໒. ເຈຕສິກສງ຺ຄຫອນຸທີປນາ

໖໘. ເອວໍ ຈິຕ຺ຕ ສງ຺ຄຫສ຺ສ ທີປນິໍ ກຕ຺ວາ ເຈຕສິກ ສງ຺ຄຫສ຺ສ ທີປນິໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ປຖມໍ ປຸພ຺ພາປຣານຸ ສນ຺ຘິຎ຺ຈ ອາທິຄາຖາຍ ປໂຍຊນ ສມ຺ພນ຺ຘຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອວໍ’’ຕິອາທິ ມາຣທ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອນຸປຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິມ຺ຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ເຈຕສິກໍ ຣູປໍ, ນິພ຺ພານມິຕິສພ຺ພຖາຕິ ເອວໍ ອນຸກ຺ກໂມ ວຸຕ຺ໂຕ. ເຕນ ອນຸກ຺ກເມນ ອນຸປຕ຺ຕໍ. ເຫຕຸ ວິເສສນຎ຺ເຈຕໍ. ຍສ຺ມາ ຈິຕ຺ຕສງ຺ຄຫານນ຺ຕຣໍ ເຈຕສິກ ສງ຺ຄໂຫ ອນຸປຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ອິທານິ ຕໍ ສງ຺ຄຫໍ ກໂຣຕີຕິ ທີເປຕິ. ຈຕ຺ຕາຣິ ສມ຺ປໂຍຄ ລກ຺ຂຓານິ ‘ເອກຸປ຺ປາທຕາ, ເອກ ນິໂຣຘຕາ, ເອກາ ຣມ຺ມຓຕາ, ເອກ ວຕ຺ຖຸກຕາ,ຕິ. ‘‘ເຈຕສິ ຍຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ມິໍ ນິຍຸຕ຺ຕາ. ຈິຕ຺ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ກິຈ຺ເຈສຸ ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ອາປນ຺ນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ເຈຕສາ ວາຍຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ຈິຕ຺ເຕນ ວາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ. ຈິຕ຺ເຕນ ສຫ ເອກີຠາວໍ ຄຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ສຣູປທສ຺ສນ’’ນ຺ຕິ ສງ຺ຂ຺ຍາສຣູປທສ຺ສນໍ. ສິທ຺ຘປທໍ ນາມ ປກຕິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ນິປ຺ຜນ຺ນ ປທໍ. ‘‘ປຸພ຺ພນ຺ຕໂຕ’’ຕິ ເອກສ຺ສສງ຺ຂຕ ຘມ຺ມສ຺ສ ປຖມ ຠາຄໂຕ. ອຸທ຺ຘໍ ປຊ຺ຊນໍ ນາມ ກຕມນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສຣູປໂຕ ປາຕຸຠວນ’’ນ຺ຕິ. ຘາຕຸ ປາເຐສຸ-ຊນິປາຕຸຠາເວ-ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອາຫ ‘‘ຊາຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ‘‘ສຣູປ ວິນາໂສ’’ຕິ ສຣູປໂຕ ປາຕຸຠວນ຺ຕສ຺ສ ຠາວສ຺ສ ວິນາໂສ ອນ຺ຕຣຘານໍ. ‘‘ເອວໍ ປຣຕ຺ຖ ປີ’’ຕິ ປຣສ຺ມິໍ ເອກາລມ຺ພຓວຕ຺ຖຸກາທິປເທປິ. ‘‘ເອກ ຈິຕ຺ຕສ຺ສປິ ພຫຸເທວາ’’ຕິ ຈກ຺ຂຸ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຣູປໍ ປສ຺ສນ຺ຕໍ ເອກເມວ ຣູປໍ ປສ຺ສຕີຕິ ນຕ຺ຖິ. ອເນການິ ເອວຣູປານິ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ປສ຺ສຕິ. ໂສຕວິຎ຺ຎາຓາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ປາຬິຍໍ. ຈກ຺ຂຸຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ຣູເປ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຈກ຺ຂຸ ວິຎ຺ຎາຓໍ. ໂສຕຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ສທ຺ເທ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ໂສຕວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິອາທິນາ ວຕ຺ຖຸທ຺ວາເຣສຸ ເອກວຈນໍ ວຕ຺ວາ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ພຫຸວຈນໍ ກຕນ຺ຕິ. ‘‘ເອກຕ຺ຕໍ ອຸປເນຕ຺ວາ’’ຕິ ຈກ຺ຂຸ ວິຎ຺ຎາເຓ ພຫູນິປິ ຣູປາຣມ຺ມຓານິ ຣູປຕາ ສມຎ຺ເຎນ ເອກີຠາວໍ ກຕ຺ວາ ເອກໍ ອາຣມ຺ມຓນ຺ຕ຺ເວວ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສທ຺ທາຣມ຺ມຓາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕໍ ນ ສຸນ຺ທຣໍ. ກສ຺ມາ. ອຕ຺ຖ ວິເສສສ຺ສ ອວິຎ຺ຎາປນໂຕ. ໂກປນາຍໍ ອຕ຺ຖ ວິເສໂສຕິ. ຍາຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຊາຕິ, ສາເຍວ ຜສ຺ສາທີນນ຺ຕິອາທິໂກ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ອຖ ໂຂ’’ຕິອາທິໍ. ອຘິປ຺ເປຕາ ເອກຸປ຺ປາທຕາ. ເອສ ນໂຍ ເອກ ນິໂຣຘຕາທີສຸ. ‘‘ມູລຏີກາຍ’’ນ຺ຕິ ຣູປກຓ຺ຑມູລຏີກາຍໍ. ‘‘ສເຫວາ’’ຕິ ເອກໂຕ ເອວ. ‘‘ອຸປ຺ປາທາທິປ຺ປວຕ຺ຕິໂຕ’’ຕິ ອຸປ຺ປາທສ຺ສ ຈ ຊີຣຓສ຺ສ ຈ ນິໂຣຘສ຺ສ ຈ ປວຕ຺ຕິໂຕ. ‘‘ອຸປ຺ປາທາທໂຍ’’ຕິ ອຸປ຺ປາທ ຊີຣຓ ນິໂຣຘາ. ຊາຕິຊຣາມຣຓານີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ເຈຕສິກາມຕາ’’ຕິ ເຈຕສິກາ ອິຕິ ວິຎ຺ຎາຕາ. ‘‘ຠາວປ຺ປຘານໍ’’ຕິ ເອກຸປ຺ປາທ ຠາໂວ ເອກຸປ຺ປາໂທຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕຖາ ເອກ ນິໂຣຘາທີສຸ. ຍຖາ ອິທໍປິ ສງ຺ເຆຣຕນໍ ປຓີຕ-ນ຺ຕິອາທີສຸ ອຍໍ ຣຕນ ຠາໂວ ປຓີໂຕຕິ ເຫຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ເຍ’’ຕິ ເຍ ຘມ຺ມາ. ‘‘ສຫຊາຕ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນ ຣູປານິ ປີ’’ຕິ ສຫຊາຕປຈ຺ຈຍໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນານິ ຣູປານິປິ. ເຈຕສິການິ ນາມ ສິຍຸນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ຕທາ ຍຕ຺ຕ ວຸຕ຺ຕິຕາຍາ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິຍາຍ. ‘‘ເຈໂຕຍຸຕ຺ຕານີ’’ຕິ ເຫຕຸ ວິເສສນໍ. ຕເທວ ເຫຕຸມນ຺ຕ ວິເສສນນ຺ຕິ ຈ ເຫຕຸ ອນ຺ໂຕ ນີຕວິເສສນນ຺ຕິ ຈ ເຫຕຸ ອນ຺ໂຕ ຄຘວິເສສນນ຺ຕິ ຈ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ເຕສ’’ນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສຫຊາຕປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຣູປານໍ. ‘‘ນານຸໂຠນ຺ຕີ’’ຕິ ນປາປຸຓນ຺ຕິ. ‘‘ນ ຫິ ສກ຺ກາ ຊານິຕຸໍ’’ຕິ ເອເຕນ ຠູຕກຖນ ວິເສສນານິ ເອຕານີຕິ ທີເປຕິ. ຠູຕກຖນໍປິ ສມານໍ ວຕ຺ຕິຈ຺ຉາວເສນ ພ຺ຍວຈ຺ເຉທກໍປິ ສມ຺ຠວຕິ. ‘‘ວໂຍປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ ວິນາໂສ ປກາສຕິ. ‘‘ຐິຕາຍາ’’ຕິ ຕິຏ຺ຐ ມານາຍ ເວທນາຍ. ອຎ຺ໂຎ ປກາໂຣ ອຎ຺ຎຖາ. ອຎ຺ຎຖາ ຠາໂວ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ. ຊຣາວເສນ ປຣິຓາໂມຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ໂຍ ປຖວີຘາຕຸຍາ ອຸປ຺ປາໂທ, ຍາ ຐິຕິ, ຍາ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ໂຍ ປາຕຸຠາໂວ. ເອໂສ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອຸປ຺ປາໂທ, ເອສາ ໂຣຄານໍ ຐິຕິ, ເອໂສ ຊຣາມຣຓສ຺ສ ປາຕຸຠາໂວຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ອິຕຣຖາ’’ຕິ ອິໂຕ ອຎ຺ຎຖາ ຄຫິເຕ ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອກສ຺ມິໍ ຣູປາຣູປກລາເປ ນານາ ຘມ຺ມານໍ ວເສນ ພຫູສຸ ອຸປ຺ປາເທສຸ ຈ ນິໂຣເຘສຸ ຈ ຄຫິເຕສູຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ວິກາຣຣູປານໍ’’ຕິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ທ຺ວຍ ລຫຸຕາທິຕ຺ຕຍານໍ. ສພ຺ພານິປິ ອຸປາທາຣູປານິ ຈຕຸນ຺ນໍ ມຫາຠູຕານໍ ອຸປາທາຍ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ມຫາຠູຕ ຄຓນາຍ ຈຕ຺ຕາຣິ ຈຕ຺ຕາຣິ ສິຍຸໍຕິ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ສພ຺ເພສມ຺ປິ ວາ’’ຕິອາທິວຸຕ຺ຕໍ. ສພ຺ເພສມ຺ປິ ວາ ຈກ຺ຂາທີນໍ ອຸປາທາຣູປານໍ ເອເກກສ຺ມິໍ ກລາເປ ພຫຸຠາໂວ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ສິຍາຕິ ໂຍຊນາ. ກສ຺ມາ ພຫຸຠາໂວ ວຕ຺ຕພ຺ໂພຕິ ອາຫ ‘‘ຈຕຸນ຺ນໍ ມຫາຠູຕານ’’ນ຺ຕິອາທິໍ.

ຍທິ ເອວໍ, ເອກສ຺ມິໍ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທ ລຫຸຕາທີນິປິ ເອເກການິ ເອວ ສິຍຸໍ, ອຖ ກິມຕ຺ຖໍ ທ຺ເວ ທ຺ເວ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕານີຕິ ອາຫ ‘‘ກາຍລຫຸຕາ ຈິຕ຺ຕ ລຫຸຕາທໂຍປນາ’’ຕິອາທິໍ. ‘‘ອິມມຕ຺ຖໍ ອສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ’’ຕິ ອີທິສໍ ວິນິຈ຺ຉຍຕ຺ຕໍ ອຈິນ຺ເຕຕ຺ວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ວິຠາວນິປາເຐ ‘‘ຈິຕ຺ຕານຸປຣິວຕ຺ຕິໂນ’’ຕິ ເອເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ເຕເນວ ຈິຕ຺ເຕນ ສຫນິຣຸຊ຺ຌນວເສນ ຈິຕ຺ຕໍ ອນຸປຣິວຕ຺ຕິສ຺ສ. ‘‘ປສງ຺ຄາ’’ຕິ ເຈຕສິກຕາ ປສງ຺ໂຄ. ‘‘ປຸເຣຕຣມຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ’’ຕິ ປຸເຣຕຣໍ ເອເກນ ຈິຕ຺ເຕນ ສຫ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ຈິຕ຺ຕສ຺ສຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ’’ຕິ ອຎ຺ຎສ຺ສ ສຕ຺ຕຣ ສມ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ. ຕຖາ ຣູປຘມ຺ມານໍ ປສງ຺ໂຄ ນ ສກ຺ກາ ນີວາເຣຕຸໍ ຕິໂຍຊນາ. ‘‘ປສງ຺ໂຄ’’ຕິ ເຈຕສິກຕາ ປສງ຺ໂຄ. ‘‘ອລມຕິ ປປຎ຺ເຈນາ’’ຕິ ອຠິຘມ຺ເມ ເວທນາຕ຺ຕິເກຏີກາສຸ ວິຍ ອຕິ ວິຕ຺ຖາເຣນ ນິຣຕ຺ຖກໍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ນິຣຕ຺ຖກໍ’’ຕິ ວິຠາວນິຍໍ ປປຎ຺ໂຈ ນິຣຕ຺ຖໂກ ເອວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໖໙. ຜສ຺ສວຈນຕ຺ເຖ. ‘‘ຜຸສຕີ’’ຕິ ອາຣມ຺ມຓໍ ອາຫນຕິ, ສງ຺ຆຏ຺ເຏຕິ. ຕຎ຺ຈ ສງ຺ຆຏ຺ຏ ນໍ ນໂທສປຏິຆສ຺ສ ວິຍ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ວິພາຘນໍ ໂຫຕິ, ອຖ ໂຂ ຠມຣສ຺ສ ປທຸມ ປຸປ຺ເຜສຸ ປຸປ຺ຜຣ ສຄ຺ຄຫຓໍ ວິຍ ວິຊານນ ມຕ຺ເຕ ອຐຕ຺ວາ ອາຣມ຺ມຓ ຣສປາຕຸຠາວຕ຺ຖໍ ຍຖາຣມ຺ມຓໍ ສໍຫນນ ເມວາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຜຸສນຎ຺ເຈຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິມາຫ. ‘‘ອາຫຈ຺ຈາ’’ຕິ ອາຫນິຕ຺ວາ ສມ຺ປາປຸຓິຕ຺ວາ. ‘‘ອຸປຫຈ຺ຈາ’’ຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ອຍມຕ຺ໂຖ ກຖໍ ປາກໂຏຕິ ອາຫ ‘‘ຍໂຕ’’ຕິອາທິໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຍໂຕ’’ຕິ ຍໍ ກາຣຓາ. ‘‘ຕທນຸຠວນ຺ຕີ’’ຕິ ຕໍ ອາຣມ຺ມຓ ຣສໍ ອນຸຠວນ຺ຕີ, ເວທນາ ປາຕຸຠວຕິ, ເວທນາ ປາຕຸຠາວໍ ທິສ຺ວາ ອາຣມ຺ມຓປ຺ຜຸສນໍ ຎາເຓ ປາກຏໍ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສ຺ວາຍໍ ຜຸສນ ລກ຺ຂໂຓ, ສງ຺ຆຏ຺ຏນຣໂສ, ສນ຺ນິປາຕປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ, ອາປາຕາ ຄຕວິສຍ ປທຏ຺ຐາໂນ. ຕຕ຺ຖ ສນ຺ນິປາໂຕ ນາມ ຕິຓ຺ຓໍ ຕິຓ຺ຓໍ ທ຺ວາຣາ ຣມ຺ມຓ ວິຎ຺ຎາຓານໍ ສງ຺ຄຕິ ສມາຄໂມ ສໂມຘານໍ. ຕຖາຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈກ຺ຂຸຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ຣູເປ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຈກ຺ຂຸ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ຕິຓ຺ຓໍ ສງ຺ຄຕິ ຜສ຺ໂສ ຕິອາທິ. ‘‘ສງ຺ຆຏ຺ຏນຣໂສ’’ຕິ ອາຣມ຺ມເຓ ສມ຺ມເທວ ຆຏ຺ຏນ ກິຈ຺ໂຈ. ສງ຺ຆຏ຺ຏນ ກິຈ຺ຈຕ຺ຕາ ເອວ ຕິຓ຺ຓໍ ສນ຺ນິປາໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຘມ຺ມ ຈິນ຺ຕາຎາຓສ຺ສ ປຏິມຸຂໍ ອຸປຏ຺ຐາຕິ ປກາສຕີຕິ. ‘‘ສນ຺ນິປາຕ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ’’. ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານນ຺ຕິ ວາ ປຎ຺ຎາຓໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຘໂຊຣຖສ຺ສ ປຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວິຍ. ສນ຺ນິປາຕາກາໂຣ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ ຍສ຺ສາຕິ ສນ຺ນິປາຕປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ. ເວທນາປຈ຺ຈຸ ປຏ຺ຐາໂນ ວາ. ຘູໂມວິຍ ອຄ຺ຄິສ຺ສ. ເວທນາຜລໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ ຍສ຺ສາຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ. ອຏ຺ຐສາລິນິຍໍ ປນ ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ຜສ຺ໂສ ປຖມໍ ວຸຕ຺ໂຕ ຕິປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ມຫາອຏ຺ຐກຖາ ວາໂທຕາວ ທສ຺ສິໂຕ. ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຖມາຠິນິປາຕຕ຺ຕາ. ອາຣມ຺ມຓສ຺ມິຎ຺ຫິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຖມາຠິນິປາໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຜສ຺ໂສ ອາຣມ຺ມຓໍ ຜຸສມາໂນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ມາ ປຖມໍ ວຸຕ຺ໂຕ. ຜສ຺ເສນ ຜຸສ຺ສິຕ຺ວາ ເວທນາຍ ເວທຍຕິ. ສຎ຺ຎາຍ ສຎ຺ຊານາຕິ. ເຈຕນາຍ ເຈຕຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ຜຸຏ຺ໂຐ ຠິກ຺ຂເວ ເວເທຕິ, ຜຸຏ຺ໂຐ ສຎ຺ຊານາຕິ, ຜຸຏ຺ໂຐ ເຈເຕຕີຕິ. ອປິ ຈ ອຍໍ ຜສ຺ໂສ ນາມ ຍຖາປາສາທໍ ປຕ຺ວາ ຖມ຺ໂຠ ນາມ ເສສທພ຺ພ ສມ຺ຠາຣານໍ ພລວປຈ຺ຈໂຍ. ເອວເມວ ສຫຊາຕ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕ ຘມ຺ມານໍ ພລວ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ປຖມໍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ. ສງ຺ຄຫກາເຣນ ປນ ອິທໍ ປນ ອກາຣຓໍ, ເອກກ຺ຂຓສ຺ມິຎ຺ຫິ ອຸປ຺ປນ຺ນ ຘມ຺ມານໍ ອຍໍ ປຖມໍ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ອຍໍ ປຈ຺ຉາຕິ ອິທໍ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ລພ຺ຠາ. ພລວປຈ຺ຈຍຠາເວປິ ຜສ຺ສສ຺ສກາຣຓໍ ນ ທິສ຺ສຕີຕິ ເອວໍ ຕໍ ວາທໍ ປຏິກ຺ຂິເປຕ຺ວາ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ເທສນາ ວາເຣເນວ ຜສ຺ໂສ ປຖມໍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ເທສນາວາເຣ ເນວາ’’ຕິ ເທສນກ຺ກເມເນວ, ຕໂຕ ອຎ຺ຎໍ ກາຣຓໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕສຸ ປນ ທ຺ວີສຸ ວາເທສຸ ມຫາອຏ຺ຐກຖາ ວາໂທ ເອວ ຍຸຕ຺ໂຕ. ຍຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຖມາຠິນິປາໂຕ ຫຸຕ຺ວາຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຖມາຠິນິປາໂຕຕິ ອິທໍ ກິຈ຺ຈປ຺ປຘານຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ປນຎ຺ເຎຫິ ເຈຕສິເກຫິ ວິນາ ວິສຸໍ ປຖມໍ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ. ຍຖາ ຕໍ ເຍ ເກຈິ ຠິກ຺ຂເວ ຘມ຺ມາ ອກຸສລາ ອກຸສລຠາຄິຍາ ອກຸສລປກ຺ຂິກາ. ສພ຺ເພ ເຕ ມໂນປຸພ຺ພງ຺ຄມາ, ມໂນ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ປຖມໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ກິຈ຺ຈປ຺ປຘານຕ຺ຕາ ມໂນ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ປຖມໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ປນ ສພ຺ພເຈຕສິເກຫິ ວິນາ ວິສຸໍ ປຖມໍ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ພລວປຈ຺ຈຍ ຠາເວປິ ຜສ຺ສສ຺ສກາຣຓໍ ທິສ຺ສຕິເຍວ. ຜສ຺ໂສເຫຕຸ ຜສ຺ໂສ ປຈ຺ຈໂຍ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ປຎ຺ຎາ ປນາຍ. ຜສ຺ໂສ ເຫຕຸ ຜສ຺ໂສ ປຈ຺ຈໂຍ ສຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ປຎ຺ຎາ ນາຍ. ຜສ຺ໂສ ເຫຕຸ ຜສ຺ໂສ ປຈ຺ຈໂຍ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ປຎ຺ຎາປນາຍາຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ສພ຺ເພສໍ ເຈຕສິການໍ ຘມ຺ມານໍ ຜສ຺ສປ຺ປຘານຕ຺ຕາ ເອວ ຜສ຺ສ ພລວປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ ເອວ ຈ ຜສ຺ໂສ ປຖມໍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຈິຕ຺ຕໍ ອາຣມ຺ມຓ ວິຊານນຏ຺ເຐນ ຜສ຺ສາທີນໍ ສພ຺ພເຈຕສິກ ຘມ຺ມານໍ ປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ໂຫຕິ, ປຘານໍ, ເຊຏ຺ຐກໍ. ຜສ຺ໂສ ປນ ອາຣມ຺ມຓ ສງ຺ຆຏ຺ຏນຏ຺ເຐນ ສພ຺ເພສໍ ເຈຕສິກ ຘມ຺ມານໍ ປຸພ຺ພງ຺ຄໂມ ໂຫຕິ, ປຘາໂນ, ເຊຏ຺ຐໂກຕິ ອຍໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ວິເສໂສຕິ. ເອຕ຺ຖ ໂຈທໂກ ຜຸສນໍ ນາມ ສປ຺ປຏິຆຣູປານໍ ເອວ ກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ‘‘ນນຸຈາ’’ຕິອາທິນາ ໂຈເທຕິ. ‘‘ນນຸຈາ’’ຕິ ໂຈເທຘີຕິ ທີເປຕິ. ‘‘ອປ຺ປຏິຆສຠາວາ’’ຕິ ເຫຕຸວິເສສນໍ. ‘‘ກິຎ຺ຈີ’’ຕິ ກິຎ຺ຈິວຕ຺ຖຸໍ. ອຍໍ ປນ ຜສ຺ໂສ. ‘‘ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວິກາຣາ ປຕ຺ຕິໍ’’ຕິ ຈລນ ກມ຺ປນ ຖມ຺ຠນ ເຊຄຸຈ຺ຉ ຠຍ ຕາສ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕາ ທິວເສນ ວິກາຣາ ປຊ຺ຊນໍ. ‘‘ເວທນາ ວິເສສຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ’’ຕິ ສຸຂເວທນີຍໍ ຜສ຺ສໍ ປຏິຈ຺ຈ ສຸຂເວທນາ, ທຸກ຺ຂເວທນີຍໍ ຜສ຺ສໍ ປຏິຈ຺ຈ ທຸກ຺ຂ ເວທນາຕິອາທິນາ ນເຍນ ຜສ຺ສ ວິເສສານຸຣູປໍ ເວທນາ ວິເສສຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ສາເຘຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຜຸສນໍ ນາມ ທຸວິຘໍ ຣູປປ຺ຜຸສນໍ, ນາມປ຺ຜຸສນ, ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຣູປປ຺ຜຸສນໍ ນາມ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພ ຘາຕູນໍ ກິຈ຺ຈໍ. ນາມປ຺ຜຸສນໍ ທຸວິຘໍ ຜສ຺ສປ຺ຜຸສນໍ, ຎາຓປ຺ຜຸສນ, ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຎາຓປ຺ຜຸສນໍ ນາມ ຎາຓປ຺ປຏິເວໂຘ. ອປິ ຈ ຌານມຄ຺ຄ ຜລ ນິພ຺ພານານໍ ປຏິລາໂຠປິ ຜຸສນນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຜຸສນ຺ຕິ ຘີຣາ ນິພ຺ພານໍ. ໂຍຄກ຺ເຂມໍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ. ຜຸສາມິ ເນກ຺ຂມໍ ສຸຂໍ. ອປຸຖຸຊ຺ຊນ ເສວິຕນ຺ຕິ-ອາທີສຸ. ອິທໍ ອຸປມາ ມຕ຺ຕໍ ສິຍາ, ກສ຺ສຈິ ມນ຺ທ ປຎ຺ຎສ຺ສາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ອິທ’’ນ຺ຕິ ເຂຬຸປ຺ປາທ ວຈນໍ. ວິຎ຺ຎຸສ຺ສ ປນ ອຕິປາກຏ ຜສ຺ສ ນິທສ຺ສເນນ ອປ຺ປາກຏ ຜສ຺ສ ວິຠາວນໍ ຍຸຕ຺ຕເມວ. ເຕນາຫ ‘‘ອຕິປາກຏາຍ ປນາ’’ຕິອາທິໍ.

