຄຓ຺ຫນ຺ເຕ ເຍວາ’’ຕິ ຍຖາ ໂສ ກເຖຕິ, ຕຖາ ຕໍ ວຕ຺ຖຸ ອຸປ຺ປນ຺ນ ປຸພ຺ພນ຺ຕິ ເອວໍ ສຈ຺ຈໂຕ ຄຓ຺ຫນ຺ເຕເຍວ. ເກຈິ ສຈ຺ຈໂຕ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ກິຎ຺ຈິ ວຕ຺ຖຸໍ ປູຊນີຍ ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ໂຖເມນ຺ຕາ ປູເຊນ຺ຕາ ວນ຺ທນ຺ຕາ ປຣິຫຣນ຺ຕິ. ສມ຺ປຣາຍິ ກຕ຺ຖາຍ ຕໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ສພ຺ພເມຕໍ ນິຣຕ຺ຖກໍ ໂຫຕິ. ‘‘ຕທສ຺ສາທວເສນາ’’ຕິ ຕໍ ຣາຊກຖາທິໍ ຕຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕຣຕິໍ ລຠິຕ຺ວາ ອສ຺ສາທວເສນ ກເຖນ຺ຕສ຺ເສວ ກມ຺ມໍ ໂຫຕິ. ອນິຈ຺ຈ ລກ຺ຂຓ ວິຠາວນຕ຺ຖາຍ ວາ ຣຕນຕ຺ຕຍ ຄຸຓວິຠາວນຕ຺ຖາຍ ວາ ປາປ ຄຣຫ ກລ຺ຍາຓ ສມ຺ຠາວນາຍ ວາ ກເຖນ຺ຕສ຺ສ ປນ ສຕ຺ຖກເມວ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ອຕ຺ຖ ຘມ຺ມ ວິນຍ ນິສ຺ສິຕໍ’’ຕິອາທິໍ. ເສສເມຕ຺ຖ ກາຍທ຺ວາເຣ ທີປິຕເມວ.

໑໕໐. ມໂນກມ຺ເມ. ‘‘ອຠິຌາຍນ຺ຕີ’’ຕິ ອຕິເຣກຕຣໍ ຌາຍນ຺ຕິ, ຈິນ຺ເຕນ຺ຕິ, ໂອໂລເກນ຺ຕິ ວາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອສ຺ສາທມຕ຺ເຕ ອຐຕ຺ວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ‘‘ພ຺ຍາປາເທນ຺ຕີ’’ຕິ ວິຄຕຠາວໍ ອາປາເທນ຺ຕິ ສມ຺ປາເປນ຺ຕິ. ຕຎ຺ຈ ອາປາທນໍ ນ ກາຍວາຈາຫິ. ອຖ ໂຂ ຈິຕ຺ເຕເນວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຈິນ຺ເຕນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ຕພ຺ພິ ປຣີຕໂຕ’’ຕິ ສປ຺ປຸຣິສ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຕ ວິປຣີເຕນ. ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ເຕສຸ ມໂນກມ຺ເມສຸ. ‘‘ອິທໍ ມມສ຺ສາ’’ຕິ ອິທໍ ສນ຺ຕກໍ ມມສນ຺ຕກໍ ຠເວຍ຺ຍ, ອໂຫ ສາຘຸ ວຕາຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ກຕ຺ວາ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ກຕ຺ວາ. ‘‘ລາຠາວຕິເມ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ສຸລາຠໍ ລຠນ຺ຕີຕິ ລາຠາ. ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ກເຣຍ຺ຍໍ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ກເຣຍ຺ຍໍ. ປຣຠຓ຺ຑໍ ວຕ຺ຖຸ ຍສ຺ສາຕິ ປຣຠຓ຺ຑ ວຕ຺ຖຸໂກ. ‘‘ວຕ຺ຖູ’’ຕິ ອາຣມ຺ມຓຠູຕໍ ວຕ຺ຖຸ. ຍາວ ນ ປຣິຓາເມຕິ, ຕາວ ນ ກມ຺ມປຖເຠໂທ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ອຏ຺ຐກຖາສູ’’ຕິ ອຘິກາໂຣ. ‘‘ອຍໍ’’ຕິ ອຍໍ ສຕ຺ໂຕ. ‘‘ຕສ຺ສາ’’ຕິ ຕສ຺ສ ສຕ຺ຕສ຺ສ. ທສວຕ຺ຖຸກາມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ນາມ ‘ນຕ຺ຖິທິນ຺ນໍ, ນຕ຺ຖິຍິຏ຺ຐໍ, ນຕ຺ຖິຫຸຕໍ’ຕິອາທິກາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ. ທ຺ວາສຏ຺ຐິ ທິຏ຺ຐິຄເຕສຸ ກາຈິທິຏ຺ຐິໂຍ ນຕ຺ຖິກາທິ ສຠາວາ ໂຫນ຺ຕິ. ອິຘ ປນ ຕພ຺ພຫຸລນເຍນ ກມ຺ມເມວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາວຸຕ຺ໂຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ. ‘‘ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ’’ຕິ ມຄ຺ຄຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທ. ‘‘ປສ຺ສນ຺ໂຕ’’ຕິ ຕີຓິ ລກ຺ຂຓານິ ປສ຺ສນ຺ໂຕ. ວຸຕ຺ໂຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ນິຍາມໍ’’ຕິ ສມ຺ມຕ຺ຕ ນິຍາມໍ. ອວິປຣີຕນິຍາມນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸນ ‘‘ນິຍາມໍ’’ຕິ ມິຈ຺ຉຕ຺ຕນິຍາມໍ. ວິປຣີຕ ນິຍາມນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕິກິຈ຺ຉິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ໂຍຕິ ອເຕກິຈ຺ໂຉ. ເອກນ຺ເຕນ ອປາຍຄາມີ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອປສ຺ສິຕ຺ວາ’’ຕິ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານານໍ ອປສ຺ສິຕ຺ວາ. ‘‘ມິຈ຺ຉາຘິໂມກ຺ຂມຕ຺ເຕນາ’’ຕິ ຕິຕ຺ຖາ ຈຣິເຍສຸ ສທ຺ທຫນ ມຕ຺ເຕນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ສກໍ ອາຈຣິຍກໍ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອາຈຣິຍສ຺ສ ສນ຺ຕກຠູຕໍ. ຐິໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ໂຕ, ຍຖາຫ ມິຈ຺ຉຕ຺ຕຕິເກ ມິຈ຺ຉາສຠາວາຕິ ມິຈ຺ຉຕ຺ຕາ. ວິປາກທາເນ ສຕິ, ຂນ຺ຘເຠທານນ຺ຕຣເມວ ວິປາກທານໂຕ ນິຍຕາ. ມິຈ຺ຉຕ຺ຕາ ຈ ເຕ ນິຍຕາ ຈາຕິ ມິຈ຺ຉຕ຺ຕນິຍຕາ. ສມ຺ມາສ ຠາວາຕິ ສມ຺ມຕ຺ຕາ. ສມ຺ມຕ຺ຕາ ຈ ເຕ ນິຍຕາ ຈ ອນນ຺ຕຣເມວ ຜລທານ ນິຍເມນາຕິ ສມ຺ມຕ຺ຕນິຍຕາຕິ. ‘‘ຕສ຺ສາ’’ຕິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາ. ‘‘ອໂຈເປຕ຺ວາ’’ຕິ ອຈາເລຕ຺ວາ. ‘‘ເອເຕນາ’’ຕິ ເອເຕນປິ ສທ຺ເທນ. ‘‘ອິເມສໍ’’ຕິ ມໂນກມ຺ມານໍ. ‘‘ເອເຕນາ’’ຕິ ມນສ຺ມິໍ ເອວາຕິ ວຈເນນ. ‘‘ອຸປປນ຺ນໍ’’ຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ. ‘‘ອຸປລກ຺ຂຓາທິວເສນາ’’ຕິ ອຸປລກ຺ຂຓນຍ ນິທສ຺ສນນຍ ປຘານນຍາທິວເສນ. ‘‘ອຕ຺ຖນ຺ຕຣປ຺ປສງ຺ໂຄ ໂຫຕີ’’ຕິ ກຖໍ ໂຫຕິ. ເອວສທ຺ເທນ ວິນາ ປາຓາຕິປາຕ ກມ຺ມໍ ກາຍທ຺ວາເຣ ພາຫຸລ຺ລ ວຸຕ຺ຕິໂຕ ກາຍກມ຺ມໍ ນາມາຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອິທໍ ລທ຺ຘາຕປຕ຺ໂຕ ຣາຊກຸມາໂຣຕິ ວິຍ ອຸປລກ຺ຂຓນຍມຕ຺ຕໍ. ເຕນ ເສສທ຺ວາເຣສຸປິ ພາຫຸລ຺ລ ວຸຕ຺ຕິໍ ອຸປສລ຺ລກ຺ເຂຕີຕິ ອຕ຺ຖນ຺ຕຣປ຺ປສງ຺ໂຄ ສິຍາຕິ. ເອວໍ ເສສນເຍສຸປີຕິ. ‘‘ອປິຈາ’’ຕິ ກິຎ຺ຈິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ອຕ຺ຖີຕິ ໂຊເຕຕິ. ‘‘ເຕສູ’’ຕິ ປາຓວຘາທີສຸ. ‘‘ເອກໍ ອງ຺ຄໍ’’ຕິ ອຸປກ຺ກໂມຕິ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ອງ຺ຄໍ. ‘‘ຕໍ ສຫຊາຕາ ຈາ’’ຕິ ເຈຕນາ ສຫຊາຕາ ຈ. ເຈຕນາ ປກ຺ເຂ ຠວາຕິ ເຈຕນາ ປກ຺ຂິກາ. ເຈຕນາ ວິຍ ກາຍກມ຺ມຠາວໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ອພ຺ໂພຫາຣິກຕ຺ຕໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ ມໂນກມ຺ມນ຺ຕິ ໂວຫຣິຕຸໍ ອປ຺ປໂຫນກຕ຺ຕໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ຕາ ປຘານໍ ເຍສໍ ເຕ ອຕ຺ຕປ຺ປຘານາ. ອຠິຊ຺ຌາທໂຍ. ອຕ຺ຕປ຺ປຘານາ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ເຈຕນາ ປຘານາ ໂຫນ຺ຕິ. ອິເຘວ ເຕ ອຕ຺ຕປ຺ປຘານາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຕຖາ ຕຖາ’’ຕິ ອໂຫວຕ ອິທໍ ມມສ຺ສາຕິອາທິນາ ເຕນ ເຕນ ປກາເຣນ. ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ເຕສຸ ມໂນກມ຺ເມສຸ. ‘‘ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ’’ຕິ ປາຏິປທິກປທເມຕໍ. ສພ຺ພປ຺ປກາຣໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອິຘາ’’ຕິ ມໂນກມ຺ມຏ຺ຐາເນ. ‘‘ມໂນກມ຺ມ ກິຈ຺ຈວິເສເສນາ’’ຕິ ອໂຫວຕ ອິທໍ ມມສ຺ສາຕິອາທິເກນ ກິຈ຺ຈ ວິເສເສນ. ມໂນກມ຺ມ ທີປນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໕໑. ‘‘ເອຕ຺ຖ ຈ ທສນ຺ນໍ ປີ’’ຕິອາທີສຸ. ‘‘ຕາປີ’’ຕິ ຕາ ປຸພ຺ພາປຣເຈຕນາໂຍປິ. ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປວຕ຺ຕາ ຕາປີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ຍານິປນາ’’ຕິອາທີສຸ. ເອໂກ ເອກສ຺ສ ວທຕິ ອຫໍ ອິມໍ ສຕ຺ຕໍ ມາເຣມິ, ຕ຺ວໍ ອສຸກໍສຕ຺ຕໍ ມາເຣຫີຕິ. ເອວໍ ວຕ຺ວາ ອຸໂຠປິ ອຸປກ຺ກມໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ກມ຺ມໍ ປນ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ນ ສິຊ຺ຌຕິ. ຕຕ຺ຖ ອາຓາປກສ຺ສ ຕ຺ວໍ ອສຸກໍ ສຕ຺ຕໍ ມາເຣຫີຕິ ອາຓາປນ ກມ຺ມໍ ສເຈ ສິຊ຺ຌຕິ. ວຈີທ຺ວາເຣ ປວຕ຺ຕໍ ກາຍກມ຺ມນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິຘ ປນ ອສິທ຺ຘຕ຺ຕາ ວຈີທ຺ວາເຣ ທິສ຺ສ ມານໍ ວຈີກມ຺ມນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕມຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອສນໂຍ ເສເສສຸປິ.

‘‘ໂທສມູເລນາ’’ຕິອາທີສຸ. ໂທໂສ ເອວ ມູລໍ ໂທສມູລໍ. ໂທໂສ ມູລໍ ມສ຺ສາຕິ ໂທສມູລໍ. ຕໍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ທ຺ວິຘາ ອຕ຺ໂຖ. ພ຺ຍາປາໂທ ນາມ ໂທໂສ ເອວ. ໂສ ກຖໍ ໂທເສນ ມູເລນ ຊາເຍຍ຺ຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຸຣິໂມ ພ຺ຍາປາທວຊ຺ເຊຫີ’’ຕິ. ປຣໂຕ ອຠິຊ຺ຌາຍມ຺ປິ ເອສນໂຍ. ວິຠາວນິປາເຐ. ນິຘິປາຐກາ ນາມ ຣາຊນິຘິ ວິຘາຍກາ. ຕຕ຺ຖ ຈຓ຺ໂຑ ນິຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ ອາຄຕຕ຺ຕາ ທຸຏ຺ຐນິຄ຺ຄຫຕ຺ຖນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຣາຊູນໍ ອທິນ຺ນາທານໍ ໂມຫມູເລນ ຊາຍຕີຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓານຎ຺ຈາ’’ຕິ ສກສຎ຺ຎາຍ ເອວ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຫຣນ຺ຕານໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານຎ຺ຈ ກມ຺ມຜລສມ຺ພນ຺ຘາປວາທີນຎ຺ຈ. ‘‘ອາຫຣຓໍ’’ຕິ ອທິນ຺ນາທານວເສນ ຫຣຓໍ. ອວຫຣຓນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ໂຍ ປນ ໂມໂຫ ຣາຊູນໍ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ໂຍ ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ໂຍ ຈ ກມ຺ມ ຜລສມ຺ພນ຺ຘາ ປວາທີນໍ ອຸປ຺ປນ຺ໂນຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ໂລໂຠ ນິທານໍ ກມ຺ມານໍ ສມຸທຍາຍາ’’ຕິ ໂລໂຠ ກມ຺ມານໍ ສຸຏ຺ຐຸວຑ຺ຒນາຍ ນິທານໍ ກາຣຓໍ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ. ສຎ຺ຊາຕາ ກງ຺ຂາເຍສໍ ເຕ ສຎ຺ຊາຕກງ຺ຂາ. ປຣິໂຕ ອຸຏ຺ຐາຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ປຣິຍຸຏ຺ຐານໍ. ກງ຺ຂາຍ ປຣິຍຸຏ຺ຐານໍ ກງ຺ຂາປຣິຍຸຏ຺ຐານໍ. ຊນານໍ ຕານິກມ຺ມານີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ອກຸສລກມ຺ມທີປນານິຏ຺ຐິຕາ.

໑໕໗. ກຸສລກມ຺ເມ. ອຍໍ ປນ ເອວມາທີສຸ ສຸຕ຺ຕປເທສຸ ອາຄໂຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ເມຕ຺ຕໍ ກາຍກມ຺ມໍ’’ຕິ ເມຕ຺ຕາສຫຄຕໍ ກາຍກມ຺ມໍ. ເອວໍ ວຈີກມ຺ເມປິ. ເຈຕນາ ເຫຕ຺ຖ ກມ຺ມນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ. ມໂນກມ຺ເມ ປນ ເຈຕນາປິ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ອພ຺ຍາປາໂທປິ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ຎາຓໍ ອນຸປຣິວຕ຺ຕີຕິ ຎາຓານຸປຣິວຕ຺ຕໍ. ຎາຓານຸປຣິວຕ຺ຕີຕິປິ ປາໂຐ, ໂສ ເຍວຕ຺ໂຖ. ‘‘ປທກ຺ຂິຓໍ’’ຕິ ປວຑ຺ຒິຕໍ. ອປຣໍ ປຣິຍາຍໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ຍສ຺ມິໍ ປນາ’’ຕິອາທິນາ. ທຸສ຺ສີລສ຺ສ ຠາໂວ ທຸສ຺ສິລ຺ຍໍ. ປາຓາຕິປາຕາທິກມ຺ມໍ. ‘‘ປວຕ຺ຕມາເນ’’ຕິ ກາຍທ຺ວາເຣ ປວຕ຺ຕມາເນ. ‘‘ຍໍ ປນ ກຸສລໍ’’ຕິ ປາຓາຕິ ປາຕາທິໂຕ ວິຣຕິ ກຸສລໍ. ‘‘ປວຕ຺ຕມານໍ’’ຕິ ຈິຕ຺ເຕ ປວຕ຺ຕມານໍ. ‘‘ກິຈ຺ຈ ສີເສນາ’’ຕິ ກິຈ຺ຈປ຺ປຘາເນນ. ກິຈ຺ຈໍ ປຘານໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເສສເມຕ຺ຖ ກາຍກມ຺ເມ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ.

