.ນໂມ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ.

ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣນິກາໂຍ

ນວກນິປາຕປາຬິ

໑. ປຐມປຓ຺ຓາສກໍ

໑. ສມ຺ໂພຘິວຄ຺ໂຄ

໑. ສມ຺ໂພຘິສຸຕ຺ຕໍ

໑. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ –

‘‘ສເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ເອວໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍຸໍ – ‘ສມ຺ໂພຘິປກ຺ຂິການໍ [ສມ຺ໂພຘປກ຺ຂິການໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)], ອາວຸໂສ, ຘມ຺ມານໍ ກາ ອຸປນິສາ ຠາວນາຍາ’ຕິ, ເອວໍ ປຸຏ຺ຐາ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຕສໍ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍານໍ ປຣິພ຺ພາຊການໍ ກິນ຺ຕິ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ? ‘‘ຠຄວໍມູລກາ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ຘມ຺ມາ…ເປ… ຠຄວໂຕ ສຸຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ຘາເຣສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ.

‘‘ເຕນ ຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸຓາຖ, ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຖ; ຠາສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ສເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ເອວໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍຸໍ – ‘ສມ຺ໂພຘິປກ຺ຂິການໍ, ອາວຸໂສ, ຘມ຺ມານໍ ກາ ອຸປນິສາ ຠາວນາຍາ’ຕິ, ເອວໍ ປຸຏ຺ຐາ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຕສໍ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍານໍ ປຣິພ຺ພາຊການໍ ເອວໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍາຖ –

‘‘ອິຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ ກລ຺ຍາຓສຫາໂຍ ກລ຺ຍາຓສມ຺ປວງ຺ໂກ. ສມ຺ໂພຘິປກ຺ຂິການໍ, ອາວຸໂສ, ຘມ຺ມານໍ ອຍໍ ປຐມາ ອຸປນິສາ ຠາວນາຍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ສີລວາ ໂຫຕິ, ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸໂຕ ວິຫຣຕິ ອາຈາຣໂຄຈຣສມ຺ປນ຺ໂນ ອຓຸມຕ຺ເຕສຸ ວຊ຺ເຊສຸ ຠຍທສ຺ສາວີ, ສມາທາຍ ສິກ຺ຂຕິ ສິກ຺ຂາປເທສຸ. ສມ຺ໂພຘິປກ຺ຂິການໍ, ອາວຸໂສ, ຘມ຺ມານໍ ອຍໍ ທຸຕິຍາ ອຸປນິສາ ຠາວນາຍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ຍາຍໍ ກຖາ ອຠິສລ຺ເລຂິກາ ເຈໂຕວິວຣຓສປ຺ປາຍາ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ອປ຺ປິຈ຺ຉກຖາ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິກຖາ ປວິເວກກຖາ ອສໍສຄ຺ຄກຖາ ວີຣິຍາຣມ຺ຠກຖາ ສີລກຖາ ສມາຘິກຖາ ປຎ຺ຎາກຖາ ວິມຸຕ຺ຕິກຖາ ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນກຖາ, ເອວຣູປິຍາ ກຖາຍ ນິກາມລາຠີ ໂຫຕິ ອກິຈ຺ຉລາຠີ ອກສິຣລາຠີ. ສມ຺ໂພຘິປກ຺ຂິການໍ, ອາວຸໂສ, ຘມ຺ມານໍ ອຍໍ ຕຕິຍາ ອຸປນິສາ ຠາວນາຍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ວິຫຣຕິ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຫານາຍ, ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຸປສມ຺ປທາຍ, ຖາມວາ ທຬ຺ຫປຣກ຺ກໂມ ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕຘຸໂຣ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ. ສມ຺ໂພຘິປກ຺ຂິການໍ, ອາວຸໂສ, ຘມ຺ມານໍ ອຍໍ ຈຕຸຕ຺ຖີ ອຸປນິສາ ຠາວນາຍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ປຎ຺ຎວາ ໂຫຕິ ອຸທຍຕ຺ຖຄາມິນິຍາ ປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຣິຍາຍ ນິພ຺ເພຘິກາຍ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍຄາມິນິຍາ. ສມ຺ໂພຘິປກ຺ຂິການໍ, ອາວຸໂສ, ຘມ຺ມານໍ ອຍໍ ປຎ຺ຈມີ ອຸປນິສາ ຠາວນາຍ’’.

‘‘ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສ຺ເສຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປາຏິກງ຺ຂໍ ກລ຺ຍາຓສຫາຍສ຺ສ ກລ຺ຍາຓສມ຺ປວງ຺ກສ຺ສ – ສີລວາ ຠວິສ຺ສຕິ, ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸໂຕ ວິຫຣິສ຺ສຕິ ອາຈາຣໂຄຈຣສມ຺ປນ຺ໂນ ອຓຸມຕ຺ເຕສຸ ວຊ຺ເຊສຸ ຠຍທສ຺ສາວີ, ສມາທາຍ ສິກ຺ຂິສ຺ສຕິ ສິກ຺ຂາປເທສຸ.

‘‘ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສ຺ເສຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປາຏິກງ຺ຂໍ ກລ຺ຍາຓສຫາຍສ຺ສ ກລ຺ຍາຓສມ຺ປວງ຺ກສ຺ສ – ຍາຍໍ ກຖາ ອຠິສລ຺ເລຂິກາ ເຈໂຕວິວຣຓສປ຺ປາຍາ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ອປ຺ປິຈ຺ຉກຖາ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິກຖາ ປວິເວກກຖາ ອສໍສຄ຺ຄກຖາ ວີຣິຍາຣມ຺ຠກຖາ ສີລກຖາ ສມາຘິກຖາ ປຎ຺ຎາກຖາ ວິມຸຕ຺ຕິກຖາ ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນກຖາ, ເອວຣູປິຍາ ກຖາຍ ນິກາມລາຠີ ຠວິສ຺ສຕິ ອກິຈ຺ຉລາຠີ ອກສິຣລາຠີ.

‘‘ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສ຺ເສຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປາຏິກງ຺ຂໍ ກລ຺ຍາຓສຫາຍສ຺ສ ກລ຺ຍາຓສມ຺ປວງ຺ກສ຺ສ – ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ວິຫຣິສ຺ສຕິ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຫານາຍ, ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຸປສມ຺ປທາຍ, ຖາມວາ ທຬ຺ຫປຣກ຺ກໂມ ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕຘຸໂຣ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ.

‘‘ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສ຺ເສຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປາຏິກງ຺ຂໍ ກລ຺ຍາຓສຫາຍສ຺ສ ກລ຺ຍາຓສມ຺ປວງ຺ກສ຺ສ – ປຎ຺ຎວາ ຠວິສ຺ສຕິ ອຸທຍຕ຺ຖຄາມິນິຍາ ປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຣິຍາຍ ນິພ຺ເພຘິກາຍ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍຄາມິນິຍາ.

‘‘ເຕນ ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນາ ອິເມສຸ ປຎ຺ຈສຸ ຘມ຺ເມສຸ ປຕິຏ຺ຐາຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມາ ອຸຕ຺ຕຣິ [ອຸຕ຺ຕຣິໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ຠາເວຕພ຺ພາ – ອສຸຠາ ຠາເວຕພ຺ພາ ຣາຄສ຺ສ ປຫານາຍ, ເມຕ຺ຕາ ຠາເວຕພ຺ພາ ພ຺ຍາປາທສ຺ສ ປຫານາຍ, ອານາປານສ຺ສຕິ [ອານາປານສຕິ (ສີ. ປີ.)] ຠາເວຕພ຺ພາ ວິຕກ຺ກຸປຈ຺ເຉທາຍ, ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາ ຠາເວຕພ຺ພາ ອສ຺ມິມານສມຸຄ຺ຆາຕາຍ. ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎິໂນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນຕ຺ຕສຎ຺ຎາ ສຓ຺ຐາຕິ. ອນຕ຺ຕສຎ຺ຎີ ອສ຺ມິມານສມຸຄ຺ຆາຕໍ ປາປຸຓາຕິ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ນິພ຺ພານ’’ນ຺ຕິ. ປຐມໍ.