໗໐. ເວທນາວຈນຕ຺ເຖ. ‘‘ຕໍສມງ຺ຄີປຸຄ຺ຄລານໍ ວາ’’ຕິ ເວທນາ ສມງ຺ຄີປຸຄ຺ຄລານໍ ວາ. ‘‘ສາຕໍ ວາ’’ຕິ ສາຘຸຣສໍ ວາ. ‘‘ອສ຺ສາຕໍ ວາ’’ຕິ ອສາຘຸຣສໍ ວາ. ‘‘ກິໍ ເວທຍຕີ’’ຕິ ກຕມໍ ເວທຍຕິ. ‘‘ສຸຂມ຺ປິ ເວທຍຕີ’’ຕິ ສຸຂມ຺ປິ ເວທນໍ ເວທຍຕິ. ອຖວາ ‘‘ກິຎ຺ຈເວທຍຕີ’’ຕິ ກຖຎ຺ຈເວທຍຕິ. ‘‘ສຸຂມ຺ປິ ເວທຍຕີ’’ຕິ ສຸຂໍ ຫຸຕ຺ວາປິ ເວທຍຕິ. ສຸຂ ຠາເວນ ເວທຍຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ເສສປເທສຸປິ. ‘‘ກິຈ຺ຈນ຺ຕຣພ຺ຍາວຏາ’’ຕິ ອຎ຺ຎກິຈ຺ຈພ຺ຍາວຏາ. ອຘິປຕິ ຠາໂວ ອາຘິປຈ຺ຈໍ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍ ກິຈ຺ຈໍ. ‘‘ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ’’ຕິ ລທ຺ຘຄຸຓວຈນໍ. ຣາຊາຣຫ ໂຠຊນໍ ຣາຊຄ຺ຄໂຠຊນໍ. ‘‘ສູທສທິສຕາ’’ຕິ ຣຎ຺ໂຎຠຕ຺ຕກາຣສທິສຕາ. ຕຕ຺ຖ ສູໂທ ຣຎ຺ໂຎຠຕ຺ຕໍ ປຈນ຺ໂຕ ຣສຊານນຕ຺ຖໍ ໂຖກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຊິວ຺ຫຄ຺ເຄ ຐເປຕ຺ວາ ຣສໍ ວີມໍສຕິ. ຍຖິຈ຺ຉິຕໍ ປນ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ອນິສ຺ສໂຣ. ຣາຊາ ເອວ ຍຖິຈ຺ຉິຕໍ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ອິສ຺ສໂຣ. ຣາຊາ ວິຍ ເວທນາ. ສູໂທ ວິຍ ເສສເຈຕສິກ ຘມ຺ມາ.

໗໑. ສຎ຺ຎາວຈນຕ຺ເຖ. ‘‘ສຎ຺ຊານາຕີ’’ຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ຊານາຕິ. ສຸຏ຺ຐຸຊານນຎ຺ຈ ນາມ ນ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ວິຍ ວິວິຘຊານນໍ ໂຫຕິ. ນ ຈ ປຎ຺ຎາຍ ວິຍ ຍຖາຠູຕຊານນໍ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ ຠູຕໍ ວາ ໂຫຕຸ, ອຠູຕໍ ວາ. ຍໍ ຍໍ ຉ ຫິ ວິຎ຺ຎາເຓຫິ ວິຊານາຕິ, ປຎ຺ຎາຍ ວາ ປຊານາຕິ. ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ປຈ຺ຉາ ອປ຺ປມຸສ຺ສກຣຓ ເມວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຸນຊານນຕ຺ຖໍ ສຎ຺ຎາຓໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ສຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ນິມິຕ຺ຕ ກຣຓໍ. ຠວນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ວາປິ ອປ຺ປມຸຏ຺ຐຠາວໍ ສາເຘຕິ ໂອປປາຕິກ ປຸຄ຺ຄລານນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕຫິ ປຸຣິມໍ ອຕ຺ຕໂນ ຠວໍ ຊານນ຺ຕິ. ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍກາປິ ເກຈິ ປຸຣິມໍ ຠວໍ ຊານນ຺ຕິ, ເຍຊາຕິສ຺ສຣ ປຸຄ຺ຄລາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອປ຺ປມຸຏ຺ຐຠາວ’’ນ຺ຕິ ອນຏ຺ຐຠາວໍ. ມິຈ຺ຉາຠິນິເວສ ສຎ຺ຎາ ນາມ ອນິຈ຺ເຈ ນິຈ຺ຈນ຺ຕິອາທິປ຺ປວຕ຺ຕາ ສຎ຺ຎາ. ‘‘ໂພເຘຕຸ’’ນ຺ຕິ ພຸຊ຺ຌາເປຕຸໍ. ‘‘ທາຣຸຕຈ຺ຉກສທິສາຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ທາຣຸຕຈ຺ຉໂກ ນາມ ກຏ຺ຐວຑ຺ຒກີ. ໂສ ກຏ຺ຐກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ນິມິຕ຺ຕກາຣີໂຫຕິ. ສຸຕຈ຺ຉິຕຉິນ຺ທິເຕສຸ ກຏ຺ເຐສຸ ນິມິຕ຺ຕານິ ກຕ຺ວາ ຐເປຕິ. ປຈ຺ຉາຕານິ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ກຏ຺ຐານິ ກມ຺ເມ ອຸປເນຕິ. ‘‘ຫຕ຺ຖິ ທສ຺ສກ ອນ຺ຘສທິສາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ເອໂກ ກິຣ ຣາຊາ ເກຬິປ຺ປສຸໂຕ ໂຫຕິ. ໂສ ຊຈ຺ຈນ຺ຘານໍຐາເນ ເອກໍ ຫຕ຺ຖິໍ ອາເນຕ຺ວາຐເປນ຺ໂຕ ຊຈ຺ຈນ຺ເຘ ອາຫ ຊານາຖ ໂຠ ຕຸມ຺ເຫ ຫຕ຺ຖິນ຺ຕິ. ເຕ ຫຕ຺ຖິໍ ຊານິສ຺ສາມາຕິ ປຣາມສິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຣາມສິຕໍ ຕໍ ຕໍ ອງ຺ຄມວຫຕ຺ຖີຕິ ອຠິນິວິສນ຺ຕິ. ທຬ຺ຫໍ ສລ຺ລກ຺ເຂນ຺ຕິ. ປຸນ ຣາຊາ ເຕ ປຸຈ຺ຉິ ກີທິໂສ ໂຠ ຫຕ຺ຖີຕິ. ເຕ ຣຎ຺ໂຎ ຫຕ຺ຖິສຓ຺ຐານໍ ອາຈິກ຺ຂນ຺ຕາ ວິວາທໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອາຈິກ຺ຂນເມວ ຣຎ຺ໂຎຫຕ຺ຖິທສ຺ສນນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ເຕ ຫຕ຺ຖິທສ຺ສກ ອນ຺ຘາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ‘‘ອຸປຏ຺ຐິຕວິສຍຄ຺ຄຫເຓ’’ຕິ ຣຕ຺ຕິຍໍ ອນ຺ຘກາເຣ ຣຊ຺ຊຸກ຺ຂຓ຺ຑໍ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ສປ຺ປສຓ຺ຐານໍ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ໂສ ອຸປຏ຺ຐິຕໍ ສຓ຺ຐານມຕ຺ຕໍ ສປ຺ໂປຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ. ເອວໍ ອຸປຏ຺ຐິຕວິສຍຄ຺ຄຫຓໍ ໂຫຕິ. ມິຄໂປຕການຎ຺ຈ ອຣຎ຺ເຎເຂຕ຺ຕມຊ຺ເຌປຸຣິສສຓ຺ຐານໍ ຕິຓ ຣູປໍ ປສ຺ສນ຺ຕານໍ ປຸຣິສສຓ຺ຐາ ນໍ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ເຕ ອຸປຏ຺ຐິຕໍ ສຓ຺ຐານມຕ຺ຕໍ ປຸຣິໂສຕິ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ໂສ ອມ຺ເຫ ປຫເຣຍ຺ຍາຕິ ປລາຍນ຺ຕິ. ວຸຕ຺ຕາ ອຏ຺ຐສາລິນິຍໍ.

໗໒. ເຈຕນາວຈນຕ຺ເຖ. ເຈເຕຕີຕິ ເຈຕນາ. ເຈຕນຎ຺ເຈຕ຺ຖ ອຠິສນ຺ຘານໍ ວາ ວຸຈ຺ຈຕິ ປກປ຺ປນໍ ວາ ອາຍູຫນໍ ວາຕິ ເອວໍ ຕິຘາ ອຕ຺ຖວິກປ຺ປໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕ ຘມ຺ເມ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອຠິສນ຺ທຫຕີ’’ຕິ ອຠິມຸຂໍ ສນ຺ທຫຕິ, ສໍໂຍຄໍ ກໂຣຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ປຸນປ຺ປຸນໍ ຆເຏຕີ’’ຕິ. ‘‘ຆເຏຕີ’’ຕິ ສມ຺ພນ຺ຘຕິ. ‘‘ປກປ຺ເປຕິ ວາເຕ’’ຕິ ອຖວາ ເຕ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕ ຘມ຺ເມ ປກາຣໂຕ ກປ຺ເປຕິ, ສຊ຺ເຊຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ສໍວິທຫຕີ’’ຕິ. ‘‘ສໍວິທຫຕີ’’ຕິ ຕ຺ວໍ ຜຸສນກິຈ຺ຈໍ ກໂຣຫິ, ຕ຺ວໍ ເວທຍິຕ ກິຈ຺ຈໍ ກໂຣຫິ, ຕ຺ວໍ ສຎ຺ຊານນກິຈ຺ຈໍ ກໂຣຫີຕິອາທິນາ ວທມານາ ວິຍ ສໍວິທຫຕິ. ‘‘ອາຍູຫຕິວາເຕ’’ຕິ ອຖວາ ເຕສມ຺ປຍຸຕ຺ຕ ຘມ຺ເມ ຠຸໂສ ພ຺ຍູຫຍຕິ, ຣາສິໍ ກໂຣຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອາຣມ຺ມເຓ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕີ’’ຕິ. ‘‘ສໂມສຣນ຺ເຕ’’ຕິ ເອກໂຕ ໂອສຣນ຺ເຕ. ສງ຺ຄມນ຺ເຕ. ‘‘ສາ’’ຕິ ເຈຕນາ. ‘‘ຕາຍາ’’ຕິ ເຈຕນາຍ. ‘‘ຕສ຺ມິໍ’’ຕິ ຣູປາທິເກວາ ອາຣມ຺ມເຓ. ປຸຎ຺ຎາປຸຎ຺ຎ ກິຈ຺ເຈວາ. ປວຕ຺ຕມານາຍ ສຕິຍາ. ເຊຏ຺ຐສິສ຺ໂສ ນາມ ພຫູສຸ ສິສ຺ເສສຸ ເຊຏ຺ຐຠູໂຕ ສິສ຺ໂສ. ຕສ຺ມິໍ ສຊ຺ຌາຍນ຺ເຕ ເສສາ ສພ຺ເພ ສຊ຺ຌາຍນ຺ຕິເຍວ. ເຕນ ໂສ ອຸຠຍກິຈ຺ຈ ສາຘໂກ ໂຫຕິ. ເອວໍ ມຫາວຑ຺ຒກີປິ.

໗໓. ເອກຄ຺ຄຕາວຈນຕ຺ເຖ. ເອກຕ຺ຕາຣມ຺ມຓໍ ນາມ ເອກາຣມ຺ມຓສ຺ສປິ ພຫູສຸ ສຠາເວສຸ ເອກສຠາວສງ຺ຂາຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ. ‘‘ຕສ຺ມິໍ’’ ຈິຕ຺ຕສ຺ມິໍ. ‘‘ນິວາເຕ’’ຕິ ວາຕຣຫິເຕ ປເທເສ. ‘‘ທີປຈ຺ຈີນໍ’’ຕິ ທີປຊາລານໍ.