‘‘ວຈີກມ຺ເມປິ ເອເສວນໂຍ’’ຕິ ຍສ຺ມິໍ ທຸສ຺ສິລ຺ເຍ ປວຕ຺ຕມາເນ ວາຈາ ອປຣິສຸທ຺ຘາ ໂຫຕິ. ວຈີ ສໍວໂຣ ຠິຊ຺ຊຕີຕິອາທິນາ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ‘‘ອວເສສໍ ປນາ’’ຕິ ຕີຫິ ກາຍກມ຺ເມຫິ ຈຕູຫິ ວຈີກມ຺ເມຫິ ອວເສສໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຕີຫິ ກາຍກມ຺ເມຫີ’’ຕິ ຕີຫິ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕ ວິຣຕິ ກມ຺ເມຫິ. ‘‘ຈຕູຫິ ວຈີກມ຺ເມຫີ’’ຕິ ຈຕູຫິ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕ ວິຣຕິ ກມ຺ເມຫິ. ‘‘ສພ຺ພໍປິ ກລ຺ຍາຓ ກມ຺ມໍ’’ຕິ ສພ຺ພມ຺ປິ ທານກມ຺ມໍ, ສພ຺ພມ຺ປິ ຠາວນາ ກມ຺ມໍ, ອປຈາຍນ ກມ຺ມໍ, ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກມ຺ມໍ, ປຕ຺ຕິທານກມ຺ມໍ, ປຕ຺ຕານຸໂມທນາກມ຺ມໍ, ຘມ຺ມສວນ ກມ຺ມໍ, ຘມ຺ມ ເທສນາ ກມ຺ມໍ, ສພ຺ພມ຺ປິ ທິຏ຺ຐິຊຸກມ຺ມໍ ຕີສຸທ຺ວາເຣສຸ ປວຕ຺ຕມ຺ປິ ມໂນກມ຺ມໍ ນາມາຕິ ໂຍຊນາ. ອິເມສຸ ປນ ທ຺ວີສຸ ປຣິຍາເຍສຸ ປຈ຺ຉິໂມເຍວ ປຘານນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ຍາວ ເທວາ’’ຕິ ອນ຺ຕິມ ປຣິຈ຺ເຉທ ໂຊຕໂກ ນິປາໂຕ. ມຕ຺ຖກປຣິຈ຺ເຉເທນາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສີລປເທ. ‘‘ສີລຍຕີ’’ຕິ ສມ຺ມາ ທຫຕິ ຈ ອຸປຘາເຣຕິ ຈາຕິ ທ຺ວິຘາ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ສຸສມາຫິຕານີ’’ຕິ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕານິ. ‘‘ອຸປຣິເມ ກຸສລ ຘມ຺ເມ’’ຕິ ມຫຄ຺ຄຕ ໂລກຸຕ຺ຕຣ ກຸສລຘມ຺ເມ. ສຕ຺ຕສຸ ວິສຸທ຺ຘີສຸ ອຸປຣິເມ ຈິຕ຺ຕ ວິສຸທ຺ຘາທິ ກຸສລຘມ຺ເມ. ‘‘ອຘິກຸສລ ຘມ຺ເມ’’ຕິ ອຘິເກ ໂພຘິປກ຺ຂິຍ ກຸສລ ຘມ຺ເມ. ປເຣຫິ ທິນ຺ນໍ, ຕເທວ ປຕ຺ຕິໍ. ສພ຺ພານິ ປນ ຕານິ ທານາທີນິ ກຸສລານິ. ໂສເຘນ຺ຕິ ສປ຺ປຸຣິສາຊນາ. ຕານິ ເອວປຸຎ຺ຎານິ. ເອກເມກໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ຣິຍວຕ຺ຖຸ. ‘‘ອິມິນາ ປຈ຺ຈເຍນາ’’ຕິ ຈີວຣາທິ ປຈ຺ຈເຍນ, ອນ຺ນປານາທິ ປຈ຺ຈເຍນ, ຘນ ຘນຎ຺ຎາທິປຈ຺ຈເຍນ ວາ. ‘‘ສພ຺ພໍປິ ເຈຕໍ’’ຕິ ສພ຺ພມ຺ປິ ເອຕໍ ທສວິຘໍ ປຸຎ຺ຎໍ. ‘‘ຫີເນນ ຉນ຺ເທນາ’’ຕິ ຍສກາມຕາທິວເສນ ຫີເນນ ຉນ຺ເທນ, ຫີເນນ ຈິຕ຺ເຕນ, ຫີເນນ ວີຣິເຍນ, ຫີນາຍ ວີມໍສາຍ. ‘‘ມຊ຺ຌິເມນາ’’ຕິ ປຸຎ຺ຎປ຺ຜລກາມຕາທິວເສນ ມຊ຺ຌິເມນ. ‘‘ປຓີເຕນາ’’ຕິ ກຕ຺ຕພ຺ພເມວິທນ຺ຕິ ອຣິຍວໍສານຸ ພ຺ຣູຫນວເສນ ປຓີເຕນ ຉນ຺ທາທິນາ ປວຕ຺ຕິ ຕໍ ປຓີຕນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ຍສກາມຕາຍາ’’ຕິ ກິຕ຺ຕິ ສທ຺ທກາມຕາຍ ວາ, ປຣິວາຣກາມຕາຍ ວາ. ‘‘ປຸຎ຺ຎປ຺ຜລກາມຕາຍາ’’ຕິ ຠວສມ຺ປຕ຺ຕິ ໂຠຄສມ຺ປຕ຺ຕິກາມຕາຍ. ‘‘ອຣິຍຠາວໍ ນິສ຺ສາຍາ’’ຕິ ອິທໍ ທານໍ ນາມ ອຣິຍານໍ ວໍໂສ. ອຫມ຺ປິ ອຣິໂຍ. ຕສ຺ມາ ມຍາປິ ກຕ຺ຕພ຺ພເມວິທນ຺ຕິ ເອວໍ ອຣິຍຠາວໍ ນິສ຺ສາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ອຣິໂຍ’’ຕິ ອາຈາຣ ອຣິໂຍປິ ຍຸຊ຺ຊຕິ ທສ຺ສນ ອຣິໂຍປິ. ຕຕ຺ຖ ອາຈາຣ ອຣິໂຍ ນາມ ສປ຺ປຸຣິໂສ ປຸຖຸຊ຺ຊນ ກລ຺ຍາຓໂກ ວຸຈ຺ຈຕິ. ທສ຺ສນ ອຣິໂຍ ນາມ ປຣມຕ຺ຖ ອຣິໂຍ. ‘‘ປາຣມິຕາ ທານໍ’’ຕິ ສພ຺ພທາເນຫິ ອຄ຺ຄປຕ຺ຕໍ ມຫາໂພຘິ ສຕ຺ຕານໍ ປາຣງ຺ຄຕທານໍ. ຕຎ຺ຫິ ສພ຺ພ ສຕ຺ຕວິໂມກ຺ຂຕ຺ຖາຍ ປວຕ຺ຕິ ຕຕ຺ຕາ ອຄ຺ຄປຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ປາຣງ຺ຄຕໍ. ຕໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣສ຺ສ ກສ຺ສຈິທານສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ເສເສສຸປິ ປຸຎ຺ຎ ກ຺ຣິຍວຕ຺ຖູສຸ. ‘‘ຕິກທ຺ວຍໍ’’ຕິ ປຸຣິມາທິ ຫີນາທິ ຕິກທ຺ວຍໍ. ‘‘ອນ຺ຕິມ ວຕ຺ຖຸນາ’’ຕິ ອນ຺ຕິມ ວຕ຺ຖຸ ອຊ຺ຌາປຊ຺ຊເນນ ວາ. ‘‘ທຸສ຺ສີໂລ ນາມາ’’ຕິ ທຸສ຺ສີລ ຠິກ຺ຂຸ ນາມ. ໂສ ຫິ ຍາວຠິກ຺ຂຸປ຺ປຏີຎ຺ຎໍ ນ ວິຊຫິ. ຕາວ ຠິກ຺ຂຸ ເອວ. ນ ສາມເຓໂຣ, ນ ຄິຫີ. ຕໍ ເຈ ອຎ຺ໂຎ ຠິກ຺ຂຸ ອມູລເກນ ອນ຺ຕິມ ວຕ຺ຖຸນາ ອນຸທ຺ຘໍເສຕິ. ອນຸທ຺ຘໍເສນ຺ຕສ຺ສ ສງ຺ຆາທິ ເສໂສ. ໂອມສວາເທ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ສຫເສຍ຺ຍຏ຺ຐາເນ ເຕນ ສຫ ອຕິເຣກ ຣຕ຺ຕິໍ ສຍນ຺ຕສ຺ສາປິ ອາປຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖິ. ຕສ຺ມາ ໂສ ທຸສ຺ສີລ ຠິກ຺ຂຸຕ຺ເວວ ວຕ຺ຕພ຺ໂພຕິ. ‘‘ປຸນ ກມ຺ມວາຈາຍ ສມາທາຕພ຺ພນ຺ຕິ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ຍຖາ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ສພ຺ພໍ ສມາທານໍ ຠິຊ຺ຊຕິ. ປຸນ ຠິກ຺ຂຸຠາວໍ ອິຈ຺ຉນ຺ເຕນ ປຸນ ກມ຺ມວາຈາຍ ສມາທາຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ປຸນ ກມ຺ມວາຈາຍ ສມາທາຕພ຺ພນ຺ຕິ ນຕ຺ຖິ. ‘‘ອິຕເຣສຸ ປນາ’’ຕິ ລິງ຺ຄນາສນງ຺ຄໂຕ ອຎ຺ເຎສຸ ທຓ຺ຑກມ຺ມງ຺ເຄສຸ. ນິຈ຺ຈສີລາທີສຸ. ‘‘ຍໍ ນິຈ຺ຈເມວ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຍໍ ປາຓາຕິປາຕ ວິຣຕິ ສີລໍ ນິຈ຺ຈເມວ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອນິຈ຺ຈໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ກສ຺ມາ, ປາຓຆາຕາທິໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ສພ຺ພກາລມ຺ປິ ທຸຈ຺ຈຣິຕ ສມ຺ຠວໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ ສາວຊ຺ຊໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຍໍ ນິຈ຺ຈມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ປກຕິ ຄຫຏ຺ຐານໍ ຍໍ ວິກາລ ໂຠຊນາທິ ວິຣຕິ ສີລໍ ນິຈ຺ຈມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ອນິຈ຺ຈມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ສມາທານ ທິວສໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ວິກາລ ໂຠຊນາທິໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ວີຕິກ຺ກມ ໂທໂສວາ ທຸຈ຺ຈຣິຕ ໂທໂສ ວາ ນຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ສາວຊ຺ຊໍ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ. ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຖາ ທສສີລຎ຺ຈ ປກຕິ ຄຫຏ຺ຐານໍ ອນິຈ຺ຈສີລໍ ນາມາຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ອນິຈ຺ຈສີລເມວ ໂຫຕີ’’ຕິ ປກຕິ ຄຫຏ຺ຐານໍ ຕໍ ທສສີລໍ ຍາວຊີວໍ ນິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ຣກ຺ຂນ຺ຕານມ຺ປິ ອປພ຺ພຊິຕຕ຺ຕາ ປພ຺ພຊິເຕສຸ ຊາຕິ ສຠາເວເນວ ສິທ຺ຘໍ ນິຈ຺ຈສີລໍ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ຍາວຊີວໍ ກຕ຺ວາ ສມາທານ ວເສເນວ ນິຈ຺ຈໍ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ເວສຘາຣເຓນ ສຫ ສິທ຺ຘຕ຺ຕາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ກຖໍ ເວສຘາຣເຓນ ສິທ຺ຘໍ ໂຫຕີຕິ. ເວສຘາຣຓໍ ນາມ ຄິຫິວຕ຺ຖໍ ປຫາຍ ກາສາຍ ວຕ຺ຖ ຘາຣຓໍ. ກາສາຍວຕ຺ຖຎ຺ຈ ນາມ ອຣຫຕ຺ຕຘໂຊ ໂຫຕິ. ນ ຈ ອຣຫຕ຺ຕຘຊໍ ຘາເຣນ຺ຕສ຺ສ ສິກ຺ຂາປທໍ ອສມາທິຍນ຺ຕສ຺ສປິ ວິກາເລ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຕຖາ ນຈ຺ຈາທີນິ ປສ຺ສິຕຸໍ, ມາລາທີນິ ຘາເຣຕຸໍ, ອຸຈ຺ຈາສຍນາທີສຸ ວສິຕຸໍ, ຊາຕຣູປາທີນິ ສາທິຕຸໍ. ກສ຺ມາ ອິຕິ ເຈ, ເຕສຎ຺ຫິ ຕໍ ຕໍ ຍຖາສກໍ ສີລໍ ນິຈ຺ຈໍ ສຸທ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ຣກ຺ຂິຕຸເມວ ວຏ຺ຏຕີຕິອາທິນາ ກາຣຓໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕເມວາຕິ. ‘‘ອປ຺ປນໍ ອປຕ຺ຕາວ ອຘິປ຺ເປຕາ’’ຕິ ອປ຺ປນາປຕ຺ຕານໍ ມຫຄ຺ຄຕຠາວນານໍ ວິສຸໍ ອຸປຣິ ວກ຺ຂມານຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ເອຕ຺ເຖວາ’’ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ຠາວນາ ກມ຺ເມ ເອວ. ‘‘ເຕ ສຎ຺ເຎວາ’’ຕິ ຣຕນຕ຺ຕຍາທີນໍ ເອວ ຈ. ຄນ຺ຕຸໍ ອາຣທ຺ໂຘ ຄມິໂກ. ອທ຺ຘານໍ ທີຆມຄ຺ຄໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອທ຺ຘິໂກ. ‘‘ປຣິສຸທ຺ເຘນາ’’ຕິ ລາຠສກ຺ກາຣາທິ ນິຣເປກ຺ຂຕາຍ ອຕ຺ຕຸກ຺ກໍ ສນ ປຣວມ຺ຠນາທິ ຣຫິຕຕາຍ ຈ ປຣິສຸທ຺ເຘນ. ‘‘ຫິຕປ຺ຜຣຓ ຈິຕ຺ເຕນາ’’ຕິ ມຍິ ກໂຣນ຺ເຕ ອິມສ຺ສ ເອຕ຺ຕກໍ ຫິຕສຸຂໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ເອວໍ ເຕສໍ ຫິຕສຸເຂສຸ ຜຣຓ ຈິຕ຺ເຕນ. ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ກິຈ຺ເຈສຸ ວິຍາ’’ຕິ ເອເຕນ ເຕສໍ ສພ຺ພໍ ກິຈ຺ຈໍ ອຕ຺ຕໂນຠາຣໍ ກໂຣຕີຕິ ທີເປຕິ. ‘‘ສາຘາຣຓ ກຣຓໍ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຎ຺ຎໍ ປເຣສໍ ທານໍ. ອຕ຺ຕ ມນຕາປເວທນິຍາຘຸສາຘູຕິ ວຈີເຠທກຣຓໍ. ຕຎ຺ຫິທິນ຺ນຎ຺ຈານຸໂມທິຕຎ຺ຈ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍໍ ຊາຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ໂຍນິໂສມນສິກາເຣ ຐຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ສິໂລກາທິປກ຺ຂິກໍ ອໂຍນິໂສມນສິກາຣໍ ຊຫິຕ຺ວາ ສຸຓນ຺ຕສ຺ສ ອິມໍ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຖຣສຘມ຺ມຣສປ຺ປຏິສໍເວທີ ຠວິສ຺ສາມີຕິ, ເທເສນ຺ຕສ຺ສ ອິມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ຘມ຺ມສ຺ສ ຈ ສຸຓນ຺ຕານຎ຺ຈ ອນຸຄ຺ຄຫໍ ກຣິສ຺ສາມີຕິ ໂຍນິໂສມນສິກາເຣ ຐຕ຺ວາ. ລາຠ ສກ຺ກາຣາທິ ປກ຺ຂິໂກ ມນສິກາໂຣ ອໂຍນິ ໂສມນສິກາໂຣ ນາມ. ນິຍ຺ຍານຕ຺ຖ ນິສ຺ສຣຓຕ຺ຖ ປກ຺ຂິໂກ ໂຍນິໂສມນສິກາໂຣ ນາມ. ນິຣວຊ຺ຊ ກມ຺ມານິ ນາມ ກສິໂຄຣກ຺ຂາທິ ກມ຺ມານິ. ນິຣວຊ຺ຊສິປ຺ປານິ ນາມ ວຑ຺ຒກິສິປ຺ປາທີນິ ເວຊ຺ຊສິປ຺ປາທີນິ ຈ. ນິຣວຊ຺ຊ ວິຊ຺ຊາຐານານິ ນາມ ປຣູປໂຣຘຣ ຫິຕານິ ອງ຺ຄວິຊ຺ຊາ ເວທວິຊ຺ຊາ ມນ຺ຕວິຊ຺ຊາທີນິ. ‘‘ໂວທານ ກຣຓໍ’’ຕິ ວິເສເສນ ວິສຸທ຺ຘກຣຓໍ. ‘‘ຕໍ ສຠາວຕ຺ຕາ’’ຕິ ທານສຠາວຕ຺ຕາ. ‘‘ຈາຣິຕ຺ຕ ສີລຕ຺ຕາ’’ຕິ ສປ຺ປຸຣິສານໍ ປກຕິ ຈາຣິຕ຺ຕ ສີລຕ຺ຕາ. ປຸນ ‘‘ຕໍ ສຠາວຕ຺ຕາ’’ຕິ ຠາວນາ ສຠາວຕ຺ຕາ. ຕຖາຫິ ເທເສນ຺ຕສ຺ສ ຈ ສຸຓນ຺ຕສ຺ສ ຈ ເທສນາໂສຕານຸສາເຣນ ຈິຕ຺ຕຠາວນາ ຎາຓຠາວນາວຫຕ຺ຕາ ເທສນາສວນາ ສຠາວາ ໂຫນ຺ຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ທິຏ຺ຐິໍ ສຍເມວ ອຸຊຸໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ຈ ຎາຓຠາວນາ ກມ຺ມເມວ. ຕຖາ ປຣສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ອຸຊຸໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສາປີຕິ. ‘‘ຘມ຺ໂມ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ເທສນາ ຘມ຺ໂມ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ກສ຺ມາ, ທານສີລານິ ເທເສນ຺ເຕນປິ ອນ຺ເຕ ລກ຺ຂຓຕ຺ຕເຍນ ສຫສຈ຺ຈປ຺ປກາສນສ຺ສ ກຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ. ເອເຕນ ເທສນາສວນາ ອນ຺ເຕ ລກ຺ຂຓຕ຺ຕຍານຸປສ຺ສນາ ຠາວນາ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ປຕິຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ຕໍ ສຠາວາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ມໂນກມ຺ມ ເມວາ’’ຕິ ປທຸທ຺ຘາໂຣ. ‘‘ມນສ຺ມິໍ ເອວາ’’ຕິ ມໂນທ຺ວາເຣ ເອວ. ‘‘ກິຈ຺ຈສິທ຺ຘິໂຕ’’ຕິ ອປ຺ປນາກິຈ຺ຈສ຺ສ ສິຊ຺ຌນໂຕ. ‘‘ອງ຺ຄຠາວາ ສມ຺ຠວໂຕ’’ຕິ ອປ຺ປນາ ກິຈ຺ຈສິທ຺ຘິຍໍ ອງ຺ຄຠາວາ ສມ຺ຠວໂຕ. ‘‘ຕຎ຺ຈຠາວນາ ມຍ’’ນ຺ຕິ ປທຸທ຺ຘາໂຣ. ‘‘ທານາທິວເສນາ’’ຕິ ທານສີລວເສນ. ທານວເສນ ອປ຺ປວຕ຺ຕນໂຕຕິ ອິທໍ ຕາວ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ສີລວເສນ ອປ຺ປວຕ຺ຕນໂຕຕິ ອິທໍ ປນ ປາຬິຍາ ນ ສເມຕິ. ປາຬິຍຎ຺ຫິ ມຫຄ຺ຄຕຊ຺ຌາເນສຸປິ ປຫານໍ ສີລໍ ເວຣມຓິ ສີລນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂຈທນາ. ຕໍ ປຣິຫຣນ຺ໂຕ ‘‘ຍໍ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ‘‘ປຣິຍາເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ’’ຕິ ເກນປຣິຍາເຍນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ປກຕິ ຈາຣິຕ຺ຕໍ ສີລນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຈ ປຖມຊ຺ຌາເນ ນີວຣຓານໍ ປຫານໍ ນາມ ປກຕິຈາຣິຕ຺ຕເມວ ປກຕິ ນິຍາເມນ ປວຕ຺ຕເມວ. ອິຕິ ປກຕິຈາຣິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສີລນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸນ ນີວຣຓານໍ ປຫານເມວ ເຕຫິ ວິຄມນຏ຺ເຐນ ເວຣມຓີຕິ ຈ, ປິທຫນຏ຺ເຐນ ສໍວໂຣຕິ ຈ, ປຫານ ກິຈ຺ຈໍ ອວິຊຫນຏ຺ເຐນ ອວີຕິກ຺ກໂມຕິ ຈ, ວຸຕ຺ຕໍ. ເຈຕນາສີລນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ຌານສມ຺ປຍຸຕ຺ຕ ເຈຕນາ ເອວ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສາ ຈ ສີລຊາຕິ ກຕ຺ຕາ ສີລນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ‘‘ອປ຺ປນາປຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ປທຸທ຺ຘາໂຣ. ‘‘ຌານເຠເທນາ’’ຕິ ປນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ຣູປາວຈຣກຸສລຎ຺ຫິ ຌານເຠເທນ ປຎ຺ຈວິຘໍ, ຌານເມວ ປນ ຌານງ຺ຄເຠເທນ ປຎ຺ຈວິຘນ຺ຕິ.