໒. ນິສ຺ສຍສຸຕ຺ຕໍ

໒. ອຖ ໂຂ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ…ເປ… ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘‘ນິສ຺ສຍສມ຺ປນ຺ໂນ ນິສ຺ສຍສມ຺ປນ຺ໂນ’ຕິ, ຠນ຺ເຕ, ວຸຈ຺ຈຕິ. ກິຕ຺ຕາວຕາ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ນິສ຺ສຍສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕີ’’ຕິ? ‘‘ສທ຺ຘໍ ເຈ, ຠິກ຺ຂຸ, ຠິກ຺ຂຸ ນິສ຺ສາຍ ອກຸສລໍ ປຊຫຕິ ກຸສລໍ ຠາເວຕິ, ປຫີນເມວສ຺ສ ຕໍ ອກຸສລໍ ໂຫຕິ. ຫິຣິໍ ເຈ, ຠິກ຺ຂຸ, ຠິກ຺ຂຸ ນິສ຺ສາຍ…ເປ… ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ ເຈ, ຠິກ຺ຂຸ, ຠິກ຺ຂຸ ນິສ຺ສາຍ…ເປ… ວີຣິຍໍ ເຈ, ຠິກ຺ຂຸ, ຠິກ຺ຂຸ ນິສ຺ສາຍ…ເປ… ປຎ຺ຎໍ ເຈ, ຠິກ຺ຂຸ, ຠິກ຺ຂຸ ນິສ຺ສາຍ ອກຸສລໍ ປຊຫຕິ ກຸສລໍ ຠາເວຕິ, ປຫີນເມວສ຺ສ ຕໍ ອກຸສລໍ ໂຫຕິ. ຕໍ ຫິສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອກຸສລໍ ປຫີນໍ ໂຫຕິ ສຸປ຺ປຫີນໍ, ຍໍສ ອຣິຍາຍ ປຎ຺ຎາຍ ທິສ຺ວາ ປຫີນໍ’’.

‘‘ເຕນ ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂຸ, ຠິກ຺ຂຸນາ ອິເມສຸ ປຎ຺ຈສຸ ຘມ຺ເມສຸ ປຕິຏ຺ຐາຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫາຕພ຺ພາ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂຸ, ຠິກ຺ຂຸ ສງ຺ຂາເຍກໍ ປຏິເສວຕິ, ສງ຺ຂາເຍກໍ ອຘິວາເສຕິ, ສງ຺ຂາເຍກໍ ປຣິວຊ຺ເຊຕິ, ສງ຺ຂາເຍກໍ ວິໂນເທຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ຠິກ຺ຂຸ ນິສ຺ສຍສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕີ’’ຕິ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ເມຆິຍສຸຕ຺ຕໍ

໓. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຈາລິກາຍໍ ວິຫຣຕິ ຈາລິກາປພ຺ພເຕ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ເມຆິໂຍ ຠຄວໂຕ ອຸປຏ຺ຐາໂກ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ເມຆິໂຍ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ເອກມນ຺ຕໍ ຐິໂຕ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ເມຆິໂຍ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິຈ຺ຉາມຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຊນ຺ຕຸຄາມໍ [ຊຕຸຄາມໍ (ສີ. ອຏ຺ຐ., ສ຺ຍາ. ອຏ຺ຐ.), ຊຕ຺ຕຸຄາມໍ (ກ. ອຏ຺ຐກຖາຍມ຺ປິ ປາຐນ຺ຕຣໍ)] ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຍສ຺ສ ທານິ ຕ຺ວໍ, ເມຆິຍ, ກາລໍ ມຎ຺ຎສີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ເມຆິໂຍ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ຊນ຺ຕຸຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ຊນ຺ຕຸຄາເມ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ເຍນ ກິມິກາຬາຍ ນທິຍາ ຕີຣໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ເມຆິໂຍ ກິມິກາຬາຍ ນທິຍາ ຕີເຣ ຊງ຺ຆາວິຫາຣໍ [ຊງ຺ຆວິຫາຣໍ (ສ຺ຍາ. ກ.)] ອນຸຈງ຺ກມມາໂນ ອນຸວິຈຣມາໂນ ອມ຺ພວນໍ ປາສາທິກໍ ຣມຓີຍໍ. ທິສ຺ວານສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ປາສາທິກໍ ວຕິທໍ ອມ຺ພວນໍ ຣມຓີຍໍ, ອລໍ ວຕິທໍ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຘານຕ຺ຖິກສ຺ສ ປຘານາຍ. ສເຈ ມໍ ຠຄວາ ອນຸຊາເນຍ຺ຍ, ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຫໍ ອິມໍ ອມ຺ພວນໍ ປຘານາຍາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ເມຆິໂຍ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ເມຆິໂຍ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິຘາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ຊນ຺ຕຸຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິໍ. ຊນ຺ຕຸຄາເມ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ເຍນ ກິມິກາຬາຍ ນທິຍາ ຕີຣໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍ. ອທ຺ທສໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ກິມິກາຬາຍ ນທິຍາ ຕີເຣ ຊງ຺ຆາວິຫາຣໍ ອນຸຈງ຺ກມມາໂນ ອນຸວິຈຣມາໂນ ອມ຺ພວນໍ ປາສາທິກໍ ຣມຓີຍໍ. ທິສ຺ວານ ເມ ເອຕທໂຫສິ – ‘ປາສາທິກໍ ວຕິທໍ ອມ຺ພວນໍ ຣມຓີຍໍ. ອລໍ ວຕິທໍ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຘານຕ຺ຖິກສ຺ສ ປຘານາຍ. ສເຈ ມໍ ຠຄວາ ອນຸຊາເນຍ຺ຍ, ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຫໍ ອິມໍ ອມ຺ພວນໍ ປຘານາຍາ’ຕິ. ສເຈ ມໍ ຠຄວາ ອນຸຊາເນຍ຺ຍ, ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຫໍ ຕໍ ອມ຺ພວນໍ ປຘານາຍາ’’ຕິ. ‘‘ອາຄເມຫິ ຕາວ, ເມຆິຍ! ເອກກມ຺ຫິ [ເອກກມ຺ຫາ (ສີ. ປີ.)] ຕາວ [ວຕ (ກ.)] ຍາວ ອຎ຺ໂຎປິ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ອາຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ [ທິສ຺ສຕູຕິ (ສພ຺ພຕ຺ຖ, ຏີກາຍມ຺ປິ ປາຐນ຺ຕຣໍ), ອາຄຈ຺ຉຕູຕິ, ທິສ຺ສຕີຕິ (ຏີກາຍໍ ປາຐນ຺ຕຣານິ)].

ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ເມຆິໂຍ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຠຄວໂຕ, ຠນ຺ເຕ, ນຕ຺ຖິ ກິຎ຺ຈິ ອຸຕ຺ຕຣິ ກຣຓີຍໍ, ນຕ຺ຖິ ກຕສ຺ສ ປຏິຈໂຍ. ມຍ຺ຫໍ ໂຂ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ອຕ຺ຖິ ອຸຕ຺ຕຣິ ກຣຓີຍໍ, ອຕ຺ຖິ ກຕສ຺ສ ປຏິຈໂຍ. ສເຈ ມໍ ຠຄວາ ອນຸຊາເນຍ຺ຍ, ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຫໍ ຕໍ ອມ຺ພວນໍ ປຘານາຍາ’’ຕິ. ‘‘ອາຄເມຫິ ຕາວ, ເມຆິຍ, ເອກກມ຺ຫິ ຕາວ ຍາວ ອຎ຺ໂຎປິ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ອາຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ.

ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ເມຆິໂຍ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຠຄວໂຕ, ຠນ຺ເຕ, ນຕ຺ຖິ ກິຎ຺ຈິ ອຸຕ຺ຕຣິ ກຣຓີຍໍ, ນຕ຺ຖິ ກຕສ຺ສ ປຏິຈໂຍ. ມຍ຺ຫໍ ໂຂ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ອຕ຺ຖິ ອຸຕ຺ຕຣິ ກຣຓີຍໍ, ອຕ຺ຖິ ກຕສ຺ສ ປຏິຈໂຍ. ສເຈ ມໍ ຠຄວາ ອນຸຊາເນຍ຺ຍ, ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຫໍ ຕໍ ອມ຺ພວນໍ ປຘານາຍາ’’ຕິ. ‘‘ປຘານນ຺ຕິ ໂຂ, ເມຆິຍ, ວທມານໍ ກິນ຺ຕິ ວເທຍ຺ຍາມ! ຍສ຺ສ ທານິ ຕ຺ວໍ, ເມຆິຍ, ກາລໍ ມຎ຺ຎສີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ເມຆິໂຍ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ເຍນ ຕໍ ອມ຺ພວນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕໍ ອມ຺ພວນໍ ອຊ຺ໂຌຄາເຫຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ທິວາວິຫາຣໍ ນິສີທິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ເມຆິຍສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ອມ຺ພວເນ ວິຫຣນ຺ຕສ຺ສ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຕໂຍ ປາປກາ ອກຸສລາ ວິຕກ຺ກາ ສມຸທາຈຣນ຺ຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ກາມວິຕກ຺ໂກ, ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ໂກ, ວິຫິໍສາວິຕກ຺ໂກ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ເມຆິຍສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ ວຕ ໂຠ, ອພ຺ຠຸຕໍ ວຕ ໂຠ! ສທ຺ຘາຍ ຈ ວຕມ຺ຫາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕາ; ອຖ ຈ ປນິເມຫິ ຕີຫິ ປາປເກຫິ ອກຸສເລຫິ ວິຕກ຺ເກຫິ ອນ຺ວາສຕ຺ຕາ – ກາມວິຕກ຺ເກນ, ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ເກນ, ວິຫິໍສາວິຕກ຺ເກນາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ເມຆິໂຍ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ເມຆິໂຍ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ອິຘ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕສ຺ມິໍ ອມ຺ພວເນ ວິຫຣນ຺ຕສ຺ສ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຕໂຍ ປາປກາ ອກຸສລາ ວິຕກ຺ກາ ສມຸທາຈຣນ຺ຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ກາມວິຕກ຺ໂກ, ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ໂກ, ວິຫິໍສາວິຕກ຺ໂກ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ ວຕ ໂຠ, ອພ຺ຠຸຕໍ ວຕ ໂຠ! ສທ຺ຘາຍ ຈ ວຕມ຺ຫາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕາ; ອຖ ຈ ປນິເມຫິ ຕີຫິ ປາປເກຫິ ອກຸສເລຫິ ວິຕກ຺ເກຫິ ອນ຺ວາສຕ຺ຕາ – ກາມວິຕກ຺ເກນ, ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ເກນ, ວິຫິໍສາວິຕກ຺ເກນາຕິ’’’.

‘‘ອປຣິປກ຺ກາຍ, ເມຆິຍ, ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຍາ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ປຣິປກ຺ກາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ອິຘ, ເມຆິຍ, ຠິກ຺ຂຸ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ ກລ຺ຍາຓສຫາໂຍ ກລ຺ຍາຓສມ຺ປວງ຺ໂກ. ອປຣິປກ຺ກາຍ, ເມຆິຍ, ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຍາ ອຍໍ ປຐໂມ ຘມ຺ໂມ ປຣິປກ຺ກາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ເມຆິຍ, ຠິກ຺ຂຸ ສີລວາ ໂຫຕິ, ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸໂຕ ວິຫຣຕິ ອາຈາຣໂຄຈຣສມ຺ປນ຺ໂນ ອຓຸມຕ຺ເຕສຸ ວຊ຺ເຊສຸ ຠຍທສ຺ສາວີ, ສມາທາຍ ສິກ຺ຂຕິ ສິກ຺ຂາປເທສຸ. ອປຣິປກ຺ກາຍ, ເມຆິຍ, ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຍາ ອຍໍ ທຸຕິໂຍ ຘມ຺ໂມ ປຣິປກ຺ກາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ເມຆິຍ, ຍາຍໍ ກຖາ ອຠິສລ຺ເລຂິກາ ເຈໂຕວິວຣຓສປ຺ປາຍາ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ອປ຺ປິຈ຺ຉກຖາ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິກຖາ ປວິເວກກຖາ ອສໍສຄ຺ຄກຖາ ວີຣິຍາຣມ຺ຠກຖາ ສີລກຖາ ສມາຘິກຖາ ປຎ຺ຎາກຖາ ວິມຸຕ຺ຕິກຖາ ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນກຖາ, ເອວຣູປິຍາ ກຖາຍ ນິກາມລາຠີ ໂຫຕິ ອກິຈ຺ຉລາຠີ ອກສິຣລາຠີ. ອປຣິປກ຺ກາຍ, ເມຆິຍ, ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຍາ ອຍໍ ຕຕິໂຍ ຘມ຺ໂມ ປຣິປກ຺ກາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ເມຆິຍ, ຠິກ຺ຂຸ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ວິຫຣຕິ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຫານາຍ, ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຸປສມ຺ປທາຍ, ຖາມວາ ທຬ຺ຫປຣກ຺ກໂມ ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕຘຸໂຣ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ. ອປຣິປກ຺ກາຍ, ເມຆິຍ, ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຍາ ອຍໍ ຈຕຸຕ຺ໂຖ ຘມ຺ໂມ ປຣິປກ຺ກາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ເມຆິຍ, ຠິກ຺ຂຸ ປຎ຺ຎວາ ໂຫຕິ ອຸທຍຕ຺ຖຄາມິນິຍາ ປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຣິຍາຍ ນິພ຺ເພຘິກາຍ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍຄາມິນິຍາ. ອປຣິປກ຺ກາຍ, ເມຆິຍ, ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຍາ ອຍໍ ປຎ຺ຈໂມ ຘມ຺ໂມ ປຣິປກ຺ກາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ.

‘‘ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສ຺ເສຕໍ, ເມຆິຍ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປາຏິກງ຺ຂໍ ກລ຺ຍາຓສຫາຍສ຺ສ ກລ຺ຍາຓສມ຺ປວງ຺ກສ຺ສ – ‘ສີລວາ ຠວິສ຺ສຕິ…ເປ. … ສມາທາຍ ສິກ຺ຂິສ຺ສຕິ ສິກ຺ຂາປເທສຸ’’’.