໗໔. ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍວຈນຕ຺ເຖ. ‘‘ອິສ຺ສຣຠາໂວ ວຸຈ຺ຈຕິ’’ ຠາວປ຺ປຘານ ນເຍນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ອຠິຠວິຕ຺ວາ’’ຕິ ຊີວນ ກິຈ຺ເຈ ອຕ຺ຕໂນ ວສໍ ວຕ຺ຕາເປຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຈິຕ຺ຕ ສນ຺ຕານໍ ຊີວນ຺ຕໍ ຫຸຕ຺ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໗໕. ມນສີກາຣວຈນຕ຺ເຖ. ສມາສມຊ຺ເຌ ສກາຣາຄໂມ. ກຣຘາຕຸໂຍເຄ ອີກາຣາຄໂມ ຈ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອລຸຕ຺ຕ ສຕ຺ຕມີ ປທນ຺ຖິ ເກຈິ. ເອວໍ ສຕິ ອີທີຆຕ຺ຕໍ ນສິຊ຺ຌຕິ. ‘‘ອສຸຎ຺ຎໍ’’ຕິ ອຣິຕ຺ຕໍ. ‘‘ປຏິປາເທຕີ’’ຕິ ປຏິປຊ຺ຊນໍ ກິຈ຺ຈສາຘນໍ ກາຣາເປຕິ. ອຕ຺ຖໂຕ ນິໂຍເຊຕິ ນາມາຕິ ອາຫ ‘‘ໂຍເຊຕີ’’ຕິ. ‘‘ອິທເມວ ທ຺ວຍໍ’’ຕິ ອາວຊ຺ຊນ ທ຺ວຍໍ. ‘‘ຕໍ’’ຕິ ຕໍ ທ຺ວຍໍ. ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠິຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ອາຣມ຺ມເຓ ນິນ຺ນໍ ກໂຣຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ໂຍນິໂສ’’ຕິ ອຸປາເຍນ ຫິຕສຸຂ ມຄ຺ເຄນ. ‘‘ອໂຍນິໂສ’’ຕິ ອນຸປາເຍນ ອຫິຕ ອສຸຂ ມຄ຺ເຄນ. ‘‘ສມຸທາຈິຓ຺ຓນິນ຺ນນິຍາມິຕາທີຫີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ສມຸທາຈິຓ຺ຓໍ ນາມ ອາຈິຓ຺ຓ ກມ຺ມວເສນ ສຸຏ຺ຐຸ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອາຈຣິຕໍ. ນິນ຺ນໍ ນາມ ອິທໍ ນາມ ປສ຺ສາມິ, ອິທໍ ນາມ ກຣິສ຺ສາມີຕິ ປຸພ຺ເພ ເອວ ອຊ຺ຌາສເຍນ ນິນ຺ນໍ. ນິຍາມິຕໍ ນາມ ອິທໍ ນາມ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ, ອິທໍ ນາມ ນ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ, ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກໂຣມິ, ອກຕ຺ຕພ຺ພໍ ນກໂຣມີຕິ ເອວໍ ນິຍາມິຕໍ. ‘‘ອສຕິ ກາຣຓ ວິເສເສ’’ຕິ ຠວງ຺ຄ ຈິຕ຺ຕໍ ວີຖິຈິຕ຺ຕຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອສຕິ, ວີຖິຈິຕ຺ຕານິ ຈ ກາຍຈິຕ຺ຕານໍ ອກລ຺ລາທິເກວາ ອຘິມຕ຺ຕສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓນ຺ຕຣສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐາເນວາ ອສຕິ. ‘‘ສາຘາຣຓາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ສໍສທ຺ເທ ພິນ຺ທຸ ໂລໂປ, ທີຆຕ຺ຕຎ຺ຈາຕິ ອາຫ ‘‘ສມໍ ຘາເຣນ຺ຕີຕິ ສາຘາຣຓາ’’ຕິ.

໗໖. ວິຕກ຺ກວຈນຕ຺ເຖ. ‘‘ຕຖາ ຕຖາ ສງ຺ກປ຺ເປຕ຺ວາ’’ຕິ ກາມສງ຺ກປ຺ປາທີນໍ ເນກ຺ຂມ຺ມສງ຺ກປ຺ປາທີນຎ຺ຈວເສນ ເຕນ ເຕນ ປກາເຣນ ສຸຏ຺ຐຸ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ. ‘‘ຕໍ’’ຕິ ອາຣມ຺ມຓໍ. ‘‘ເຕ’’ຕິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕ ຘມ຺ເມ. ‘‘ອວິຕກ຺ກມ຺ປິ ຈິຕ຺ຕໍ’’ຕິ ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓ ຈິຕ຺ຕຎ຺ຈ ທຸຕີຍາ ທິຊ຺ຌານ ຈິຕ຺ຕຎ຺ຈ. ‘‘ອປິຈາ’’ຕິ ກິຎ຺ຈິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ອຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ທຸຕີຍຊ຺ຌານາທີນິ ຈາ’’ຕິ ທຸຕີຍຊ຺ຌານ ຈິຕ຺ຕາທີນິ ຈ. ‘‘ອຸປຈາຣ ຠາວນາ ວເສນາ’’ຕິ ສມຸທາຈິຓ຺ຓ ວສິຠູຕາຍ ອຸປຈາຣ ຠາວນາຍ ວເສນ. ‘‘ກິໍ ວາ ເອຕາຍຍຸຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ ສວິຕກ຺ກ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕາເນຕິອາທິກາຍ ຍຸຕ຺ຕິຍາ ກິໍ ປໂຍຊນໍ ອຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກິຎ຺ຈິ ປໂຍຊນໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອາຣມ຺ມຓໍ ອາໂຣຫຕິເຍວ ອາຣມ຺ມເຓນ ອວິນາຠາວວຸຕ຺ຕິກຕ຺ຕາ. ‘‘ຕໍ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ. ນິຍາມໂກ ນາມ ນາວໍ ອິຈ຺ຉິຕ ທິສາເທສນິໂຍຊໂກ. ‘‘ອກຸສລໍ ປຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຸສລໍ ປຕ຺ວາ ປນ ກຖໍຕິ. ກຸສລໍ ປຕ຺ວາປິ ປຕິຣູປເທສາວາສາທິວເສນ ສມຸທາ ຈິຓ຺ຓ ນິນ຺ນາທິວເສນ ຈ ລທ຺ຘ ປຈ຺ຈເຍ ສຕິ ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ສທ຺ຘາສຕິ ອາທໂຍປິ ອາຣມ຺ມຓ ຣູຫເນ ຖາມຄຕາ ເອວ. ອລທ຺ຘ ປຈ຺ຈເຍ ປນ ສຕິ ອກຸສລ ຠາເວ ຐຕ຺ວາ ຖາມຄຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ມນສິກາຣ ວີຣິຍ ສຕີນໍ’’ຕິ ຠາວນາ ພລປຕ຺ຕາ ນນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອວໍ ປນ ສຕິ, ວິຕກ຺ກສ຺ສ ໂອກາໂສ ນຕ຺ຖີຕິ. ອຕ຺ຖິ. ສງ຺ກປ຺ປນ ກິຈ຺ຈ ວິເສສຕ຺ຕາ. ຕຎ຺ຫິ ກິຈ຺ຈໍ ອຎ຺ເຎສໍ ອສາຘາຣຓໍ, ວິຕກ຺ກສ຺ເສວ ກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ວິຕກ຺ໂກປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ‘‘ສາຣມ຺ມຓ ສຠາວາ’’ຕິ ເຫຕຸ ວິເສສນເມຕໍ. ‘‘ຕຖາ ວຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວິຕກ຺ໂກຕິ ວຸຕ຺ໂຕ.

໗໗. ວິຈາຣວຈນຕ຺ເຖ. ‘‘ວິຈຣຕີ’’ຕິ ເອກເມກສ຺ມິໍ ເອວ ອາຣມ຺ມເຓ ວິວິເຘນ ຈຣຕິ, ປວຕ຺ຕຕິ. ສຠາວາກາໂຣ ນາມ ນີລປີຕາທິໂກ ອຄມ຺ຠີໂຣ ອາຣມ຺ມຓ ສຠາໂວ ຈ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ນານາ ປວຕ຺ຕາກາໂຣ ຈ. ‘‘ອນຸມຊ຺ຊນວເສນາ’’ຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ມຊ຺ຊນວເສນ ໂສຘນວເສນ. ວິຕກ຺ໂກ ໂອຬາຣິໂກ ຈ ໂຫຕີຕິອາທິນາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ‘‘ໂອຬາຣິໂກ’’ຕິ ວິຈາຣໂຕ ໂອຬາຣິໂກ. ເອວໍ ເສສປເທສຸ. ‘‘ຆຓ຺ຑາຠິຆາໂຕ ວິຍາ’’ຕິ ຆຓ຺ຑາຠິຆາເຕນ ປຖມຸປ຺ປນ຺ນສທ຺ໂທ ວິຍາຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕຖາຫິ ວິຈາໂຣ ຆຓ຺ຑສ຺ສ ອນຸຣໂວ ວິຍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ. ທຓ຺ຑເກນ ຆຓ຺ຑສ຺ສ ອຠິຆາຕ ກິຣິຍາ ວາ ຆຓ຺ຑາຠິຆາໂຕ. ຕຖາຫິ ອາຣມ຺ມເຓ ເຈຕໂສ ປຖມາຠິ ນິປາໂຕ ວິຕກ຺ໂກຕິ ຈ, ອາຫນນ ປຣິຍາຫນນ ຣໂສຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຆຓ຺ຑານຸຣໂວ ວິຍາ’’ຕິ ຆຓ຺ຑສ຺ສ ອນຸຣວສທ຺ໂທ ວິຍ.

໗໘. ອຘິໂມກ຺ຂວຈນຕ຺ເຖ. ‘‘ສໍສປ຺ປນໍ’’ຕິ ອນວຕ຺ຖານໍ. ‘‘ປກ຺ຂໂຕ ມຸຈ຺ຈນວເສນາ’’ຕິ ເອວໍ ນຸ ໂຂຕິ ເອໂກ ປກ຺ໂຂ, ໂນນຸ ໂຂຕິ ທຸຕີໂຍ ປກ຺ໂຂ. ຕາທິສມ຺ຫາ ປກ຺ຂໂຕ ມຸຈ຺ຈນວເສນ.

໗໙. ວີຣິຍວຈນຕ຺ເຖ. ‘‘ວີຣສ຺ສາ’’ຕິ ວິສ຺ສຏ຺ຐສ຺ສ. ໂສ ຈ ກາຍວຈີມໂນ ກມ຺ເມສຸ ປຈ຺ຈຸ ປຏ຺ຐິເຕສຸ ສີຕຸຓ຺ຫາທິ ທຸກ຺ຂ ຠຍໂຕ ອລີນ ວຸຕ຺ຕິວເສນ ປວຕ຺ໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ກມ຺ມສູຣສ຺ສາ’’ຕິ. ເອເຕນ ອໂນຕ຺ຕປ຺ປິໍ ນິວຕ຺ເຕຕິ. ອໂນຕ຺ຕວ຺ວີຫິ ປາປສູໂຣ, ອຍໍ ກມ຺ມ ສູໂຣຕິ. ‘‘ມຫນ຺ຕໍ ປິກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ກຸສີຕສ຺ສ ມຫນ຺ຕນ຺ຕິ ມຎ຺ຎິຕໍ ກມ຺ມໍ. ເອວໍ ເສເສສຸ. ‘‘ອປ຺ປກໂຕ ຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິ ອປ຺ປກຠາເວນ ຄຓ຺ຫາຕິ. ອປ຺ປກເມວິທນ຺ຕິ ມຎ຺ຎຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ອຕ຺ຕ ກິລມຖໍ’’ຕິ ກາຍຈິຕ຺ຕກ຺ເຂທໍ. ‘‘ຕໍ’’ຕິ ວີຣິຍໍ. ‘‘ຕຖາປວຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ ກມ຺ມສູຣຠາເວນ ປວຕ຺ຕິຍາ. ‘‘ເຫຕຸເຈ ວາ’’ຕິ ເອເຕນ ຠາວສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ວທຕິ. ‘‘ກາຍຈິຕ຺ຕ ກິຣິຍາຠູຕໍ’’ຕິ ເອເຕນ ກມ຺ມສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ. ‘‘ວິຘິນາ’’ຕິ ຕສ຺ສ ປວຕ຺ຕິຍາ ປຸພ຺ພາຠິສງ຺ຂາຣ ວິຘາເນນ. ຕເມວ ວິຘານໍ ກມ຺ເມສຸ ເນຕພ຺ພຕ຺ຕາ ນໂຍຕິ ຈ, ອຸເປຕພ຺ພຕ຺ຕາ ອຸປາໂຍຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນເຍນ ອຸປາເຍນາ’’ຕິ. ຕເມວ ວິຘານໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ວີຣິຍວໂຕ’’ຕິອາທິນາ. ‘‘ອີຣນ຺ຕີ’’ຕິ ເອຣຍນ຺ຕິ. ‘‘ກິຈ຺ຈ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ ອາຣມ຺ມຓ ວິຊານນ ຜຸສນາທິ ກິຈ຺ຈ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ອຕ຺ຖາຍ. ພ຺ຍາວຏານິ ກາຍຈິຕ຺ຕານິ ເຍສນ຺ຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ. ‘‘ພ຺ຍາວຏານີ’’ຕິ ອຸສ຺ສາຫິຕານິ. ‘‘ຖູຓູປຕ຺ຖມ຺ຠນ ສທິສໍ’’ຕິ ຊິຓ຺ຓສ຺ສ ເຄຫສ຺ສ ອປຕນຕ຺ຖາຍ ສາຣຕ຺ຖມ຺ເຠນ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠນສທິສໍ. ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກຕ຺ຖມ຺ຠສທິສນ຺ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ສພ຺ພ ສມ຺ປຕ຺ຕີນໍ ມູລໍ’’ຕິ ສພ຺ພາສໍ ໂລກິຍ ສມ຺ປຕ຺ຕີນໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣ ສມ຺ປຕ຺ຕີ ນຎ຺ຈ ມູລໍ. ກສ຺ມາ, ປຸຎ຺ຎກມ຺ມ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ປາຣມິ ປຸຎ຺ຎສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ປຕິຏ຺ຐານຕ຺ຕາ. ສຕິຫິ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສພ຺ພາ ໂລກິຍ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ສິຊ຺ຌຕິ. ສຕິ ຈ ປາຣມິ ປຸຎ຺ຎ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສພ຺ພາໂລກຸຕ຺ຕຣ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ສິຊ຺ຌຕີຕິ. ເອເຕນ ຫີນ ວີຣິໂຍ ນາມ ສພ຺ພ ສມ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ປຣິພາຫິໂຍຕິ ທີເປຕິ.

໘໐. ປີຕິວຈນຕ຺ເຖ. ‘‘ປິນຍຕີ’’ຕິ ປິເນຕິ, ປິນໍ ກໂຣຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຕປ຺ເປຕີ’’ຕິ. ໂຕເສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຕຸຏ຺ຐິໍ’’ຕິ ຕຸສິຕໍ, ປຫຏ຺ຐໍ. ‘‘ສຸຫິຕໍ’’ຕິ ສຸຘາຕໍ, ສຸປຸຓ຺ຓໍ, ວທ຺ຘິຕໍ. ອເນກຕ຺ຖຕ຺ຕາ ຘາຕູນໍ ‘‘ວຑ຺ເຒຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ປິນນ຺ຕີ’’ຕິ ຕປ຺ປນ຺ຕິ, ໂຊຕນ຺ຕິ, ວິໂຣຈນ຺ຕິ, ທິວາ ຕປ຺ປຕິອາທິຈ຺ໂຈຕິອາທີສຸ ວິຍ. ຂຸທ຺ທິກາ ປີຕິ ນາມ ໂລມຫໍສ ນ ມຕ຺ຕກາຣິກາ ປີຕິ. ຂຓິກາ ປີຕິ ນາມ ຂເຓ ຂເຓ ວິຊ຺ຊຸປ຺ປາທສທິສາ ປີຕິ. ໂອກ຺ກນ຺ຕິກາ ປີຕິ ນາມ ສຣີຣໍ ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາ ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາຠິຊ຺ຊນ຺ຕີ ປີຕິ. ອຸພ຺ເພຄາປີຕິ ນາມ ກາຍໍ ອຸທຄ຺ຄໍ ກຕ຺ວາ ອາກາເສ ອຸລ຺ລງ຺ຆາເປນ຺ຕີ ປີຕິ. ຜຣຓາ ປີຕິ ນາມ ກປ຺ປາສວຕ຺ຕິຍໍ ຜຣຓກເຕລໍ ວິຍ ສກລກາຍໍ ຜຣຓວເສນ ປວຕ຺ຕາ ປີຕິ.

໘໑. ຉນ຺ທວຈນຕ຺ເຖ. ‘‘ອຠິສນ຺ຘີ’’ຕິ ອຠິລາໂສ, ອຠິກງ຺ຂນໍ. ‘‘ກຕ຺ຕຸສທ຺ໂທ’’ຕິ ກຣຘາຕຸ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ສພ຺ພກິຣິຍາ ປທານີ’’ຕິ ສພ຺ພານິ ຕຸມິຈ຺ຉຕ຺ຖ ກິຣິຍາ ປທານິ. ‘‘ອຕ຺ຖິໂກ’’ຕິ ອສິທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ສາເຘຕຸໍ ອິຈ຺ຉິໂຕ ອຕ຺ໂຖ ອສ຺ສາຕິ ອຕ຺ຖິໂກ. ອິຈ຺ຉນ຺ໂຕຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ອາຣາເຘຕຸກາມຕາ ວເສນາ’’ຕິ ສາເຘຕຸ ກາມຕາວເສນ, ສມ຺ປາເທຕຸ ກາມຕາ ວເສນ. ອຸສຸໍ ສຣໍ ອ ສນ຺ຕິ ຂິປນ຺ຕີຕິ ອິສ຺ສາສາ. ອິກາຣສ຺ສ ອຸກາໂຣ. ຘນຸຄ຺ຄຫາ. ‘‘ຍເສນ ວາ’’ຕິ ປຣິວາເຣນ ວາ, ກິຕ຺ຕິ ສທ຺ເທນ ວາ. ‘‘ສເຣ’’ຕິ ກຓ຺ເຑ. ວິຠາວນິປາເຐ ນານາວາທ ໂສຘນຕ຺ຖໍ ອຍຎ຺ຈາຕິອາທິວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຍທຄ຺ເຄນາ’’ຕິ ເຍນ ກາຣຓ ໂກຏ຺ຐາເສນ. ສງ຺ຄຫິຕາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພ ຍຸຕ຺ຕເກນາ’’ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພ ໂຍຄ຺ເຍນ. ‘‘ເຕນ ອຕ຺ຖິໂກ ເຍວາ’’ຕິ ປທຸທ຺ຘາໂຣ. ‘‘ໂສ ນ ຍຸຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ໂສ ອຕ຺ໂຖ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ‘‘ຂິປິຕ ອຸສູນໍ’’ຕິ ປຸພ຺ພຠາເຄ ຂິປິຕ ອຸສູນໍ. ‘‘ອຕ຺ຖໂຕ ປນາ’’ຕິ ອຘິປ຺ປາຍຕ຺ຖໂຕ ປນ. ‘‘ຫຕ຺ຖປ຺ປສາຣຓໍ ວິຍາ’’ຕິ ໂລເກ ກິຎ຺ຈິ ອິຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ຊນສ຺ສ ຫຕ຺ຖປ຺ປສາຣຓໍ ວິຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ຖາມປຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອຘິປຕິ ຠາວ ປຕ຺ໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຕຖາເຫສາ’’ຕິອາທິໍ. ‘‘ຕຓ຺ຫາຍ ຫຕ຺ເຖ ຐິຕາ’’ຕິ ອຸປຈາຣ ວຈນເມຕໍ. ຕຓ຺ຫາຍ ປຣິຄ຺ຄຫິຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ນສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕິເຍວ, ໂນ ນສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ເວທິຕພ຺ພເມຕໍ ຉນ຺ໂທເຍວ ຕຓ຺ຫາຍ ພລວຕໂຣຕິ. ກສ຺ມາ ພລວຕໂຣຕິ. ອາທີນວານິສໍສ ທສ຺ສນຎ຺ຎາເຓນ ຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ.

