໓. ສຕ຺ຕາວາສວຄ຺ໂຄ

໑. ຕິຐານສຸຕ຺ຕໍ

໒໑. ‘‘ຕີຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຐາເນຫິ ອຸຕ຺ຕຣກຸຣຸກາ ມນຸສ຺ສາ ເທເວ ຈ ຕາວຕິໍເສ ອຘິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ ຊມ຺ພຸທີປເກ ຈ ມນຸສ຺ເສ. ກຕເມຫິ ຕີຫິ? ອມມາ, ອປຣິຄ຺ຄຫາ, ນິຍຕາຍຸກາ, ວິເສສຄຸຓາ [ວິເສສຠຸໂນ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] – ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຫິ ຐາເນຫິ ອຸຕ຺ຕຣກຸຣຸກາ ມນຸສ຺ສາ ເທເວ ຈ ຕາວຕິໍເສ ອຘິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ ຊມ຺ພຸທີປເກ ຈ ມນຸສ຺ເສ.

‘‘ຕີຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຐາເນຫິ ເທວາ ຕາວຕິໍສາ ອຸຕ຺ຕຣກຸຣຸເກ ຈ ມນຸສ຺ເສ ອຘິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ ຊມ຺ພຸທີປເກ ຈ ມນຸສ຺ເສ. ກຕເມຫິ ຕີຫິ? ທິພ຺ເພນ ອາຍຸນາ, ທິພ຺ເພນ ວຓ຺ເຓນ, ທິພ຺ເພນ ສຸເຂນ – ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຫິ ຐາເນຫິ ເທວາ ຕາວຕິໍສາ ອຸຕ຺ຕຣກຸຣຸເກ ຈ ມນຸສ຺ເສ ອຘິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ ຊມ຺ພຸທີປເກ ຈ ມນຸສ຺ເສ.

[ກຖາ. ໒໗໑] ‘‘ຕີຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຐາເນຫິ ຊມ຺ພຸທີປກາ ມນຸສ຺ສາ ອຸຕ຺ຕຣກຸຣຸເກ ຈ ມນຸສ຺ເສ ອຘິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ ເທເວ ຈ ຕາວຕິໍເສ. ກຕເມຫິ ຕີຫິ? ສູຣາ, ສຕິມນ຺ໂຕ, ອິຘ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາໂສ – ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຫິ ຐາເນຫິ ຊມ຺ພຸທີປກາ ມນຸສ຺ສາ ອຸຕ຺ຕຣກຸຣຸເກ ຈ ມນຸສ຺ເສ ອຘິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ ເທເວ ຈ ຕາວຕິໍເສ’’ຕິ. ປຐມໍ.

໒. ອສ຺ສຂຬຸງ຺ກສຸຕ຺ຕໍ

໒໒. [ອ. ນິ. ໓.໑໔໑] ‘‘ຕໂຍ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສ຺ສຂຬຸງ຺ເກ ເທເສສ຺ສາມິ ຕໂຍ ຈ ປຸຣິສຂຬຸງ຺ເກ ຕໂຍ ຈ ອສ຺ສປຣສ຺ເສ [ອສ຺ສສທສ຺ເສ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.) ອ. ນິ. ໓.໑໔໒] ຕໂຍ ຈ ປຸຣິສປຣສ຺ເສ [ປຸຣິສສທສ຺ເສ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ຕໂຍ ຈ ຠທ຺ເທ ອສ຺ສາຊານີເຍ ຕໂຍ ຈ ຠທ຺ເທ ປຸຣິສາຊານີເຍ. ຕໍ ສຸຓາຖ.

‘‘ກຕເມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕໂຍ ອສ຺ສຂຬຸງ຺ກາ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ອສ຺ສຂຬຸງ຺ໂກ ຊວສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ນ ວຓ຺ຓສມ຺ປນ຺ໂນ, ນ ອາໂຣຫປຣິຓາຫສມ຺ປນ຺ໂນ. ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ອສ຺ສຂຬຸງ຺ໂກ ຊວສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ ໂຫຕິ ວຓ຺ຓສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ, ນ ອາໂຣຫປຣິຓາຫສມ຺ປນ຺ໂນ. ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ອສ຺ສຂຬຸງ຺ໂກ ຊວສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ ໂຫຕິ ວຓ຺ຓສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ ອາໂຣຫປຣິຓາຫສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕໂຍ ອສ຺ສຂຬຸງ຺ກາ.