ກຸສລກມ຺ມທີປນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໕໓. ‘‘ເອຕ຺ຖາ’’ຕິອາທີສຸ. ‘‘ຘມ຺ມສງ຺ຄເຫ’’ຕິ ຘມ຺ມສງ຺ຄຓິ ປາຬິຍໍ. ‘‘ທສ຺ສເນນາ’’ຕິ ໂສຕາປຕ຺ຕິ ມຄ຺ຄຎ຺ຎາເຓນ. ‘‘ຕໍ’’ຕິ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈ ເຈຕນໍ. ‘‘ຠາວນາຍາ’’ຕິ ອຸປຣິມຄ຺ຄຕ຺ຕຍສງ຺ຂາຕາຍ ຠາວນາຍ. ປາຬິປາເຐ. ‘‘ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ‘‘ສິຍາ’’ຕິ ເອກຈ຺ເຈຕິ ອຕ຺ເຖ ນິປາຕ ປທໍ. ອິເມສຸ ຉສຸ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທສຸ ເອກຈ຺ເຈ ຉ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາ ໂສຕາປຕ຺ຕິ ມຄ຺ເຄນ ປຫາຕພ຺ພາ, ເອກຈ຺ເຈ ຉ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາ ຕີຫິ ອຸປຣິ ມຄ຺ເຄຫິ ປຫາຕພ຺ພາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ປຖມປເທ ‘‘ເອກຈ຺ເຈ ຉ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາ’’ຕິ ກມ຺ມປຖປຕ຺ຕກມ຺ມສຫຊາຕາ ຉ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາ. ທຸຕີຍ ປເທ ‘‘ເອກຈ຺ເຈ ຉ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາ’’ຕິ ອກມ຺ມປຖ ປຕ຺ຕາ ຘມ຺ມິເກສຸ ຐາເນສຸ ອສ຺ສາທນາຠິ ນນ຺ທາທິວເສນ ປວຕ຺ຕາ ຉ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາ. ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ຘມ຺ມສງ຺ຄເຫ. ‘‘ອິຕຣຕ຺ຖາ’’ຕິ ອິຕເຣສຸ ຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ເພສຸ. ‘‘ຕສ຺ສາ’’ຕິ ນານກ຺ຂຓິກ ກມ຺ມປຈ຺ຈຍສ຺ສ. ປາຬິປາເຐ. ‘‘ສຫຊາຕາ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ເນຫິ ສຫຊາຕາ. ‘‘ນານກ຺ຂຓິກາ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ເນຫິ ອສຫຊາຕາ ອຕີຕກາລຠູເຕ ນານກ຺ຂເຓ ປວຕ຺ຕາ ປາຓາຕິປາຕາທິ ເຈຕນາ. ‘‘ຍທິ ເອວໍ’’ຕິ ເອວໍ ຍທິ ສິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍທິ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈ ເຈຕນາ ທສ຺ສນ ປເທ ອນຸທ຺ຘຏຕ຺ຕາ ປຏິສນ຺ຘິໍ ນາກຑ຺ຒຕີຕິ ວິຎ຺ຎາເຍຍ຺ຍ. ເອວໍ ສຕີຕິ ປາຐເສໂສ. ‘‘ເຈ’’ຕິ ເຈ ວເທຍ຺ຍ. ‘‘ນາ’’ຕິ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ. ‘‘ຕສ຺ສາ ວິປາກສ຺ສາ’’ຕິ ຕສ຺ສາ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈ ເຈຕນາຍ ວິປາກສ຺ສ. ປາຬິປາເຐ. ‘‘ອິເມສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຎາຓໍ’’ຕິ ອິເມ ຘມ຺ເມ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນຎ຺ຎາຓໍ. ‘‘ເຕສໍ ວິປາເກ’’ຕິ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈ ສຫຄຕານໍ ວິປາເກ. ‘‘ຎາຓໍ’’ຕິ ຕໍ ວິປາກໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນຎ຺ຎາຓໍ. ‘‘ສພ຺ພ ທຸພ຺ພລນ຺ຕິ ຈ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ’’ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ອຕິວິຍ ກາຬກຘມ຺ມຕ຺ຕາ’’ຕິ ພຸທ຺ຘາທີສຸ ມຫນ຺ເຕສຸ ຐາເນສຸ ສທ຺ຘາຣຕນສ຺ສ ອນ຺ຕຣາຍໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕນໂຕ ອຕິເຍວກຓ຺ຫ ຘມ຺ມຕ຺ຕາ. ຕສ຺ສາ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ເຈຕນາຍ ປຏິສນ຺ຘິ ອາກຑ຺ຒນມ຺ປິ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ສຠາວ ວິຣຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ເຍວາ’’ຕິ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ອສນ຺ນິຏ຺ຐານ ສຠາວາ. ອຘິໂມກ຺ໂຂ ສນ຺ນິຏ຺ຐານ ສຠາໂວຕິ ເອວໍ ສຠາວ ວິຣຸທ຺ຘຕ຺ຕາເຍວ.

‘‘ສພ຺ພຕ຺ຖາ’’ຕິອາທີສຸ. ‘‘ວິປຈ຺ຈຕີຕິ ວິປາເຈຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕໍ ປນ ປທຣູເປນ ນ ສເມຕີຕິ ອຎ຺ຎໍ ອຕ຺ຖໍ ວທນ຺ໂຕ ‘‘ສພ຺ພມ຺ປິ ວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ‘‘ມຫາສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ’’ຕິ ເທວໂລເກ ເທວສມ຺ປຕ຺ຕິ ສທິສາ ທິພ຺ພວິມານາທິກາ ມຫາສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ. ອິທໍ ‘‘ໂອກາສໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ ປເທ ວິເສສນໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ສຸຂ ວິປາກໍ’’ຕິ ອິທໍ ອຏ຺ຐ ອເຫຕຸກ ວິປາການິ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຣູປໂລເກ ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ຣູປກາໂຍ ຣູປາວຈຣ ກມ຺ເມນ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ໂສ ຈ ກາມາວຈຣ ຘມ຺ມ ສມູໂຫ ເອວ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ຕສ຺ມິໍ ໂລເກ ປຎ຺ຈ ອເຫຕຸກ ວິປາການິປິ ຣູປາວຈຣ ກມ຺ເມນ ນິພ຺ພຕ຺ຕານິ ສິຍຸນ຺ຕິ ໂຈທນາ. ຕໍ ປຣິຫຣນ຺ໂຕ ‘‘ຣູປາວຈຣ ກຸສລໍຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ‘‘ຕານີ’’ຕິ ອປາຍຠູມິຍໍ ອຸປ຺ປນ຺ນານິ ອຏ຺ຐ ອເຫຕຸກ ວິປາການິ. ‘‘ສພ຺ພສ຺ມິໍ ກາມໂລເກ’’ຕິ ເອກາທສວິເຘ ກາມໂລເກ. ‘‘ເຕສຸ ຈາ’’ຕິ ເຕສຸ ອຏ຺ຐ ອເຫຕຸກ ວິປາເກສຸ ຈ. ‘‘ອາຣມ຺ມຓນ຺ຕເຣ’’ຕິ ກສິຓ ນິມິຕ຺ຕາທິໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ອາຣມ຺ມເຓ. ‘‘ນິມິຕ຺ຕາ ຣມ຺ມເຓ’’ຕິ ກສິຓ ນິມິຕ຺ຕາທິເກ ນິມິຕ຺ຕ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາ ຣມ຺ມເຓ. ‘‘ຕານິ ປຎ຺ຈວິປາການີ’’ຕິ ຈກ຺ຂຸ ວິຎ຺ຎາຓາທີນິ ປຎ຺ຈ ອເຫຕຸກ ວິປາການິ ກາມາວຈຣ ກຸສລ ກມ຺ມສ຺ເສວ ວິປາການິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ໂສຬສກ ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ໂສຬສກຖາ ມຄ຺ໂຄ ກຖາປພນ຺ໂຘ. ເອວໍ ທ຺ວາທສ ກມຄ຺ໂຄ. ‘‘ອເຫຕຸກຏ຺ຐກ’’ນ຺ຕິ ອເຫຕຸກ ວິປາກຏ຺ຐກໍ. ສມ຺ມາ ປກາເຣນ ຊານາຕີຕິ ສມ຺ປຊານໍ. ຎາຓໍ. ສມ຺ປຊາເນນ ກຕນ຺ຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ. ນ ສມ຺ປຊານກຕໍ ອສມ຺ປຊານກຕໍ. ‘‘ສທ຺ທຫິຕ຺ວາ’’ຕິ ເອເຕນ ທິຏ຺ຐຸຊຸ ກມ຺ມຎາຓ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທີເປຕິ. ນ ຫິ ເຕນ ຎາເຓນ ອສມ຺ປນ຺ໂນ ກມ຺ມຎ຺ຈ ກມ຺ມຜລຎ຺ຈ ສທ຺ທຫຕີຕິ. ຊານິຕ຺ວາຕິ ວາ ປາໂຐ ສິຍາ. ‘‘ເອກເມກໍ’’ຕິ ເອກເມກໍ ກຸສລກມ຺ມໍ. ‘‘ກຸສລ ສມເຍ’’ຕິ ກຸສລ ກມ຺ມ ກຣຓກາເລ. ກຸສລຸປ຺ປຕ຺ຕິກາເລ ວາ. ຍສ຺ສເມ ອີທິສໍ ປຸຎ຺ຎໍ ປສຸຕໍ. ຕສ຺ສເມ ຠວລາໂຠ ໂຠຄລາໂຠ ມິຕ຺ຕລາໂຠ ສພ຺ເພລາຠາ ເອກນ຺ເຕນ ສຸລາຠາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ສຸລທ຺ຘໍ’’ຕິ ອິທໍ ປຸຎ຺ຎໍ ສຸລທ຺ຘໍ. ເທເວສຸ ຈ ມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣິຕ຺ວາຕິ ປາຐເສໂສ. ‘‘ເສເສນາ’’ຕິ ຕສ຺ສກມ຺ມສ຺ສ ວິປາກາວເສເສນ. ອຏ຺ຐກຖາ ປາເຐ. ‘‘ເອກປິຓ຺ຑປາຕສ຺ມິໍ’’ຕິ ເອກວາຣໍ ປິຓ຺ຑປາຕທາເນ. ສໍຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘ເອກາ ເຈຕນາ ເອກເມວ ປຏິສນ຺ຘິໍ ເທຕີ’ຕິ, ຕໍ ສຸວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ປຏິປກ຺ເຂຫີ’’ຕິ ປຏິປກ຺ເຂຫິ ອກຸສເລຫິ. ວິເສເສນ ຠຸສໍ ມຸຬ຺ໂຫ ພ຺ຍາມຸຬ຺ໂຫ. ອຕິວິຍ ພ຺ຍາມຸຬ຺ໂຫ ອຕິພ຺ຍາມຸຬ຺ໂຫ. ອຕິພ຺ຍາມຸຬ຺ຫຕ຺ຖາຍ ປຈ຺ຈຍຠູຕນ຺ຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ. ອຕິທຸປ຺ປຎ຺ຎາຍ ປຈ຺ຈຍຠູຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສ ຫິ ເຖໂຣ ວທຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ອິຕິ ກຕ຺ວາ’’ຕິ ເອວໍ ມນສິກຣິຕ຺ວາ. ‘‘ສນ຺ນິຫິຕປຈ຺ຈຍມຕ຺ເຕນາ’’ຕິ ອາສນ຺ເນ ສຓ຺ຐິຕປຈ຺ຈຍ ມຕ຺ເຕນ. ‘‘ປຸພ຺ພປໂຍຄ ປຈ຺ຈຍມຕ຺ເຕນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ພລວກມ຺ມວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ຕິກ຺ຂຕຣໍ ວິປາກໍ. ຍທາ ປໂຍຄ ຣຫິເຕນ ປຈ຺ຈຍຄເຓນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕທາ ອສງ຺ຂາຣິກໍ ນາມ. ຍທາ ປໂຍຄສຫິເຕນ, ຕທາ ສສງ຺ຂາຣິກໍ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ອສງ຺ຂາຣິກໍ ຕິກ຺ຂໍ ນາມ. ສສງ຺ຂາຣິກໍ ມນ຺ທໍ ນາມ. ຕຖາ ທຸພ຺ພລ ກມ຺ເມນ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ມນ຺ທວິປາເກປິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ຕິກ຺ຂມນ຺ທານໍ ມນ຺ທຕິກ຺ຂຕາປຕ຺ຕິ ນາມ ສິຍາ. ນ ຈ ຕຖາ ສກ຺ກາ ຠວິຕຸນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອຕ຺ຖ ສິຍາ, ຍທິ ປຸພ຺ພກມ຺ມວເສນ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ມຫາວິປາການໍ ສງ຺ຂາຣເຠໂທ ສິທ຺ໂຘ ສິຍາ, ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ອເຫຕຸກ ວິປາການມ຺ປິ ໂສສງ຺ຂາຣເຠໂທ ສິທ຺ໂຘ ຠເວຍ຺ຍ. ຕານິປິ ຫິ ການິຈິ ອສງ຺ຂາຣິເກນ ກມ຺ເມນ ນິພ຺ພຕ຺ຕານິ, ການິຈິ ສສງ຺ຂາຣິເກນາຕິ ໂຈທນາ. ຕໍ ປຣິຫຣນ຺ໂຕ ‘‘ອເຫຕຸກ ວິປາການໍ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ‘‘ອຸຠຍກມ຺ມ ນິພ຺ພຕ຺ຕນໍ’’ຕິ ເຕສໍ ສງ຺ຂາຣ ເຠທຣຫິຕຕ຺ຕາ ອສງ຺ຂາຣິກ ກມ຺ເມນປິ ວິໂຣໂຘ ນຕ຺ຖິ. ສສງ຺ຂາຣິກ ກມ຺ເມນປິ ວິໂຣໂຘ ນຕ຺ຖິ. ອສງ຺ຂາຣິກ ກມ຺ເມນປິ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ. ສສງ຺ຂາຣິກ ກມ຺ເມນປິ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ. ເອວໍ ອຸຠຍກມ຺ມ ນິພ຺ພຕ຺ຕນໍ ຍຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອິຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ’’ຕິ ຕສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ນ ກມ຺ມາຄມນ ວເສນາ’’ຕິ ກມ຺ມສງ຺ຂາຕສ຺ສ ຈິຣກາລໂຕ ອາຄມນ ປຈ຺ຈຍສ຺ສ ວເສນ. ‘‘ອາຄມນໍ’’ຕິ ຈ ອາຄຈ຺ຉຕິ ເອເຕນາຕິ ອາຄມນນ຺ຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ. ‘‘ກມ຺ມຠເວ’’ຕິ ອຕີເຕ ກມ຺ມກຣຓຠເວ. ‘‘ເກຈນາ’’ຕິ ເກຈິ. ອຏ຺ຐສາລິນິຍໍ ປນ ອາຄຕາຕິ ຈ. ປຏິສມ຺ຠິທາ ມຄ຺ເຄ ປນ ທ຺ວິເຫຕຸກາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ຈ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ປຏິສມ຺ຠິທາ ມຄ຺ຄຏ຺ຐກຖາ ວຈນມ຺ປິ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ວທນ຺ໂຕ ‘‘ຕຕ຺ຖ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ‘‘ຕີສຸຂເຓສູ’’ຕິ ກມ຺ມກ຺ຂເຓ ນິກນ຺ຕິກ຺ຂເຓ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓຕິ ຕີສຸຂເຓສຸ. ‘‘ຏີກາກາຣາປນາ’’ຕິ ອຠິຘມ຺ມຏີກາກາຣາປນ. ‘‘ສາວເສສປາໂຐ’’ຕິ ປາຬິຍໍ ຕິເຫຕຸເກນ ກມ຺ເມນ ທ຺ວິເຫຕຸກ ປຏິສນ຺ຘິ, ທ຺ວິເຫຕຸເກນ ກມ຺ເມນ ອເຫຕຸກ ປຏິສນ຺ຘິ ອວເສສາ ໂຫຕິ. ເອວໍ ອວເສສ ວາກ຺ຍ ສຫິໂຕ ປາໂຐ. ສຣິກ຺ຂເມວ ສຣິກ຺ຂກໍ. ກມ຺ເມນ ສຣິກ຺ຂກໍ ສທິສໍ ກມ຺ມສຣິກ຺ຂກໍ. ວິປາກໍ. ‘‘ມຫາເຖເຣນາ’’ຕິ ສາຣິປຸຕ຺ຕ ມຫາເຖເຣນ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາຕິອາທິນາ ຏີກາກາຣານໍ ວຈນໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ເຠຕິ.