໘໒. ‘‘ປກິຣນ຺ຕີ’’ຕິ ປຕ຺ຖຣນ຺ຕິ. ‘‘ສມານາ’’ຕິ ສາວຊ຺ເຊຫິ ຍຸຕ຺ຕາ ສາວຊ຺ຊາ, ອນວຊ຺ເຊຫິ ຍຸຕ຺ຕາ ອນວຊ຺ຊາຕິ ເອວໍ ສທິສາ, ສາຘາຣຓາ.

ອຎ຺ຎສມານຣາສິມ຺ຫິອນຸທີປນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘໓. ອກຸສລຣາສິມ຺ຫິ. ‘‘ມຸຍ຺ຫຕີ’’ຕິ ຎາຕພ຺ພສ຺ສເຎຍ຺ຍ ຘມ຺ມສ຺ສ ອຎ຺ຎາຓ ວເສນ ສມ຺ມຸຍ຺ຫຕິ, ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອນ຺ຘຠາໂວ ໂຫຕິ. ຈຕຸຣງ຺ຄຕໂມ ນາມ ‘ກາຬປກ຺ຂ ຈາຕຸທ຺ທສິ ທິວໂສ, ອຑ຺ຒຣຕ຺ຕິ ສມໂຍ, ຕິພ຺ພວນສຓ຺ໂຑ, ພຫລເມຆຈ຺ຉນ຺ໂນ,ຕິ ອຍໍ ຈຕຸຣງ຺ຄຕໂມ. ໂສ ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ອນ຺ຘຠາວໍ ກໂຣຕິ. ເອວໍ ຕສ຺ສ ຕມສ຺ສ ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ອນ຺ຘຠາວກຣຓໍ ວິຍ. ຎາຓຄຕິໂກ ໂຫຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ ອຏ຺ຐກຖາ ນເຍນ. ຕເມວ ອຏ຺ຐກຖາ ນຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຖາ ເຫສາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຠິຘມ຺ມຏີກາຍໍ ປນ ມິຈ຺ຉາ ຎາຓນ຺ຕິ ມິຈ຺ຉາ ວິຕກ຺ໂກ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ໂສ ຫິ ມິຈ຺ຉາ ສງ຺ກປ຺ໂປ ຫຸຕ຺ວາ ນານປ຺ປກາຣ ຈິນ຺ຕາ ປວຕ຺ຕິ ວເສນ ຎາຓຄຕິໂກ ໂຫຕິ. ໂມໂຫ ປນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອນ຺ຘີ ຠູໂຕ, ນານາຈິນ຺ຕນ ກິຈ຺ຈ ຣຫິໂຕ, ກຖໍ ຎາຓຄຕິໂກ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ຕສ຺ສ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ປາປ ກິຣິຍາສູ’’ຕິ ທຸຈ຺ຈຣິຕ ກມ຺ເມສຸ. ‘‘ອຸປາຍ ຈິນ຺ຕາວເສນາ’’ຕິ ກຕກມ຺ມສ຺ສ ສິທ຺ຘຕ຺ຖາຍ ສຕ຺ຖາວຸຘາທິວິຘາເນສຸ ນານາອຸປາຍ ຈິນ຺ຕາວເສນ. ອປ຺ປຏິ ປຊ຺ຊນໍ ອປ຺ປຏິ ປຕ຺ຕິ. ຎາຓ ຄຕິໍ ອຄມນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ອຎ຺ຎາຓເມວ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. ‘‘ຎາຓຄຕິກາ’’ຕິ ຎາຓປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ສມານປ຺ປວຕ຺ຕິກາ. ໂລໂຠ ຎາຓ ຄຕິໂກ ມາຍາສາເຐຍ຺ຍ ກມ຺ເມສຸ ວິຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິກຕ຺ຕາ. ວິຈາໂຣ ຎາຓ ຄຕິໂກ. ຕຖາຫິ ໂສ ຌານງ຺ເຄສຸ ວິຈິກິຈ຺ຉາຍ ປຏິປກ຺ໂຂຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຎາຓ ຄຕິ ກຕາ ວິຈິຕ຺ຕຕ຺ຖວາຈເກນ ຈິຕ຺ຕສທ຺ເທນ ສິທ຺ໂຘ. ເຕ ຈ ຘມ຺ມາ ສພ຺ພ ສຕ຺ເຕສຸ ຎາຓ ຄຕິກາ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ຎາຓູປນິສ຺ສຍໍ ລຠິຕ຺ວາ ເອວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເຕຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ເຕ ສາເຘນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປກຕິຍາ ວິຎ຺ຎຸຊາຕິກາ ນາມ ຕິເຫຕຸກປ຺ປຏິ ສນ຺ຘິກາ. ອຎ຺ຎປ຺ປຏິ ສນ຺ຘິກາປິ ໂພຘິສຕ຺ຕ ຠູມິຍໍ ຐິຕາ ວາ ປຎ຺ຎາປສຸຕ ຠວໂຕ ອາຄຕາ ວາ. ສຸຕປຣິຍຕ຺ຕິ ສມ຺ປນ຺ນາ ນາມ ທ຺ວິເຫຕຸກປ຺ປຏິ ສນ຺ຘິກາປິ ອິມສ຺ມິໍ ຠເວ ພຫຸສ຺ສຸຕ ສມ຺ປນ຺ນາ ຈ ປຣິຍຕ຺ຕິ ກມ຺ມ ສມ຺ປນ຺ນາ ຈ.

໘໔. ອຫິຣິກວຈນຕ຺ເຖ. ‘‘ນ ຫິຣີຍຕີ’’ຕິ ນາມ ຘາຕຸ ປທເມຕໍ. ຫຣາຍຕິ ລຊ຺ຊຕີຕິ ຫິຣີ. ຫເຣ ລຊ຺ຊາຍໍຕິ ຘາຕຸ. ນ ຫິຣີ ອຫິຣີຕິ ວຈນຕ຺ໂຖ. ‘‘ຣຸຈິໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ’’ຕິ ຄາມສູ ກຣສ຺ສ ຄູຖຣາສິ ທສ຺ສເນ ວິຍ ຈິຕ຺ຕໂຣຈນ ຈິຕ຺ຕ ຂມນໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ. ອຕ຺ຕານໍ ປາປກມ຺ມ ລິມ຺ປໂຕ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອລີນຕາ ອຊິຄຸຈ຺ຉນໍ ນາມ. ອຕ຺ຕານໍ ອສປ຺ປຸຣິສ ຠາວປຕ຺ຕິໂຕ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອລີນຕາ ອລຊ຺ຊາ ນາມ.

໘໕. ອໂນຕ຺ຕປ຺ປວຈນຕ຺ເຖ. ‘‘ນ ຠາຍຕີ’’ຕິ ປາປກມ຺ມໍ ຠຍໂຕ ນ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ‘‘ນ ອຸຕ຺ຣສຕີ’’ຕິ ປາປກມ຺ມ ເຫຕຸ ນ ກມ຺ປຕິ. ‘‘ຕາສູ’’ຕິ ປາປກິຣິຍາສຸ. ‘‘ອສາຣຊ຺ຊມານໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ ສູຣໍ ວິສ຺ສຏ຺ຐໍ ກຕ຺ວາ. ອສາຣຊ຺ຊໍ ນາມ ສູຣຠາໂວ. ອນຸຕ຺ຕາໂສ ນາມ ປາປກມ຺ມ ເຫຕຸ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອກມ຺ປນໍ. ຄາຖາຍໍ. ອຊິຄຸຈ຺ຉນສີໂລ ປຸຄ຺ຄໂລ ອເຊຄຸຈ຺ຉີ. ‘‘ປາປາ’’ຕິ ປາປກມ຺ມໂຕ. ‘‘ສູກໂຣ’’ຕິ ຄາມສູກໂຣ. ໂສ ຄູຖໂຕ ອເຊຄຸຈ຺ຉີ. ອຫິຣິໂກ ປາປໂຕ ອເຊຄຸຈ຺ຉີຕິ ໂຍຊນາ. ອຠາຍນສີໂລ ອຠີຣູ. ‘‘ສລໂຠ’’ຕິ ປຏງ຺ໂຄ. ‘‘ປາວກາ’’ຕິ ທີປຊາລມ຺ຫາ. ສລໂຠ ປາວກມ຺ຫາ ອຠີຣູ ວິຍ ອໂນຕ຺ຕວ຺ວີ ປາປໂຕ ອຠີຣູຕິ ໂຍຊນາ.

໘໖. ອຸທ຺ຘຈ຺ຈວຈນຕ຺ເຖ. ‘‘ອຸທ຺ຘຣຕີ’’ຕິ ອຸກ຺ຂິປຕິ. ອາຣມ຺ມຓສ຺ມິໍ ນ ສນ຺ນິ ສີທຕິ. ວິກ຺ຂິປຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ວຏ຺ເຏຕ຺ວາ’’ຕິ ອາວຏ຺ເຏຕ຺ວາ. ‘‘ວິສ຺ສຏ຺ຐເຄຓ຺ຑຸໂກ ວິຍາ’’ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊິໂຕ ສາຣເຄຓ຺ຑຸໂກ ວິຍ. ‘‘ຘຊປຏາກາ ວິຍາ’’ຕິ ວາເຕຣິຕາ ຘຊປຏາກາ ວິຍ.

໘໗. ໂລຠວຈນຕ຺ເຖ. ‘‘ລຸພ຺ຠຕີ’’ຕິ ຄິຊ຺ຌຕິ, ອຠິກງ຺ຂຕິ. ອຠິສຊ຺ຊນໍ ອຠິລຄ຺ຄນໍ. ມກ຺ກຏໍ ອາລິມ຺ປຕິ ພນ຺ຘຕິ ເອເຕນາຕິ ມກ຺ກຏາ ເລໂປ. ‘‘ຕຕ຺ຕ ກປາເລ’’ຕິ ອຄ຺ຄິນາສນ຺ຕຕ຺ເຕ ຆຏ ກປາເລ. ເຕລສ຺ສ ວຕ຺ຖມ຺ຫິ ອຎ຺ຊນໍ ອຠິລຄ຺ຄນໍ ເຕລຎ຺ຊນໍ. ຣຊ຺ຊນໍ ປຏິສຊ຺ຊນໍ ຣາໂຄ. ເຕລຎ຺ຊນ ຠູໂຕ ຣາໂຄ ເຕລຎ຺ຊນ ຣາໂຄ. ນ ກິເລສຣາໂຄ. ຣຕ຺ຕິ ທິວໍ ປວຕ຺ຕນຏ຺ເຐນ ຕຓ຺ຫາ ເອວ ນທີໂສຕສທິສຕ຺ຕາ ຕຓ຺ຫາ ນທີ. ‘‘ສຕ຺ຕານໍ’’ຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນ ສຕ຺ຕານໍ. ‘‘ສຸກ຺ຂກຏ຺ຐສາຂາປລາສຕິຓກສຏານີ’’ຕິ ສຸກ຺ຂ ກຏ຺ຐກສຏານິ, ສຸກ຺ຂ ສາຂາ ກສຏານີຕິອາທິນາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ກສຏ ສທ຺ເທນ ອສາຣຠາວໍ ທີເປຕິ. ‘‘ນທີ ວິຍາ’’ຕິ ປພ຺ພເຕຍ຺ຍາ ນທີ ວິຍ.

໘໘. ທິຏ຺ຐິວຈນຕ຺ເຖ. ‘‘ທສ຺ສນໍ’’ຕິ ປຣິກປ຺ປນາ ສິທ຺ເຘສຸ ມິຈ຺ຉາ ສຠາເວສຸ ວິປຣີຕ ທສ຺ສນໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຘມ຺ມານໍ’’ຕິອາທິໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຘມ຺ມານໍ’’ຕິ ຣູປາຣູປ ຘມ຺ມານໍ, ອນິຈ຺ຈຕາທິ ຘມ຺ມານຎ຺ຈ. ‘‘ຍາຖາວ ສຠາເວສູ’’ຕິ ຠູຕສຠາເວສຸ. ຠູຕສຠາໂວ ຫິ ຍຖາ ຘມ຺ມໍ ອວຕິ ຣກ຺ຂຕີຕິ ອຕ຺ເຖນ ຍາຖາໂວຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຕ຺ຕານໍ ປຓ຺ຑິຕໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕີຕິ ປຓ຺ຑິຕ ມານິໂນ. ປຏິເວຘຎ຺ຎາຓໍ ນາມ ອຣິຍ ມຄ຺ຄຎ຺ຎາຓໍ. ປຣມໍ ວຊ຺ຊນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ ໂລເກ ມຫາສາວຊ຺ຊຏ຺ເຐນ ຕໍ ສທິສສ຺ສ ອຎ຺ຎສ຺ສ ວຊ຺ຊສ຺ສ ອຠາວໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໘໙. ມານວຈນຕ຺ເຖ. ‘‘ມຎ຺ຎຕີ’’ຕິ ຠູຕສຠາວໍ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ອຘິກໍ ກຕ຺ວາ ອຫມສ຺ມີຕິອາທິນາ ເຕນ ເຕນ ອຠູຕາກາເຣນ ມຎ຺ຎຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອຫໍ ໂລເກ’’ຕິອາທິໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ກຏ຺ຐກຖິງ຺ຄໂຣ ວິຍາ’’ຕິ ສຸກ຺ຂທາຣຸກ຺ຂນ຺ໂຘ ວິຍ. ໂສ ປນ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠິໂຕ ມຎ຺ຎຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ອຕ຺ຕານໍ ອຈ຺ຈຸຄ຺ຄຕໍ ມຎ຺ຎຕີ’’ຕິ ປຸຄ຺ຄລໍ ມາເນນ ອຠິນ຺ນໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອຸນ຺ນຕິ ລກ຺ຂໂຓ’’ຕິ ອຸນ຺ນມນ ສຠາໂວ.

໙໐. ໂທສວຈນຕ຺ເຖ. ຈຓ຺ເຑນ ກາຍວຈີ ມໂນກມ຺ເມນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຈຓ຺ຑິໂກ. ຈຓ຺ຑິກສ຺ສ ຠາໂວ ຈຓ຺ຑິກ຺ກໍ. ‘‘ປຫຕາສີວິໂສ ວິຍາ’’ຕິ ທຓ຺ເຑນ ປຫໂຕ ອາສີວິໂສ ວິຍ. ‘‘ວິສປ຺ປນຏ຺ເຐນາ’’ຕິ ສກລກາເຍ ວິວິເຘນ ສປ຺ປນຏ຺ເຐນ, ຜຣຓຏ຺ເຐນ. ອິທຎ຺ຈ ຕໍ ສມຸຏ຺ຐານ ຣູປານໍ ຜຣຓ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອສນິປາໂຕ ວິຍາ’’ຕິ ສຸກ຺ຂາ ສນິປຕນໍ ວິຍ. ‘‘ທາວຄ຺ຄິວິຍາ’’ຕິ ອຣຎ຺ຎຄ຺ຄິ ວິຍ. ‘‘ສປຕ຺ໂຕ ວິຍາ’’ຕິ ທຸຏ຺ຐເວຣີ ວິຍ. ‘‘ວິສສໍສຏ຺ຐປູຕິມຸຕ຺ຕໍ ວິຍາ’’ຕິ ຍຖາ ມຸຕ຺ຕໍ ນາມ ປກຕິຍາ ເອວ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘຕ຺ຕາ ປຏິກຸລຕ຺ຕາ ທູເຣ ຉຏ຺ຏນີຍນ຺ຕິ ອຫິຕເມວ ໂຫຕິ. ປຸນ ປູຕິຠາເວ ສຕິ, ທູຣຕເຣ ຉຏ຺ເຏຕພ຺ພໍ. ວິສສໍສຏ຺ເຐປນ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວນຕ຺ຖິ. ສພ຺ພໂສ ອຫິຕຣາສິ ໂຫຕິ. ເອວໍ ໂທໂສປິ ຕໍ ສມງ຺ຄີໂນ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ປເຣສໍ ອມນາປິຍຕໍ ອາປາເທຕິ. ອຕ຺ຕຫິຕ ປຣຫິຕ ວິນາສຎ຺ຈ ກາເຣຕິ, ປຣມ຺ມຣຓາ ອປາຍຎ຺ຈ ປາເປຕີຕິ ສພ຺ພໂສ ອຫິຕຣາສິ ໂຫຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວິສສໍສຏ຺ຐປູຕິ ມຸຕ຺ຕໍ ວິຍ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ’’ຕິ.

໙໑. ອິສ຺ສາວຈນຕ຺ເຖ. ທຸວິຘາ ອິສ຺ສາລທ຺ຘສມ຺ປຕ຺ຕິ ວິສຍາ ຈລຠິຕພ຺ພ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ວິສຍາ ຈ. ຕຕ຺ຖ ລທ຺ຘ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ວິສຍໍ ຕາວທສ຺ເສຕິ ‘‘ປເຣສໍ ປກຕິຍາ’’ຕິອາທິນາ. ລທ຺ຘ ສມ຺ປຕ຺ຕິຄ຺ຄຫເຓນ ອຕີຕ ສມ຺ປຕ຺ຕິປິ ສງ຺ຄຫິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ອິສ຺ສາປກຕິກາຫິ ເກຈິ ອສຸໂກ ນາມ ປຸພ຺ເພ ເອວໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໂກ ອໂຫສີຕິ ວາ, ອຫໍ ປຸພ຺ເພ ເອວໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໂກ ອໂຫສິນ຺ຕິ ວາ ສຸຕ຺ວາ ນສຫນ຺ຕິເຍວ. ຕໍ ວຈນໍ ໂສຕຸໍປິ ນ ອິຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ. ອສຸໂກຕິອາທິນາ ລຠິຕພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິ ວິສຍໍ ທສ຺ເສຕິ.