‘‘ກຕເມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕໂຍ ປຸຣິສຂຬຸງ຺ກາ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຣິສຂຬຸງ຺ໂກ ຊວສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ນ ວຓ຺ຓສມ຺ປນ຺ໂນ, ນ ອາໂຣຫປຣິຓາຫສມ຺ປນ຺ໂນ. ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຣິສຂຬຸງ຺ໂກ ຊວສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ ໂຫຕິ ວຓ຺ຓສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ, ນ ອາໂຣຫປຣິຓາຫສມ຺ປນ຺ໂນ. ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຣິສຂຬຸງ຺ໂກ ຊວສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ ໂຫຕິ ວຓ຺ຓສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ ອາໂຣຫປຣິຓາຫສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິສຂຬຸງ຺ໂກ ຊວສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ນ ວຓ຺ຓສມ຺ປນ຺ໂນ ນ ອາໂຣຫປຣິຓາຫສມ຺ປນ຺ໂນ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣໂຘ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ອິທມສ຺ສ ຊວສ຺ມິໍ ວທາມິ. ອຠິຘມ຺ເມ ໂຂ ປນ ອຠິວິນເຍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຏ຺ໂຐ ສໍສາເທຕິ [ສໍສາເຣຕິ (ກ.) ອ. ນິ. ໑.໓.໑໔໑], ໂນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ. ອິທມສ຺ສ ນ ວຓ຺ຓສ຺ມິໍ ວທາມິ. ນ ໂຂ ປນ ລາຠີ ໂຫຕິ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣານໍ. ອິທມສ຺ສ ນ ອາໂຣຫປຣິຓາຫສ຺ມິໍ ວທາມິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິສຂຬຸງ຺ໂກ ຊວສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ນ ວຓ຺ຓສມ຺ປນ຺ໂນ ນ ອາໂຣຫປຣິຓາຫສມ຺ປນ຺ໂນ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິສຂຬຸງ຺ໂກ ຊວສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ ໂຫຕິ ວຓ຺ຓສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ, ນ ອາໂຣຫປຣິຓາຫສມ຺ປນ຺ໂນ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ…ເປ… ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ອິທມສ຺ສ ຊວສ຺ມິໍ ວທາມິ. ອຠິຘມ຺ເມ ໂຂ ປນ ອຠິວິນເຍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຏ຺ໂຐ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ, ໂນ ສໍສາເທຕິ. ອິທມສ຺ສ ວຓ຺ຓສ຺ມິໍ ວທາມິ. ນ ໂຂ ປນ ລາຠີ ໂຫຕິ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣານໍ. ອິທມສ຺ສ ນ ອາໂຣຫປຣິຓາຫສ຺ມິໍ ວທາມິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິສຂຬຸງ຺ໂກ ຊວສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ ໂຫຕິ ວຓ຺ຓສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ, ນ ອາໂຣຫປຣິຓາຫສມ຺ປນ຺ໂນ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິສຂຬຸງ຺ໂກ ຊວສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ ໂຫຕິ ວຓ຺ຓສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ ອາໂຣຫປຣິຓາຫສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ…ເປ… ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ອິທມສ຺ສ ຊວສ຺ມິໍ ວທາມິ. ອຠິຘມ຺ເມ ໂຂ ປນ ອຠິວິນເຍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຏ຺ໂຐ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ, ໂນ ສໍສາເທຕິ. ອິທມສ຺ສ ວຓ຺ຓສ຺ມິໍ ວທາມິ. ລາຠີ ໂຂ ປນ ໂຫຕິ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣານໍ. ອິທມສ຺ສ ອາໂຣຫປຣິຓາຫສ຺ມິໍ ວທາມິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິສຂຬຸງ຺ໂກ ຊວສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ ໂຫຕິ ວຓ຺ຓສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ ອາໂຣຫປຣິຓາຫສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕໂຍ ປຸຣິສຂຬຸງ຺ກາ.

‘‘ກຕເມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕໂຍ ອສ຺ສປຣສ຺ສາ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ອສ຺ສປຣສ຺ໂສ…ເປ… ຊວສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ ໂຫຕິ ວຓ຺ຓສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ ອາໂຣຫປຣິຓາຫສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕໂຍ ອສ຺ສປຣສ຺ສາ.

‘‘ກຕເມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕໂຍ ປຸຣິສປຣສ຺ສາ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຣິສປຣສ຺ໂສ…ເປ… ຊວສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ ໂຫຕິ ວຓ຺ຓສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ ອາໂຣຫປຣິຓາຫສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິສປຣສ຺ໂສ…ເປ… ຊວສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ ໂຫຕິ ວຓ຺ຓສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ ອາໂຣຫປຣິຓາຫສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ໂອປປາຕິໂກ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ປຣິນິພ຺ພາຍີ ອນາວຕ຺ຕິຘມ຺ໂມ ຕສ຺ມາ ໂລກາ. ອິທມສ຺ສ ຊວສ຺ມິໍ ວທາມິ. ອຠິຘມ຺ເມ ໂຂ ປນ ອຠິວິນເຍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຏ຺ໂຐ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ, ໂນ ສໍສາເທຕິ. ອິທມສ຺ສ ວຓ຺ຓສ຺ມິໍ ວທາມິ. ລາຠີ ໂຂ ປນ ໂຫຕິ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣານໍ. ອິທມສ຺ສ ອາໂຣຫປຣິຓາຫສ຺ມິໍ ວທາມິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິສປຣສ຺ໂສ ຊວສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ ໂຫຕິ ວຓ຺ຓສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ ອາໂຣຫປຣິຓາຫສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕໂຍ ປຸຣິສປຣສ຺ສາ.

‘‘ກຕເມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕໂຍ ຠທ຺ທາ ອສ຺ສາຊານີຍາ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ຠທ຺ໂທ ອສ຺ສາຊານີໂຍ…ເປ… ຊວສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ ໂຫຕິ ວຓ຺ຓສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ ອາໂຣຫປຣິຓາຫສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕໂຍ ຠທ຺ທາ ອສ຺ສາຊານີຍາ.