ກາມາວຈຣກມ຺ມໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ.

໑໕໔. ຣູປາວຈຣກມ຺ເມ. ‘‘ອປ຺ປຄຸຓຕາຍາ’’ຕິ ອປຣິຈິຕຕາຍ. ອວຑ຺ຒຕາຍ. ‘‘ຫີເນຫິ ຉນ຺ທາທີຫີ’’ຕິ ລາຠສກ຺ກາຣ ສິໂລກາທິ ສາເປກ຺ຂຕາຍ ຫີເນຫິ ຉນ຺ທາທີຫິ. ‘‘ເຕ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ຉນ຺ທາທໂຍ ຘມ຺ມາ. ຕານິ ອິຘ ນາຘິປ຺ເປຕານິ. ກສ຺ມາ, ອຸປປຕ຺ຕິປ຺ປເຠທສ຺ສ ອສາຘກຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ອິມາເນວາ’’ຕິ ອິມານິ ເອວ ຌານານິ. ‘‘ຕິວິຘາສູ’’ຕິ ເອກສ຺ມິໍຕເລ ພ຺ຣຫ຺ມປາຣິສຊ຺ຊາທິ ວເສນ ຕິວິຘາສຸ. ‘‘ອຏ຺ຐາຣສປ຺ປເຠເທນ ວິຠຊິຕ຺ວາ’’ຕິ ຕີສຸ ຫີນ ມຊ຺ຌິມປຓີເຕສຸ ເອເກກສ຺ມິໍ ຫີນ ຫີນໍ ຫີນ ມຊ຺ຌິມໍ ຫີນ ປຓີຕນ຺ຕິອາທິນາ ວິຠຕ຺ເຕນ ນວວິຘານິ ໂຫນ຺ຕິ. ປຸນ ເຕສຸ ຕີຓິ ມຊ຺ຌິມານິ. ມຊ຺ຌິມຫີນໍ ມຊ຺ຌິມມຊ຺ຌິມນ຺ຕິອາທິນາ ວິຠຕ຺ຕານິ ນວວິຘານິ ໂຫນ຺ຕິ. ເອວໍ ອຏ຺ຐາຣສເຠເທນ ວິຠຊິຕ຺ວາ. ‘‘ກມ຺ມທ຺ວາຣານິ ນາມາ’’ຕິ ກມ຺ມປ຺ປວຕ຺ຕິ ມຸຂານິ ນາມ. ‘‘ອິເມຫິ ປຠາວິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ອິເມຫິ ປຠາເວຫິ ມູລກາຣເຓຫິ ປຠາວິຕຕ຺ຕາ ປວຕ຺ຕາປິຕຕ຺ຕາ. ‘‘ອຏ຺ຐາຣສຂຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ ຫີນມຊ຺ຌິມາທິເຠເທນ ອຏ຺ຐາຣສ ຂຕ຺ຕິຍາ. ຕຖາ ອຏ຺ຐາຣສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາທໂຍ. ອຏ຺ຐ ຈຕ຺ຕາລີສ ໂຄຕ຺ຕານິ ນາມ ຫີນມຊ຺ຌິມາ ທິວເສນ ວິຠຕ຺ຕານິ ໂຄຕມໂຄຕ຺ຕາທີນິ ອຏ຺ຐຈຕ຺ຕາລີສ ໂຄຕ຺ຕານິ. ເຕສໍ ຈາຣິຕ຺ຕ ປຏິປຕ຺ຕິຠູຕານິ ຈຣຓານິປິ ອຏ຺ຐຈຕ຺ຕາລີສ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ເອຕ຺ຖ ສິຍາ. ປຸຣິມ ວຈເນ ຫີນາທີນິ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ, ອຏ຺ຐກຖາ ວຈເນຫີນາທີນິ ມນຸສ຺ສໂລເກຕິ ສາເຘຕພ຺ພໍ ອຎ຺ຎໍ, ສາຘກໍ ອຎ຺ຎນ຺ຕິ ໂຈທນາ. ຕໍ ປຣິຫຣຕິ ‘‘ເອເຕນຫີ’’ຕິອາທິນາ. ‘‘ອຸປລກ຺ເຂຕີ’’ຕິ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ປາກຏໍ ເອກເທສໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອປາກເຏ ຕາທິເສປິ ຊານາເປຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ສມຕ຺ຖາ ສມຕ຺ຖໍ ວາ’’ຕິ ສມຕ຺ຖາ ສມຕ຺ຖຠາວໍ ວາ. ‘‘ຕຖາ ຫາເນນາ’’ຕິ ຕຖາຫິ ອເນນ ອາຈຣິເຍນ. ອນຸຣຸທ຺ຘາ ຈຣິເຍນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ນາມ ຣູປ ປຣິຈ຺ເຉເທ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສມານາເສວເນ ລທ຺ເຘ ສຕິ, ມຫພ຺ພເລ ວິຊ຺ຊມາເນ ມຫຄ຺ຄຕກມ຺ມໍ ວິປາກໍ ຊເນຕິ. ຕາທິສໍ ເຫຕຸໍ ອລທ຺ຘາ ອລຠິຕ຺ວາ ອຠິຎ຺ຎາ ເຈຕນາ ວິປາກໍ ນ ປຈ຺ຈຕີຕິ ໂຍຊນາ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ສມານາ ເສວເນ’’ຕິ ຠູມິສມານຕາ ວເສນ ສມານາເສວເນ. ກາມຊວນໍ ກາມຊວເນນ ສມານາເສວນໍ. ຣູປຊວນໍ ຣູປຊວເນນ. ອຣູປຊວນໍ ອຣູປຊວເນນາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສມານຠູມິກໂຕ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຕທຠາວໂຕ’’ຕິ ຕາທິສສ຺ສ ພລວຠາວສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ເອກວາຣມຕ຺ຕຠູຕາ ມຫຄ຺ຄຕ ເຈຕນາ ຈ. ‘‘ສພ຺ພ ປຖມຠູຕາ’’ຕິ ສມາປຕ຺ຕິ ວີຖີສຸ ໂຄຕ຺ຣຠຸສ຺ສ ອນນ຺ຕເຣ ມຫຄ຺ຄຕ ຊວນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂລກຸຕ຺ຕຣ ມຄ຺ຄເຈຕນາ ກທາຈິປິ ສມານາ ເສວນໍ ນ ລຠຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ອຕ຺ຕໂນ ອນນ຺ຕຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວຊີວມ຺ປິ ຠວນ຺ຕເຣປິ ອຣິຍຜລໍ ຊເນຕິເຍວ. ເອວເມວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອິທໍ ປວຕ຺ຕິຜລໍ ນາມ ໂຫຕິ, ອິຘ ປນ ປຏິສນ຺ຘິ ຜລໍ ວິຈາຣິຕໍ, ຕສ຺ມາ ອສມານໍ ອິທໍ ນິທສ຺ສນນ຺ຕິ ເຈ. ວຸຈ຺ຈເຕ. ມຄ຺ຄເຈຕນາ ນາມ ຕຓ຺ຫາ ສຫາຍກໍ ວຏ຺ຏຄາມິ ກມ຺ມໍ ນ ໂຫຕິ. ອຕຓ຺ຫາ ສຫາຍກໍ ວິວຏ຺ຏຄາມິ ກມ຺ມໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ປຏິສນ຺ຘິໍ ນ ເທຕິ. ສເຈ ປນ ຕໍ ຕຓ຺ຫາ ສຫາຍກໍ ວຏ຺ຏຄາມິກມ຺ມໍ ຠເວຍ຺ຍ. ປຏິສນ຺ຘິ ກາເລປິ ຜລໍ ທເທຍ຺ຍ. ອສມານາ ເສວນຕາ ປມາຓໍ ນ ຠເວຍ຺ຍ. ເອວໍ ອຎ຺ຎກາຣຓຕ຺ຕາ ອສມານໍ ນິທສ຺ສນໍ ໂຫຕິ. ນ ອສມານາ ເສວນຕາຍາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ‘‘ອຸປຈິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອາເສວນ ລາເຠນ ວຑ຺ຒິຕຕ຺ຕາ. ‘‘ສາ ເຈຕນາ’’ຕິອາທິກມ຺ມິກມຫຄ຺ຄຕ ເຈຕນາ ຈ. ‘‘ນາ’’ຕິ ໂຈທນາ, ນ ສິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ຈ ສາປິ ສມານຠູມກ ຘມ຺ມໂຕ ລທ຺ຘາ ເສວນາ ໂຫຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ກຕຕ຺ຕາ ຠາວິຕຕ຺ຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຠາວິຕຕ຺ຕາຕິ ຈ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອາເສວນ ລາເຠນ ວຑ຺ຒິຕຕ຺ຕາ ອິຈ຺ເຈວຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ມາ ວິຎ຺ຎາຍຕິ ອສມານຠູມິເກຫິ ປຸພ຺ພຠາຄປ຺ປວຕ຺ເຕຫິ ກາມຊວເນຫິ ປຣມ຺ປຣໂຕ ປຸນປ຺ປຸນໍ ລທ຺ຘາ ເສວນຕາຍ ເອວ ອິຘ ອຸປຈິຕຕ຺ຕາຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸຠຍຕ຺ຖ ປນາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອຸຠຍຕ຺ຖາ’’ຕິ ອຸຠເຍສຸ ກຕຕ຺ຕາ ອຸປຈິຕຕ຺ຕາຕິ ຈ ກຕຕ຺ຕາ ຠາວິຕຕ຺ຕາຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕສຸ ປາເຐສຸ. ‘‘ປຖມ ສມນ຺ນາຫາຣໂຕ ປຏ຺ຏາຍາ’’ຕິ ມຫຄ຺ຄຕຊ຺ຌາເນ ອປ຺ປນາວີຖິໂຕ ປຸເຣ ທ຺ວີສຸ ປຣິກມ຺ມ ຠາວນາ ອຸປຈາຣ ຠາວນາສຸ ປຣິກມ຺ມ ຠາວນໍ ຠາເວນ຺ຕສ຺ສ ປຖວີ ປຖວີຕິອາທິນາ ປຖມ ສມນ຺ນາຫາຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ. ໂລກຸຕ຺ຕຣ ມຄ຺ເຄປນ ທສສຸ ວິປສ຺ສນາ ຎາເຓສຸ ສພ຺ພປຖມໍ ສມ຺ມສນຎ຺ຎາຓໍ ຠາເວນ຺ຕສ຺ສ ຣູປໍ ອນິຈ຺ຈໍ ເວທນາ ອນິຈ຺ຈາຕິອາທິນາ ປຖມ ສມນ຺ນາຫາຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປຈິນິຕ຺ວາຕິ ຈ ຠາເວຕ຺ວາຕິ ຈ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອິຈ຺ເຈວ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອພ຺ຠຸຓ຺ຫາ’’ຕິ ອຠິນວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ອຍໍ ວາໂທ’’ຕິ ອນຸຣຸທ຺ຘາ ຈຣິຍສ຺ສ ວາໂທ. ຍທິ ເອວໍ, ອຏ຺ຐກຖາສຸ ສງ຺ຂາຣ ປຈ຺ຈຍາ ວິຎ຺ຎາຓ ປທ ນິທ຺ເທເສສຸ ອຠິຎ຺ຎາ ເຈຕນາ ປເນຕ຺ຖ ປຣໂຕ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ນ ໂຫຕີຕິ ນ ຄຫິຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ຎໍ ຍຸຕ຺ຕໍ ກາຣຓໍ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ, ຕໍ ວທນ຺ໂຕ ‘‘ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານ ສມາຘິສ຺ສ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ‘‘ຏີກາກາຣາ’’ຕິ ອຠິຘມ຺ມຏີກາກາຣາ. ‘‘ຕສ຺ສາ ປນາ’’ຕິອາທິ ອຕ຺ຕໂນວາທ ທສ຺ສນໍ. ສາເຘນ຺ຕິຍາ ອຠິຎ຺ຎາ ເຈຕນາຍ. ອຈິຕ຺ຕກຠວ ປຕ຺ຖນາສຫິຕໍ ສຎ຺ຎາ ວິຣາຄນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ອິຘາ’’ຕິ ມນຸສ຺ສ ໂລເກ.