‘‘ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສ຺ເສຕໍ, ເມຆິຍ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປາຏິກງ຺ຂໍ ກລ຺ຍາຓສຫາຍສ຺ສ ກລ຺ຍາຓສມ຺ປວງ຺ກສ຺ສ – ‘ຍາຍໍ ກຖາ ອຠິສລ຺ເລຂິກາ ເຈໂຕວິວຣຓສປ຺ປາຍາ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ອປ຺ປິຈ຺ຉກຖາ…ເປ… ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນກຖາ, ເອວຣູປິຍາ ກຖາຍ ນິກາມລາຠີ ຠວິສ຺ສຕິ ອກິຈ຺ຉລາຠີ ອກສິຣລາຠີ’’’.

‘‘ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສ຺ເສຕໍ, ເມຆິຍ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປາຏິກງ຺ຂໍ ກລ຺ຍາຓສຫາຍສ຺ສ ກລ຺ຍາຓສມ຺ປວງ຺ກສ຺ສ – ‘ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ວິຫຣິສ຺ສຕິ…ເປ… ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕຘຸໂຣ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ’’’.

‘‘ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສ຺ເສຕໍ, ເມຆິຍ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປາຏິກງ຺ຂໍ ກລ຺ຍາຓສຫາຍສ຺ສ ກລ຺ຍາຓສມ຺ປວງ຺ກສ຺ສ – ‘ປຎ຺ຎວາ ຠວິສ຺ສຕິ…ເປ… ສມ຺ມາທຸກ຺ຂກ຺ຂຍຄາມິນິຍາ’’’.

‘‘ເຕນ ຈ ປນ, ເມຆິຍ, ຠິກ຺ຂຸນາ ອິເມສຸ ປຎ຺ຈສຸ ຘມ຺ເມສຸ ປຕິຏ຺ຐາຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມາ ອຸຕ຺ຕຣິ ຠາເວຕພ຺ພາ – ອສຸຠາ ຠາເວຕພ຺ພາ ຣາຄສ຺ສ ປຫານາຍ, ເມຕ຺ຕາ ຠາເວຕພ຺ພາ ພ຺ຍາປາທສ຺ສ ປຫານາຍ, ອານາປານສ຺ສຕິ ຠາເວຕພ຺ພາ ວິຕກ຺ກຸປຈ຺ເຉທາຍ, ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາ ຠາເວຕພ຺ພາ ອສ຺ມິມານສມຸຄ຺ຆາຕາຍ. ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎິໂນ, ເມຆິຍ, ອນຕ຺ຕສຎ຺ຎາ ສຓ຺ຐາຕິ. ອນຕ຺ຕສຎ຺ຎີ ອສ຺ມິມານສມຸຄ຺ຆາຕໍ ປາປຸຓາຕິ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ນິພ຺ພານ’’ນ຺ຕິ. ຕຕິຍໍ.

໔. ນນ຺ທກສຸຕ຺ຕໍ

໔. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ນນ຺ທໂກ ອຸປຏ຺ຐານສາລາຍໍ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສຕິ ສມາທເປຕິ ສມຸຕ຺ເຕເຊຕິ ສມ຺ປຫໍເສຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ເຍນຸປຏ຺ຐານສາລາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ພຫິທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ອຏ຺ຐາສິ ກຖາປຣິໂຍສານໍ ອາຄມຍມາໂນ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ກຖາປຣິໂຍສານໍ ວິທິຕ຺ວາ ອຸກ຺ກາເສຕ຺ວາ ອຄ຺ຄຬໍ ອາໂກເຏສິ. ວິວຣິໍສຸ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ທ຺ວາຣໍ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອຸປຏ຺ຐານສາລໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາສເນ ນິສີທິ. ນິສຊ຺ຊ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ນນ຺ທກໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ທີໂຆ ໂຂ ຕ຺ຍາຍໍ, ນນ຺ທກ, ຘມ຺ມປຣິຍາໂຍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຏິຠາສິ. ອປິ ເມ ປິຏ຺ຐິ ອາຄິລາຍຕິ ພຫິທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ຐິຕສ຺ສ ກຖາປຣິໂຍສານໍ ອາຄມຍມານສ຺ສາ’’ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອາຍສ຺ມາ ນນ຺ທໂກ ສາຣຊ຺ຊມານຣູໂປ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ນ ໂຂ ປນ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຊານາມ ‘ຠຄວາ ພຫິທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ຐິໂຕ’ຕິ. ສເຈ ຫິ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຊາເນຍ຺ຍາມ ‘ຠຄວາ ພຫິທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ຐິໂຕ’ຕິ, ເອຕ຺ຕກມ຺ປິ ( ) [(ຘມ຺ມໍ) ກຕ຺ຖຈິ] ໂນ ນປ຺ປຏິຠາເສຍ຺ຍາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ນນ຺ທກໍ ສາຣຊ຺ຊມານຣູປໍ ວິທິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ນນ຺ທກໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສາຘຸ, ສາຘຸ, ນນ຺ທກ! ເອຕໍ ໂຂ, ນນ຺ທກ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ປຕິຣູປໍ ກຸລປຸຕ຺ຕານໍ ສທ຺ຘາຍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕານໍ, ຍໍ ຕຸມ຺ເຫ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ນິສີເທຍ຺ຍາຖ. ສນ຺ນິປຕິຕານໍ ໂວ, ນນ຺ທກ, ທ຺ວຍໍ ກຣຓີຍໍ – ຘມ຺ມີ ວາ ກຖາ ອຣິໂຍ ວາ ຕຸຓ຺ຫີຠາໂວ. [ອ. ນິ. ໘.໗໑; ໙.໑] ສທ຺ໂຘ ຈ, ນນ຺ທກ, ຠິກ຺ຂຸ ໂຫຕິ, ໂນ ຈ ສີລວາ. ເອວໍ ໂສ ເຕນງ຺ເຄນ ອປຣິປູໂຣ ໂຫຕິ. ເຕນ ຕໍ ອງ຺ຄໍ ປຣິປູເຣຕພ຺ພໍ – ‘ກິນ຺ຕາຫໍ ສທ຺ໂຘ ຈ ອສ຺ສໍ ສີລວາ ຈາ’ຕິ. ຍໂຕ ຈ ໂຂ, ນນ຺ທກ, ຠິກ຺ຂຸ ສທ຺ໂຘ ຈ ໂຫຕິ ສີລວາ ຈ, ເອວໍ ໂສ ເຕນງ຺ເຄນ ປຣິປູໂຣ ໂຫຕິ.

‘‘ສທ຺ໂຘ ຈ, ນນ຺ທກ, ຠິກ຺ຂຸ ໂຫຕິ ສີລວາ ຈ, ໂນ ຈ ລາຠີ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ເຈໂຕສມາຘິສ຺ສ. ເອວໍ ໂສ ເຕນງ຺ເຄນ ອປຣິປູໂຣ ໂຫຕິ. ເຕນ ຕໍ ອງ຺ຄໍ ປຣິປູເຣຕພ຺ພໍ – ‘ກິນ຺ຕາຫໍ ສທ຺ໂຘ ຈ ອສ຺ສໍ ສີລວາ ຈ ລາຠີ ຈ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ເຈໂຕສມາຘິສ຺ສາ’ຕິ. ຍໂຕ ຈ ໂຂ, ນນ຺ທກ, ຠິກ຺ຂຸ ສທ຺ໂຘ ຈ ໂຫຕິ ສີລວາ ຈ ລາຠີ ຈ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ເຈໂຕສມາຘິສ຺ສ, ເອວໍ ໂສ ເຕນງ຺ເຄນ ປຣິປູໂຣ ໂຫຕິ.