໙໒. ມຈ຺ຉຣິຍວຈນຕ຺ເຖ. ‘‘ມມ ເອວາ’’ຕິ ມມປກ຺ເຂ ເອວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ຄຸຓຊາຕໍ’’ວາຕິ ອຕ຺ຕນິວິຊ຺ຊມານໍ ສິປ຺ປວິຊ຺ຊາທິ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ຄຸຓຊາຕໍ ວາ. ‘‘ວຕ຺ຖຸ ວາ’’ຕິ ຘນຘຎ຺ຎາທິວຕ຺ຖຸ ວາ. ‘‘ອວິປ຺ຜາຣິກຕາວເສນາ’’ຕິ ອຎ຺ເຎນ ຕໍ ສິປ຺ປວິຊ຺ຊາທິກໍ ວາ ຘນຘຎ຺ຎາທິກໍ ວາ ມຍ຺ຫໍ ເທຫີຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປຣຫິຕຕ຺ຖາຍ ທາຕພ຺ພ ຍຸຕ຺ຕກໍ ທສ຺ສາມີຕິ ເອວໍ ຈິຕ຺ເຕສຕິ, ປຣຫິຕປ຺ຜຣຓາວເສນ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ວິປ຺ຜາຣິກໍ ນາມ ໂຫຕິ. ເທຫີຕິ ວຈນມ຺ປິ ໂສຕຸໍ ອນິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຣຫິຕຕ຺ຖາຍ ອວິປ຺ຜາຣິກ ຈິຕ຺ໂຕ ນາມ ໂຫຕິ. ເອວໍ ອວິປ຺ຜາຣິກຕາວເສນ ຈຣຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ມຈ຺ຉຣຎ຺ຈ ກາຣສ຺ສ ຉ ກາຣໍ ກຕ຺ວາ. ຕຖາ ປວຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ. ປຸຄ຺ຄໂລ ປນ ມຈ຺ຉຣີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ຕໍ’’ຕິ ລທ຺ຘສມ຺ປຕ຺ຕິໍ. ‘‘ປເຣຫິ ສາຘາຣຓໍ ທິສ຺ວາ’’ຕິອາທິນາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ສາຘາຣຓນ຺ຕິ ຈ ທ຺ວິສນ຺ຕກໍ ວາຕິ ສນ຺ຕກໍ ວາ ຠວິສ຺ສມານໍ, ປເຣຫິ ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຍມານໍ. ‘‘ນິຄ຺ຄຸຫນລກ຺ຂຓໍ’’ຕິ ຣກ຺ຂາວຣຓຄຸຕ຺ຕີຫິສງ຺ໂຄປນ ສຠາວໍ. ອຕ຺ຕນາ ລທ຺ຘ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ນາມ ອິສ຺ສາຍ ອວິສໂຍ. ລຠິຕພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິ ປນ ອຸຠຍ ສາຘາຣຓໍ. ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ອຸຠິນ຺ນໍ ວິເສໂສ ວຕ຺ຕພ຺ໂພຕິ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອຕ຺ຖ ຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ‘‘ຍສ຺ສ ລາຠໍ ນ ອິຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ອຕ຺ຕນາ ລຠຕຸ ວາ ມາວາ, ເກວລໍ ປຣ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອສຫນ຺ໂຕ ຍສ຺ສ ປຣສ຺ສ ລາຠໍ ນ ອິຈ຺ຉຕິ. ‘‘ຈິຕ຺ຕ ວິຆາໂຕ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕ ວິຫຎ຺ຎນໍ. ‘‘ອຕ຺ຕນາ ລທ຺ຘຸໍ ອິຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ປໂຣ ສມ຺ປຊ຺ຊຕຸ ວາ ມາວາ, ຍຕ຺ຖ ປຣລາເຠສຕິ, ອຕ຺ຕນາ ນ ລຠິສ຺ສຕິ, ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຕນາວ ລທ຺ຘຸໍ ອິຈ຺ຉຕິ. ຍຕ຺ຖ ອຕ຺ຕນາ ຈ ລຠຕິ, ປໂຣ ຈ ລຠຕິ, ຕຕ຺ຖ ວິຆາໂຕ ນຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ອລພ຺ຠມານກໍ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ’’ຕິ ອຕ຺ຕນາ ອລຠິສ຺ສມານໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ.

໙໓. ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈວຈນຕ຺ເຖ. ‘‘ກິຣິຍາ ກຕໍ’’ຕິ ກຕ ສທ຺ທສ຺ສຠາວ ສາຘນມາຫ. ເອວໍ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອຠິເຘຍ຺ຍຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຕ຺ຖໂຕ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ‘‘ອນຸໂສຈນ ວເສນາ’’ຕິ ປຈ຺ຉາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕາປວເສນ. ໂສ ກຸກຕນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ກຸສລ ຘມ຺ເມສູ’’ຕິ ປຸຎ຺ຎ ກິຣິຍວຕ຺ຖຸ ຘມ຺ເມສຸ ຈິຕ຺ຕ ປຣິຍາທານາຍ ເອວ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈ ສມງ຺ຄີ ປຸຄ຺ຄໂລ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕປິ ຈິຕ຺ຕ ສຸຂໍ ນ ລຠຕິ. ພຫຸຊນ ມຊ຺ເຌ ວສິຕ຺ວາ ນານາກິຈ຺ຈານິ ກໂຣນ຺ໂຕ ນານາ ຕິຣຈ຺ຉານ ກຖໍ ກເຖນ຺ໂຕ ຈິຕ຺ຕ ສຸຂໍ ລຠຕິ. ຕທາ ຕສ຺ສ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມ ກຣຓຕ຺ຖາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທີຍຕິ, ປຣິກ຺ຂິຍ຺ຍຕິ. ຈິຕ຺ຕວສໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ວິຈຣຕິ. ເອວໍ ຈິຕ຺ຕ ປຣິຍາທານາຍ ເອວ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ‘‘ອຏ຺ຐກຖາຍໍ’’ຕິ ອຏ຺ຐສາລິນິຍໍ. ‘‘ກຕາ ກຕສ຺ສ ສາວຊ຺ຊານວຊ຺ຊສ຺ສາ’’ຕິ ປຸພ຺ເພ ກຕສ຺ສ ສາວຊ຺ຊກມ຺ມສ຺ສ, ອກຕສ຺ສ ອນວຊ຺ຊ ກມ຺ມສ຺ສ. ກມ຺ມຕ຺ເຖສາມິວຈນໍ. ‘‘ອຠິມຸຂຄມນໍ’’ຕິ ອາຣມ຺ມຓ ກຣຓວເສນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຠິມຸຂປ຺ປວຕ຺ຕນໍ. ເອເຕນ ປຏິມຸຂໍ ສຣຓໍ ຈິນ຺ຕນໍ ປຏິສາໂຣຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ອກຕໍ ນ ກໂຣຕີ’’ຕິ ອກຕໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອວໍ ກຕໍ ນ ກໂຣຕີຕິ ເອຕ຺ຖປິ. ‘‘ວິຣູໂປ’’ຕິ ວີຠຈ຺ໂຉ ອໂສຠໂຓ. ‘‘ກຸຈ຺ຉິໂຕ’’ຕິ ຄຣຫິຕພ຺ໂພ. ນນຸ ປຸພ຺ເພ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ກຸຈ຺ຉິໂຕຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ວິປ຺ປຏິສາໂຣ ກຸຈ຺ຉິໂຕຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ອຸຠຍເມຕໍ ນ ສເມຕີຕິ. ໂນ ນ ສເມຕິ, ອຎ຺ຎຖານຸ ປປຕ຺ຕິໂຕຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອຕ຺ຖ ຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ‘‘ເຍນ ຈ ກາຣເຓນາ’’ຕິ ກຕາກຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ນິຣຕ຺ຖກ ຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິ ກາຣເຓນ. ໂສ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທວ ກຸກຕປເທ ຄເຫຕຸໍ ຍຸຕ຺ໂຕ, ນວິຠາວນິຍໍ ວິຍ ກຕາກຕ ທຸຈ຺ຈຣິຕ ສຸຈຣິຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ນນຸ ວິຠາວນິຍມ຺ປິ ໂສ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທວ ອຸປຈາຣ ນເຍນ ຄຫິໂຕຕິ ເຈ. ຍຸຕ຺ຕິ ວເສນ ຈ ອຏ຺ຐກຖາຄເມນ ຈ ມຸຂ຺ຍໂຕ ສິທ຺ເຘ ສຕິ, ກິໍ ອຸປຈາຣ ນເຍນ. ເຕນາຫ ‘‘ວິຠາວນິຍໍ ປນາ’’ຕິອາທິໍ. ກຸກຕສ຺ສຠາໂວ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ, ອກາຣສ຺ສ ອຸກາຣໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຍໍ ອຏ຺ຐກຖານໂຍ. ອິທານິ ສທ຺ທສຕ຺ຖນເຍນ ອປຣໍ ວຈນຕ຺ຖຎ຺ຈ ອຘິປ຺ປາຍຕ຺ຖຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປິ ຈາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຘາຕຸປາເຐສູ’’ຕິ ອກ຺ຂຣຘາຕຸປ຺ປກາສເນສຸ ນິຣຸຕ຺ຕິ ປາເຐສຸ. ປຐນ຺ຕິເຍວ, ໂນ ນ ປຐນ຺ຕິ. ເຕ ຈ ອຕ຺ຖາ ເຈຕໂສ ວິປ຺ປຏິສາໂຣ ມໂນ ວິເລໂຂຕິ ເອວໍ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ເຕຫິ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈປຣິຍາເຍຫິ ສເມນ຺ຕິເຍວ. ຕສ຺ມາ ອຍໍ ອປໂຣນໂຍ ອິຘ ອວສ຺ສໍ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ເຍວາຕິ ທີເປຕິ. ວິປ຺ປຏິ ສາຣິປຸຄ຺ຄໂລ ຈ ຕໍ ຕໍ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕປິ ວິປ຺ປຏິ ສາຣຄ຺ຄິນາ ທຍ຺ຫມານ ຈິຕ຺ໂຕ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມ ຈິຕ຺ຕປ຺ປສາທໍ ນລຠຕິ. ຈິຕ຺ຕ ສຸຂໍ ນ ວິນ຺ທຕິ. ກິໍ ອິມິນາ ກມ຺ເມນາຕິ ຕໍ ປຫາຍ ຍຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕ ສຸຂໍ ວິນ຺ທຕິ, ຕຕ຺ຖ ວິຈຣຕິ. ເອວໍ ວິປ຺ປຏິສາໂຣ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມໂຕ ສງ຺ໂກຈນໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ. ກິເລສສລ຺ລິຂນໍ ນາມ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິ ສລ຺ເລຂປ຺ປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ຐິຕສ຺ສ ຕທງ຺ຄປ຺ປຫານາທິວເສນ ຕໍ ຕໍ ກິເລສປ຺ປຫານໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ອນຸຕ຺ຖຸນນາກາເຣນາ’’ຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ວິລປນາກາເຣນ. ສງ຺ໂກຈຕີຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອຸຠຍໍ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ກຸສລກມ຺ມ ສມາທາເນ’’ຕິອາທິມາຫ. ນມິຕຸມ຺ປິ ນ ເທຕິ. ກຸໂຕ ສມາທາຕຸໍ ວາ ວຑ຺ເຒຕຸໍ ວາ ທສ຺ສຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ຕນຸກຣເຓນາ’’ຕິ ທຸພ຺ພລກຣເຓນ. ວິເສສນຏ຺ເຐກຣຓ ວຈນໍ. ‘‘ໂສ’’ຕິ ຘມ຺ມສມູໂຫ. ຕໍ ປນ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ. ເກຈິ ປນ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນ ສຸຈຣິຕ ທຸຈ຺ຈຣິຕາ ຣມ຺ມຓມ຺ປິ ອນາຄຕ ສຸຈຣິຕ ທຸຈ຺ຈຣິຕາ ຣມ຺ມຓມ຺ປິ ກປ຺ເປນ຺ຕິ. ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ‘‘ເຕນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ມຫານິທ຺ເທສປາເຐ ທ຺ວີຫາກາເຣຫິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ເຈຕໂສ ວິປ຺ປຏິສາໂຣ ມໂນວິເລໂຂຕິ ປາໂຐ. ‘‘ກຕຕ຺ຕາ ຈາ’’ຕິ ອກຕ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ ຈ. ‘‘ອກຕຕ຺ຕາ ຈາ’’ຕິ ກຕ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ອກຕຕ຺ຕາ ຈ. ເກຈິ ປນ ອຍໍ ວິປ຺ປຏິສາໂຣ ນາມ ກທາຈິ ກສ຺ສຈິ ເກນຈິ ກາຣເຓນ ປຸພ຺ເພກຕ ສຸຈຣິຕມ຺ປິ ອກຕ ທຸຈ຺ຈຣິຕມ຺ປິ ອາຣພ຺ຠ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອຸມ຺ມຕ຺ຕກສທິສຎ຺ຫິ ປຸຖຸຊ຺ຊນ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ‘‘ເອເຕນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ໂສ ປນ ເກສຎ຺ຈິ ວາເທ ວິປ຺ປຏິສາໂຣ ນາມ ໂທມນສ຺ສໍ ໂຫຕິ, ນ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ໂສຈ ໂຂ ທ຺ວິຘາ ຠາໂວ. ອປາຍຠເຍນ ຕຊ຺ຊີຍນ຺ຕິ ຕາສີຍນ຺ຕີຕິ ອປາຍຠຍ ຕຊ຺ຊິຕາ. ‘‘ນ ອຎ຺ເຎສໍ’’ຕິ ສຸຈຣິຕ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ອຊານນ຺ຕານໍ ອມນສິກໂຣນ຺ຕານຎ຺ຈ ນ ໂຫຕິ. ກຖໍ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ເຈ. ສຸຈຣິຕທຸຈ຺ຈຣິຕ ນາເມນ ອນຸໂສຈນາກາຣສ຺ສ ທສ຺ສິຕຕ຺ຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອກຕໍ ເມ’’ຕິອາທິ. ຍາຖາວມາໂນ ນາມ ເສຍ຺ຍສ຺ສ ເສຍ຺ໂຍ ຫມສ຺ມີຕິ ສທິສສ຺ສ ສທິໂສຫມສ຺ມີຕິ ຫີນສ຺ສ ຫີໂນຫມສ຺ມີຕິອາທິນາ ປວຕ຺ໂຕ ຠູຕມາໂນ. ຍຎ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ອກຕ຺ວາ’’ຕິ ຕໍ ກລ຺ຍາຓ ກມ຺ມໍ ອກຕ຺ວາ. ‘‘ກຕ຺ວາ’’ຕິ ຕໍ ປາປກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ. ອິທໍ ປນ ປຸພ຺ເພກຕາ ກຕກາເລ ເອວ ອຍາຖາວໍ ໂຫຕິ. ອນຸໂສຈນ ກາເລປນ ຍາຖາວເມວ. ‘‘ຫຕ຺ຖ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ສງ຺ໂກຈນຕ຺ໂຖ ນ ລພ຺ຠຕິ. ກຸຈ຺ຉິຕ ກິຣິຍຕ຺ໂຖ ເອວ ລພ຺ຠຕິ. ຫຕ຺ຖໂລລຕາຫິ ຫຕ຺ຖ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປາທໂລລຕາ ຈ ປາທກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອສໍຍຕ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ນາມາ’’ຕິ. ຍໍ ປນ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ. ‘‘ຕໍ’’ຕິ ຕໍ ວຕ຺ຖຸໍ. ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍນ຺ຕາ. ນາມຘາຕຸ ປທຎ຺ເຫຕໍ. ກປ຺ປຕິ ນຸ ໂຂ, ນ ນຸ ໂຂ ກປ຺ປຕີຕິ ເອວໍ ວິນຍ ສໍສຍໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈປ຺ປກຕຕາຍາ’’ຕິ ກຸກ຺ກຸຈ຺ເຈນ ອປກຕຕາຍ ອຠິຠູຕຕາຍ. ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ອວິສເຍ’’ຕິ ອາຓາຈກ຺ກຐາເນ. ອາຓາຈກ຺ກ ສາມິໂນ ພຸທ຺ຘສ຺ສວິສຍຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ສາວກ ຠູຕສ຺ສ ອວິສເຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຍ ປນ ກໂຣນ຺ຕິເຍວ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍນ຺ຕາ ປີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ອາປຕ຺ຕິໍ’’ຕິ ທຸກ຺ກຏາປຕ຺ຕິໍ.