‘‘ອນາຄາມິໂນ ປນາ’’ຕິອາທີສຸ. ‘‘ເອເຕນາ’’ຕິ ເອເຕນ ອຕ຺ຖ ວຈເນນ. ‘‘ສທ຺ຘາຘິໂກ’’ຕິ ສນ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍາຘິໂກ. ເອວໍ ວີຣິຍາຘິກາທີສຸປິ. ‘‘ອຕ຺ຕນາ ລທ຺ຘ ສມາປຕ຺ຕີນໍ’’ຕິ ເອກສ຺ສປິ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ພຫູນໍ ອຕ຺ຕນາ ລທ຺ຘ ສມາປຕ຺ຕີນໍ. ເຕສຸ ປຸຖຸຊ຺ຊນ ໂສຕາປນ຺ນ ສກທາຄາມີສຸ. ‘‘ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ’’ຕິ ຌານລາຠິ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ. ‘‘ນິກນ຺ຕິຍາສຕີ’’ຕິ ກາມຠວນິກນ຺ຕິຍາ ສຕິ. ‘‘ອິຕເຣ ປນາ’’ຕິ ໂສຕາປນ຺ນ ສກທາຄາມິໂນ ປນ. ປຣິຫີນຊ຺ຌານາ ເອວ ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ. ນ ນິກນ຺ຕິ ພເລນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ວິຠາວນິປາເຐ ‘‘ເຕສໍ ປີ’’ຕິ ຌານລາຠິ ໂສຕາປນ຺ນ ສກທາຄາມີນມ຺ປິ. ອິຈ຺ຉນ຺ເຕນ ຏີກາຈຣິເຍນ. ຕຖາ ນິກນ຺ຕິຍາ ສຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາທໂຍ ກາມາວຈຣ ກມ຺ມ ພເລນ ກາມຠເວປິ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ. ເຈໂຕປຓິຘິ ອິຊ຺ຌຕິ. ກສ຺ມາ, ວິສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ. ສີລວິສຸທ຺ຘຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ເຕ’’ຕິ ຌານລາຠິ ໂສຕາປນ຺ນ ສກທາຄາມິໂນ. ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣ ປາເຐ. ‘‘ສຫທສ຺ສນຸປ຺ປາທາ’’ຕິ ໂສຕາປຕ຺ຕິ ມຄ຺ຄຎ຺ຎາຓໍ ທສ຺ສນນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ທສ຺ສນສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓນ ສທ຺ຘິໍ. ນຕ຺ຖິ ຕສ຺ສ ຕໍ ສໍໂຍຊນນ຺ຕິປິ ປາໂຐ. ‘‘ອິມໍ ໂລກໍ’’ຕິ ອິມໍ ກາມໂລກໍ. ‘‘ວິປສ຺ສນາ ນິກນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາ’’ຕິ ເຕເນວ ຘມ຺ມຣາເຄນ ຕາຍ ຘມ຺ມ ນນ຺ທິຍາຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາ ວິປສ຺ສນາ ສຸເຂ ນິກນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາ. ປຈ຺ຈເຍ ສຕິ ກຸປ຺ປນ຺ຕິ ນສ຺ສນ຺ຕີຕິ ກຸປ຺ປາ. ກຸປ຺ປາ ຘມ຺ມາ ເຍສໍ ເຕ ກຸປ຺ປ ຘມ຺ມາ. ‘‘ຘມ຺ມາ’’ຕິ ມຫຄ຺ຄຕ ຘມ຺ມາ. ອິເມ ທ຺ເວ ໂສຕາປນ຺ນ ສກທາຄາມິໂນ ສີເລສຸ ປຣິປູຣກາຣິໂນ ນາມ. ສີລປ຺ປຏິ ປກ຺ຂານໍ ກິເລສານໍ ສພ຺ພໂສ ປຫີນຕ຺ຕາ. ຕສ຺ມາ ເຕ ສີເລສຸ ອກຸປ຺ປ ຘມ຺ມາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ສມາຘິສ຺ມິໍ ປນ ກຸປ຺ປ ຘມ຺ມາ ເອວ. ‘‘ມຫາພ຺ຣຫ຺ເມສຸ ນ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມຕ຺ຕໍ ນ ລຠນ຺ຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ຫີນຊ຺ຌາສຍຕ຺ຕາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕ຺ຖິໂຍ ນາມ ປກຕິຍາວ ຫີນຊ຺ຌາສຍາ ໂຫນ຺ຕິ ນີຈ ຉນ຺ທາ ນີຈ ຈິຕ຺ຕາ ມນ຺ທວີຣິຍາ ມນ຺ທປຎ຺ຎາ. ກສ຺ມາ, ຫີນລິງ຺ຄຕ຺ຕາ. ກສ຺ມາ ຈ ຕາ ຫີນລິງ຺ຄາ ໂຫນ຺ຕິ. ທຸພ຺ພລ ກມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ທຸພ຺ພລ ກມ຺ມນ຺ຕິ ຈ ປຸຣິສຕ຺ຕ ຊນກໍ ກມ຺ມໍ ອຸປາທາຍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ພ຺ຣຫ຺ມປຸໂຣຫິຕານມ຺ປິ ສງ຺ຄຫຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ກສ຺ມາ, ພ຺ຣຫ຺ມປາຣິສຊ຺ຊານນ຺ຕິ ອຏ຺ຐກຖາ ວຈນສ຺ສ ເຍຠູຍ຺ຍວຈນຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມານໍ’’ຕິ. ອິຕຣຖາ ນ ພ຺ຣຫ຺ມປຸໂຣຫິຕານໍ ນ ຈ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມານນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ສິຍາ. ນ ຈ ຕຖາ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ ‘ພ຺ຣຫ຺ມຕ຺ຕນ຺ຕິ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ວຈເນນ ວິຣຸຊ຺ຌນໂຕ. ອຍຎ຺ຈ ອຕ຺ໂຖ ນ ເກວລໍ ເຍຠູຍ຺ຍນຍມຕ຺ເຕນ ສິທ຺ໂຘ. ອຖ ໂຂ ພ຺ຍຎ຺ຊນ ສາມຕ຺ຖິເຍນາປິ ສິທ຺ໂຘຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເຕຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ເຕ’’ຕິ ພ຺ຣຫ຺ມປຸໂຣຫິຕາ. ສໍຍຸຕ຺ຕປາເຐ. ‘‘ປຏິຠາຕຸຕໍ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຕໍ’’ຕິ ຕຸຍ຺ຫໍ. ຘມ຺ມີກຖາ ຕຸຍ຺ຫໍ ປຏິຠາຕຸ, ປາຕຸພ຺ຠວຕຸ. ກເຖຕຸ ອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ’’ຕິ ອຠິຠຸໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາລປຕິ. ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ’’ຕິ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ອຕ຺ຖາຍ. ເອວໍ ເສເສສຸ ທ຺ວີສຸ. ‘‘ເຕສໍ’’ຕິ ພ຺ຣຫ຺ມປຸໂຣຫິຕານໍ. ວິຠາວນິປາເຐ ‘‘ອິຕິ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ’’ຕິ ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມປາຣິສຊ຺ເຊສຸ ເຍວາ’’ຕິ ປຸລ຺ລິງ຺ຄ ວຈນຕ຺ຕາ ປຸຄ຺ຄລປ຺ປຘານໍ ໂຫຕິ. ນຠູມິປ຺ປຘານໍ. ຕສ຺ມາ ອຍມຕ຺ໂຖ ຍຸຕ຺ຕິວເສນ ທຏ຺ຐພ຺ໂພຕິ. ‘‘ຕີສຸຠວຄ຺ເຄສູ’’ຕິ ເວຫປ຺ຜລຠູມິ ປຸຖຸຊ຺ຊນຠວຄ຺ໂຄ ນາມ ໂຫຕິ ຣູປໂລເກ. ຕໂຕ ອຸປຣິ ປຸຖຸຊ຺ຊນຠູມິຍາ ອຠາວໂຕ. ອກນິຏ຺ຐຠູມິ ອຣິຍຠວຄ຺ໂຄ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ຐິຕານໍ ອຣິຍານໍ ຕຕ຺ເຖວ ນິຏ຺ຐານໂຕ. ເນວສຎ຺ຎາຠູມິ ໂລກຠວຄ຺ໂຄ ນາມ. ຕໂຕ ອຸປຣິ ໂລກສ຺ເສວ ອຠາວໂຕຕິ.

ກມ຺ມຈຕຸກ຺ການຸທີປນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໕໕. ມຣຓຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ. ‘‘ອາຍຸປຣິມາຓສ຺ສາ’’ຕິ ອາຍຸກປ຺ປສ຺ສ. ‘‘ຕທຸຠຍສ຺ສາ’’ຕິ ອາຍຸກປ຺ປສ຺ສ ຈ ກມ຺ມສ຺ສ ຈ. ‘‘ອຸປຆາຕກ ກມ຺ເມນາ’’ຕິ ພລວນ຺ເຕນ ປາຓາຕິປາຕກມ຺ເມນ. ‘‘ທຸສ຺ສິມາຣ ກລາພຸຣາຊາທີນໍ ວິຍາ’’ຕິ ເຕສໍ ມຣຓໍ ວິຍ. ອຸປໂຣຘິຕໍ ຂນ຺ຘ ສນ຺ຕານ ມສ຺ສາຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ. ‘‘ອຸປໂຣຘິຕໍ’’ຕິ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ນິໂຣຘາປິຕໍ. ກມ຺ມໍ ຂິຍ຺ຍຕິເຍວ. ເອວໍ ສຕິ, ສພ຺ພໍປິ ມຣຓໍ ເອເກນ ກມ຺ມກ຺ຂເຍນ ສິທ຺ຘໍ. ຕສ຺ມາ ເອກໍ ກມ຺ມກ຺ຂຍ ມຣຓເມວ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ອິຕເຣປິ ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ອິຕຣານິປິ ຕີຓິ ມຣຓານິ ວຸຕ຺ຕານີຕິ ໂຈທນາ. ວຸຈ຺ຈເຕ ປຣິຫາໂຣ. ‘‘ສຣສວເສເນວາ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາວເສເນວ. ນານາ ອາຍຸ ກປ຺ປໍ ວິທຫນ຺ຕິ ສງ຺ຂໂຣນ຺ຕີຕິ ນານາອາຍຸກປ຺ປ ວິຘາຍກາ. ‘‘ສຕ຺ຕນິກາເຍ’’ຕິ ສຕ຺ຕສມູເຫ. ນິຈ຺ຈກາລໍ ຐິຕິໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ຐິຕິກຣາ. ກທາຈິ ວຸທ຺ຘິໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ກທາຈິ ຫານິໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ວຸທ຺ຘິກຣາ ຫານິກຣາ ຈ. ‘‘ເຕສໍ ວເສນາ’’ຕິ ເຕສໍ ອຸຕຸ ອາຫາຣານໍ ວເສນ. ‘‘ຕໂຍປິ ເຈເຕ’’ຕິ ເອເຕຕໂຍປິ ຐິຕິກຣາທໂຍ. ກມ຺ມໍ ວິປຈ຺ຈມານໍ ທຕ຺ວາ ຂິຍ຺ຍຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອເຕນ ເອວຣູເປຐາເນ ກມ຺ມໍ ອປ຺ປຘານນ຺ຕິ ທີເປຕິ. ‘‘ຕທນຸຣູປໍ ເອວາ’’ຕິ ຕໍ ທສວສ຺ສກາລານຸ ຣູປໍ ເອວ. ‘‘ໂຠ ຄຎ຺ຈາ’’ຕິ ຘນຘຎ຺ຎາທິປຣິໂຠຄຎ຺ຈ. ເຕສໍ ອຸຕຸອາຫາຣານໍ ຄຕິ ເອເຕສນ຺ຕິ ຕຄ຺ຄຕິກາ. ເຕສໍ ອຸຕຸອາຫາຣານໍ ຄຕິໍ ອນຸວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຕທນຸວຕ຺ຕິກາ’’ຕິ. ສງ຺ຂາຣວິທູຫິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສງ຺ຂາຣວິທຸໂນ ຐເປຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທ຺ຘິຍາ ປກຕາຕິ ອິທ຺ຘິມຍາ. ‘‘ອິທ຺ຘິຍາ’’ຕິ ເທວິທ຺ຘິຍາວາ ຠາວນາມຍິທ຺ຘິຍາວາ. ວິຊ຺ຊາຍ ປກຕາຕິ ວິຊ຺ຊາມຍາ. ‘‘ວິຊ຺ຊາຍາ’’ຕິ ຄນ຺ຘາຣິວິຊ຺ຊາຍ. ອຏ຺ຐິ ນ຺ຫາຣຸ ມໍສ ໂລຫິຕາທິກາ ຣສຘາຕຸໂຍ ອຍນ຺ຕິ ວຑ຺ຒນ຺ຕິ ເອເຕຫີຕິ ຣສາຍນານິ. ຕານິ ວິທຫນ຺ຕິ ເອເຕຫີຕິ ຣສາຍນ ວິຘໂຍ. ນຍູປເທສາ. ຈິຣຏ຺ຐິຕິ ກຕ຺ຖາຍ ຊີວິຕໍ ສງ຺ຂໂຣນ຺ຕິ ເອເຕຫີຕິ ຊີວິຕ ສງ຺ຂາຣາ. ອິທ຺ຘິມຍ ວິຊ຺ຊາມຍ ຊີວິຕ ສງ຺ຂາເຣສຸ ຈ ຣສາຍນ ວິຘິສງ຺ຂາເຕສຸ ຊີວິຕ ສງ຺ຂາເຣສຸ ຈ ວິທຸໂນຕິ ສມາໂສ. ‘‘ທ຺ວິ ສມຸຏ຺ຐານິກ ຣູປຘມ຺ເມສູ’’ຕິ ອຸຕຸສມຸຏ຺ຐານິກ ຣູປຘມ຺ເມສຸ ຈ ອາຫາຣ ສມຸຏ຺ຐານິກ ຣູປຘມ຺ເມສຸ ຈ. ‘‘ປຣິຓມນ຺ເຕສູ’’ຕິ ວິປຣິຓມນ຺ເຕສຸ. ເຕນາຫ ‘‘ຊິຍ຺ຍມາເນສູ’’ຕິອາທິໍ. ‘‘ຍາວມຫນ຺ຕໍ ປີຕິ’’ ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ຘານໍ ກມ຺ມໍ ວິຍ ໂກຏິປຕ຺ຕວເສນ ອຕິມຫນ຺ຕມ຺ປິ. ‘‘ອສ຺ສາ’’ຕິ ກມ຺ມສ຺ສ. ‘‘ອຸປຈ຺ເຉທກ ມຣເຓປິ ເນຕພ຺ໂພ’’ຕິ ພລວນ຺ເຕ ອຸປຈ຺ເຉທກ ກມ຺ເມ ອາຄເຕ ຍາວມຫນ຺ຕມ຺ປິ ຊນກ ກມ຺ມໍ ອຕ຺ຕໂນ ວິປາກາຘິຏ຺ຐານ ວິປຕ຺ຕິຍາ ຂິຍ຺ຍຕິເຍວ. ໂສ ຈສ຺ສຂໂຍ ນ ສຣເສນ ໂຫຕິ, ອຖ ໂຂ ອຸປຈ຺ເຉທກ ກມ຺ມ ພເລນ ໂຫຕີຕິ ອິຘ ອຸປຈ຺ເຉທກ ມຣຓໍ ວິສຸໍ ຄຫິຕນ຺ຕິ ເອວໍ ອຸປຈ຺ເຉທກ ມຣເຓປິ ເນຕພ຺ໂພ. ‘‘ອກາລ ມຣຓໍ’’ຕິ ອາຍຸກ຺ຂຍມຣຓາທີນິ ຕີຓິ ມຣຓານິ ກາລມຣຓານິ ນາມ, ມຣຓາ ຣຫກາເລ ມຣຓານີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕໂຕ ອຎ຺ຎໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ມຣຓໍ ອກາລ ມຣຓນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຕຎ຺ຫິ ປວຕ຺ຕມານໍ’’ຕິອາທິໍ. ‘‘ມູລເຠທໂຕ’’ຕິ ມູລກາຣຓປ຺ປເຠທໂຕ. ຍສ຺ມາ ປນ ມິລິນ຺ທ ປຎ຺ເຫ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສນ຺ນິປຕນ຺ຕີຕິ ສນ຺ນິປາຕາ. ສນ຺ນິປາເຕຫິ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ສນ຺ນິປາຕິກາຕິ ອຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ສນ຺ນິປຕິຕານໍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຖວາ. ສນ຺ນິປຕນໍ ສນ຺ນິປາໂຕ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ຕິຓ຺ຓໍ ວາ ໂທສານໍ ມິສ຺ສກຠາໂວ. ສນ຺ນິປາເຕນ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ສນ຺ນິປາຕິກາຕິປິ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ‘‘ອນິສມ຺ມກາຣີນໍ’’ຕິ ອນິສາເມຕ຺ວາ ອນຸປຘາເຣຕ຺ວາ ກຣຓ ສີລານໍ. ປວຕ຺ຕາ ອາພາຘາ ວິສມປຣິຫາຣຊານາມາຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ອຕ຺ຕນາ ວາກຕານໍ ປໂຍຄານໍ’’ຕິ ສຕ຺ຖຫຣຓ, ວິສຂາທນ, ອຸທກປາຕນາທິວເສນ ກຕານໍ. ‘‘ວິນາເສນ຺ຕີ’’ຕິ ສຕ຺ຖວສ຺ສ ວາລຸກວສ຺ສາທີນິ ວສ຺ສາເປຕ຺ວາວາ ສມຸທ຺ທ ວີຈິໂຍ ອຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາວາ ເອວຣູເປ ມຫນ຺ເຕ ຠຍຸປທ຺ທເວ ກຕ຺ວາ ວິນາເສນ຺ຕິ. ‘‘ມນຸສ຺ສ ປເຖ’’ຕິ ມນຸສ຺ສ ປເທເສ. ‘‘ເຕ’’ຕິ ຈຓ຺ຑາ ຍກ຺ຂາ. ‘‘ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາເປນ຺ຕີ’’ຕິ ມນຸສ຺ສານໍ ວາ ໂຄມຫິໍສານໍ ວາ ເມທໂລຫິຕານິ ປາຕພ຺ຍຕ຺ຖາຍ ເຕສຸ ນານາໂຣຄນ຺ຕຣ ກປ຺ປານິ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາເປນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ສກລໍ ຣຊ຺ຊໍ ວາ ຣຏ຺ຐໍ ວາ ທີປກໍ ວາ ວິນາເສນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສກລໍ ຊນປທໍ ວາ ນຄຣໍ ວາ ນິຄມໍ ວາ ຄາມໍ ວາ ຕໍ ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວາ ວິນາເສນ຺ຕີຕິ ວິສຸໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ສຕ຺ຖທຸພ຺ຠິກ຺ຂໂຣຄນ຺ຕຣ ກປ຺ປາປີ’’ຕິ ສຕ຺ຖນ຺ຕຣ ກປ຺ໂປ ທຸພ຺ຠິກ຺ຂນ຺ຕຣ ກປ຺ໂປ ໂຣຄນ຺ຕຣ ກປ຺ໂປຕິ ອິເມ ຕໂຍ ອນ຺ຕຣ ກປ຺ປາປິ ອິຘ ວຕ຺ຕພ຺ພາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕສຸ ປນ ໂຣຄນ຺ຕຣ ກປ຺ໂປ ຍກ຺ຂາ ວາເຬ ອມນຸສ຺ເສ ໂອສ຺ສຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເຕນ ພຫູ ມນຸສ຺ສາ ກາລງ຺ກໂຣນ຺ຕີຕິ ອິມິນາ ເອກເທເສນ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ. ‘‘ອຸປປີຬໂກ ປຆາຕການໍ ກມ຺ມານໍ ວິປຈ຺ຈນວເສນາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ເຕສໍ ກມ຺ມານໍ ໂອກາສປ຺ປຏິລາເຠນ ສຕ຺ຕສນ຺ຕາເນ ສຸຂສນ຺ຕານໍ ວິພາເຘຕ຺ວາ ມຣຓໍ ວາ ປາເປຕ຺ວາ ມຣຓ ມຕ຺ຕໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ຊເນຕ຺ວາ ປີຬນຎ຺ຈ ຆາຕນຎ຺ຈ ອິຘ ວິປຈ຺ຈນ ນາເມນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ວິປາກໍ ປນ ຊເນນ຺ຕຸວາ, ມາວາ, ອິຘ ອປ຺ປມາຓນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ສິຍາ. ອຏ຺ຐສຸ ກາຣເຓສຸ ໂອປກ຺ກມິກຏ຺ຐາເນ ‘ກຸປ຺ປິຕາຫິ ເທວຕາ ສກລໍ ຣຊ຺ຊາທິກໍ ອເສສໍ ກຕ຺ວາ ວິນາເສນ຺ຕີ’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ວິນາສິຕາ ຊນາ ກິໍ ນຸ ໂຂ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ມ ວິປາກເຊຫິ ອາພາຘນ ທຓ຺ເຑຫິ ວາ ວິນສ຺ສນ຺ຕິ, ອຸທາຫຸ ວິສຸໍ ໂອປກ຺ກມິເກຫິ ອາພາຘນ ທຓ຺ເຑຫິ ວາ ວິນສ຺ສນ຺ຕິ. ຍຎ຺ເຈຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕໍ ‘ເອວໍ ອກາລ ມຣຓໍ ອຸປຈ຺ເຉທກ ກມ຺ມຸນາ ວາ ອຎ຺ເຎຫິ ວາ ອເນກ ສຫສ຺ເສຫິ ກາຣເຓຫິ ໂຫຕີ’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ສ ອຸປຈ຺ເຉທກ ກມ຺ມໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ກິໍ ຕສ຺ສ ອຎ຺ເຎນ ກາຣເຓນ ອກາລ ມຣຓໍ ນາມ ຠເວຍ຺ຍາຕິ. ເອຕ຺ຖ ວເທຍ຺ຍຸໍ, ຕສ຺ສ ອຎ຺ເຎນ ກາຣເຓນ ອກາລ ມຣຓໍ ນາມ ນ ຠເວຍ຺ຍ. ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ ກມ຺ມສ຺ສກາ, ກມ຺ມທາຍາທາ, ກມ຺ມໂຍນີ, ກມ຺ມ ພນ຺ຘູ, ກມ຺ມປ຺ປຏິສ຺ສຣຓາຕິຫິ ວຸຕ຺ຕໍຕິ. ເຕສໍ ຕໍ ວາທໍ ຠິນ຺ທນ຺ໂຕ ‘‘ເຍຫິເກຈິ ໂລເກ ທິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິອາທິມາຫ. ປຸນ ຕທຕ຺ຖໍ ທຬ຺ຫໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ຍຖາຫາ’’ຕິອາທິໍ ວທຕິ. ຕຕ຺ຖ ທຸວິຘໍ ກມ຺ມຜລໍ, ວິປາກ ຜລຎ຺ຈ ນິສ຺ສນ຺ທ ຜລຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຖ ວິປາກ ຜລໍ ນາມ ວິປາກກ຺ຂນ຺ຘາ ຈ ຈກ຺ຂຸ ໂສຕາທີນິ ກຏຕ຺ຕາ ຣູປານິ ຈ. ຕໍ ເຍນ ປຸພ຺ເພ ກມ຺ມໍ ກຕໍ, ຕສ຺ເສວ ສາຘາຣຓໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ສນ຺ຕາເນ ເອວ ປວຕ຺ຕຕິ. ນິສ຺ສນ຺ທ ຜລໍ ນາມ ຕສ຺ສ ສຸຂຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວາ ທຸກ຺ຂຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ມານຸຠາເວນ ພຫິທ຺ຘາ ສມຸຏ຺ຐິຕານິ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓານິ ວາ ອນິຏ຺ຐາ ຣມ຺ມຓານິ ວາ. ຕໍ ປນ ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ສາຘາຣຓໍ ໂຫຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສກກມ຺ມສມຸຏ຺ຐິຕາ ເອວ. ລ. ປເຣສໍ ສາຘາຣຓາ ເອວາ’’ຕິ. ໂລເກ ອຏ຺ຐໂລກ ຘມ຺ມາ ນາມ ສພ຺ເພ ກມ຺ມ ວິປາກຊາ ເອວາຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ອິເມ ຈ ສຕ຺ຕາ ສໍສາເຣ ສໍສຣນ຺ຕາ ອຏ຺ຐສຸໂລກ ຘມ຺ເມສຸ ນິມ຺ມຸຊ຺ຊນ຺ຕາ ສໍສຣນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕ ວິນາປິ ອຸປປີຬກ ກມ຺ເມນ ອຎ຺ເຎຫິ ກາຣເຓຫິ ນານາທຸກ຺ຂໍ ຜຸສນ຺ຕິເຍວ. ຕຖາ ວິນາປິ ອຸປຈ຺ເຉທກ ກມ຺ເມນ ມຣຓ ທຸກ຺ຂໍ ປາປຸຓນ຺ຕິເຍວ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກມ຺ເມນ ວິນາ ຍໂຕກຸໂຕຈິ ສມຸຏ຺ຐິຕາ’’ຕິອາທິ.