‘‘ກຕເມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕໂຍ ຠທ຺ທາ ປຸຣິສາຊານີຍາ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ຠທ຺ໂທ ປຸຣິສາຊານີໂຍ…ເປ… ຊວສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ ໂຫຕິ ວຓ຺ຓສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ ອາໂຣຫປຣິຓາຫສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠທ຺ໂທ ປຸຣິສາຊານີໂຍ…ເປ… ຊວສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ ໂຫຕິ ວຓ຺ຓສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ ອາໂຣຫປຣິຓາຫສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ອິທມສ຺ສ ຊວສ຺ມິໍ ວທາມິ. ອຠິຘມ຺ເມ ໂຂ ປນ ອຠິວິນເຍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຏ຺ໂຐ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ, ໂນ ສໍສາເທຕິ. ອິທມສ຺ສ ວຓ຺ຓສ຺ມິໍ ວທາມິ. ລາຠີ ໂຂ ປນ ໂຫຕິ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣານໍ. ອິທມສ຺ສ ອາໂຣຫປຣິຓາຫສ຺ມິໍ ວທາມິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠທ຺ໂທ ປຸຣິສາຊານີໂຍ ຊວສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ ໂຫຕິ ວຓ຺ຓສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ ອາໂຣຫປຣິຓາຫສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕໂຍ ຠທ຺ທາ ປຸຣິສາຊານີຍາ’’ຕິ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ຕຓ຺ຫາມູລກສຸຕ຺ຕໍ

໒໓. [ທີ. ນິ. ໒.໑໐໓] ‘‘ນວ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຓ຺ຫາມູລເກ ຘມ຺ເມ ເທເສສ຺ສາມິ, ຕໍ ສຸຓາຖ. ກຕເມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ນວ ຕຓ຺ຫາມູລກາ ຘມ຺ມາ? ຕຓ຺ຫໍ ປຏິຈ຺ຈ ປຣິເຍສນາ, ປຣິເຍສນໍ ປຏິຈ຺ຈ ລາໂຠ, ລາຠໍ ປຏິຈ຺ຈ ວິນິຈ຺ຉໂຍ, ວິນິຈ຺ຉຍໍ ປຏິຈ຺ຈ ຉນ຺ທຣາໂຄ, ຉນ຺ທຣາຄໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຊ຺ໂຌສານໍ, ອຊ຺ໂຌສານໍ ປຏິຈ຺ຈ ປຣິຄ຺ຄໂຫ, ປຣິຄ຺ຄຫໍ ປຏິຈ຺ຈ ມຈ຺ຉຣິຍໍ, ມຈ຺ຉຣິຍໍ ປຏິຈ຺ຈ ອາຣກ຺ໂຂ, ອາຣກ຺ຂາຘິກຣຓໍ ທຓ຺ຑາທານໍ ສຕ຺ຖາທານໍ ກລຫວິຄ຺ຄຫວິວາທຕຸວໍຕຸວໍເປສຸຎ຺ຎມຸສາວາທາ ອເນເກ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ນວ ຕຓ຺ຫາມູລກາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ. ຕຕິຍໍ.

໔. ສຕ຺ຕາວາສສຸຕ຺ຕໍ

໒໔. [ທີ. ນິ. ໓.໓໔໑] ‘‘ນວຍິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາວາສາ. ກຕເມ ນວ? ສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາ ນານຕ຺ຕກາຍາ ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎິໂນ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ມນຸສ຺ສາ, ເອກຈ຺ເຈ ຈ ເທວາ, ເອກຈ຺ເຈ ຈ ວິນິປາຕິກາ. ອຍໍ ປຐໂມ ສຕ຺ຕາວາໂສ.

‘‘ສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາ ນານຕ຺ຕກາຍາ ເອກຕ຺ຕສຎ຺ຎິໂນ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ເທວາ ພ຺ຣຫ຺ມກາຍິກາ ປຐມາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕາ. ອຍໍ ທຸຕິໂຍ ສຕ຺ຕາວາໂສ.

‘‘ສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາ ເອກຕ຺ຕກາຍາ ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎິໂນ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ເທວາ ອາຠສ຺ສຣາ. ອຍໍ ຕຕິໂຍ ສຕ຺ຕາວາໂສ.

‘‘ສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາ ເອກຕ຺ຕກາຍາ ເອກຕ຺ຕສຎ຺ຎິໂນ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ເທວາ ສຸຠກິຓ຺ຫາ. ອຍໍ ຈຕຸຕ຺ໂຖ ສຕ຺ຕາວາໂສ.

‘‘ສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາ ອສຎ຺ຎິໂນ ອປ຺ປຏິສໍເວທິໂນ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ເທວາ ອສຎ຺ຎສຕ຺ຕາ. ອຍໍ ປຎ຺ຈໂມ ສຕ຺ຕາວາໂສ.

‘‘ສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາ ສພ຺ພໂສ ຣູປສຎ຺ຎານໍ ສມຕິກ຺ກມາ ປຏິຆສຎ຺ຎານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາ ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎານໍ ອມນສິກາຣາ ‘ອນນ຺ໂຕ ອາກາໂສ’ຕິ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນູປຄາ. ອຍໍ ຉຏ຺ໂຐ ສຕ຺ຕາວາໂສ.

‘‘ສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາ ສພ຺ພໂສ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ ສມຕິກ຺ກມ຺ມ ‘ອນນ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓ’ນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນູປຄາ. ອຍໍ ສຕ຺ຕໂມ ສຕ຺ຕາວາໂສ.

‘‘ສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາ ສພ຺ພໂສ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ ສມຕິກ຺ກມ຺ມ ‘ນຕ຺ຖິ ກິຎ຺ຈີ’ຕິ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນູປຄາ. ອຍໍ ອຏ຺ຐໂມ ສຕ຺ຕາວາໂສ.