໙໔-໙໕. ຖິນມິທ຺ຘວຈນຕ຺ເຖສຸ. ‘‘ຈິຕ຺ຕໍ ມນ຺ທມນ຺ທໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ ຈິນ຺ຕນ ກິຈ຺ເຈ ອຕິມນ຺ທໍ ປຣິທຸພ຺ພລໍ ກຕ຺ວາ. ຈິຕ຺ຕໍ ຄິລານໍ ມິລາຕໍ ກຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຕີ’’ຕິ ອຠິຠວຕິ. ອາຣມ຺ມຓ ວິຊານເນ ວາ ຊວນກິຈ຺ເຈ ວາ ປຣິຫີນຖາມພລໍ ກໂຣຕິ. ‘‘ຖິຍຕີ’’ຕິ ປທໍ ປາຬິວເສນ ສິທ຺ຘນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຖິນໍ ຖິຍນາ’’ຕິອາທິໍ. ‘‘ອກມ຺ມຎ຺ຎຠູເຕ ກຕ຺ວາ’’ຕິ ກາຍກມ຺ມາທີສຸ ອກມ຺ມກ຺ຂເມ ປຣິທຸພ຺ພເລ ກຕ຺ວາ. [ມຸຄ຺ຄເຣນ ໂປເຖຕ຺ວາ ວິຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ]. ‘‘ເຕ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕ ເຈຕສິເກ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕ ຘມ຺ເມ. ‘‘ໂອລີຍາເປຕ຺ວາ’’ຕິ ອວລີເນ ອວສີທນ຺ເຕ ກຕ຺ວາ. ເຕນາຫ ‘‘ອິຣິຍາ ປຖໍ ປີ’’ຕິອາທິໍ. ຖິນໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິຠວຕິ, ວິຊານນ ກິຈ຺ຈສ຺ສ ເຄລຎ຺ຎຕ຺ຕາ ຖິນສ຺ສ. ມິທ຺ຘໍ ເຈຕສິເກ ອຠິຠວຕິ, ຜຸສນາທິ ກິຈ຺ຈສ຺ສ ເຄລຎ຺ຎຕ຺ຕາ ມິທ຺ຘສ຺ສາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໙໖. ວິຈິກິຈ຺ຉາວຈນຕ຺ເຖ. ‘‘ຈິກິຈ຺ຉນໍ’’ຕິ ໂຣຄາປນຍ ນຕ຺ເຖ ກິຕຘາຕຸວເສນ ສິທ຺ຘໍ ສງ຺ຂຕ ກິຣິຍາ ປທນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຎາຓປ຺ປຏິກາໂຣຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ‘‘ປຏິກາໂຣ’’ຕິ ຈ ໂຣຄສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂ ກມ຺ມໍ. ‘‘ເອຕາຍາ’’ຕິ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນໍ. ວິຈິນນ຺ຕິ ຘມ຺ມໍ ວິຈິນນ຺ຕີຕິ ວິຈິໂນ. ຘມ຺ມ ວີມໍສກາ. ກິຈ຺ຉຕິ ກິລມຕິ ເອຕາຍາຕິ ກິຈ຺ຉາ. ວິຈິນໍ ກິຈ຺ຉາຕິ ວິຈິກິຈ຺ຉາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສຠາວໍ’’ຕິອາທິມາຫ. ‘‘ວິຈິກິຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ສງ຺ຂຕຘາຕຸປທໍ. ຕຎ຺ຈ ກງ຺ຂາຍໍ ວຕ຺ຕຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ວິຈິກິຈ຺ຉຕິ ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທ຺ວິຘາ ເອຬຍຕິ ກມ຺ປຕີຕິ ທ຺ເວຬກໍ. ຕຖາ ປວຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ. ທ຺ເວຬກສ຺ສ ຠາໂວຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ. ‘‘ພຸທ຺ຘາທີສຸ ອຏ຺ຐສູ’’ຕິ ພຸທ຺ເຘ ກງ຺ຂຕິ, ຘມ຺ເມ ກງ຺ຂຕິ, ສງ຺ເຆ ກງ຺ຂຕິ, ສິກ຺ຂາຍ ກງ຺ຂຕິ, ປຸພ຺ພນ຺ເຕ ກງ຺ຂຕິ, ອປຣນ຺ເຕ ກງ຺ຂຕິ, ປຸພ຺ພນ຺ຕາ ປຣນ຺ເຕ ກງ຺ຂຕິ, ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍຕາ ປຏິຈ຺ຈ ສມຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ຘມ຺ເມສຸ ກງ຺ຂຕີຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕສຸ ອຏ຺ຐສຸ ສທ຺ເຘຍ຺ຍ ວຕ຺ຖູສຸ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ພຸທ຺ເຘ ກງ຺ຂຕີ’’ຕິ ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ ອຣຫໍຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ເຕສຸ ພຸທ຺ຘຄຸເຓສຸ ອສທ຺ທຫນ຺ໂຕ ພຸທ຺ເຘ ກງ຺ຂຕິ ນາມ. ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ຠຄວຕາ ຘມ຺ໂມຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ເຕສຸ ຘມ຺ມ ຄຸເຓສຸ ອສທ຺ທຫນ຺ໂຕ ຘມ຺ເມ ກງ຺ຂຕິ ນາມ. ສຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ເຕສຸ ສງ຺ຆຄຸເຓສຸ ອສທ຺ທຫນ຺ໂຕ ສງ຺ເຆ ກງ຺ຂຕິ ນາມ. ຕິສ຺ສນ຺ນໍ ສິກ຺ຂານໍ ວຏ຺ຏ ທຸກ຺ຂໂຕ ນິຍ຺ຍານຏ຺ເຐສຸ ອສທ຺ທຫນ຺ໂຕ ສິກ຺ຂາຍ ກງ຺ຂຕິ ນາມ. ອຕ຺ຕໂນ ອຕີຕ ຠວສ຺ສ ອຕ຺ຖິ ນຕ຺ຖິຠາເວ ກງ຺ຂນ຺ໂຕ ປຸພ຺ພນ຺ເຕ ກງ຺ຂຕິ ນາມ. ອຕ຺ຕໂນ ປຣມ຺ມຣຓາ ອນາຄຕ ຠວສ຺ສ ອຕ຺ຖິ ນຕ຺ຖິຠາເວ ກງ຺ຂນ຺ໂຕ ອປຣນ຺ເຕ ກງ຺ຂຕິ ນາມ. ຕທຸຠຍສ຺ສ ອຕ຺ຖິ ນຕ຺ຖິ ຠາເວ ກງ຺ຂນ຺ໂຕ ປຸພ຺ພນ຺ຕາ ປຣນ຺ເຕ ກງ຺ຂຕິ ນາມ. ອິມສ຺ມິໍ ຠເວ ອຕ຺ຕໂນ ຂນ຺ຘານໍ ປຏິຈ຺ຈ ສມຸປ຺ປາເທ ຈ ປຏິຈ຺ຈ ສມຸປ຺ປນ຺ນຠາເວ ຈ ກງ຺ຂນ຺ໂຕ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍຕາ ປຏິຈ຺ຈ ສມຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ຘມ຺ເມສຸ ກງ຺ຂຕິ ນາມ. ‘‘ວິມຕິ ວເສນາ’’ຕິ ເວມຕິກຠາເວນ. ປວຕ຺ຕມານາ ວິຈິກິຈ຺ຉາ. ວິຈິກິຈ຺ຉາ ປຏິຣູປກາ ນາມ ສພ຺ພ ຘມ຺ເມສຸ ອປ຺ປຏິຫຕພຸທ຺ຘີນໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸ ພຸທ຺ຘານໍ ເອວ ນຕ຺ຖີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອສພ຺ພຎ຺ຎູນໍ’’ຕິອາທິ.

ອກຸສລຣາສິມ຺ຫິອນຸທີປນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙໗. ສທ຺ຘາວຈນຕ຺ເຖ. ‘‘ສນ຺ນິສິນ຺ນໍ’’ຕິ ອຈລິຕໍ. ‘‘ສຸຏ຺ຐູ’’ຕິ ອນສ຺ສນ຺ຕໍ ອຈລນ຺ຕຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ. ‘‘ຘາເຣຕີ’’ຕິ ເອວເມວ ໂຫຕີຕິ ສລ຺ລກ຺ຂຓວເສນ ຘາເຣຕິ. ຕຖາ ຐເປຕີຕິ. ສທ຺ທຫນ຺ຕິ ວາ ສທ຺ຘາ ສມ຺ປນ຺ນາ ສຕ຺ຕາ. ສທ຺ຘາຕຸໍ ອຣຫນ຺ຕີຕິ ສທ຺ເຘຍ຺ຍານິ. ອກາລຸສ຺ສໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອນາວິລໍ ຈິຕ຺ຕໍ. ອກາລຸສ຺ສໍ ເອວ ອກາລຸສ຺ສິຍໍ. ຕສ຺ສ ຠາໂວຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ. ‘‘ໂອກປ຺ປນາ’’ຕິ ອໂຫສາຘຸ ອໂຫສຸຏ຺ຐູຕິ ອຘິມຸຈ຺ຈນວເສນ ຈິນ຺ຕນາ. ‘‘ມິຈ຺ຉາຘິໂມກ຺ໂຂ ເຍວາ’’ຕິ ທິຏ຺ຐິສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ອຘິໂມກ຺ໂຂເຍວ. ‘‘ວິຕ຺ເຕ ອສຕີ’’ຕິ ຘເນ ອສຕິ. ຘນຎ຺ຫິ ວິຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍໍ ຍໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ຕໍ ວິນ຺ທນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ກຕ຺ວາ. ‘‘ເຕສໍ’’ຕິ ມນຸສ຺ສານໍ.

໙໘. ສຕິວຈນຕ຺ເຖ. ‘‘ສຣຕີ’’ຕິ ອນຸສ຺ສຣຕິ. ‘‘ກຕານີ’’ຕິ ປຸພ຺ເພກຕານິ. ‘‘ກຕ຺ຕພ຺ພານີ’’ຕິ ອິທານິ ວາ ປຈ຺ຉາ ວາ ກຕ຺ຕພ຺ພານິ. ກລ຺ຍາຓ ກມ຺ມໍ ນາມປກຕິຍາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຣຕິຏ຺ຐານໍ ນ ໂຫຕິ. ປາປ ກມ຺ມເມວ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຣຕິຏ຺ຐານໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ກລ຺ຍາຓ ກມ຺ເມ ເອວ ອປ຺ປມຊ຺ຊິຕຸໍ ວິສຸໍ ສຕິນາມ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາ. ປາປກມ຺ເມ ປນ ວິສຸໍ ສຕິຍາ ກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ. ສພ຺ເພປິ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກາ ຘມ຺ມາ ອປມຕ຺ຕ ຣູປາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອິຕຣາປນາ’’ຕິອາທິໍ. ‘‘ສຕິເຍວ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ວິສຸໍ ສຕິ ນາມໂກ ເອໂກ ເຈຕສິໂກເຍວ ນ ໂຫຕິ. ກຕມາ ປນ ສາ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ກຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິໍ. ຕຕ຺ຖ ກຕສ຺ສ ອປ຺ປມຊ຺ຊນໍ ນາມ ເກສຎ຺ຈິ ອນຸໂມທນວເສນ ເກສຎ຺ຈິ ອນຸໂສຈນວເສນ ອປ຺ປມຊ຺ຊນໍ. ກຕ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ອປ຺ປມຊ຺ຊນໍ ນາມ ນິຈ຺ຈກາລມ຺ປິ ກາຕຸໍ ອຠິມຸຂຕາ. ‘‘ກຕສ຺ສາ’’ຕິ ວາ ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ສາມິວຈນໍ. ຕຖາ ເສເສສຸ ທ຺ວີສຸ ປເທສຸ. ສພ຺ເພສຸ ຣາຊກມ຺ເມສຸ ນິຍຸຕ຺ໂຕ ສພ຺ພກມ຺ມິໂກ. ‘‘ນິຍຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ພ຺ຍາວຏກາຍ ຈິຕ຺ໂຕ. ສພ຺ເພສຸ ຐາເນສຸ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖິກາ. ສາ ຫິ ຉສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອາຣກ຺ຂ ກິຈ຺ຈາ ໂຫຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍ ສໍວຣຓ ຘມ຺ມຕ຺ຕາ. ຕສ຺ມາ ຉສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓ ໂລຠມູລຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນຕ຺ຖາຍ ສາ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາ, ອນິຏ຺ຐາ ຣມ຺ມເຓ ໂທສມູລ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ, ມຊ຺ຌຕ຺ຕາຣມ຺ມເຓ ໂມຫມູລ ຈິຕ຺ຕສ຺ສາຕິ. ອປິ ຈ, ໂພຊ຺ຌງ຺ຄ ຠາວນາ ຐາເນສຸ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕ ປທໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ຠາວນາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ລີນຏ຺ຐາເນປິ ສາ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາ ລີນປກ຺ຂໂຕ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ນີວາຣຓຕ຺ຖາຍາຕິອາທິນາ ໂຍເຊຕພ຺ພາ.

໙໙-໑໐໐. ຫິຣິໂອຕ຺ຕປ຺ປວຈນຕ຺ເຖສຸ. ‘‘ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທີຫິ ລຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ຕານິກາຕຸໍ ລຊ຺ຊຕິ. ຕານິ ຫີນກມ຺ມານິ ລາມກກມ຺ມານີຕິ ຫີເຬຕ຺ວາ ຕໂຕ ອຕ຺ຕານໍ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ອິຈ຺ຉຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຊິຄຸຈ຺ຉຕີ’’ຕິ. ‘‘ອຸກ຺ກຓ຺ຐຕີ’’ຕິ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ, ວິໂຍຄໍ ອິຈ຺ຉຕິ. ‘‘ເຕຫິ ເຍວາ’’ຕິ ກາຍ ທຸຈ຺ຈຣິຕາທີຫິເຍວ. ‘‘ອຸພ຺ພິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ອຸຕ຺ຕສຕິ, ຠຍໂຕ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ຄາຖາສຸ. ‘‘ອລຊ຺ຊິເຍສູ’’ຕິ ອລຊ຺ຊິຕພ຺ເພສຸ ກລ຺ຍາຓ ກມ຺ເມສຸ. ‘‘ລຊ຺ຊເຣ’’ຕິ ລຊ຺ຊນ຺ຕິ. ‘‘ອຠເຍ’’ຕິ ອຠາຍິຕພ຺ເພ ກລ຺ຍາຓກມ຺ເມ. ຍສ຺ມາ ປນ ສປ຺ປຸຣິສາ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຫຣນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ຫິຣິຍາ ອຕ຺ຕນິ ຄາຣວໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຊາຕິຄຸຓາທິກໍ ວາ ສີລ ຄຸຓາທິກໍ ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ມາທິສສ຺ສ ເອວ ຣູປໍ ປາປກມ຺ມໍ ອຍຸຕ຺ຕໍ ກາຕຸໍ. ຍທິ ກເຣຍ຺ຍໍ, ປຈ຺ຉາ ອຕ຺ຕານໍ ອສຸທ຺ຘໍ ຎຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂີທຸມ຺ມໂນ ຠເວຍ຺ຍນ຺ຕິ ເອວໍ ຫິຣິຍາ ອຕ຺ຕນິ ຄາຣວໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ. ‘‘ໂອຕ຺ຕປ຺ເປນ ປເຣສຸ ຄາຣວໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ’’ຕິ ປຣານຸວາທຠຍໍ ຠາຍິຕ຺ວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕຕ຺ຖ ປຣານຸວາທຠຍໍ ນາມ ປເຣສໍ ສາຘຸ ຊນານໍ ຄຣຫາ ຠຍໍ. ອຎ຺ຎມ຺ປິ ອປາຍຠຍໍ ສໍສາຣ ວຏ຺ຏຠຍຎ຺ຈ ເອຕ຺ຖ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕິເຍວ. ໂລກໍປາເລນ຺ຕີຕິ ໂລກປາລາ. ‘‘ໂລກໍ’’ຕິ ສຕ຺ຕໂລກໍ. ‘‘ປາເລນ຺ຕີ’’ຕິ ອປາຍ ຠຍໂຕ ຣກ຺ຂນ຺ຕິ.

໑໐໑. ອໂລຠວຈນຕ຺ເຖ. ອກາໂຣ ວິຣຸທ຺ຘຕ຺ໂຖຕິອາຫ ‘‘ໂລຠປ຺ປຏິປກ຺ໂຂ’’ຕິ. ໂລຠສ຺ສ ປຏິວິຣຸທ຺ໂຘຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຏິວິຣຸທ຺ຘຕາ ຈ ປຫາຍກ ປຫາຕພ຺ພ ຠາເວນ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂສຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ໂສ ເນກ຺ຂມ຺ມຘາຕຸວເສນ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ຫິຕ ສຎ຺ຎິເຕສູ’’ຕິ ອິທໍ ເມ ອຕ຺ຖາຍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍາຕິ ເອວໍ ສຎ຺ຎິເຕສຸ. ‘‘ລຄ຺ຄນວເສນາ’’ຕິ ອມຸຎ຺ຈິຕຸກາມຕາວເສນ. ເຕສ຺ເວວ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ຠວໂຠຄ ສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ຄູຖຣາສິໍ ວິຍ ຫີເຬຕ຺ວາ’’ຕິ ອິທໍ ໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ວເສນ ນິທສ຺ສນ ວຈນໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຫີເຬຕ຺ວາ’’ຕິ ຄຣຫິຕ຺ວາ. ນິກ຺ຂມນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ເນກ຺ຂມ຺ໂມ. ໂສ ເອວ ຘາຕູຕິ ເນກ຺ຂມ຺ມຘາຕຸ.

໑໐໒. ອຍໍ ນໂຍ ໂທສປ຺ປຏິປກ຺ໂຂ, ໂມຫປ຺ປຏິປກ຺ໂຂຕິອາທີສຸປິ ເນຕພ຺ໂພ.

໑໐໓. ຕຕ຺ຣ ມຊ຺ຌຕ຺ຕຕາຍໍ. ‘‘ລີນຸທ຺ຘຈ຺ຈານໍ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ລີນຕາ ເອໂກ ວິສມປກ຺ໂຂ. ອຸທ຺ຘຏຕາ ທຸຕີໂຍ ວິສມປກ຺ໂຂ. ລີນໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂກສຊ຺ເຊ ວິສມປກ຺ເຂ ປຕຕິ. ອຸທ຺ຘຏໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ເຈ ວິສມປກ຺ເຂ ປຕຕິ. ຕທຸຠຍມ຺ປິ ອກຸສລ ປກ຺ຂິກໍ ໂຫຕິ. ຕຖາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຕິ ລູຂຕາ ເອໂກ ວິສມ ປກ຺ໂຂ. ອຕິປຫຏ຺ຐຕາ ເອໂກຕິອາທິນາ ສພ຺ພໍ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄວິຘານໍ ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຣ ມຊ຺ຌຕ຺ຕຕາ ປນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕ ຘມ຺ເມ ອຸໂຠສຸ ອນ຺ເຕສຸ ປາເຕຕຸໍ ອທຕ຺ວາ ສຍໍ ມຊ຺ຌິມປ຺ປຏິປທາຍໍ ທຬ຺ຫໍ ຕິຏ຺ຐຕິ.

໑໐໔. ປສ຺ສທ຺ຘາທີສຸ. ‘‘ຕຕ຺ຖ ຕໍ ວີນ຺ທນ຺ຕີ’’ຕິ ເຕສຸ ປຸຎ຺ຎ ກມ຺ເມສຸ ຕໍ ຈິຕ຺ຕ ສຸຂໍ ປຏິລຠນ຺ຕິ.

໑໐໕. ລຫຸຕາ ທ຺ວເຍ. ‘‘ຕຕ຺ຕປາສາເຓ’’ຕິ ສນ຺ຕຕ຺ເຕ ປາສາຓປິຏ຺ເຐ. ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມສຸ.

໑໐໖-໑໑໐. ມຸທຸຕາ ທ຺ວຍາທີສຸ ສພ຺ພໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ.

໑໑໑. ວິຣຕິຕ຺ຕເຍ. ‘‘ກຖາ, ເຈຕນາ, ວິຣຕິ, ວເສນາ’’ຕິ ‘ກຖາສມ຺ມາວາຈາ, ເຈຕນາ ສມ຺ມາວາຈາ, ວິຣຕິ ສມ຺ມາວາຈາ, ວເສນ. ຕໍ ກຖາວາຈໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕີຕິ ຕໍ ສມຸຏ຺ຐາປິກາ. ຍາ ປນ ປາປ ວິຣມຓາກາເຣນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປວຕ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ສມາທິຍນ຺ຕສ຺ສ ວາ’’ຕິ ມຸສາວາທາ ວິຣມາມີຕິອາທິນາ ວຈີເຠທໍ ກຕ຺ວາ ສມາທິຍນ຺ຕສ຺ສ ວາ. ‘‘ອຘິຏ຺ຐຫນ຺ຕສ຺ສ ວາ’’ຕິ ວຈີເຠທໍ ອກຕ຺ວາ ຈິຕ຺ເຕເນວ ຕຖາ ອຘິຏ຺ຐຫນ຺ຕສ຺ສ ວາ. ອິເມຫິ ທ຺ວີຫິ ປເທຫິ ສມາທານ ວິຣຕິປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ວທຕິ. ‘‘ອວີຕິກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ວາ’’ຕິ ເອເຕນ ສມ຺ປຕ຺ຕ ວິຣຕິປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ວທຕິ. ‘‘ເອຕາຍາ’’ຕິ ສມ຺ມາວາຈາ ວິຣຕິຍາ. ສາ ປນ ກຕ຺ຕຸນາ ຈ ກ຺ຣິຍາຍ ຈ ສຫຠາວິນີ ຫຸຕ຺ວາ ສມາທານ ກ຺ຣິຍໍ ສຸຏ຺ຐຸຕຣໍ ສາເຘຕິ. ຕສ຺ມາ ສາ ກຣຓ ສາຘນໍ ນາມ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ກຣຓຕ຺ເຖວາກຣຓ ວຈນ’’ນ຺ຕິ. ພຫູສຸຊວນວາເຣສຸ ປວຕ຺ຕມາເນສຸ ປຸຣິມ ປຸຣິມ ຊວນວາຣປຣິຍາປນ຺ນາ ສມ຺ມາວາຈາ ປຈ຺ຉິມ ປຈ຺ຉິມ ຊວນວາຣສມຸຏ຺ຐິຕາຍ ສມາທານ ກ຺ຣິຍາຍ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ສາ ປນ ຕາຍ ກ຺ຣິຍາຍ ອສຫຠາວິຕ຺ຕາ ກຣຓລກ຺ຂຓໍ ນ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ. ເຫຕຸ ລກ຺ຂເຓ ຕິຏ຺ຐຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ເຫຕຸ ອຕ຺ເຖວາ ກຣຓວຈນ’’ນ຺ຕິ. ອິທຎ຺ຈ ອຕ຺ຖໂຕ ລພ຺ຠມານຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ສມ຺ມາວາຈາຕິ ປທໍ ປນ ກິຕສາຘນ ປທຕ຺ຕາກຣຓຕ຺ເຖ ເອວສິທ຺ຘໍ. ນ ຫິ ອກາຣກ ຠູໂຕ ເຫຕຸ ອຕ຺ໂຖ ສາຘນໍ ນາມ ສມ຺ຠວຕິ. ‘‘ສມາທານ ວຈນານີ’’ຕິ ສມ຺ມາວາຈາ ສມຸຏ຺ຐິຕານິ ສມາທານ ວຈນານິ. ‘‘ຕໂຕ’’ຕິ ຕໂຕປຣໍ. ‘‘ເຕສໍ’’ຕິ ເຕ ສໍວທມານານໍ. ອິທຎ຺ຈ ສພ຺ພໍ ສມ຺ມາວາຈາຕິ ວຈເນ ວຈີເຠທວາຈໍ ປຘານໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ສມ຺ປຕ຺ຕວິຣຕິ ສມຸຈ຺ເຉທ ວິຣຕິຠູຕາຍ ປນ ສມ຺ມາວາຈາຍ ວຈີເຠເທນ ກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ. ວິຣຕິ ກິຈ຺ຈ ເມວປຘານນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ປວຕ຺ຕມານາ’’ຕິ ປວຕ຺ຕມານຕ຺ຕາ. ວິເສສນ ເຫຕຸ ປທເມຕໍ.