‘‘ສທ຺ໂຘ ຈ, ນນ຺ທກ, ຠິກ຺ຂຸ ໂຫຕິ ສີລວາ ຈ ລາຠີ ຈ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ເຈໂຕສມາຘິສ຺ສ, ນ ລາຠີ ອຘິປຎ຺ຎາຘມ຺ມວິປສ຺ສນາຍ. ເອວໍ ໂສ ເຕນງ຺ເຄນ ອປຣິປູໂຣ ໂຫຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ນນ຺ທກ, ປາຓໂກ ຈຕຸປ຺ປາທໂກ ອສ຺ສ. ຕສ຺ສ ເອໂກ ປາໂທ ໂອມໂກ ລາມໂກ. ເອວໍ ໂສ ເຕນງ຺ເຄນ ອປຣິປູໂຣ ອສ຺ສ. ເອວເມວໍ ໂຂ, ນນ຺ທກ, ຠິກ຺ຂຸ ສທ຺ໂຘ ຈ ໂຫຕິ ສີລວາ ຈ ລາຠີ ຈ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ເຈໂຕສມາຘິສ຺ສ, ນ ລາຠີ ອຘິປຎ຺ຎາຘມ຺ມວິປສ຺ສນາຍ. ເອວໍ ໂສ ເຕນງ຺ເຄນ ອປຣິປູໂຣ ໂຫຕິ. ເຕນ ຕໍ ອງ຺ຄໍ ປຣິປູເຣຕພ຺ພໍ – ‘ກິນ຺ຕາຫໍ ສທ຺ໂຘ ຈ ອສ຺ສໍ ສີລວາ ຈ ລາຠີ ຈ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ເຈໂຕສມາຘິສ຺ສ ລາຠີ ຈ ອຘິປຎ຺ຎາຘມ຺ມວິປສ຺ສນາຍາ’’’ຕິ.

‘‘ຍໂຕ ຈ ໂຂ, ນນ຺ທກ, ຠິກ຺ຂຸ ສທ຺ໂຘ ຈ ໂຫຕິ ສີລວາ ຈ ລາຠີ ຈ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ເຈໂຕສມາຘິສ຺ສ ລາຠີ ຈ ອຘິປຎ຺ຎາຘມ຺ມວິປສ຺ສນາຍ, ເອວໍ ໂສ ເຕນງ຺ເຄນ ປຣິປູໂຣ ໂຫຕີ’’ຕິ. ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອິທໍ ວຕ຺ວານ ສຸຄໂຕ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ວິຫາຣໍ ປາວິສິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ນນ຺ທໂກ ອຈິຣປກ຺ກນ຺ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິທານິ, ອາວຸໂສ, ຠຄວາ ຈຕູຫິ ປເທຫິ ເກວລປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປກາເສຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ວິຫາຣໍ ປວິຏ຺ໂຐ – ‘ສທ຺ໂຘ ຈ, ນນ຺ທກ, ຠິກ຺ຂຸ ໂຫຕິ, ໂນ ຈ ສີລວາ. ເອວໍ ໂສ ເຕນງ຺ເຄນ ອປຣິປູໂຣ ໂຫຕິ. ເຕນ ຕໍ ອງ຺ຄໍ ປຣິປູເຣຕພ຺ພໍ – ກິນ຺ຕາຫໍ ສທ຺ໂຘ ຈ ອສ຺ສໍ ສີລວາ ຈາ’ຕິ. ຍໂຕ ຈ ໂຂ ນນ຺ທກ ຠິກ຺ຂຸ ສທ຺ໂຘ ຈ ໂຫຕິ ສີລວາ ຈ, ເອວໍ ໂສ ເຕນງ຺ເຄນ ປຣິປູໂຣ ໂຫຕິ. ສທ຺ໂຘ ຈ ນນ຺ທກ ຠິກ຺ຂຸ ໂຫຕິ ສີລວາ ຈ, ໂນ ຈ ລາຠີ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ເຈໂຕສມາຘິສ຺ສ…ເປ… ລາຠີ ຈ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ເຈໂຕສມາຘິສ຺ສ, ນ ລາຠີ ອຘິປຎ຺ຎາຘມ຺ມວິປສ຺ສນາຍ, ເອວໍ ໂສ ເຕນງ຺ເຄນ ອປຣິປູໂຣ ໂຫຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນນ຺ທກ ປາຓໂກ ຈຕຸປ຺ປາທໂກ ອສ຺ສ, ຕສ຺ສ ເອໂກ ປາໂທ ໂອມໂກ ລາມໂກ, ເອວໍ ໂສ ເຕນງ຺ເຄນ ອປຣິປູໂຣ ອສ຺ສ. ເອວເມວໍ ໂຂ, ນນ຺ທກ, ຠິກ຺ຂຸ ສທ຺ໂຘ ຈ ໂຫຕິ ສີລວາ ຈ, ລາຠີ ຈ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ເຈໂຕສມາຘິສ຺ສ, ນ ລາຠີ ອຘິປຎ຺ຎາຘມ຺ມວິປສ຺ສນາຍ, ເອວໍ ໂສ ເຕນງ຺ເຄນ ອປຣິປູໂຣ ໂຫຕິ, ເຕນ ຕໍ ອງ຺ຄໍ ປຣິປູເຣຕພ຺ພໍ ‘ກິນ຺ຕາຫໍ ສທ຺ໂຘ ຈ ອສ຺ສໍ ສີລວາ ຈ, ລາຠີ ຈ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ເຈໂຕສມາຘິສ຺ສ, ລາຠີ ຈ ອຘິປຎ຺ຎາຘມ຺ມວິປສ຺ສນາຍາ’ຕິ. ຍໂຕ ຈ ໂຂ, ນນ຺ທກ, ຠິກ຺ຂຸ ສທ຺ໂຘ ຈ ໂຫຕິ ສີລວາ ຈ ລາຠີ ຈ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ເຈໂຕສມາຘິສ຺ສ ລາຠີ ຈ ອຘິປຎ຺ຎາຘມ຺ມວິປສ຺ສນາຍ, ເອວໍ ໂສ ເຕນງ຺ເຄນ ປຣິປູໂຣ ໂຫຕີ’’ຕິ.

‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ອາວຸໂສ, ອານິສໍສາ ກາເລນ ຘມ຺ມສ຺ສວເນ ກາເລນ ຘມ຺ມສາກຈ຺ຉາຍ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ອິຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂູນໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ອາທິກລ຺ຍາຓໍ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓໍ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓໍ ສາຕ຺ຖໍ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ, ເກວລປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປກາເສຕິ. ຍຖາ ຍຖາ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂູນໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ອາທິກລ຺ຍາຓໍ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓໍ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓໍ ສາຕ຺ຖໍ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ, ເກວລປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປກາເສຕິ, ຕຖາ ຕຖາ ໂສ ສຕ຺ຖຸ ປິໂຍ ຈ ໂຫຕິ ມນາໂປ ຈ ຄຣຸ ຈ ຠາວນີໂຍ ຈ. ອຍໍ, ອາວຸໂສ, ປຐໂມ ອານິສໍໂສ ກາເລນ ຘມ຺ມສ຺ສວເນ ກາເລນ ຘມ຺ມສາກຈ຺ຉາຍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂູນໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ອາທິກລ຺ຍາຓໍ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓໍ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓໍ ສາຕ຺ຖໍ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ, ເກວລປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປກາເສຕິ. ຍຖາ ຍຖາ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂູນໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ອາທິກລ຺ຍາຓໍ…ເປ… ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປກາເສຕິ, ຕຖາ ຕຖາ ໂສ ຕສ຺ມິໍ ຘມ຺ເມ ອຕ຺ຖປ຺ປຏິສໍເວທີ ຈ ໂຫຕິ ຘມ຺ມປ຺ປຏິສໍເວທີ ຈ. ອຍໍ, ອາວຸໂສ, ທຸຕິໂຍ ອານິສໍໂສ ກາເລນ ຘມ຺ມສ຺ສວເນ ກາເລນ ຘມ຺ມສາກຈ຺ຉາຍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂູນໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ອາທິກລ຺ຍາຓໍ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓໍ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓໍ ສາຕ຺ຖໍ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ, ເກວລປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປກາເສຕິ. ຍຖາ ຍຖາ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂູນໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ອາທິກລ຺ຍາຓໍ…ເປ… ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປກາເສຕິ, ຕຖາ ຕຖາ ໂສ ຕສ຺ມິໍ ຘມ຺ເມ ຄມ຺ຠີຣໍ ອຕ຺ຖປທໍ ປຎ຺ຎາຍ ອຕິວິຊ຺ຌ ປສ຺ສຕິ. ອຍໍ, ອາວຸໂສ, ຕຕິໂຍ ອານິສໍໂສ ກາເລນ ຘມ຺ມສ຺ສວເນ ກາເລນ ຘມ຺ມສາກຈ຺ຉາຍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂູນໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ອາທິກລ຺ຍາຓໍ…ເປ… ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປກາເສຕິ. ຍຖາ ຍຖາ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂູນໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ອາທິກລ຺ຍາຓໍ…ເປ… ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປກາເສຕິ, ຕຖາ ຕຖາ ນໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ອຸຕ຺ຕຣິ ສມ຺ຠາເວນ຺ຕິ – ‘ອທ຺ຘາ ອຍມາຍສ຺ມາ ປຕ຺ໂຕ ວາ ປຊ຺ຊຕິ ວາ’. ອຍໍ, ອາວຸໂສ, ຈຕຸຕ຺ໂຖ ອານິສໍໂສ ກາເລນ ຘມ຺ມສ຺ສວເນ ກາເລນ ຘມ຺ມສາກຈ຺ຉາຍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂູນໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ອາທິກລ຺ຍາຓໍ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓໍ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓໍ ສາຕ຺ຖໍ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ, ເກວລປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປກາເສຕິ. ຍຖາ ຍຖາ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂູນໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ອາທິກລ຺ຍາຓໍ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓໍ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓໍ ສາຕ຺ຖໍ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ, ເກວລປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປກາເສຕິ, ຕຕ຺ຖ ເຍ ໂຂ ຠິກ຺ຂູ ເສຂາ ອປ຺ປຕ຺ຕມານສາ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ໂຍຄກ຺ເຂມໍ ປຕ຺ຖຍມານາ ວິຫຣນ຺ຕິ, ເຕ ຕໍ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ວີຣິຍໍ ອາຣຠນ຺ຕິ ອປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ປຕ຺ຕິຍາ ອນຘິຄຕສ຺ສ ອຘິຄມາຍ ອສຈ຺ຉິກຕສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ. ເຍ ປນ ຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂູ ອຣຫນ຺ໂຕ ຂີຓາສວາ ວຸສິຕວນ຺ໂຕ ກຕກຣຓີຍາ ໂອຫິຕຠາຣາ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕສທຕ຺ຖາ ປຣິກ຺ຂີຓຠວສໍໂຍຊນາ ສມ຺ມທຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕາ, ເຕ ຕໍ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣໍເຍວ ອນຸຍຸຕ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ. ອຍໍ, ອາວຸໂສ, ປຎ຺ຈໂມ ອານິສໍໂສ ກາເລນ ຘມ຺ມສ຺ສວເນ ກາເລນ ຘມ຺ມສາກຈ຺ຉາຍ. ອິເມ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ປຎ຺ຈ ອານິສໍສາ ກາເລນ ຘມ຺ມສ຺ສວເນ ກາເລນ ຘມ຺ມສາກຈ຺ຉາຍາ’’ຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ພລສຸຕ຺ຕໍ

໕. ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ພລານິ. ກຕມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ? ປຎ຺ຎາພລໍ, ວີຣິຍພລໍ, ອນວຊ຺ຊພລໍ, ສງ຺ຄາຫພລໍ. ກຕມຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຎາພລໍ? ເຍ ຘມ຺ມາ ກຸສລາ ກຸສລສງ຺ຂາຕາ ເຍ ຘມ຺ມາ ອກຸສລາ ອກຸສລສງ຺ຂາຕາ ເຍ ຘມ຺ມາ ສາວຊ຺ຊາ ສາວຊ຺ຊສງ຺ຂາຕາ ເຍ ຘມ຺ມາ ອນວຊ຺ຊາ ອນວຊ຺ຊສງ຺ຂາຕາ ເຍ ຘມ຺ມາ ກຓ຺ຫາ ກຓ຺ຫສງ຺ຂາຕາ ເຍ ຘມ຺ມາ ສຸກ຺ກາ ສຸກ຺ກສງ຺ຂາຕາ ເຍ ຘມ຺ມາ ເສວິຕພ຺ພາ ເສວິຕພ຺ພສງ຺ຂາຕາ ເຍ ຘມ຺ມາ ອເສວິຕພ຺ພາ ອເສວິຕພ຺ພສງ຺ຂາຕາ ເຍ ຘມ຺ມາ ນາລມຣິຍາ ນາລມຣິຍສງ຺ຂາຕາ ເຍ ຘມ຺ມາ ອລມຣິຍາ ອລມຣິຍສງ຺ຂາຕາ, ຕ຺ຍາສ຺ສ ຘມ຺ມາ ປຎ຺ຎາຍ ໂວທິຏ຺ຐາ ໂຫນ຺ຕິ ໂວຈຣິຕາ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຎາພລໍ.

‘‘ກຕມຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ວີຣິຍພລໍ? ເຍ ຘມ຺ມາ ອກຸສລາ ອກຸສລສງ຺ຂາຕາ ເຍ ຘມ຺ມາ ສາວຊ຺ຊາ ສາວຊ຺ຊສງ຺ຂາຕາ ເຍ ຘມ຺ມາ ກຓ຺ຫາ ກຓ຺ຫສງ຺ຂາຕາ ເຍ ຘມ຺ມາ ອເສວິຕພ຺ພາ ອເສວິຕພ຺ພສງ຺ຂາຕາ ເຍ ຘມ຺ມາ ນາລມຣິຍາ ນາລມຣິຍສງ຺ຂາຕາ, ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ປຫານາຍ ຉນ຺ທໍ ຊເນຕິ ວາຍມຕິ ວີຣິຍໍ ອາຣຠຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ ປທຫຕິ. ເຍ ຘມ຺ມາ ກຸສລາ ກຸສລສງ຺ຂາຕາ ເຍ ຘມ຺ມາ ອນວຊ຺ຊາ ອນວຊ຺ຊສງ຺ຂາຕາ ເຍ ຘມ຺ມາ ສຸກ຺ກາ ສຸກ຺ກສງ຺ຂາຕາ ເຍ ຘມ຺ມາ ເສວິຕພ຺ພາ ເສວິຕພ຺ພສງ຺ຂາຕາ ເຍ ຘມ຺ມາ ອລມຣິຍາ ອລມຣິຍສງ຺ຂາຕາ, ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ປຏິລາຠາຍ ຉນ຺ທໍ ຊເນຕິ ວາຍມຕິ ວີຣິຍໍ ອາຣຠຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ ປທຫຕິ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ວີຣິຍພລໍ.