‘‘ສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາ ສພ຺ພໂສ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ສມຕິກ຺ກມ຺ມ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນູປຄາ. ອຍໍ ນວໂມ ສຕ຺ຕາວາໂສ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ນວ ສຕ຺ຕາວາສາ’’ຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ປຎ຺ຎາສຸຕ຺ຕໍ

໒໕. ‘‘ຍໂຕ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຎ຺ຎາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ສຸປຣິຈິຕໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ເສຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ກລ຺ລໍ ວຈນາຍ – ‘ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາຕິ ປຊານາມີ’’’ຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຎ຺ຎາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ສຸປຣິຈິຕໍ ໂຫຕິ? ‘ວີຕຣາຄໍ ເມ ຈິຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ ປຎ຺ຎາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ສຸປຣິຈິຕໍ ໂຫຕິ; ‘ວີຕໂທສໍ ເມ ຈິຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ ປຎ຺ຎາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ສຸປຣິຈິຕໍ ໂຫຕິ; ‘ວີຕໂມຫໍ ເມ ຈິຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ ປຎ຺ຎາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ສຸປຣິຈິຕໍ ໂຫຕິ; ‘ອສຣາຄຘມ຺ມໍ ເມ ຈິຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ ປຎ຺ຎາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ສຸປຣິຈິຕໍ ໂຫຕິ; ‘ອສໂທສຘມ຺ມໍ ເມ ຈິຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ ປຎ຺ຎາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ສຸປຣິຈິຕໍ ໂຫຕິ; ‘ອສໂມຫຘມ຺ມໍ ເມ ຈິຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ ປຎ຺ຎາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ສຸປຣິຈິຕໍ ໂຫຕິ; ‘ອນາວຕ຺ຕິຘມ຺ມໍ ເມ ຈິຕ຺ຕໍ ກາມຠວາຍາ’ຕິ ປຎ຺ຎາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ສຸປຣິຈິຕໍ ໂຫຕິ; ‘ອນາວຕ຺ຕິຘມ຺ມໍ ເມ ຈິຕ຺ຕໍ ຣູປຠວາຍາ’ຕິ ປຎ຺ຎາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ສຸປຣິຈິຕໍ ໂຫຕິ; ‘ອນາວຕ຺ຕິຘມ຺ມໍ ເມ ຈິຕ຺ຕໍ ອຣູປຠວາຍາ’ຕິ ປຎ຺ຎາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ສຸປຣິຈິຕໍ ໂຫຕິ. ຍໂຕ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຎ຺ຎາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ສຸປຣິຈິຕໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ເສຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ກລ຺ລໍ ວຈນາຍ – ‘ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາຕິ ປຊານາມີ’’’ຕິ. ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ສິລາຍູປສຸຕ຺ຕໍ

໒໖. ເອກໍ ສມຍໍ ອາຍສ຺ມາ ຈ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມາ ຈ ຈນ຺ທິກາປຸຕ຺ໂຕ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣນ຺ຕິ ເວຬຸວເນ ກລນ຺ທກນິວາເປ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຈນ຺ທິກາປຸຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ ( ) [(ອາວຸໂສ…ເປ… ເອຕທໂວຈ) (ສີ.)] – ‘‘ເທວທຕ຺ໂຕ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂູນໍ ເອວໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ – ‘ຍໂຕ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ເຈຕສາ ຈິຕໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ເສຕໍ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກລ຺ລໍ ເວຍ຺ຍາກຣຓາຍ – ‘ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາຕິ ປຊານາມີ’’’ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຈນ຺ທິກາປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ນ ໂຂ, ອາວຸໂສ ຈນ຺ທິກາປຸຕ຺ຕ, ເທວທຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອວໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ – ‘ຍໂຕ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ເຈຕສາ ຈິຕໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ເສຕໍ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກລ຺ລໍ ເວຍ຺ຍາກຣຓາຍ – ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາຕິ ປຊານາມີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຈນ຺ທິກາປຸຕ຺ຕ, ເທວທຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂູນໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ – ‘ຍໂຕ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ເຈຕສາ ຈິຕ຺ຕໍ ສຸປຣິຈິຕໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ເສຕໍ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກລ຺ລໍ ເວຍ຺ຍາກຣຓາຍ – ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາຕິ ປຊານາມີ’’’ຕິ.

ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຈນ຺ທິກາປຸຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເທວທຕ຺ໂຕ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂູນໍ ເອວໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ – ‘ຍໂຕ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ເຈຕສາ ຈິຕໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ເສຕໍ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກລ຺ລໍ ເວຍ຺ຍາກຣຓາຍ – ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາຕິ ປຊານາມີ’’’ຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຈນ຺ທິກາປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ນ ໂຂ, ອາວຸໂສ ຈນ຺ທິກາປຸຕ຺ຕ, ເທວທຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອວໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ – ‘ຍໂຕ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ເຈຕສາ ຈິຕໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ເສຕໍ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກລ຺ລໍ ເວຍ຺ຍາກຣຓາຍ – ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາຕິ ປຊານາມີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ໂຂ, ອາວຸໂສ ຈນ຺ທິກາປຸຕ຺ຕ, ເທວທຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂູນໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ – ‘ຍໂຕ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ເຈຕສາ ຈິຕ຺ຕໍ ສຸປຣິຈິຕໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ເສຕໍ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກລ຺ລໍ ເວຍ຺ຍາກຣຓາຍ – ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາຕິ ປຊານາມີ’’’ຕິ.

ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຈນ຺ທິກາປຸຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເທວທຕ຺ໂຕ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂູນໍ ເອວໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ – ‘ຍໂຕ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ເຈຕສາ ຈິຕໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ເສຕໍ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກລ຺ລໍ ເວຍ຺ຍາກຣຓາຍ – ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາຕິ ປຊານາມີ’’’ຕິ. ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຈນ຺ທິກາປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ນ ໂຂ, ອາວຸໂສ ຈນ຺ທິກາປຸຕ຺ຕ, ເທວທຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອວໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ – ‘ຍໂຕ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ເຈຕສາ ຈິຕໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ເສຕໍ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກລ຺ລໍ ເວຍ຺ຍາກຣຓາຍ – ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາຕິ ປຊານາມີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ໂຂ, ອາວຸໂສ ຈນ຺ທິກາປຸຕ຺ຕ, ເທວທຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂູນໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ – ‘ຍໂຕ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ເຈຕສາ ຈິຕ຺ຕໍ ສຸປຣິຈິຕໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ເສຕໍ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກລ຺ລໍ ເວຍ຺ຍາກຣຓາຍ – ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາຕິ ປຊານາມີ’’’ຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ເຈຕສາ ຈິຕ຺ຕໍ ສຸປຣິຈິຕໍ ໂຫຕິ? ‘ວີຕຣາຄໍ ເມ ຈິຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ ເຈຕສາ ຈິຕ຺ຕໍ ສຸປຣິຈິຕໍ ໂຫຕິ; ‘ວີຕໂທສໍ ເມ ຈິຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ ເຈຕສາ ຈິຕ຺ຕໍ ສຸປຣິຈິຕໍ ໂຫຕິ; ‘ວີຕໂມຫໍ ເມ ຈິຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ ເຈຕສາ ຈິຕ຺ຕໍ ສຸປຣິຈິຕໍ ໂຫຕິ; ‘ອສຣາຄຘມ຺ມໍ ເມ ຈິຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ ເຈຕສາ ຈິຕ຺ຕໍ ສຸປຣິຈິຕໍ ໂຫຕິ; ‘ອສໂທສຘມ຺ມໍ ເມ ຈິຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ ເຈຕສາ ຈິຕ຺ຕໍ ສຸປຣິຈິຕໍ ໂຫຕິ; ‘ອສໂມຫຘມ຺ມໍ ເມ ຈິຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ ເຈຕສາ ຈິຕ຺ຕໍ ສຸປຣິຈິຕໍ ໂຫຕິ; ‘ອນາວຕ຺ຕິຘມ຺ມໍ ເມ ຈິຕ຺ຕໍ ກາມຠວາຍາ’ຕິ ເຈຕສາ ຈິຕ຺ຕໍ ສຸປຣິຈິຕໍ ໂຫຕິ; ‘ອນາວຕ຺ຕິຘມ຺ມໍ ເມ ຈິຕ຺ຕໍ ຣູປຠວາຍາ’ຕິ ເຈຕສາ ຈິຕ຺ຕໍ ສຸປຣິຈິຕໍ ໂຫຕິ; ‘ອນາວຕ຺ຕິຘມ຺ມໍ ເມ ຈິຕ຺ຕໍ ອຣູປຠວາຍາ’ຕິ ເຈຕສາ ຈິຕ຺ຕໍ ສຸປຣິຈິຕໍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ສມ຺ມາ ວິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ຠຸສາ ເຈປິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຣູປາ ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເນວສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທິຍນ຺ຕິ; ອມິສ຺ສີກຕເມວສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ຐິຕໍ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ຕໍ, ວຍໍ ຈສ຺ສານຸປສ຺ສຕິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອາວຸໂສ, ສິລາຍູໂປ ໂສຬສກຸກ຺ກຸໂກ. ຕສ຺ສສ຺ສຸ ອຏ຺ຐ ກຸກ຺ກູ ເຫຏ຺ຐາ ເນມງ຺ຄມາ, ອຏ຺ຐ ກຸກ຺ກູ ອຸປຣິ ເນມສ຺ສ. ອຖ ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ເຈປິ ທິສາຍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ຠຸສາ ວາຕວຸຏ຺ຐິ, ເນວ ນໍ ສງ຺ກມ຺ເປຍ຺ຍ ນ ສມ຺ປເວເຘຍ຺ຍ; ອຖ ປຈ຺ຉິມາຍ… ອຖ ອຸຕ຺ຕຣາຍ… ອຖ ທກ຺ຂິຓາຍ ເຈປິ ທິສາຍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ຠຸສາ ວາຕວຸຏ຺ຐິ, ເນວ ນໍ ສງ຺ກມ຺ເປຍ຺ຍ ນ ສມ຺ປເວເຘຍ຺ຍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ຄມ຺ຠີຣຕ຺ຕາ, ອາວຸໂສ, ເນມສ຺ສ, ສຸນິຂາຕຕ຺ຕາ ສິລາຍູປສ຺ສ. ເອວເມວໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ສມ຺ມາ ວິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຠຸສາ ເຈປິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຣູປາ ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເນວສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທິຍນ຺ຕິ; ອມິສ຺ສີກຕເມວສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ຐິຕໍ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ຕໍ, ວຍໍ ຈສ຺ສານຸປສ຺ສຕິ.