໑໑໒-໑໑໓. ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ເຕປິ ສມ຺ມາອາຊີເວປິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ນຕ຺ຖິ.

໑໑໔. ‘‘ສມ຺ປຕ຺ຕໍ ວຕ຺ຖຸໍ’’ຕິ ປາຓາຕິ ປາຕາທິກມ຺ມສ຺ສ ວຕ຺ຖຸໍ. ສາປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓາເຍວ. ກສ຺ມາ, ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈກ຺ເຂ ສມ຺ປຕ຺ຕ ວເສນວຕ຺ຖຸສ຺ສຘຣມານຕ຺ຕາ. ‘‘ສມາທິຍນ຺ຕສ຺ສ ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ’’ຕິ ປາຓາຕິ ປາຕາປຏິວິຣມາຘີຕິອາທິນາ ສມາທິຍນ຺ຕສ຺ສຍາ ສມາທານກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ວິຣຕິ. ‘‘ສາ ປນ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓາ ໂຫຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ກຖໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາ ຣມ຺ມຓາ ໂຫຕີຕິ. ປາຓາຕິ ປາຕາປຏິວິຣມາຘີຕິ ວທນ຺ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ອນຸກ຺ກເມນ ປາຓສທ຺ທາທີນໍ ອຕ຺ຖໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ປາໂຓ’’ຕິ ໂວຫາຣໂຕ ສຕ຺ໂຕ. ປຣມຕ຺ຖໂຕ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ໂສ ຈ ສຕ຺ໂຕ ຕຎ຺ຈຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ໂລເກ ສພ຺ພກາລມ຺ປິ ສໍວິຊ຺ຊຕິເຍວ. ເອວຣູປໍ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍ ສາມຎ຺ຎໍ ສນ຺ຘາຍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອທິນ຺ນາທານາ ປຏິວິຣມາຘີຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ‘‘ອນາຄຕາ ຣມ຺ມຓາວາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ເອກທິວສໍ ນິຍເມຕ຺ວາ ສມາທິຍນ຺ຕສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ທິວເສ ຘຣມານ ສຕ຺ຕາປິ ອຕ຺ຖິ. ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສມານສຕ຺ຕາປິ ອຕ຺ຖິ. ຕທຸຠຍມ຺ປິ ປາຓວຈເນ ສງ຺ຄຫິຕເມວ. ປາຓຸເປຕໍ ກຕ຺ວາ ສມາທິຍນ຺ຕສ຺ສ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ. ອປິ ຈ ອນາຄຕກາລິກມ຺ປິ ສມາທານໍ ອຕ຺ຖິເຍວ. ອຫໍ ອສຸກທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວຊີວມ຺ປິ ປາຓາຕິປາຕາ ວິຣມາຘີຕິອາທິ. ເອວໍ ສມາທານ ວິຣຕິ ອນາຄຕາ ຣມ຺ມຓາປິ ໂຫຕີຕິ. ‘‘ປຈ຺ຈຍສມຸຈ຺ເຉທວເສນາ’’ຕິ ຕໍ ຕໍ ກິເລສານຸສຍ ສງ຺ຂາຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຍສ຺ສ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ. ເສສເມຕ຺ຖ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ.

໑໑໕-໑໑໖. ອປ຺ປມຎ຺ຎາທ຺ວເຍ. ອປິຈາຕິອາທີສຸ. ‘‘ກລິສມ຺ຠເວຠເວ’’ຕິ ທຸກ຺ຂຸປ຺ປຕ຺ຕິປຈ຺ຈຍຠູເຕ ສໍສາຣຠເວ. ‘‘ປາເປກລິ ປຣາຊເຍ’’ຕິ ກລິສທ຺ໂທ ປາເປ ຈ ປຣາຊເຍ ຈ ວຕ຺ຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຕ຺ເຕຫິ ກລິໍ ອວນ຺ຕິ ຣກ຺ຂນ຺ຕິ ເອຕາຍາຕິ ກຣຸຓາ. ສຕ຺ເຕຫີຕິ ຈ ຣກ຺ຂຓຕ຺ຖໂຍເຄ ອິຈ຺ຉິຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ອປາທານ ວຈນໍ. ຍຖາ-ກາເກ ຣກ຺ຂນ຺ຕິ ຕຓ຺ຑຸລາ-ຕິ. ສຕ຺ເຕວາ ກລິໂຕ ອວນ຺ຕິ ຣກ຺ຂນ຺ຕິ ເອຕາຍາຕິ ກຣຸຓາ. ກລິໂຕຕິ ຈ ຣກ຺ຂຓຕ຺ຖ ໂຍເຄ ອນິຈ຺ຉິຕສ຺ມິມ຺ປິ ອປາທານວຈນໍ. ຍຖາ-ປາປາຈິຕ຺ຕໍ ນິວາຣເຍຕິ. ເອກສ຺ມິໍ ສຕ຺ເຕ ປວຕ຺ຕາປິ ອປ຺ປມຎ຺ຎາ ເອວ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ຍຖາ ຕໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ເອກສ຺ມິໍ ອາຣມ຺ມເຓ ປວຕ຺ຕມ຺ປິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓເມວ ໂຫຕີຕິ.

໑໑໗. ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິເຍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ນຕ຺ຖິ.

ໂສຠຓຣາສິມ຺ຫິອນຸທີປນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໑໘. ເອຕໍ ປຣິມາຓໍ ອສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຕາວໍ. ‘‘ເອຕ຺ຕາວຕາ’’ຕິ ເອຕ຺ຕາວນ຺ເຕນ-ຜສ຺ໂສ, ເວທນາ, ສຎ຺ຎາ,ຕິອາທິວຈນກ຺ກເມນ. ‘‘ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທສູ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ-ກຕເມ ຘມ຺ມາ ທສ຺ສເນນ ປຫາຕພ຺ພາ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ທິຏ຺ຐິຄຕສມ຺ປຍຸຕ຺ຕ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາ-ຕິອາທີສຸ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກ ສມູໂຫ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິຘ ປນ ຈິຕ຺ຕານິ ເອວ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທສູຕິ ຈິຕ຺ເຕສຸ ອິຈ຺ເຈວ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ‘‘ສພ຺ພທຸພ຺ພລຕ຺ຕາ’’ຕິ ສພ຺ພຈິຕ຺ເຕຫິ ທຸພ຺ພລຕຣຕ຺ຕາ. ‘‘ຠາວນາ ພເລນາ’’ຕິ ວິຕກ຺ກ ວິຣາຄສຕ຺ຕິ ຍຸຕ຺ເຕນ ອຸປຈາຣ ຠາວນາ ພເລນ, ວຸຏ຺ຐານ ຄາມິນິ ວິປສ຺ສນາ ຠາວນາ ພເລນ ຈ. ‘‘ພລນາຍກຕ຺ຕາ’’ຕິ ພລ ຘມ຺ມານໍ ນາຍກຕ຺ຕາ, ເຊຏ຺ຐກຕ຺ຕາ.

໑໑໙. ອກຸສລ ເຈຕສິເກສຸ. ‘‘ປຈ຺ຉິມໍ’’ຕິ ສພ຺ເພສຸປິ ທ຺ວາທສາ ກຸສລ ຈິຕ຺ເຕສູຕິ ວຈນໍ. ‘‘ປຸຣິມສ຺ສາ’’ຕິ ສພ຺ພາ ກຸສລ ສາຘາຣຓາ ນາມາຕິ ວຈນສ຺ສ. ‘‘ສມຕ຺ຕນ ວຈນໍ’’ຕິ-ກສ຺ມາ ສພ຺ພາກຸສລ ສາຘາຣຓາ ນາມາຕິ. ຍສ຺ມາ ສພ຺ເພສຸປິ. ລ. ຈິຕ຺ເຕສຸ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ພາ ກຸສລ ສາຘາຣຓາ ນາມາ-ຕິ ເອວໍ ສາຘນ ວຈນໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ອິເມຫິ ຈຕູຫິ ວິນານຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕ ສພ຺ເພສຸ ເຕສຸ ລພ຺ຠນ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ. ກສ຺ມາ ວິນາ ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນ ຫິຕານີ’’ຕິອາທິໍ. ‘‘ເຕຫີ’’ຕິ ປາເປຫິ. ສພ຺ພ ປາປ ຘມ຺ມໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຕຖາ ຕຖາ ອາມສິຕ຺ວາ’’ຕິ ທິຏ຺ຐິ ຂນ຺ເຘສຸ ນິຈ຺ໂຈ ຘຸໂວ ສສ຺ສໂຕຕິອາທິນາ ອາມສຕິ. ມາໂນ ອຫນ຺ຕິ ວາ ເສຍ຺ໂຍ ສທິໂສຕິອາທິນາ ວາ ອາມສຕິ. ເອວໍ ຕຖາ ຕຖາ ອາມສິຕ຺ວາ. ‘‘ເຕສູ’’ຕິ ທິຏ຺ຐິມາເນສຸ. ນິທ຺ຘາຣເຓ ຠຸມ຺ມໍ. ທິຏ຺ຐິ ປຣາມສນ຺ຕີ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ຕໍ ຄຫິຕາກາຣ’’ນ຺ຕິ ຕໍ ອຫນ຺ຕິ ຄຫິຕໍ ນິມິຕ຺ຕາກາຣໍ. ສກ຺ກາຍ ທິຏ຺ຐິ ເອວ ຄຕິ ເຍສໍ ເຕ ທິຏ຺ຐິ ຄຕິກາ. ອວິກ຺ຂມ຺ຠິຕ ສກ຺ກາຍ ທິຏ຺ຐິກາ. ‘‘ອຫນ຺ຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີ’’ຕິ ມາເນນ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ‘‘ນ ຫິ ມານສ຺ສ ວິຍາ’’ຕິ ຍຖາ ມານສ຺ສ ອຕ຺ຕສມ຺ປຄ຺ຄຫເຓ ພ຺ຍາປາໂຣ ອຕ຺ຖິ, ນ ຕຖາ ທິຏ຺ຐິຍາ ອຕ຺ຕສມ຺ປຄ຺ຄຫເຓ ພ຺ຍາປາໂຣ ອຕ຺ຖີຕິ ໂຍຊນາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອຕ຺ຕສມ຺ປຄ຺ຄຫຓໍ ນາມ ປເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຕ຺ຕານໍ ເສຍ຺ຍາທິວເສນ ສຸຏ຺ຐຸປຄ຺ຄຫຓໍ. ‘‘ນ ຈ ທິຏ຺ຐິຍາ ວິຍາ’’ຕິ ຍຖາ ທິຏ຺ຐິຍາ ຘມ຺ມານໍ ອຍາຖາວປກ຺ຂປຣິກປ຺ປເນ ພ຺ຍາປາໂຣ ອຕ຺ຖີຕິ ໂຍຊນາ. ຕຕ຺ຖ ອຍາຖາວປກ຺ໂຂ ນາມ ອຕ຺ຕາ ສສ຺ສໂຕ ອຸຈ຺ຉິນ຺ໂນຕິອາທິ. ມຈ຺ຉຣິຍໍ ອຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕີສຸ ລຄ຺ຄນໂລຠສມຸຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ໂລຠສມ຺ປຍຸຕ຺ຕເມວ ສິຍາຕິ ໂຈທນໍ ປຣິຫຣນ຺ໂຕ ‘‘ມຈ຺ຉຣິຍໍ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຕາສໍ’’ຕິ ອຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕີນໍ. ເສສເມຕ຺ຖ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ.