‘‘ເຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ເຕ ນານາໂຣຄາທໂຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ‘‘ນ ອຸປາຍ ກຸສລາ ວາ’’ຕິ ຕໂຕ ອຕ຺ຕານໍ ໂມເຈຕຸໍ ກາຣຓ ກຸສລາ ວາ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ‘‘ນ ຈ ປຏິກາຣ ກຸສລາ ວາ’’ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຣຄາທິຠຍໍ ອປເນຕຸໍ ວູປສເມຕຸໍ ປຏິກາຣ ກມ຺ເມຕິ ກິຈ຺ຉກມ຺ເມ ກຸສລາ ວາ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ‘‘ນາປິ ປຣິຫາຣ ກຸສລາ ວາ’’ຕິ ຕໂຕ ໂມຈນຕ຺ຖໍ ປຣິຫຣິຕຸໍ ເທສນ຺ຕຣໍ ຄນ຺ຕຸໍ ກຸສລາ ວາ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສເມຕ຺ຖ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ. ‘‘ໂຣຄາທໂຍ ເອວ ຕໍ ເຂເປນ຺ຕາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ ກຖໍ ເຕ ປຸພ຺ພກມ຺ມໍ ເຂເປນ຺ຕີຕິ. ຕສ຺ສ ວິປາກຠູຕໍ ຊີວິຕ ສນ຺ຕານໍ ວິນາເສນ຺ຕາ ເຂເປນ຺ຕິ. ວິນຏ຺ເຐຫິ ຊີວິຕ ສນ຺ຕາເນ ຕໍ ຠວໍ ຊເນນ຺ຕໍ ຂິຍ຺ຍຕິ ເຍວາຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຖາຫີ’’ຕິອາທິໍ. ‘‘ກມ຺ມສ຺ສປິ ຕເຖວາ’’ຕິ ຕເຖວ ປຸພ຺ພກມ຺ມສ຺ສປິ ຕິຓຄ຺ເຄ ອຸສ຺ສາວ ພິນ຺ທຸສ຺ເສວ ປຣິທຸພ຺ພລຕາ ສິທ຺ຘາ ໂຫຕິ. ຊີວິເຕ ປຣິກ຺ຂີເຓ ຕໍ ຠວໍ ຊເນນ຺ຕສ຺ສ ປຸພ຺ພກມ຺ມສ຺ສປິ ປຣິກ຺ຂີຓຕ຺ຕາ. ‘‘ເອວຎ຺ເຈຕໍ’’ຕິ ເອຕໍ ກມ຺ມປ຺ປຏິ ສໍຍຸຕ຺ຕ ວຈນໍ ອິຘ ອມ຺ເຫຫິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ. ສພ຺ພໍ ປຸພ຺ເພກຕເຫຕຸທິຏ຺ຐິ ນາມ ສພ຺ພໍ ສຸຂໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ສຸຈຣິຕໍ ວາ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ວາ ປຸພ຺ພຠເວ ອຕ຺ຕນາ ກເຕນ ປຸພ຺ພກມ຺ມເຫຕຸນາ ເອວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐິ. ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈາຍໍ’’ຕິ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອຍໍ. ມຫາໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ອຘິມຸຕ຺ຕິກາລງ຺ກຣິຍາ ນາມ ອິຘ ເມ ຈິຣກາລໍ ຐິຕສ຺ສ ປາຣມິປູຣຓ ກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ອິທາເນວ ອິໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສາມິ, ອຸປຣຸຊ຺ຌຕຸ ເມ ອິທໍ ຊີວິຕນ຺ຕິ ອຘິມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ທຬ຺ຫໍ ມນສິກຣິຕ຺ວາ ກາລງ຺ກຣິຍາ. ‘‘ສຍເມວ ສຕ຺ຖໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ’’ຕິ ສຍເມວ ອຕ຺ຕໂນ ຄີວໍ ສຕ຺ເຖນ ຫນິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ເອຕ຺ເຖວາ’’ຕິ ອກາລມຣເຓ ເອວ.

‘‘ຕຖາ ຈາ’’ຕິອາທີສຸ. ‘‘ສມາປຕ຺ຕິ ລາຠີນໍ’’ຕິ ນິທ຺ຘາຣເຓຠຸມ຺ມ ວຈນໍ. ‘‘ຊີວິຕ ສມສີສີນໍ’’ຕິ ອຣຫຕ຺ຕ ມຄ຺ຄໍ ລຠິຕ຺ວາ ມຄ຺ຄປຈ຺ຈເວກ຺ຂນວີຖິ ເອວ ມຣຓາສນ຺ນວີຖິໍ ກຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພານຕ຺ຕາ ສມໍ ສີສໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ສມສີສິໂນ. ‘‘ສມໍ ສີສໍ’’ຕິ ຊີວິຕ ສນ຺ຕານ ປຣິຍນ຺ເຕນ ສມໍ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂ ສນ຺ຕານ ປຣິຍນ຺ຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ສພ຺ເພສໍ ປີ’’ຕິ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ຂີຓາສວານໍ. ‘‘ອິມໍ ສຸຕ຺ຕປທໍ’’ຕິ ມຫາປຣິນິພ຺ພານສຸຕ຺ເຕ ອາຄຕໍ ສຸຕ຺ຕປທໍ. ‘‘ເຕ’’ຕິ ເຕ ວາທິໂນ. ‘‘ເຕນາ’’ຕິ ເຕນ ວາທວຈເນນ. ກ຺ຣິຍມໂນຘາຕຸ ນາມ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣາວຊ຺ຊນໍ. ກ຺ຣິຍາເຫຕຸກມໂນ ວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ນາມ ຫສິຕຸປ຺ປາທຈິຕ຺ຕໍ. ‘‘ອສ຺ສາ’’ຕິ ປຣິນິພ຺ພາຍນ຺ຕສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ. ‘‘ນ ສເມຕິ ເຍວາ’’ຕິ ສນ຺ຕິໍ ອນຸປາທິເສສໍ ນິພ຺ພານໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ປຣິນິພ຺ພານ ຊວເນຫິ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ນ ສເມຕິເຍວ. ເຕນາຫ ‘‘ຕຖາຫີ’’ຕິອາທິໍ. ‘‘ຠວງ຺ຄໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຣິນິພ຺ພານ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕເມວ ຠວງ຺ຄນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈຸຕິຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຈ ຠວນ຺ຕຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ເສວ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິຘ ປນ ໂວຫາຣ ມຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ວິຠາວນິປາເຐ. ຈຸຕິປຣິໂຍສານານໍ ມຣຓາສນ຺ນ ຈິຕ຺ຕານໍ. ຍຖາ ປນ ພຸທ຺ຘານໍ ຠຄວນ຺ຕານໍ ຍາວຊີວໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ມຫາຠວງ຺ຄຈິຕ຺ຕໍ ກມ຺ມກມ຺ມນິມິຕ຺ຕາທໂຍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກໂຣຕິເຍວ. ຕຖາ ປຣິນິພ຺ພານ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕໍ ປີຕິ ອາຫ ‘‘ນ ຫີ’’ຕິອາທິໍ. ນນຸ ມຣຓກາເລ ກມ຺ມກມ຺ມນິມິຕ຺ຕາທີນໍ ຄຫຓໍ ນາມ ຠວນ຺ຕຣ ຄມນຕ຺ຖາຍ ໂຫຕິ, ພຸທ຺ຘາ ຈ ຠວນ຺ຕຣໍ ນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ‘‘ນ ຫິ. ລ. ນ ກໂຣຕີ’’ຕິ ອິທໍ ນ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ໂນ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ. ຠວນ຺ຕຣ ຄມນຕ຺ຖາຍາຕິ ອິທໍ ຊວເນຫິ ຄຫເຓ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອິຘ ປນ ຈຸຕິຈິຕ຺ເຕນ ຄຫເຓຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ນຈຈຸຕິຍາຄຫິຕານີ’’ຕິອາທິມາຫ. ‘‘ກມ຺ມສິທ຺ຘິຍາ’’ຕິ ກມ຺ມສິຊ຺ຌນຕ຺ຖາຍ.‘‘ເອຕ຺ຖ ຈາ’’ຕິອາທີສຸ. ‘‘ຕສ຺ສາ’’ຕິ ໂສຓຕ຺ເຖຣ ປິຕຸໂນ. ‘‘ກມ຺ມພເລນາ’’ຕິອາທີສຸ. ‘‘ອຎ຺ເຎນປິ ກາຣຓ ພເລນາ’’ຕິ ອາຈິຓ຺ຓຠາວາທິເກນ ກາຣຓພເລນ. ຄຕິນິມິຕ຺ຕໍ ປນ ກມ຺ມພເລເນວາຕິ ຍຸຕ຺ຕໍ ສິຍາ. ‘‘ຕໂຖປຏ຺ຐິຕໍ’’ຕິ ອນ຺ຕິມວີຖິໂຕ ປຸພ຺ເພ ພຫູສຸວີຖີສຸ ອຸປຏ຺ຐິຕປ຺ປກາຣນ຺ຕິອຕ຺ໂຖ. ປາປປກ຺ຂິເຍສຸ ທຸຄ຺ຄຕິນິມິຕ຺ເຕສຸ. ກລ຺ຍາຓປກ຺ຂິຍານິ ສຄ຺ຄນິມິຕ຺ຕານິ. ຘມ຺ມາໂສກຣຎ຺ໂຎ ມຣຓກາເລ ປາປປກ຺ຂິຍານໍ ອຸປຏ຺ຐານໍ ກຕ຺ຖຈິ ສີຫຬຄນ຺ເຖ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສກລໍ ປຖວິໍ ຠຸຕ຺ວາ,

ທຕ຺ວາ ໂກຏິສຕໍ ຘນໍ;

ອນ຺ເຕ ອຑ຺ຒາມລກມຕ຺ຕສ຺ສ;

ອໂສໂກ ອິສ຺ສຣໍ ຄໂຕ; ຕິ ຈ;

ອໂສໂກ ໂສກ ມາຄໂຕ; ຕິ ຈ;