‘‘ກຕມຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນວຊ຺ຊພລໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ ອນວຊ຺ເຊນ ກາຍກມ຺ເມນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ, ອນວຊ຺ເຊນ ວຈີກມ຺ເມນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ, ອນວຊ຺ເຊນ ມໂນກມ຺ເມນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນວຊ຺ຊພລໍ.

‘‘ກຕມຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສງ຺ຄາຫພລໍ? ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສງ຺ຄຫວຕ຺ຖູນິ – ທານໍ, ເປຍ຺ຍວຊ຺ຊໍ, ອຕ຺ຖຈຣິຍາ, ສມານຕ຺ຕຕາ. ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ທານານໍ ຍທິທໍ ຘມ຺ມທານໍ. ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເປຍ຺ຍວຊ຺ຊານໍ ຍທິທໍ ອຕ຺ຖິກສ຺ສ ໂອຫິຕໂສຕສ຺ສ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ. ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕ຺ຖຈຣິຍານໍ ຍທິທໍ ອສ຺ສທ຺ຘໍ ສທ຺ຘາສມ຺ປທາຍ ສມາທເປຕິ ນິເວເສຕິ ປຕິຏ຺ຐາເປຕິ, ທຸສ຺ສີລໍ ສີລສມ຺ປທາຍ… ເປ… ມຈ຺ຉຣິໍ ຈາຄສມ຺ປທາຍ…ເປ… ທຸປ຺ປຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎາສມ຺ປທາຍ ສມາທເປຕິ ນິເວເສຕິ ປຕິຏ຺ຐາເປຕິ. ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມານຕ຺ຕຕານໍ ຍທິທໍ ໂສຕາປນ຺ໂນ ໂສຕາປນ຺ນສ຺ສ ສມານຕ຺ໂຕ, ສກທາຄາມີ ສກທາຄາມິສ຺ສ ສມານຕ຺ໂຕ, ອນາຄາມີ ອນາຄາມິສ຺ສ ສມານຕ຺ໂຕ, ອຣຫາ ອຣຫໂຕ ສມານຕ຺ໂຕ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສງ຺ຄາຫພລໍ. ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາຣິ ພລານິ.

‘‘ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕູຫິ ພເລຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຣິຍສາວໂກ ປຎ຺ຈ ຠຍານິ ສມຕິກ຺ກນ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ກຕມານິ ປຎ຺ຈ? ອາຊີວິກຠຍໍ, ອສິໂລກຠຍໍ, ປຣິສສາຣຊ຺ຊຠຍໍ, ມຣຓຠຍໍ, ທຸຄ຺ຄຕິຠຍໍ. ສ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ນາຫໍ ອາຊີວິກຠຍສ຺ສ ຠາຍາມິ. ກິສ຺ສາຫໍ ອາຊີວິກຠຍສ຺ສ ຠາຍິສ຺ສາມິ? ອຕ຺ຖິ ເມ ຈຕ຺ຕາຣິ ພລານິ – ປຎ຺ຎາພລໍ, ວີຣິຍພລໍ, ອນວຊ຺ຊພລໍ, ສງ຺ຄາຫພລໍ. ທຸປ຺ປຎ຺ໂຎ ໂຂ ອາຊີວິກຠຍສ຺ສ ຠາເຍຍ຺ຍ. ກຸສີໂຕ ອາຊີວິກຠຍສ຺ສ ຠາເຍຍ຺ຍ. ສາວຊ຺ຊກາຍກມ຺ມນ຺ຕວຈີກມ຺ມນ຺ຕມໂນກມ຺ມນ຺ໂຕ ອາຊີວິກຠຍສ຺ສ ຠາເຍຍ຺ຍ. ອສງ຺ຄາຫໂກ ອາຊີວິກຠຍສ຺ສ ຠາເຍຍ຺ຍ. ນາຫໍ ອສິໂລກຠຍສ຺ສ ຠາຍາມິ…ເປ… ນາຫໍ ປຣິສສາຣຊ຺ຊຠຍສ຺ສ ຠາຍາມິ…ເປ… ນາຫໍ ມຣຓຠຍສ຺ສ ຠາຍາມິ…ເປ… ນາຫໍ ທຸຄ຺ຄຕິຠຍສ຺ສ ຠາຍາມິ. ກິສ຺ສາຫໍ ທຸຄ຺ຄຕິຠຍສ຺ສ ຠາຍິສ຺ສາມິ? ອຕ຺ຖິ ເມ ຈຕ຺ຕາຣິ ພລານິ – ປຎ຺ຎາພລໍ, ວີຣິຍພລໍ, ອນວຊ຺ຊພລໍ, ສງ຺ຄາຫພລໍ. ທຸປ຺ປຎ຺ໂຎ ໂຂ ທຸຄ຺ຄຕິຠຍສ຺ສ ຠາເຍຍ຺ຍ. ກຸສີໂຕ ທຸຄ຺ຄຕິຠຍສ຺ສ ຠາເຍຍ຺ຍ. ສາວຊ຺ຊກາຍກມ຺ມນ຺ຕວຈີກມ຺ມນ຺ຕມໂນກມ຺ມນ຺ໂຕ ທຸຄ຺ຄຕິຠຍສ຺ສ ຠາເຍຍ຺ຍ. ອສງ຺ຄາຫໂກ ທຸຄ຺ຄຕິຠຍສ຺ສ ຠາເຍຍ຺ຍ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕູຫິ ພເລຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຣິຍສາວໂກ ອິມານິ ປຎ຺ຈ ຠຍານິ ສມຕິກ຺ກນ຺ໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ. ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ເສວນາສຸຕ຺ຕໍ

໖. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ…ເປ… ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ປຸຄ຺ຄໂລປິ, ອາວຸໂສ, ທຸວິເຘນ ເວທິຕພ຺ໂພ – ເສວິຕພ຺ໂພປິ ອເສວິຕພ຺ໂພປິ. ຈີວຣມ຺ປິ, ອາວຸໂສ, ທຸວິເຘນ ເວທິຕພ຺ພໍ – ເສວິຕພ຺ພມ຺ປິ ອເສວິຕພ຺ພມ຺ປິ. ປິຓ຺ຑປາໂຕປິ, ອາວຸໂສ, ທຸວິເຘນ ເວທິຕພ຺ໂພ – ເສວິຕພ຺ໂພປິ ອເສວິຕພ຺ໂພປິ. ເສນາສນມ຺ປິ, ອາວຸໂສ, ທຸວິເຘນ ເວທິຕພ຺ພໍ – ເສວິຕພ຺ພມ຺ປິ ອເສວິຕພ຺ພມ຺ປິ. ຄາມນິຄໂມປິ, ອາວຸໂສ, ທຸວິເຘນ ເວທິຕພ຺ໂພ – ເສວິຕພ຺ໂພປິ ອເສວິຕພ຺ໂພປິ. ຊນປທປເທໂສປິ ອາວຸໂສ, ທຸວິເຘນ ເວທິຕພ຺ໂພ – ເສວິຕພ຺ໂພປິ ອເສວິຕພ຺ໂພປິ.