໑໒໐. ໂສຠຓເຈຕສິເກສຸ. ‘‘ຕີສຸ ຂນ຺ເຘສຸ’’ຕິ ສີລກ຺ຂນ຺ຘ ສມາຘິກ຺ຂນ຺ຘ ປຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ຈ. ‘‘ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ປຈ຺ຉິມໂກ’’ຕິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ປຈ຺ຉໂຕ ອນຸພນ຺ຘໂກຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ປຣິວາ ຣມຕ຺ໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ຕສ຺ມິໍ ອສຕິ ປີ’’ຕິ ທຸຕີຍຊ຺ຌານິກ ມຄ຺ຄາທີສຸ ຕສ຺ມິໍ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ເປ ອສນ຺ເຕປິ. ‘‘ສີລສມາຘິກ຺ຂນ຺ຘ ຘມ຺ເມສຸ ປນາ’’ຕິ ‘ສມ຺ມາວາຈາ, ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ໂຕ, ສມ຺ມາອາຊີໂວ,ຕິ ອິເມ ຕໂຍ ຘມ຺ມາ ສີລກ຺ຂນ຺ຘ ຘມ຺ມາ ນາມ. ສມ຺ມາ ວາຍາໂມ, ສມ຺ມາສຕິ, ສມ຺ມາສມາຘີ,ຕິ ອິເມ ຕໂຍ ຘມ຺ມາ ສມາຘິກ຺ຂນ຺ຘາ ນາມ. ອິເມສຸ ສີລກ຺ຂນ຺ຘ ສມາຘິກ຺ຂນ຺ເຘສຸ. ‘‘ເອໂກ ເອກສ຺ສ ກິຈ຺ຈໍ ນ ສາເຘຕີ’’ຕິ ເຕສຸ ສມ຺ມາວາຈາ ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ຕສ຺ສ ກິຈ຺ຈໍ ນ ສາເຘຕິ. ສມ຺ມາ ອາຊີວສ຺ສ ກິຈ຺ຈໍ ນ ສາເຘຕິ. ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ໂຕ ຈ ສມ຺ມາວາຈາຍ ກິຈ຺ຈໍ ນ ສາເຘຕີຕິອາທິນາ ສພ຺ພໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ‘‘ສີເລສຸ ປຣິປູຣກາຣິຕາ ວເສນາ’’ຕິ ສີລປ຺ປຏິປກ຺ຂ ຘມ຺ມານໍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທກາຣິຕາ ວເສນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ມຸສາວາທ ວິຣຕິ ມຸສາວາທເມວ ປຊຫິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ. ນ ອິຕຣານິ ປິສຸຓວາຈາທີນີຕິ ໂຍຊນາ. ເອຕ຺ຖ ສິຍາ. ມຸສາວາທວິຣຕິ ນາມ ກຸສລ ຘມ຺ໂມ ໂຫຕິ. ກຸສລ ຘມ຺ໂມ ຈ ນາມ ສພ຺ພສ຺ສ ອກຸສລ ຘມ຺ມສ຺ສ ປຏິປກ຺ໂຂ. ເອກສ຺ມິມ຺ປິ ກຸສລ ຘມ຺ເມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາເນ ຕສ຺ມິໍ ສນ຺ຕາເນ ສພ຺ພານິ ອກຸສລານິ ປຊຫິຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພານິ. ອຖ ຈ ປນ ມຸສາວາທ ວິຣຕິ ມຸສາວາທເມວ ປຊຫິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ນ ອິຕຣານີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຖມິທໍ ທຏ຺ຐພ຺ພນ຺ຕິ. ວຸຈ຺ຈເຕ. ປຊຫິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕີຕິ ອິທໍ ປຎ຺ຈສຸ ປຫາເນສຸ ຕທງ຺ຄປ຺ປຫານ ວຈນໍ. ຕທງ຺ຄປ຺ປຫານນ຺ຕິ ຈ ເຕນ ເຕນ ກຸສລງ຺ເຄນ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອກຸສລງ຺ຄສ຺ສ ປຫານໍ ຕທງ຺ຄປ຺ປຫານໍ ນາມ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ອິຘ ສປ຺ປຸຣິໂສ ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣມາມີຕິອາທິນາ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ສິກ຺ຂາປທານິ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ປາຓາຕິ ປາຕວິຣຕິ ສງ຺ຂາເຕນ ກຸສລງ຺ເຄນ ປາຓາຕິປາຕ ສງ຺ຂາຕໍ ອກຸສລງ຺ຄໍ ປຊຫຕິ. ອທິນ຺ນາທານ ວິຣຕິ ສງ຺ຂາເຕນ ກຸສລງ຺ເຄນ ອທິນ຺ນາທານ ສງ຺ຂາຕໍ ອກຸສລງ຺ຄໍ ປຊຫຕີຕິອາທິນາ ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພໍ. ເອກສ຺ມິມ຺ປິ ກຸສລ ຘມ຺ເມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາເນ ຕສ຺ມິໍ ສນ຺ຕາເນ ສພ຺ພານິ ອກຸສລານິ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ອໂນກາສຕ຺ຕາ ເອວ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ນ ປຫານຕ຺ຕາ. ນ ຫິ ຕສ຺ມິໍ ສນ຺ຕາເນ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຕານິ ອກຸສລານິ ເອວ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອຖໂຂ ສພ຺ພານິ ອຎ຺ຎານິ ກຸສລ ຈິຕ຺ຕານິ ຈ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ສພ຺ພານິ ອພ຺ຍາກຕ ຈິຕ຺ຕານິ ຈ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຕານິ ອໂນກາ ສຕ຺ຕາ ເອວ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ນ ປຫານຕ຺ຕາ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຕທງ຺ຄປ຺ປຫານາທິ ວເສນ ປນ ປຫານໍ ສນ຺ຘາຍ ອິຘ ປຊຫິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ-ນ ສກ຺ໂກຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຕທງ຺ຄປ຺ປຫານໍ ນາມ ສຸປາກຏໍ ໂຫຕິ. ມຸສາວາທ ວິຣຕິ ມຸສາວາທເມວ ປຊຫິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ. ນ ອິຕຣານີຕິ ອິທຎ຺ຈ ສຸຏ຺ຐຸ ອຸປປນ຺ນໍ ໂຫຕີຕິ. ‘‘ເອຕ຺ຖ ຈາ’’ຕິອາທີສຸ ກາຍງ຺ຄໂຈປນຕ຺ຖາຍ ວາຈງ຺ຄໂຈປນຕ຺ຖາຍ ຈ ປວຕ຺ຕານິ ກາຍວຈີໂຈ ປນ ຠາຄິຍານິ ນາມ. ກາມາວຈຣ ກຸສເລສ຺ເວວ ວິຣຕິໂຍ ສນ຺ທິສ຺ສນ຺ຕິ. ‘‘ກາມາວຈຣ ກຸສເລສຸ ປີ’’ຕິ ນິທ຺ຘາຣເຓ ຠຸມ຺ມວຈນໍ. ກາມຠູມິຍໍ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ເອວ ກາມາວຈຣ ກຸສເລສຸ ສນ຺ທິສ຺ສນ຺ຕິ. ຕິວິຘ ກຸຫນວຕ຺ຖູນິ ຈ ວິຣມິຕພ຺ພວຕ຺ຖຸຏ຺ຐາເນຐິຕານິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ກຸຫນໍ ນາມ ວິມ຺ຫາປນໍ ລາຠສກ຺ກາຣ ສິໂລກຕ຺ຖາຍ ມນຸສ຺ສານໍ ນານາມາຍາສາເຐຍ຺ຍ ກມ຺ມານິ ກຕ຺ວາ ອຈ຺ຉຣິຍພ຺ຠຸຕ ຠາວກຣຓນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕໍ ປນ ຕິວິຘໍ ‘ປຈ຺ຈຍປ຺ປຏິເສວນກຸຫນຎ຺ຈ, ສາມນ຺ຕຊປ຺ປນ ກຸຫນຎ຺ຈ, ອິຣິຍາ ປຖສຓ຺ຐາ ປນ ກຸຫນຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຖ ມຫິຈ຺ໂຉເຍວ ສມາໂນ ອປ຺ປິຈ຺ຉາກາຣໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອາທິໂຕ ອາຄຕາ ຄເຕ ຈຕຸປຈ຺ຈເຍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ພຫຸໍ ພຫຸໍ ອາຄເຕ ປຈ຺ຈເຍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອິທໍ ປຈ຺ຈຍປ຺ປຏິເສວນ ກຸຫນໍ ນາມ. ປາປິຈ຺ໂຉເຍວ ສມາໂນ ອຍໍ ຌານລາຠີຕິ ວາ ອຠິຎ຺ຎາລາຠີຕິ ວາ ອຣຫາຕິ ວາ ຊໂນ ມໍ ສມ຺ຠາເວຕູຕິ ສມ຺ຠາວນໍ ອິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕານໍ ອຸຕ຺ຕຣິ ມນຸສ຺ສ ຘມ຺ມານໍ ສນ຺ຕິເກ ເຕ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິເກ ກຕ຺ວາ ວຎ຺ເຈຕິ. ອິທໍ ສາມນ຺ຕຊປ຺ປນ ກຸຫນໍ ນາມ. ປາປິຈ຺ໂຉເຍວ ສມາໂນ ອຍໍ ສນ຺ຕວຸຕ຺ຕິ ສມາຫິໂຕ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍຕິ ຊໂນ ມໍ ສມ຺ຠາເວຕູຕິ ສມ຺ຠາວນໍ ອິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອິຣິຍາ ປຖ ນິສ຺ສິຕໍ ນານາວຎ຺ຈນໍ ກໂຣຕິ. ອິທໍ ອິຣິຍາ ປຖ ສຓ຺ຐາປນ ກຸຫນໍ ນາມ. ‘‘ສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ວຕ຺ຖູນີ’’ຕິ ສຸຣາ ປານ ວິກາລ ໂຠຊນ ນຈ຺ຈຄີຕວາທິຕ ທສ຺ສນ ສວນາທີນິ. ສຸຣາເມຣຍປານາ ວິຣມາຘີຕິ ສມາທິຍນ຺ຕສ຺ສ ສຸຣາເມຣຍປານ ເຈຕນາ ວິຣມິຕພ຺ພ ວຕ຺ຖຸ ນາມ. ວິກາລ ໂຠຊນາ ວິຣມາມີຕິ ສມາທິຍນ຺ຕສ຺ສ ວິກາເລ ຍາວກາລິກ ວຕ຺ຖຸສ຺ສ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ ເຈຕນາ ວິຣມິຕພ຺ພ ວຕ຺ຖຸ ນາມ. ເສເສສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ໂລກຸຕ຺ຕຣ ຈິຕ຺ເຕສຸ. ‘ສພ຺ພຖາປີ,ຕິ ຈ ‘ນິຍຕາ’ຕິ ຈ ‘ເອກໂຕ ວາ’ຕິ ຈ ຕີຓິ ວິເສສນານິ. ໂລກິເຍສຸ ປນ ‘ກທາຈີ’ຕິ ຈ ‘ວິສຸໍ ວິສຸໍ’ຕິ ຈ ທ຺ເວ ທ຺ເວ ວິເສສນານິ. ຕຕ຺ຖ ໂລກຸຕ຺ຕເຣສຸ ‘ສພ຺ພຖາປີ’ຕິ ອິທໍ ສມຸຈ຺ເຉທປ຺ປຫານ ທສ຺ສນໍ ໂລກິເຍສຸປິ ຕພ຺ພິປຣີຕໍ ຕທງ຺ຄປ຺ປຫານ ທສ຺ສນໍ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ເອເກກ ທຸຈ຺ຈຣິຕປ຺ປຫານວເສເນ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໒໑. ອປ຺ປມຎ຺ຎາສຸ. ‘‘ວິຠງ຺ເຄ’’ຕິ ອປ຺ປມຎ຺ຎາ ວິຠງ຺ເຄ. ‘‘ກາຣຸຎ຺ຎປ຺ປກຕິກສ຺ສາ’’ຕິ ກາຣຸຎ຺ຎສຠາວສ຺ສ. ‘‘ອນິສ຺ສຸກິໂນ’’ຕິ ອິສ຺ສາຘມ຺ມຣຫິຕສ຺ສ. ຖາມຄຕາ ກຣຸຓາ ໂທສ ສມຸຏ຺ຐິຕໍ ວິຫິໍສໍ ປຊຫຕິ. ຖາມຄຕາ ມຸທິຕາ ໂທສສມຸຏ຺ຐິຕໍ ອຣຕິໍ ປຊຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວິຫິໍສາ ອຣຕີນໍ ນິສ຺ສຣຓ ຠູຕາ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອຣຕິ ນາມ ສຸຎ຺ຎາຄາເຣສຸ ຈ ຠາວນາ ກມ຺ເມສຸ ຈ ນິພ຺ພິທາ. ໂທສ ນິສ຺ສຣເຓ ສຕິ ໂທມນສ຺ສນິສ຺ສຣຓມ຺ປິ ສິທ຺ຘເມວ. ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ນາມ ປຏິປກ຺ຂ ຘມ຺ມ ສຓ຺ຐາເນນ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ປຸພ຺ພຠາເຄປິ ອປ຺ປມຎ຺ຎາສຸ ນິຈ຺ຈໍ ໂສມນສ຺ສ ສຓ຺ຐານໍ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ໂທມນສ຺ສປ຺ປຏິປກ຺ຂຎ຺ຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ‘‘ອຏ຺ຐກຖາຍປິ ສຫ ວິຣຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ອຏ຺ຐສາລິນິຍໍ ອຸເປກ຺ຂາ ສຫຄຕ ກາມາວຈຣ ກຸສລ ຈິຕ຺ເຕສຸ ກຣຸຓາ ມຸທິຕາ ປຣິກມ຺ມກາເລປິ ຫິ ອິເມສໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອນຸຎ຺ຎາຕາ ເອວາ-ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕາຍ ອຏ຺ຐກຖາຍປິ ສຫ ວິຣຸທ຺ໂຘ. ເສສເມຕ຺ຖ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ. ‘‘ປຏິກູລາ ຣມ຺ມເຓສຸ ປນ…ເປ… ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ປຏິກູລາ ຣມ຺ມຓານິ ນາມ ໂສມນສ຺ເສນ ທູເຣ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຖາ ທຸກ຺ຂິຕ ສຕ຺ຕາ ຈ, ຕສ຺ມາ ຕທາ ຣມ຺ມຓານິ ອສຸຠ ຠາວນາ ຈິຕ຺ຕານິ ຈ ກຣຸຓາ ຠາວນາ ຈິຕ຺ຕານິ ຈ ອາທິໂຕ ອຸເປກ຺ຂາ ສຫຄຕາ ເນວາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ. ‘‘ສາຫິເວທນຸເປກ຺ຂາ ນາມາ’’ຕິ ກາມາວຈຣ ເວທນຸເປກ຺ຂາ ວຸຕ຺ຕາ. ວິຠາວນິປາເຐ, ‘‘ອຎ຺ຎວິຫິຕສ຺ສ ປີ’’ຕິ ອຎ຺ຎໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ມນສິກໂຣນ຺ຕສ຺ສປິ. ສຊ຺ຌາຍນໍ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ, ສມ຺ມສນໍ ສມ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ປາຐເສໂສ. ອິຕິ ຕສ຺ມາ. ເອຕ຺ຖ ສິຍາ ‘‘ຕໍ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ນຸ ຕມ຺ປິ ອຸເປກ຺ຂາ ສຫຄຕ ຈິຕ຺ເຕສຸ ກຣຸຓາ ມຸທິຕານໍ ສມ຺ຠວໍ ສາເຘຕິ ເຍວາຕິ. ສຈ຺ຈໍ ສາເຘຕິເຍວ. ເຕນ ປນ ປຣິຈຍ ວເສນ ເຕສຸ ຕາສໍ ສມ຺ຠວໍ ທີເປຕິ. ອິຘ ປນ ‘‘ເອຕ຺ຖ ຈາ’’ຕິອາທິນາ ‘‘ປຏິກູລາ ຣມ຺ມເຓສູ’’ຕິອາທິນາ ຈ ປຣິຈເຍນ ວິນາ ປກຕິຍາ ຕາສໍ ອຸເປກ຺ຂາ ເວທນາຍ ເອວ ສຫ ປວຕ຺ຕິ ພຫຸລຕາ ວຸຕ຺ຕາຕິ. ‘‘ໂຍຄກມ຺ມ ພເລນາ’’ຕິ ຍຸຎ຺ຊນ ວີຣິຍ ກມ຺ມ ພເລນ.

໑໒໒. ເຈໂຕ ຍຸຕ຺ຕານໍ ຈິຕ຺ຕ ເຈຕສິການໍ. ‘‘ເອຕ຺ຖ ຈາ’’ຕິອາທີສຸ. ເຫຏ຺ຐາ ຈ ວຸຕ຺ໂຕ ‘ກທາຈິ ສນ຺ທິສ຺ສນ຺ຕິ ວິສຸໍ ວິສຸໍ, ກທາຈິ ນານາ ຫຸຕ຺ວາ ຊາຍນ຺ຕີ’ຕິ. ອຸປຣິ ຈ ວກ຺ຂຕິ ‘ອປ຺ປມຎ຺ຎາ ວິຣຕິໂຍ ປເນຕ຺ຖ ປຎ຺ຈປິ ປຈ຺ເຈກເມວ ໂຍເຊຕພ຺ພາ’ຕິ. ອິສ຺ສາທີນຎ຺ຈ ນານາ ກທາຈິ ໂຍໂຄ ອຸປຣິ ‘ອິສ຺ສາມຈ຺ເຉຣ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈານິ ປເນຕ຺ຖ ປຈ຺ເຈກເມວ ໂຍເຊຕພ຺ພານີ’ຕິ ວກ຺ຂຕິ. ມານຖິນ ມິທ຺ຘານໍ ປນ ນານາ ກທາຈິ ໂຍໂຄ ອິຘ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ‘‘ກທາຈີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕທຕ຺ຖໍ ວິວຣຕິ ‘‘ເຕສໍ’’ຕິອາທິນາ. ‘‘ເຕສໍ’’ຕິ ທິຏ຺ຐິ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ. ‘‘ນິທ຺ທາຠິຠູຕ ວເສນາ’’ຕິ ນິທສ຺ສນ ວຈນເມຕໍ. ເຕນ ໂກສຊ຺ຊາທີນມ຺ປິ ຄຫຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ‘‘ອກມ຺ມຎ຺ຎຕາຍາ’’ຕິ ອກມ຺ມຎ຺ຎຠາເວນ. ເຕຫິ ອິສ຺ສາມຈ຺ຉຣິຍ ກຸກ຺ກຸຈ຺ເຈຫິ. ເຕນ ຈ ມາເນນ. ກິຈ຺ຈ ວິໂຣເຘ ວາ ອາຣມ຺ມຓ ວິໂຣເຘ ວາ ນານາຠາໂວ. ອວິໂຣເຘ ສຫຠາໂວ.

໑໒໓. ‘‘ໂຍຄຏ຺ຐານປຣິຈ຺ຉິນ຺ທນ ວເສນາ’’ຕິ ສພ຺ພຈິຕ຺ຕ ສາຘາຣຓາ ຕາວ ສພ຺ເພສຸປິ ເອກູນນວຸຕິຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທສຸ, ວິຕກ຺ໂກ ປຎ຺ຈປຎ຺ຎາ ສຈິຕ຺ເຕສູຕິອາທິນາ ຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐານ ຠູຕານໍ ຈິຕ຺ຕານໍ ຄຓນສງ຺ຂ຺ຍາປຣິຈ຺ເຉທວເສນ. ‘‘ຍຸຕ຺ຕ ຘມ຺ມຣາສິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທນ ວເສນາ’’ຕິ ອນຸຕ຺ຕເຣ ຉຕ຺ຕິໍສ, ມຫຄ຺ຄເຕ ປຎ຺ຈຕິໍສາຕິອາທິນາ ຍຸຕ຺ຕ ຘມ຺ມຣາສີນໍ ຄຓນ ສງ຺ຂ຺ຍາ ປຣິຈ຺ເຉທ ວເສນ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ. ‘‘ປາຬິຍໍ’’ຕິ ຘມ຺ມສງ຺ຄຓິ ປາຬິຍໍ. ‘‘ເຕສໍ ນຍານໍ’’ຕິ ຈຕຸກ຺ກ ປຎ຺ຈກ ນຍານໍ.

໑໒໔. ‘‘ກາຍວຈີ ວິໂສຘນ ກິຈ຺ຈາ’’ຕິ ກາຍທ຺ວາຣວຈີທ຺ວາຣ ໂສຘນ ກິຈ຺ຈາ.

໑໒໕. ໂລກຸຕ຺ຕຣ ວິຣຕີນໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣ ວິປາເກສຸປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ‘‘ອິທຎ຺ຈ…ເປ… ທຏ຺ຐພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ຕາສໍ ອປ຺ປມຎ຺ຎານໍ. ເຕສຸ ມຫາວິປາເກສຸ. ສຕ຺ຕປຎ຺ຎຕ຺ຕາທີນິ ອາຣມ຺ມຓານິ ຍສ຺ສາຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ. ‘‘ເຕນາ’’ຕິ ກຸສເລນ. ‘‘ວິກປ຺ປ ຣຫິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ວິວິຘາກາຣ ຈິນ຺ຕນ ຣຫິຕຕ຺ຕາ. ອປ຺ປນາປຕ຺ຕ ກມ຺ມ ວິເສເສຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ອປ຺ປນາປຕ຺ຕກມ຺ມ ວິເສສ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ. ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ວິເສສານິ ນາມ ປຖວີກສິຓ ນິມິຕ຺ຕາທີນິ. ‘‘ອປິ ຈາ’’ຕິອາທີສຸ. ນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ຘມ຺ເມຫິ ອຕ຺ຖິ. ເອວຎ຺ຈ ສຕິ, ກາມວິປາການິ ກາມຕຓ຺ຫາຍ ອາຣມ຺ມຓຠູຕາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຍປິ ອາລມ຺ເພຍ຺ຍຸນ຺ຕິ. ‘‘ສງ຺ຄຫນຍເຠທກາຣກາ’’ຕິ ປຖ ມຊ຺ຌານິກ ຈິຕ຺ເຕສຸ ຉຕ຺ຕິໍສ. ທຸຕີຍຊ຺ຌານິກ ຈິຕ຺ເຕສຸ ປຎ຺ຈຕິໍສາຕິອາທິນາ ສງ຺ຄຫນຍເຠທສ຺ສ ກາຣກາ.

໑໒໖. ‘‘ເອຕ຺ຖ ຈາ’’ຕິອາທີສຸ. ‘‘ປຎ຺ຈສຸ ອສງ຺ຂາຣິເກສູ’’ຕິ ນິທ຺ຘາຣເຓ ຠຸມ຺ມວຈນໍ. ຕຖາ ປຎ຺ຈສຸ ສສງ຺ຂາຣິເກສູຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ.

໑໒໘. ‘‘ຠູມິ ຊາຕິ ສມ຺ປໂຍຄາທິເຠເທນາ’’ຕິ ຜສ຺ໂສຕາວ ຈຕຸພ຺ພິໂຘ ໂຫຕິ ກາມາວຈໂຣ, ຣູປາວຈໂຣ, ອຣູປາວຈໂຣ ຈາຕິ. ອຍໍ ຠູມິເຠໂທ.

ທ຺ວາທສາກຸສລາ ຜສ຺ສາ, ກຸສລາ ເອກວີສຕິ;

ຉຕ຺ຕິໍເສວ ວິປາກາ ຈ, ວີສຕິ ກ຺ຣິຍາ ມຕາ.

ອິຕິ ອຍໍ ຊາຕິເຠໂທ. ໂສມນສ຺ສ ສຫຄໂຕ, ທິຏ຺ຐິຄຕ ສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ, ອສງ຺ຂາຣິໂກ ຈ, ສສງ຺ຂາຣິໂກ ຈາຕິອາທິນາ ສມ຺ປໂຍຄາທິເຠໂທ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ‘‘ຈິຕ຺ເຕນ ສມໍ ເຠທ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ຕນາ ວາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕນ ຈິຕ຺ຕເຠເທນ ສມໍ ເຠທໍ. ເອກູນນ ວຸຕິຍາ ຈິຕ຺ເຕສຸ ວາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ເຈຕສິກໍ ເອກສ຺ມິໍ ຈິຕ຺ເຕ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອກເມວ ໂຫຕິ. ໂທໂສ, ອິສ຺ສາ, ມຈ຺ຉຣິຍໍ, ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ທ຺ວີສຸ ຈິຕ຺ເຕສຸ ຍຸຕ຺ຕາຕິ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ທ຺ເວ ທ຺ເວ ໂຫນ຺ຕິ. ຕຖາ ທິຏ຺ຐິມານາ ປຈ຺ເຈກໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ. ຖິນມິທ຺ຘໍ ປຈ຺ເຈກໍ ປຎ຺ຈາຕິອາທິນາ ສພ຺ພໍ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ເຈຕສິກສງ຺ຄຫທີປນິຍາອນຸທີປນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.