‘‘ຕໍ’’ຕິ ວິປຈ຺ຈມານກໍ ກມ຺ມໍ. ‘‘ນິຍາມກ ສຫກາຣິ ປຈ຺ຈຍຠູຕາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຍຖາ ນາວາຍໍ ນິຍາມໂກ ນາມ ນາວໍ ອິຈ຺ຉິຕທິສາຠິມຸຂໍ ນິຍາເມຕິ, ນິໂຍເຊຕິ. ຕຖາ ອຍໍ ຕຓ຺ຫາປິ ຠວນິກນ຺ຕິ ຫຸຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕານໍ ຄນ຺ຕພ຺ພຠວາຠິມຸຂໍ ນິຍາເມຕິ, ນິໂຍເຊຕິ. ກມ຺ມສ຺ສ ຈ ອຈ຺ຈາຍຕ຺ຕ ສຫາຍຠາເວນ ສຫກາຣີ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ‘‘ກຸສລາກຸສລ ກມ຺ມນິມິຕ຺ຕານິ ວາ’’ຕິ ອຎ຺ຎານິ ກຸສລາ ກຸສລກມ຺ມນິມິຕ຺ຕານິ ວາ. ‘‘ຕທຸປຕ຺ຖມ຺ຠິກາ’’ຕິ ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠິກາ. ‘‘ນິມິຕ຺ຕສ຺ສາທຄຘິຕໍ’’ຕິ ມຸຂນິມິຕ຺ຕາທີສຸ ອສ຺ສາເທນ຺ຕໍ ຄິຊ຺ຌນ຺ຕໍ. ‘‘ຕິຏ຺ຐມານໍ ຕິຏ຺ຐຕີ’’ຕິ ຕິຏ຺ຐມານໍ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ. ອມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ນາມ ປິຍສາຕຣູໂປ ກຖິຕລປິຕາທິ ກ຺ຣິຍາວິເສໂສ. ‘‘ອສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສາ’’ຕິ ອາສນ຺ນ ມຣຓສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ. ອຏ຺ຐກຖາ ປາເຐ. ‘‘ກິເລສ ພລວິນາມິຕໍ’’ຕິ ອວິຊ຺ຊາ ຕຓ຺ຫາທີນໍ ກິເລສານໍ ພເລນ ວິນາມິຕໍ. ປຏິຈ຺ຉາທິກາ ອາທີນ ວາ ຍສ຺ສາຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ. ‘‘ຕໍ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕານໍ. ‘‘ຕສ຺ມິໍ’’ຕິ ກມ຺ມາທິວິສເຍ. ອຏ຺ຐກຖາຍ ນ ສເມຕິ. ຕສ຺ມິໍ ວິສເຍຕິຫິ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ວຸຕ຺ຕໍ ຕສ຺ມິໍ ຠເວຕິ. ‘‘ຕສ຺ມິໍ ວຸຕ຺ຕາ ນໍ’’ຕິ ຕສ຺ມິໍ ‘ເຍຠູຍ຺ເຍນ ຠວນ຺ຕເຣ ຉ ທ຺ວາຣຄ຺ຄຫິຕໍ’ຕິ ຐາເນ ຏີກາສຸ ວຸຕ຺ຕານໍ. ຕໍ ສທິສ ຊວນຸປ຺ປຕ຺ຕິ ນາມ ກມ຺ມກຣຓກາເລ ປວຕ຺ຕ ຊວເນຫິ ສທິສານໍ ອິທານິ ຊວນານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ. ຠວປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຎ຺ຈ ກມ຺ມໍ ອປາກຏຎ຺ຈ ກມ຺ມໍ ນ ຕຖາ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ເກວລໍ ອຕ຺ຕານໍ ອຠິນວກຣຓ ວເສນ ທ຺ວາຣປຕ຺ຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ວິສີທ ປຕ຺ຕາ’’ຕິ ວິສຎ຺ຎີຠາເວນ ວິຣູປໍ ຫຸຕ຺ວາ ສີທນປຕ຺ຕາ. ‘‘ຕພ຺ພິປຣີເຕນ ປາປກມ຺ມ ພຫຸລາປິ ວຕ຺ຕພ຺ພາ’’ຕິ ເຕປິວິສີທນ຺ຕເຣ ອາວຸຘ ຫຕ຺ຖາ ປາຓຆາຕໍ ກໂຣນ຺ຕາ ຄຓ຺ຫຖພນ຺ຘຖາຕິ ອຸຄ຺ໂຆສນ຺ຕາ ທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິອາທິນາ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ອຏ຺ຐກຖາ ປາເຐສຸ. ອຸກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ອສິ ຍສ຺ສາຕິ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕາ ສິໂກ. ປຕຸທນ຺ຕິ ວິຊ຺ຌນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ປໂຕທນໍ. ປາຊນທຓ຺ໂຑ. ຕສ຺ສ ອຄ຺ເຄ ກຕາ ສູຈິ ປໂຕທນ ສູຈິ. ‘‘ປໂຕທນ ທຸກ຺ຂໍ’’ຕິ ວິຊ຺ຌນ ທຸກ຺ຂໍ. ກຖໍ ປນ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕາສິກາທິຠາເວນ ອຸປຏ຺ຐານໍ ກມ຺ມຸປຏ຺ຐານໍ ນາມ ໂຫຕິ. ກຖຎ຺ຈ ຕໍ ປຏິສນ຺ຘິຍາ ອາຣມ຺ມຓຠາວໍ ອຸເປຕີຕິ ອາຫ ‘‘ໂສ ຈາ’’ຕິອາທິໍ. ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານານໍ ສຕ຺ຕານໍ. ‘‘ອິຕເຣສໍ ປນາ’’ຕິ ຣູປາຣູປ ຠເວສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານານໍ ປນ. ‘‘ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ ຕທາຣມ຺ມຓ ປຣິໂຍສານາຍວາ ສຸທ຺ຘາຍ ວາ ຊວນວີຖິຍາຕິ ເອວໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ກຕ຺ວາ. ອຍໍ ປນ ຠວງ຺ຄາວສາເນ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕຸປ຺ປຕ຺ຕິ ນາມ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ນຕ຺ຖິ. ຍຎ຺ຈ ຠວງ຺ຄໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍຕີຕິອາທິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖປິ ‘‘ຠວງ຺ຄໍ’’ຕິ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕເມວ ຏີກາສຸ ວຓ຺ເຓນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ‘‘ຠວງ຺ຄກ຺ຂເຍວາ’’ຕິ ອິທໍ ກຖໍ ຍຸຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ອາຫ ‘‘ເອຕ຺ຖ ຈາ’’ຕິອາທິໍ. ອນຸຣູປໍ ເສຕີຕິ ອນຸສໂຍ. ອນຸພນ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ເສຕີຕິ ອນຸສໂຍ. ອນຸ ອນຸ ວາ ເສຕີຕິ ອນຸສໂຍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອນຸສໂຍ ນາມ ຊວນສຫຊາໂຕ ນ ໂຫຕິ. ອິຘ ຈ ອນຸສຍ ນາເມນ ວຸຕ຺ຕໍ. ນານາຊວນ ສຫຊາຕາ ຈ ອວິຊ຺ຊາ ຕຓ຺ຫາ ປຏິສນ຺ຘິຍາ ວິເສສ ປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ເຕວ. ກຖໍ ຕາ ອິຘ ຄຫິຕາ ສິຍຸນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເອຕ຺ຖ ຈາ’’ຕິອາທິໍ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ອວິຊ຺ຊາ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ເຕນ ຕຓ຺ຫາມູລເກນາຕິ ວຸຕ຺ເຕສຸ ສຸຏ຺ຐຸ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ອນຸສເຍຫິ ສຫ ຊວນສຫຊາຕານມ຺ປິ ລທ຺ຘຕ຺ຕາ. ຕສ຺ມາ ອິຘ ອນຸສຍ ວຈນໍ ນ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂຈທນາ. ຍຸຕ຺ຕເມວາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອປິ ຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ‘‘ປຣິຍຕ຺ຕາ’’ຕິ ສມຕ຺ຕາ. ‘‘ໂສ ປີ’’ຕິ ຜສ຺ສາທິ ຘມ຺ມ ສມູໂຫປິ.‘‘ຕຖາ ຣູປາ ເຍວາ’’ຕິ ອຄ຺ຄມຄ຺ເຄນ ອປ຺ປຫີນ ຣູປາເຍວ, ອນຸສຍຠູຕາເຍວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ຕໍ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕ ສນ຺ຕານໍ. ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ຕທຸຠຍສ຺ມິໍ. ກຖໍ ຕໍ ຕຕ຺ຖ ຂິປນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຕສ຺ມິໍ’’ຕິອາທິໍ. ‘‘ວິຊານນຘາຕຸຍາ’’ຕິ ວິຎ຺ຎາຓ ຘາຕຸຍາ. ສງ຺ກນ຺ຕາ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ກຸໂຕ ມຣຓກາເລ ສງ຺ກນ຺ຕາ ນາມ ອຕ຺ຖິ ວິຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ອິທໍ ວຈນໍ ອນມຕຄ຺ຄິຍ ສຸຕ຺ເຕນ ວິຣຸທ຺ຘໍ ສິຍາຕິ. ນ ວິຣຸທ຺ຘໍ. ອິທຎ຺ຫິ ອຠິຘມ຺ມ ວຈນໍ, ມຸຂ຺ຍວຈນໍ, ອນມຕຄ຺ຄິຍ ສຸຕ຺ຕໍ ປນ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕ ວຈນໍ ປຣິຍາຍ ວຈນນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍຎ຺ຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ປຣິຍາເຍນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຕໍ ປຣິຍາຍໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ເຍສຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິນາ. ‘‘ໂສ’’ຕິ ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ. ‘‘ເຕສໍ’’ຕິ ອວິຊ຺ຊາ ຕຓ຺ຫາ ສງ຺ຂາຣານຎ຺ຈ ປຏິສນ຺ຘິ ນາມ ຣູປ ຘມ຺ມານຎ຺ຈ. ‘‘ເຫຕຸປ຺ຜລສມ຺ພນ຺ເຘນ ຠວນ຺ຕຣໍ ສນ຺ຘາວຕິ ສໍສຣຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ປຸພ຺ເພ ກມ຺ມກຣຓກາເລປິ ເຕ ອວິຊ຺ຊາ ຕຓ຺ຫາ ສງ຺ຂາຣາ ເອວ ໂສ ສຕ຺ໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ປຈ຺ຉາ ເຕສໍ ຜລຠູຕາຍໍ ປຏິສນ຺ຘິຍາ ປາຕຸຠວນກາເລປິ ສາປຏິສນ຺ຘິ ເອວ ໂສ ສຕ຺ໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ມຊ຺ເຌ ຘມ຺ມປ຺ປພນ຺ໂຘປິ ໂສ ສຕ຺ໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເອວໍ ເຫຕຸຘມ຺ເມຫິ ສທ຺ຘິໍ ຜລຘມ຺ເມ ເອກໍ ສຕ຺ຕໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ເຫຕຸປ຺ຜລ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ໂຫຕິ. ເອວໍ ເຫຕຸປ຺ຜລ ສມ຺ພນ຺ເຘນ ໂສ ເອວ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ. ເຕນ ກມ຺ເມນ ໂສ ເອວ ຠວນ຺ຕຣໍ ສນ຺ຘາວຕິ ສໍສຣຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອນມຕຄ຺ໂຄ ຍໍ ຠິກ຺ຂເວ. ລ. ອວິຊ຺ຊານີວຣຓານໍ ສຕ຺ຕານໍຕິ ເອວໍ ສຕ຺ຕໂວຫາເຣນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສາຘມ຺ມເທສນາ ປຣິຍາຍເທສນາ ໂຫຕິ. ປຣິຍາຍເທສນຕ຺ຕາ ຈ ສນ຺ຘາວຕໍ ສໍສຣຕນ຺ຕິ ປຣິຍາໂຍປິ ສິຊ຺ຌຕິ. ຍສ຺ສໍ ປນ ຘມ຺ມ ເທສນາຍໍ ຘມ຺ມເທສນາຕິ ວຈນານຸ ຣູປໍ ຘມ຺ມເມວ ເທເສຕິ, ນ ສຕ຺ຕໍ, ນ ປຸຄ຺ຄລໍ. ອຍໍ ຘມ຺ມເທສນາ ເອວ ມຸຂ຺ຍເທສນາ ນາມ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ເທສິຕ ຘມ຺ມາ ປນ ປກຕິກາເລປິ ເທສນ຺ຕຣໍ ກາລນ຺ຕຣໍ ຂຓນ຺ຕຣໍ ສງ຺ກນ຺ຕາ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຂຍວຍໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘ນ ຫິ ອຸປ຺ປນ຺ນຸປ຺ປນ຺ນາ ຘມ຺ມາ. ລ. ສງ຺ກນ຺ຕາ ນາມ ອຕ຺ຖີ’ຕິ. ປຏິໂຆໂສ ຈ, ປທີໂປ ຈ, ມຸທ຺ທາ ຈ. ອາທິສທ຺ເທນ ປຏິພິມ຺ພຈ຺ຉາຍາ ຈ, ພີຊສງ຺ຂາໂຣ ຈ, ປາຏິໂຠໂຄ ຈ, ພາລກຸມາຣ ສຣີເຣສຸ ອຸປຍຸຕ຺ຕາ ວິຊ຺ຊາສິປ຺ໂປສຘາ ຈາຕິ ເອວໍ ອຏ຺ຐກຖາ ຍໍ ອາຄຕານິ ນິທສ຺ສນານິ ສງ຺ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ. ‘‘ນິທສ຺ສນາ’’ນີຕິ ຈ ອຸປມາໂຍ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ປຏິໂຆໂສ’’ຕິ ຄມ຺ຠີຣເລຓ ທ຺ວາເຣ ຐຕ຺ວາ ສທ຺ທໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອນ຺ໂຕເລເຓ ປຏິໂຆໂສ ປວຕ຺ຕຕິ. ຕຕ຺ຖ ທ຺ວາເຣ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ມູລສທ຺ໂທ ອນ຺ໂຕເລຓໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນຏ຺ຐາເນ ເອວ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ. ປຏິໂຆໂສ ຈ ຕໂຕ ອາຄໂຕ ນ ໂຫຕິ. ນ ຈ ວິນາ ມູລສທ຺ທ + ປຈ຺ຈເຍນ ອຎ຺ຎໂຕ ປວຕ຺ຕຕິ. ມູລສທ຺ທປຈ຺ຈຍາ ເອວ ຕຕ຺ຖ ປວຕ຺ຕຕີຕິ. ຕຕ຺ຖ ມູລສທ຺ໂທ ວິຍ ອຕີຕ ກມ຺ມໍ. ປຏິໂຆໂສ ວິຍ ອນນ຺ຕເຣ ປຏິສນ຺ຘິ. ເອສນໂຍ ປທີປ ມຸທ຺ທາ ປຏິພິມ຺ພຈ຺ຉາຍາສຸ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ປທີໂປ’’ຕິ ປຖມໍ ເອກໍ ປທີປໍ ຊາເລຕ຺ວາ ເຕນ ອຎ຺ຎໍ ປທີປສຕມ຺ປິ ປທີປ ສຫສ຺ສມ຺ປິ ຊາເລຕິ. ‘‘ມຸທ຺ທາ’’ຕິ ລຎ຺ຉນເລຂາ. ຕຕ຺ຖ ເອເກນ ລຎ຺ຉນກ຺ຂນ຺ເຘນ, ເຕນ ລຎ຺ຉນເລຂາສຕມ຺ປິ ລຎ຺ຉນເລຂາ ສຫສ຺ສມ຺ປິ ກໂຣຕິ. ‘‘ປຏິພິມ຺ພຈ຺ຉາຍາ’’ຕິ ປສນ຺ເນສຸ ອາທາສປຏ຺ເຏສຸວາ ອຸທເກສຸວາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ສຣີຣຈ຺ຉາຍາ. ເອເຕຫິ ນິທສ຺ສເນຫິ ຜລໍ ນາມ ເຫຕຸໂຕ ອາຄຕໍ ນ ໂຫຕິ. ເຫຕຸນາ ຈ ວິນາ ນ ສິຊ຺ຌຕີຕິ ເອຕ຺ຕກມຕ຺ຖໍ ທີເປຕິ. ‘‘ພີຊສງ຺ຂາໂຣ’’ຕິ ກາລນ຺ຕເຣ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ປຸປ຺ຜຜເລສຸ ອິຈ຺ຉິຕວຓ຺ຓ ຄນ຺ຘຣສປາຕຸຠາວຕ຺ຖາຍ ໂຣປນກາເລ ອມ຺ພພີຊາທີສຸ ອິຈ຺ຉິຕວຓ຺ຓ ຄນ຺ຘຣສຘາຕູນໍ ປຣິຠາວນາ. ຕຕ຺ຖ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ກາລນ຺ຕເຣ ປຸປ຺ຜຜເລສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ເຕວຓ຺ຓຄນ຺ຘຣສາ ປາຕຸພ຺ຠວນ຺ຕິ. ‘‘ປາຏິໂຠໂຄ’’ຕິ ກິຎ຺ຈິ ອຕ຺ຖໍ ສາເຘຕຸໍ ປຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອິຓໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ຕວຘນໍ ສໍວຈ຺ຉເຣນ ວຸຑ຺ຒິຍາ ສຫ ທສ຺ສາມິ, ສເຈ ນທເທຍ຺ຍໍ. ອສຸກໍ ນາມ ມມເຂຕ຺ຕໍ ວາ ວຕ຺ຖຸວາ ຕຸຍ຺ຫໍ ໂຫຕູຕິ ປຏິຎ຺ຎາຐປນໍ. ຕຕ຺ຖ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ຘນໍ ລຠິຕ຺ວາ ຕໍ ອຕ຺ຖຎ຺ຈ ສາເຘຕິ. ກາເລ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ວຸຑ຺ຒິຍາ ສຫ ອິຓຎ຺ຈ ໂສເຘຕິ. ‘‘ວິຊ຺ຊາສິປ຺ໂປສຘາ’’ຕິ ໂລເກ ປຸຕ຺ຕເກ ຍາວຊີວໍ ຫິຕຕ຺ຖາຍ ທຫຣກາເລ ກິຎ຺ຈິ ວິຊ຺ຊໍວາ ສິປ຺ປໍວາ ສິກ຺ຂາເປນ຺ຕິ. ຍາວຊີວໍ ຂຣໂຣຄານໍ ອນຸປ຺ປາທຕ຺ຖາຍ ທຫຣກາເລ ໂອຊວນ຺ຕໍ ກິຎ຺ຈິ ໂອສຘໍ ວາ ອຊ຺ໂຌຫາເຣນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ປຸຕ຺ຕານໍ ຍາວຊີວໍ ຫິຕປ຺ປຏິລາໂຠ ວາ ຕາທິສານໍ ໂຣຄານໍ ອນຸປ຺ປາໂທ ວາ ໂຫຕິເຍວ. ເອເຕຫິ ຍຖາ ກາລນ຺ຕເຣ ອສນ຺ເຕສຸເຍວ ປາຏິໂຠຄາທີສຸ ມູລກມ຺ເມສຸ ປຸພ຺ພຠາເຄ ກຕປຈ຺ຈຍາ ເອວ ປຈ຺ຉາ ອຕ຺ຖ ສາຘນາທີນິ ສິຊ຺ຌນ຺ຕິ. ຕຖາ ກຸສລາ ກຸສລ ກມ຺ມານິ ກຕ຺ວາ ກາລນ຺ຕເຣ ເຕສຸ ອສນ຺ເຕສຸປິ ປຸພ຺ເພ ກຕຕ຺ຕາ ເອວ ປຈ຺ຉາ ປຏິສນ຺ຘາທີນິ ຜລານິ ປາຕຸພ຺ຠວນ຺ຕີຕິ ທີເປຕິ. ເຕນວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຏິໂຆສ ປທີປມຸທ຺ທາທີນິ ເຈຕ຺ຖ ນິທສ຺ສນານີ’’ຕິ. ‘‘ກມ຺ມທຸພ຺ພລຠາເວນາ’’ຕິ ຕທາ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ທຸພ຺ພລຕ຺ຕາ ກມ຺ມມ຺ປິ ທຸພ຺ພລເມວ ໂຫຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ກາມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຕ຺ວາ ທສ຺ສິຕໍ, ຕຖາປິ ສມ຺ຠວຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຕໍ ປີ’’ຕິ ຄຕິນິມິຕ຺ຕມ຺ປິ. ‘‘ຕຖາ ຈວນ຺ຕານໍ’’ຕິ ທິພ຺ພຣຖາທີນິ ຄຕິນິມິຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ຈວນ຺ຕານໍ. ‘‘ທຍ຺ຫມານກາເຍນາ’’ຕິ ອິຕ຺ຖມ຺ຠູຕລກ຺ຂເຓ ກຣຓວຈນໍ. ຄາຖາຍໍ. ປຎ຺ຈທ຺ວາເຣ ປຏິສນ຺ຘິກມ຺ມໍ ວິນາ ທ຺ວິໂຄຈເຣ ສິຍາຕິ ໂຍຊນາ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ທ຺ວິໂຄຈເຣ’’ຕິ ກມ຺ມນິມິຕ຺ຕ ຄຕິນິມິຕ຺ຕຠູເຕ ທ຺ວິໂຄຈເຣ. ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຈທ຺ວາເຣ ປຏິສນ຺ຘິ ນາມ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິກ ມຣຓາສນ຺ນ ວີຖິຈິຕ຺ຕານໍ ອນ຺ເຕ ຈ ວນ຺ຕານໍ ປຏິສນ຺ຘິ. ສາປິ ຄຕິນິມິຕ຺ຕຠູເຕ ໂຄຈເຣ ສິຍາຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິກ ວີຖິຈິຕ຺ຕານິ ປຎ຺ຈາຣມ຺ມຓຠູຕານິ ຄຕິນິມິຕ຺ຕານິ ອາຣມ຺ມຓໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິປິ ສິທ຺ຘໍ ໂຫຕິ. ເອວຎ຺ຈ ສຕິ. ເຕສໍ ວີຖິຈິຕ຺ຕານໍ ອນ຺ເຕ ອຈວິຕ຺ວາ ຕທນຸພນ຺ຘກ ມໂນທ຺ວາຣິກວີຖິຈິຕ຺ເຕຫິປິ ກທາຈິ ເກສຎ຺ຈິ ຈ ວນໍ ນນສມ຺ຠວຕີຕິ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ. ເຕສຸ ປນ ອນຸພນ຺ຘກ ວີຖີສຸ ອຕີຕຄ຺ຄຫຓ ສມຸທາຍຄ຺ຄຫເຓຫິ ຈ ວນ຺ຕານໍ ອຕີຕານິປິ ຄຕິນິມິຕ຺ຕານິ ລພ຺ຠນ຺ຕິ. ວຕ຺ຖຸຄ຺ຄຫຓນາມຄ຺ຄຫເຓຫິ ຈ ວນ຺ຕານໍ ຘມ຺ມາ ຣມ຺ມຓໍປິ ລພ຺ຠຕິເຍວ. ຕສ຺ມາ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ອາຈຣິເຍນ ກາມາວຈຣ ປຏິສນ຺ຘິຍາ ຉ ທ຺ວາຣຄ຺ຄຫິຕໍ ກມ຺ມນິມິຕ຺ຕໍ ຄຕິນິມິຕ຺ຕຎ຺ຈ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນມຕີຕາ ຣມ຺ມຓໍ ອຸປລພ຺ຠຕີຕິ. ຕໍ ສຸວຸຕ຺ຕເມວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຍໍ ປນ ‘ຕເມວ ຕໂຖປຏ຺ຐິຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ອາຣພ຺ຠ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕານໍ ອຠິຓ຺ຫໍ ປວຕ຺ຕຕີ’ຕິ ເອວໍ ອນ຺ຕິມວີຖິໂຕ ປຸພ຺ພຠາເຄ ພຫູນໍ ວີຖິວາຣານໍ ປວຕ຺ຕນໍ ອາຈຣິເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ຕໂຖປຏ຺ຐິຕໍ ຄຕິນິມິຕ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠາຕິປິ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ເອວຎ຺ຈສຕິ, ຄຕິນິມິຕ຺ຕໍປິ ອຕີຕໍ ລພ຺ຠຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍທາປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ສນ຺ຕຕິ ວເສນາ’’ຕິ ສນ຺ຕຕິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນ ວເສນ. ‘‘ຕສ຺ສາ’’ຕິ ຄຕິນິມິຕ຺ຕສ຺ສ. ເຍຠູຍ຺ເຍນ ວຸຕ຺ໂຕ, ນ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິເກນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ມໂນທ຺ວາຣິກ ມຣຓາສນ຺ນ ຊວນານໍປິ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ’’ຕິ ປຸເຣຊາຕປຈ຺ຈຍ ຠາເວນ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ຕທນຸພນ຺ຘາຍາ’’ຕິ ຕານິ ມໂນທ຺ວາຣິ ກມຣຓາສນ຺ນ ຊວນານິ ອນຸຄຕາຍ. ‘‘ປຏິສນ຺ຘິຍາປິ ສມ຺ຠວໂຕ’’ຕິ ຕສ຺ສ ປຸເຣຊາຕ ປຈ຺ຈຍສ຺ສ ປຏິສນ຺ຘິຍາປິ ປຸເຣຊາຕ ປຈ຺ຈຍຕາ ສມ຺ຠວໂຕ. ນນຸ ເຖເຣນ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ອວຸຕ຺ເຕປິ ຠິນ຺ທິຕພ຺ເພ ສຕິ, ຠິນ຺ທນເມວ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຈ. ນ ຍຸຕ຺ຕໍ. ກສ຺ມາ, ກມ຺ມນິມິຕ຺ເຕນ ສມານຄຕິກຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ນຈຕໍ’’ຕິອາທິໍ. ວິຠາວນິຍໍ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍຕິ ວຕ຺ວາ ອປເຣປນ ອວິເສສໂຕວ ວຓ຺ເຓນ຺ຕີຕິ ອປເຣວາໂທປິ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອວິເສສໂຕ ວຓ຺ເຓນ຺ຕີ’’ຕິ ອຠິນ຺ທິຕ຺ວາວ ວຓ຺ເຓນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປຸນ ຕໍ ອປເຣວາທໍ ອສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ‘‘ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ອິຘ ປນ ຕໍ ອປເຣວາທໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ປຸນ ‘‘ຍຎ຺ຈ ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຕທາຣມ຺ມຓາຍາ’’ຕິ ຕໍ ຄຕິນິມິຕ຺ຕາ ຣມ຺ມຓາຍ. ‘‘ເຕສໍ ວຈນໍ’’ຕິ ອປເຣສໍ ວຈນໍ. ‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອວິຈາຣຓາຍາ’’ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ. ນນຸ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນາຕິອາທິ ສພ຺ພໍ ວິຈາຣຓາ ວຈນເມວ ໂຫຕີຕິ. ສຈ຺ຈໍ ຍຖາ ທິຏ຺ຐປາຐວເສນ, ສາວເສສ ປາຐຠາວໍ ປນ ນ ວິຈາເຣຕິເຍວ. ຕສ຺ມາ ‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອວິຈາຣຓາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ສິຍາ. ອຏ຺ຐກຖາປາໂຐ ສາວເສໂສ ໂຫຕຸ, ມູລຏີກາປາໂຐ ປນ ມໂນທ຺ວາເຣ ເຍວາຕິ ນິຍເມຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ກຖໍ ສາວເສໂສ ສິຍາຕິ. ນິຍເມຕ຺ວາ ວຸຕ຺ໂຕປິ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ເຖ ອປຣິປຸຓ຺ເຓ ສາວເສໂສ ເອວ ໂຫຕີຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຎ຺ຎໍ ກາຣຓໍ ນຕ຺ຖິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອວິຈາຣຓາຍາ’’ຕິ. ‘‘ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນມຕີຕໍ’’ຕິອາທີສຸ. ຕທາຣມ຺ມຓາວສານາຍ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິກ ຊວນວີຖິຍາ ຈ ວນໍ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ. ເອວໍ ອປຣຕ຺ຖປິ. ພລວນ຺ເຕປິ ສຕິ. ຕທາຣມ຺ມຓາວສານາຍ ເອວ ວີຖິຍາ. ‘‘ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປນາ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ເອວ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປນ. ‘‘ປຸຣິມຠາເຄ ເອວາ’’ຕິ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິກ ອນ຺ຕິມ ວີຖິໂຕ ປຸພ຺ພຠາເຄ ເອວ. ‘‘ຕາຫີ’’ຕິ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມວຕ຺ຖູຫິ. ‘‘ຍຖາຕໍ’’ຕິ ຕໍ ອຕ຺ຖຊາຕໍ ກຕມໍ ວິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອິໂຕ’’ຕິ ມນຸສ຺ສ ຠວໂຕ. ນິມິຕ຺ຕ ສທິສໍ ສທ຺ທໍ ວຓ຺ຓນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ນຏ຺ຐຈກາຣໍ’’ຕິ ປຕິຕຈກາຣໍ. ອຏ຺ຐກຖາປາເຐ ຎາຕກາ ມາຕາທໂຍ ປຎ຺ຈທ຺ວາເຣ ອຸປສໍຫຣນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ຕວຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ ຕວອຕ຺ຖາຍ. ‘‘ຈີນປຏໂສມາຣປຏາທິວເສນາ’’ຕິ ຈີນຣຏ຺ເຐ ປວຕ຺ໂຕ ປໂຏ ຈີນປໂຏ. ຕຖາ ໂສມາຣປເຏປິ. ‘‘ຕານີ’’ຕິ ຣສໂຜຏ຺ຐພ຺ພານິ. ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ ປນ ອຎ຺ຎໍປິ ຍຸຊ຺ຊເຕວ. ອຕ຺ຖິທານີຕິ ມນສິກຕຕ຺ຕາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຠູຕານີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອຣູປີນໍ’’ຕິ ອຣູປພ຺ຣຫ຺ມານໍ. ‘‘ເຕ’’ຕິ ອຣູປິໂນ. ‘‘ຕານີ’’ຕິ ເຫຏ຺ຐິມຊ຺ຌານານິ. ວິສ຺ສຏ຺ຐໍ ລທ຺ຘຌານໍ ເຍສໍ ເຕ ວິສ຺ສຏ຺ຐຊ຺ຌານາ. ‘‘ຕໂຕເຍວ ຈາ’’ຕິ ວິສ຺ສຏ຺ຐຊ຺ຌານຕ຺ຕາເຍວ ຈ. ອາກຑ຺ຒິຕໍ ມານສໍ ຈິຕ຺ຕໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ. ອິທຎ຺ຈ ເຫຕຸວິເສສນ ປທໍ. ອາກຑ຺ຒິຕມານສຕ຺ຕາ ກາມຠເວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານານນ຺ຕິ ທີເປຕິ. ເຕສໍ ອຣູປີນໍ. ‘‘ອຎ຺ຎໍ ທຸພ຺ພລ ກມ຺ມໍ’’ຕິ ອຸປຈາຣຊ຺ຌານກມ຺ມໂຕ ອຎ຺ຎໍ ຕິເຫຕຸໂກມກໍ ກມ຺ມໍ. ‘‘ເຕສໍ’’ຕິ ຣູປໂລກໂຕ ຈ ວນ຺ຕານໍ. ‘‘ສໂຕ’’ຕິ ສນ຺ຕສ຺ສ ສມານສ຺ສ. ‘‘ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠເນ ກາຣຓໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອິທໍ ອຸປຈາຣຊ຺ຌານ ກມ຺ມສ຺ສ ຄຣຸກ ກມ຺ມຄຕິກຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອກນ຺ຕ ຄຣຸກກມ຺ມຠູຕໍປິ ປນ ມຫຄ຺ຄຕຊ຺ຌານ ກມ຺ມໍ ນາມ ນານານິກນ຺ຕິ ພເລນ ປຏິພາຫີຍມານໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ນ ເທຕິເຍວ. ອຸປຈາຣຊ຺ຌານ ກມ຺ເມ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ນຕ຺ຖີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ‘‘ຕາທິສານີ’’ຕິ ຕຖາ ຣູປານິ ທ຺ວິເຫຕຸໂກມກ ກມ຺ມານິ ເຕສໍ ໂອກາສໍ ນ ລຠນ຺ຕິ. ນີວຣຓານໍ ສຸຏ຺ຐຸວິກ຺ຂມ຺ຠິຕຕ຺ຕາເຍວ. ‘‘ເຍນາ’’ຕິ ເຍນ ຉນ຺ທາທີນໍ ປວຕ຺ຕິ ກາຣເຓນ. ‘‘ນານາກມ຺ມານິ ປີ’’ຕິ ອຸປຈາຣຊ຺ຌານ ກມ຺ມໂຕ ອຎ຺ຎານິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນ ກມ຺ມານິປິ ອຕີຕຠເວສຸ ກຕານິ ອປຣປຣິຍາຍ ກມ຺ມານິປິ. ‘‘ເຍນ ຈາ’’ຕິ ເຍນ ນານາກມ຺ມານມ຺ປິ ໂອກາສ ລາຠກາຣເຓນ ຈ. ‘‘ເຕ’’ຕິ ຣູປີ ພ຺ຣຫ຺ມາໂນ. ‘‘ວຸຕ຺ຕນເຍເນ ວາ’’ຕິ ສຸຏ຺ຐຸວິກ຺ຂມ຺ຠິຕນີວຣຓານໍ ເຕສໍ ອປ຺ປນາ ປຕ຺ຕຊ຺ຌານວິເສເສນ [ ຍສ຺ມາ ປນາຕິອາທິນາ ຈ ] ປຣິຠາວິຕ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕານຕ຺ຕາ’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ. ‘‘ຕໍ ກາຣຓໍ’’ຕິ ອເຫຕຸກ ປຏິສນ຺ຘິຍາ ອຠາວ ກາຣຓໍ. ປຣມ຺ປຣ ຠເວສຸຈ ວີຖິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕານໍ ປວຕ຺ຕາກາຣໍ ທສ຺ເສຕຸນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ຍຖາ ຕານິເຍວ ໂອສຘານີ’’ຕິ ໂລເກ ເອກໍ ໂອສຘໍ ລຠິຕ຺ວາຕໍ ເທວສິກໍ ຠຸຎ຺ຊຕິ. ເອໂກປຖມທິວເສ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ກຕມໍ ນາມ ຕ຺ວໍ ໂອສຘໍ ຠຸຎ຺ຊສີຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ອິທໍ ນາມ ໂອສຘໍ ຠຸຎ຺ຊາມີຕິ ວທຕິ. ປຸນທິວເສສຸປິ ໂອສຘໍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ຕເຖວ ປຸຈ຺ຉິ. ຕເມວ ໂອສຘໍ ຠຸຎ຺ຊາມີຕິ ວທຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຕເມວ ໂອສຘໍ’’ຕິ ຍໍ ປຖມທິວເສ ໂອສຘໍ ຕຍາຈ ປຸຈ຺ຉິຕໍ. ມຍາ ຈ ກຖິຕໍ. ຕເມວ ອຊ຺ຊ ຠຸຎ຺ຊາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ປນ ປຖມທິວເສ ຠຸຕ຺ຕໍ ໂອສຘໍ ອຎ຺ຎໍ. ອຊ຺ຊ ຠຸຕ຺ຕໍ ອຎ຺ຎໍ. ຕໍສທິສໍ ປນ ອຎ຺ຎໍປິ ຕເມວາຕິ ໂລເກ ໂວຫຣນ຺ຕິ ຕານິເຍວ ໂອສຘານິ ຠຸຎ຺ຊາມີຕິ. ເອວໍ ອິຘປິ ຕສ຺ສທິເສ ຕພ຺ໂພຫາໂຣ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ‘‘ຕສ຺ມິໍ’’ຕິ ຠວງ຺ຄຈິຕ຺ເຕ. ອວຕ຺ຕມາເນ ອຸປປຕ຺ຕິຠໂວ ໂອຈ຺ຉິຊ຺ຊຕິ. ວຕ຺ຕມາເນ ນ ໂອຈ຺ຉິຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ອຸປປຕ຺ຕິ ຠວສ຺ສ ອໂນຈ຺ເຉທ ອງ຺ຄຕ຺ຖາຍ ກາຣຓຕ຺ຕາ ຠວງ຺ຄນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ອຸປປຕ຺ຕິ ຠໂວ’’ຕິ ຈ ກມ຺ມຊກ຺ຂນ຺ຘສນ຺ຕານໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ປຣສມເຍ’’ຕິ ອຸຈ຺ເຉທ ທິຏ຺ຐີນໍ ວາເທ. ‘‘ວຏ຺ຏມູລານີ’’ຕິ ອວິຊ຺ຊາຕຓ຺ຫາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ວຏ຺ຏມູລານິ ສຸຏ຺ຐຸອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ. ‘‘ຍສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ ສອຸປາທິເສສາທິກສ຺ສ ນິພ຺ພານສ຺ສ ປຏິລາຠຕ຺ຖາຍ. ‘‘ປຏ຺ຐປີຍນ຺ຕີ’’ຕິ ປວຕ຺ຕາປີຍນ຺ຕິ. ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ປາປຸຓນ຺ຕິ ອຣິຍາ ຊນາ ເອຕ຺ຖາຕິ ປທໍ. ປຣໂຕ ສມນ຺ຕິປເທ ອນຸປາທິເສສສ຺ສ ຄຍ຺ຫມານຕ຺ຕາ ອິຘ ສອຸປາທິເສສນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ພຸຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ພຸຘາ. ສຸຏ຺ຐຸ ສທ຺ຘິໍ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນໍ ສິເນຫພນ຺ຘນໍ ເຍຫິ ເຕ ສຸສມຸຈ຺ຉິນ຺ນສິເນຫພນ຺ຘນາ. ກຖຎ຺ຈ ສຸຏ຺ຐຸອຸຈ຺ຉິນ຺ນໍ, ເກຫິ ຈ ສທ຺ຘິໍ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນນ຺ຕິອາຫ ‘‘ອນຸສຍມຕ຺ຕໍ ປີ’’ຕິອາທິໍ. ‘‘ເສສກິເລເສຫີ’’ຕິ ຕຓ຺ຫາສິເນຫ ພນ຺ຘນໂຕ ອວເສສ ກິເລເສຫິ. ‘‘ອຘິສຍິຕໍ’’ຕິ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕຸໍປິ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຕິເຣກຕຣໍ ສຍິຕໍ. ‘‘ອຘິຄມາວຫໍ’’ຕິ ອຘິຄໂມ ວຸຈ຺ຈຕິ ນວວິໂຘ ໂລກຸຕ຺ຕຣ ຘມ຺ໂມ. ຕໍ ອາວຫຕີຕິ ອຘິຄມາວຫໍ. ‘‘ສີລໍ’’ຕິ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລໍ. ‘‘ຘຸຕງ຺ຄໍ’’ຕິ ເຕຣສຘຸຕງ຺ຄໍ. ເສສເມຕ຺ຖ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ.

ວີຖິມຸຕ຺ຕສງ຺ຄຫທີປນິຍາອນຸທີປນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.