‘‘ຠຸສາ ເຈປິ ໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ສທ຺ທາ… ຆານວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຄນ຺ຘາ… ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຣສາ… ກາຍວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາ… ມໂນວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຘມ຺ມາ ມນສ຺ສ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເນວສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທິຍນ຺ຕິ; ອມິສ຺ສີກຕເມວສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ຐິຕໍ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ຕໍ, ວຍໍ ຈສ຺ສານຸປສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ປຐມເວຣສຸຕ຺ຕໍ

໒໗. [ອ. ນິ. ໙.໙໒; ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໒໔] ອຖ ໂຂ ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ຄຫປຕິ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ອນາຖປິຓ຺ຑິກໍ ຄຫປຕິໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ຍໂຕ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ອຣິຍສາວກສ຺ສ ປຎ຺ຈ ຠຍານິ ເວຣານິ ວູປສນ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ຈຕູຫິ ຈ ໂສຕາປຕ຺ຕິຍງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ, ໂສ ອາກງ຺ຂມາໂນ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕານໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍ – ‘ຂີຓນິຣໂຍມ຺ຫິ ຂີຓຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິ ຂີຓເປຕ຺ຕິວິສໂຍ ຂີຓາປາຍທຸຄ຺ຄຕິວິນິປາໂຕ, ໂສຕາປນ຺ໂນຫມສ຺ມິ ອວິນິປາຕຘມ຺ໂມ ນິຍໂຕ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍໂຓ’’’ຕິ.

‘‘ກຕມານິ ປຎ຺ຈ ຠຍານິ ເວຣານິ ວູປສນ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ? ຍໍ, ຄຫປຕິ, ປາຓາຕິປາຕີ ປາຓາຕິປາຕປຈ຺ຈຍາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກມ຺ປິ ຠຍໍ ເວຣໍ ປສວຕິ, ສມ຺ປຣາຍິກມ຺ປິ ຠຍໍ ເວຣໍ ປສວຕິ, ເຈຕສິກມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ ໂທມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວເທຕິ, ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣໂຕ ເນວ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກມ຺ປິ ຠຍໍ ເວຣໍ ປສວຕິ, ນ ສມ຺ປຣາຍິກມ຺ປິ ຠຍໍ ເວຣໍ ປສວຕິ, ນ ເຈຕສິກມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ ໂທມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວເທຕິ. ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣຕສ຺ສ ເອວໍ ຕໍ ຠຍໍ ເວຣໍ ວູປສນ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

‘‘ຍໍ, ຄຫປຕິ, ອທິນ຺ນາທາຍີ…ເປ… ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາຣີ… ມຸສາວາທີ… ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປມາທຏ຺ຐາຍີ ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປມາທຏ຺ຐານປຈ຺ຈຍາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກມ຺ປິ ຠຍໍ ເວຣໍ ປສວຕິ, ສມ຺ປຣາຍິກມ຺ປິ ຠຍໍ ເວຣໍ ປສວຕິ, ເຈຕສິກມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ ໂທມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວເທຕິ, ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປມາທຏ຺ຐານາ ປຏິວິຣໂຕ ເນວ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກມ຺ປິ ຠຍໍ ເວຣໍ ປສວຕິ, ນ ສມ຺ປຣາຍິກມ຺ປິ ຠຍໍ ເວຣໍ ປສວຕິ, ນ ເຈຕສິກມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ ໂທມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວເທຕິ. ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປມາທຏ຺ຐານາ ປຏິວິຣຕສ຺ສ ເອວໍ ຕໍ ຠຍໍ ເວຣໍ ວູປສນ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອິມານິ ປຎ຺ຈ ຠຍານິ ເວຣານິ ວູປສນ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ.

‘‘ກຕເມຫິ ຈຕູຫິ ໂສຕາປຕ຺ຕິຍງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຄຫປຕິ, ອຣິຍສາວໂກ ພຸທ຺ເຘ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ – ‘ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ໂນ ສຸຄໂຕ ໂລກວິທູ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ປຸຣິສທມ຺ມສາຣຖິ ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ’’’ຕິ.

ຘມ຺ເມ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ – ‘ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ຠຄວຕາ ຘມ຺ໂມ ສນ຺ທິຏ຺ຐິໂກ ອກາລິໂກ ເອຫິປສ຺ສິໂກ ໂອປເນຍ຺ຍິໂກ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ໂພ ວິຎ຺ຎູຫີ’ຕິ.

ສງ຺ເຆ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ – ‘ສຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ ອຸຊຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ ຎາຍປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ ສາມີຈິປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ; ຍທິທໍ ຈຕ຺ຕາຣິ ປຸຣິສຍຸຄານິ ອຏ຺ຐ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄລາ ເອສ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ ອາຫຸເນຍ຺ໂຍ ປາຫຸເນຍ຺ໂຍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ ອຎ຺ຊລິກຣຓີໂຍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສາ’ຕິ.

ອຣິຍກນ຺ເຕຫິ ສີເລຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ ອຂຓ຺ເຑຫິ ອຈ຺ຉິທ຺ເທຫິ ອສພເລຫິ ອກມ຺ມາເສຫິ ຠຸຊິສ຺ເສຫິ ວິຎ຺ຎຸປ຺ປສຕ຺ເຖຫິ ອປຣາມຏ຺ເຐຫິ ສມາຘິສໍວຕ຺ຕນິເກຫິ. ອິເມຫິ ຈຕູຫິ ໂສຕາປຕ຺ຕິຍງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ.

‘‘ຍໂຕ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ອຣິຍສາວກສ຺ສ ອິມານິ ປຎ຺ຈ ຠຍານິ ເວຣານິ ວູປສນ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ອິເມຫິ ຈ ຈຕູຫິ ໂສຕາປຕ຺ຕິຍງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ, ໂສ ອາກງ຺ຂມາໂນ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕານໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍ – ‘ຂີຓນິຣໂຍມ຺ຫິ ຂີຓຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິ ຂີຓເປຕ຺ຕິວິສໂຍ ຂີຓາປາຍທຸຄ຺ຄຕິວິນິປາໂຕ; ໂສຕາປນ຺ໂນຫມສ຺ມິ ອວິນິປາຕຘມ຺ໂມ ນິຍໂຕ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍໂຓ’’’ຕິ. ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ທຸຕິຍເວຣສຸຕ຺ຕໍ

໒໘. [ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໒໕] ‘‘ຍໂຕ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວກສ຺ສ ປຎ຺ຈ ຠຍານິ ເວຣານິ ວູປສນ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ຈຕູຫິ ຈ ໂສຕາປຕ຺ຕິຍງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ, ໂສ ອາກງ຺ຂມາໂນ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕານໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍ – ‘ຂີຓນິຣໂຍມ຺ຫິ ຂີຓຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິ ຂີຓເປຕ຺ຕິວິສໂຍ ຂີຓາປາຍທຸຄ຺ຄຕິວິນິປາໂຕ; ໂສຕາປນ຺ໂນຫມສ຺ມິ ອວິນິປາຕຘມ຺ໂມ ນິຍໂຕ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍໂຓ’’’ຕິ.

‘‘ກຕມານິ ປຎ຺ຈ ຠຍານິ ເວຣານິ ວູປສນ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ? ຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປາຓາຕິປາຕີ ປາຓາຕິປາຕປຈ຺ຈຍາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກມ຺ປິ ຠຍໍ ເວຣໍ ປສວຕິ, ສມ຺ປຣາຍິກມ຺ປິ ຠຍໍ ເວຣໍ ປສວຕິ, ເຈຕສິກມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ ໂທມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວເທຕິ, ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣໂຕ…ເປ… ເອວໍ ຕໍ ຠຍໍ ເວຣໍ ວູປສນ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

‘‘ຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອທິນ຺ນາທາຍີ…ເປ… ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປມາທຏ຺ຐາຍີ ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປມາທຏ຺ຐານປຈ຺ຈຍາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກມ຺ປິ ຠຍໍ ເວຣໍ ປສວຕິ, ສມ຺ປຣາຍິກມ຺ປິ ຠຍໍ ເວຣໍ ປສວຕິ, ເຈຕສິກມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ ໂທມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວເທຕິ, ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປມາທຏ຺ຐານາ ປຏິວິຣໂຕ ເນວ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກມ຺ປິ ຠຍໍ ເວຣໍ ປສວຕິ, ນ ສມ຺ປຣາຍິກມ຺ປິ ຠຍໍ ເວຣໍ ປສວຕິ, ນ ເຈຕສິກມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ ໂທມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວເທຕິ. ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປມາທຏ຺ຐານາ ປຏິວິຣຕສ຺ສ ເອວໍ ຕໍ ຠຍໍ ເວຣໍ ວູປສນ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອິມານິ ປຎ຺ຈ ຠຍານິ ເວຣານິ ວູປສນ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ.

‘‘ກຕເມຫິ ຈຕູຫິ ໂສຕາປຕ຺ຕິຍງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ ພຸທ຺ເຘ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ – ‘ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ…ເປ… ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ’ຕິ. ຘມ຺ເມ…ເປ… ສງ຺ເຆ… ອຣິຍກນ຺ເຕຫິ ສີເລຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ ອຂຓ຺ເຑຫິ ອຈ຺ຉິທ຺ເທຫິ ອສພເລຫິ ອກມ຺ມາເສຫິ ຠຸຊິສ຺ເສຫິ ວິຎ຺ຎຸປ຺ປສຕ຺ເຖຫິ ອປຣາມຏ຺ເຐຫິ ສມາຘິສໍວຕ຺ຕນິເກຫິ. ອິເມຫິ ຈຕູຫິ ໂສຕາປຕ຺ຕິຍງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ.

‘‘ຍໂຕ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວກສ຺ສ ອິມານິ ປຎ຺ຈ ຠຍານິ ເວຣານິ ວູປສນ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ອິເມຫິ ຈ ຈຕູຫິ ໂສຕາປຕ຺ຕິຍງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ, ໂສ ອາກງ຺ຂມາໂນ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕານໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍ – ‘ຂີຓນິຣໂຍມ຺ຫິ ຂີຓຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິ ຂີຓເປຕ຺ຕິວິສໂຍ ຂີຓາປາຍທຸຄ຺ຄຕິວິນິປາໂຕ; ໂສຕາປນ຺ໂນຫມສ຺ມິ ອວິນິປາຕຘມ຺ໂມ ນິຍໂຕ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍໂຓ’’’ຕິ. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ອາຆາຕວຕ຺ຖຸສຸຕ຺ຕໍ

໒໙. [ວິຠ. ໙໖໐; ທີ. ນິ. ໓.໓໔໐; ອ. ນິ. ໑໐.໗໙] ‘‘ນວຍິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຆາຕວຕ຺ຖູນິ. ກຕມານິ ນວ? ‘ອນຕ຺ຖໍ ເມ ອຈຣີ’ຕິ ອາຆາຕໍ ພນ຺ຘຕິ; ‘ອນຕ຺ຖໍ ເມ ຈຣຕີ’ຕິ ອາຆາຕໍ ພນ຺ຘຕິ; ‘ອນຕ຺ຖໍ ເມ ຈຣິສ຺ສຕີ’ຕິ ອາຆາຕໍ ພນ຺ຘຕິ; ‘ປິຍສ຺ສ ເມ ມນາປສ຺ສ ອນຕ຺ຖໍ ອຈຣີ’ຕິ…ເປ… ‘ອນຕ຺ຖໍ ຈຣຕີ’ຕິ…ເປ… ‘ອນຕ຺ຖໍ ຈຣິສ຺ສຕີ’ຕິ ອາຆາຕໍ ພນ຺ຘຕິ; ‘ອປ຺ປິຍສ຺ສ ເມ ອມນາປສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ອຈຣີ’ຕິ …ເປ… ‘ອຕ຺ຖໍ ຈຣຕີ’ຕິ…ເປ… ‘ອຕ຺ຖໍ ຈຣິສ຺ສຕີ’ຕິ ອາຆາຕໍ ພນ຺ຘຕິ. ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ນວ ອາຆາຕວຕ຺ຖູນີ’’ຕິ. ນວມໍ.

໑໐. ອາຆາຕປຏິວິນຍສຸຕ຺ຕໍ

໓໐. [ທີ. ນິ. ໓.໓໔໐, ໓໕໙] ‘‘ນວຍິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຆາຕປຏິວິນຍາ. ກຕເມ ນວ? ‘ອນຕ຺ຖໍ ເມ ອຈຣິ [ອຈຣີຕິ (ສ຺ຍາ.), ເອວໍ ‘‘ຈຣຕິ, ຈຣິສ຺ສຕິ’’ ປເທສຸປິ], ຕໍ ກຸເຕຕ຺ຖ ລພ຺ຠາ’ຕິ ອາຆາຕໍ ປຏິວິເນຕິ; ‘ອນຕ຺ຖໍ ເມ ຈຣຕິ, ຕໍ ກຸເຕຕ຺ຖ ລພ຺ຠາ’ຕິ ອາຆາຕໍ ປຏິວິເນຕິ; ‘ອນຕ຺ຖໍ ເມ ຈຣິສ຺ສຕິ, ຕໍ ກຸເຕຕ຺ຖ ລພ຺ຠາ’ຕິ ອາຆາຕໍ ປຏິວິເນຕິ; ປິຍສ຺ສ ເມ ມນາປສ຺ສ ອນຕ຺ຖໍ ອຈຣິ…ເປ… ອນຕ຺ຖໍ ຈຣຕິ…ເປ… ‘ອນຕ຺ຖໍ ຈຣິສ຺ສຕິ, ຕໍ ກຸເຕຕ຺ຖ ລພ຺ຠາ’ຕິ ອາຆາຕໍ ປຏິວິເນຕິ; ອປ຺ປິຍສ຺ສ ເມ ອມນາປສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ອຈຣິ…ເປ… ອຕ຺ຖໍ ຈຣຕິ…ເປ… ‘ອຕ຺ຖໍ ຈຣິສ຺ສຕິ, ຕໍ ກຸເຕຕ຺ຖ ລພ຺ຠາ’ຕິ ອາຆາຕໍ ປຏິວິເນຕິ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ນວ ອາຆາຕປຏິວິນຍາ’’ຕິ. ທສມໍ.

໑໑. ອນຸປຸພ຺ພນິໂຣຘສຸຕ຺ຕໍ

໓໑. ‘‘ນວຍິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນຸປຸພ຺ພນິໂຣຘາ. ກຕເມ ນວ? ປຐມໍ ຌານໍ ສມາປນ຺ນສ຺ສ ກາມສຎ຺ຎາ [ອາມິສ຺ສສຎ຺ຎາ (ສ຺ຍາ.)] ນິຣຸທ຺ຘາ ໂຫຕິ; ທຸຕິຍໍ ຌານໍ ສມາປນ຺ນສ຺ສ ວິຕກ຺ກວິຈາຣາ ນິຣຸທ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕິ; ຕຕິຍໍ ຌານໍ ສມາປນ຺ນສ຺ສ ປີຕິ ນິຣຸທ຺ຘາ ໂຫຕິ; ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ ສມາປນ຺ນສ຺ສ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາ ນິຣຸທ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕິ; ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ ສມາປນ຺ນສ຺ສ ຣູປສຎ຺ຎາ ນິຣຸທ຺ຘາ ໂຫຕິ; ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ ສມາປນ຺ນສ຺ສ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນສຎ຺ຎາ ນິຣຸທ຺ຘາ ໂຫຕິ; ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ສມາປນ຺ນສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນສຎ຺ຎາ ນິຣຸທ຺ຘາ ໂຫຕິ; ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ສມາປນ຺ນສ຺ສ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນສຎ຺ຎາ ນິຣຸທ຺ຘາ ໂຫຕິ; ສຎ຺ຎາເວທຍິຕນິໂຣຘໍ ສມາປນ຺ນສ຺ສ ສຎ຺ຎາ ຈ ເວທນາ ຈ ນິຣຸທ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕິ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ນວ ອນຸປຸພ຺ພນິໂຣຘາ’’ຕິ [ທີ. ນິ. ໓.໓໔໔, ໓໔໙]. ເອກາທສມໍ.

ສຕ຺ຕາວາສວຄ຺ໂຄ ຕຕິໂຍ.