‘‘‘ປຸຄ຺ຄໂລປິ, ອາວຸໂສ, ທຸວິເຘນ ເວທິຕພ຺ໂພ – ເສວິຕພ຺ໂພປິ ອເສວິຕພ຺ໂພປີ’ຕິ, ອິຕິ ໂຂ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ເຈຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ? ຕຕ຺ຖ ຍໍ ຊຎ຺ຎາ ປຸຄ຺ຄລໍ – ‘ອິມໍ ໂຂ ເມ ປຸຄ຺ຄລໍ ເສວໂຕ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອຠິວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ; ເຍ ຈ ໂຂ ເມ ປພ຺ພຊິເຕນ ຊີວິຕປຣິກ຺ຂາຣາ ສມຸທາເນຕພ຺ພາ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣາ ເຕ ຈ ກສິເຣນ ສມຸທາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ; ຍສ຺ສ ຈມ຺ຫິ ອຕ຺ຖາຍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິໂຕ ໂສ ຈ ເມ ສາມຎ຺ຎຕ຺ໂຖ ນ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉຕີ’ຕິ, ເຕນາວຸໂສ, ປຸຄ຺ຄເລນ ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ຣຕ຺ຕິຠາຄໍ ວາ ທິວສຠາຄໍ ວາ ສງ຺ຂາປິ ອນາປຸຈ຺ຉາ ປກ຺ກມິຕພ຺ພໍ ນານຸພນ຺ຘິຕພ຺ໂພ.

‘‘ຕຕ຺ຖ ຍໍ ຊຎ຺ຎາ ປຸຄ຺ຄລໍ – ‘ອິມໍ ໂຂ ເມ ປຸຄ຺ຄລໍ ເສວໂຕ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອຠິວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ; ເຍ ຈ ໂຂ ເມ ປພ຺ພຊິເຕນ ຊີວິຕປຣິກ຺ຂາຣາ ສມຸທາເນຕພ຺ພາ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣາ ເຕ ຈ ອປ຺ປກສິເຣນ ສມຸທາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ; ຍສ຺ສ ຈມ຺ຫິ ອຕ຺ຖາຍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິໂຕ ໂສ ຈ ເມ ສາມຎ຺ຎຕ຺ໂຖ ນ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉຕີ’ຕິ, ເຕນາວຸໂສ, ປຸຄ຺ຄເລນ ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ສງ຺ຂາປິ ອນາປຸຈ຺ຉາ ປກ຺ກມິຕພ຺ພໍ ນານຸພນ຺ຘິຕພ຺ໂພ.

‘‘ຕຕ຺ຖ ຍໍ ຊຎ຺ຎາ ປຸຄ຺ຄລໍ – ‘ອິມໍ ໂຂ ເມ ປຸຄ຺ຄລໍ ເສວໂຕ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ, ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອຠິວຑ຺ຒນ຺ຕິ; ເຍ ຈ ໂຂ ເມ ປພ຺ພຊິເຕນ ຊີວິຕປຣິກ຺ຂາຣາ ສມຸທາເນຕພ຺ພາ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣາ ເຕ ຈ ກສິເຣນ ສມຸທາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ; ຍສ຺ສ ຈມ຺ຫິ ອຕ຺ຖາຍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິໂຕ ໂສ ຈ ເມ ສາມຎ຺ຎຕ຺ໂຖ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉຕີ’ຕິ, ເຕນາວຸໂສ, ປຸຄ຺ຄເລນ ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ສງ຺ຂາປິ ອນຸພນ຺ຘິຕພ຺ໂພ ນ ປກ຺ກມິຕພ຺ພໍ.

‘‘ຕຕ຺ຖ ຍໍ ຊຎ຺ຎາ ປຸຄ຺ຄລໍ – ‘ອິມໍ ໂຂ ເມ ປຸຄ຺ຄລໍ ເສວໂຕ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ, ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອຠິວຑ຺ຒນ຺ຕິ; ເຍ ຈ ໂຂ ເມ ປພ຺ພຊິເຕນ ຊີວິຕປຣິກ຺ຂາຣາ ສມຸທາເນຕພ຺ພາ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣາ ເຕ ຈ ອປ຺ປກສິເຣນ ສມຸທາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ; ຍສ຺ສ ຈມ຺ຫິ ອຕ຺ຖາຍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິໂຕ ໂສ ຈ ເມ ສາມຎ຺ຎຕ຺ໂຖ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉຕີ’ຕິ, ເຕນາວຸໂສ, ປຸຄ຺ຄເລນ ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ຍາວຊີວໍ ອນຸພນ຺ຘິຕພ຺ໂພ ນ ປກ຺ກມິຕພ຺ພໍ ອປິ ປນຸຊ຺ຊມາເນນ [ປຓຸຊ຺ຊມາເນນ (?)]. ‘ປຸຄ຺ຄໂລປິ, ອາວຸໂສ, ທຸວິເຘນ ເວທິຕພ຺ໂພ – ເສວິຕພ຺ໂພປິ ອເສວິຕພ຺ໂພປີ’ຕິ, ອິຕິ ຍໍ ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິທເມຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘‘ຈີວຣມ຺ປິ, ອາວຸໂສ, ທຸວິເຘນ ເວທິຕພ຺ພໍ – ເສວິຕພ຺ພມ຺ປິ ອເສວິຕພ຺ພມ຺ປີ’ຕິ, ອິຕິ ໂຂ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ເຈຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ? ຕຕ຺ຖ ຍໍ ຊຎ຺ຎາ ຈີວຣໍ – ‘ອິທໍ ໂຂ ເມ ຈີວຣໍ ເສວໂຕ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອຠິວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ປຣິຫາຍນ຺ຕີ’ຕິ, ເອວຣູປໍ ຈີວຣໍ ນ ເສວິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ຊຎ຺ຎາ ຈີວຣໍ – ‘ອິທໍ ໂຂ ເມ ຈີວຣໍ ເສວໂຕ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ, ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອຠິວຑ຺ຒນ຺ຕີ’ຕິ, ເອວຣູປໍ ຈີວຣໍ ເສວິຕພ຺ພໍ. ‘ຈີວຣມ຺ປິ, ອາວຸໂສ, ທຸວິເຘນ ເວທິຕພ຺ພໍ – ເສວິຕພ຺ພມ຺ປິ ອເສວິຕພ຺ພມ຺ປີ’ຕິ, ອິຕິ ຍໍ ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິທເມຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘‘ປິຓ຺ຑປາໂຕປິ, ອາວຸໂສ, ທຸວິເຘນ ເວທິຕພ຺ໂພ – ເສວິຕພ຺ໂພປິ ອເສວິຕພ຺ໂພປີ’ຕິ, ອິຕິ ໂຂ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ເຈຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ? ຕຕ຺ຖ ຍໍ ຊຎ຺ຎາ ປິຓ຺ຑປາຕໍ – ‘ອິມໍ ໂຂ ເມ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ເສວໂຕ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອຠິວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ປຣິຫາຍນ຺ຕີ’ຕິ, ເອວຣູໂປ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ນ ເສວິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ຊຎ຺ຎາ ປິຓ຺ຑປາຕໍ – ‘ອິມໍ ໂຂ ເມ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ເສວໂຕ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ, ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອຠິວຑ຺ຒນ຺ຕີ’ຕິ, ເອວຣູໂປ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ເສວິຕພ຺ໂພ. ‘ປິຓ຺ຑປາໂຕປິ, ອາວຸໂສ, ທຸວິເຘນ ເວທິຕພ຺ໂພ – ເສວິຕພ຺ໂພປິ ອເສວິຕພ຺ໂພປີ’ຕິ, ອິຕິ ຍໍ ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິທເມຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘‘ເສນາສນມ຺ປິ, ອາວຸໂສ, ທຸວິເຘນ ເວທິຕພ຺ພໍ – ເສວິຕພ຺ພມ຺ປິ ອເສວິຕພ຺ພມ຺ປີ’ຕິ, ອິຕິ ໂຂ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ເຈຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ? ຕຕ຺ຖ ຍໍ ຊຎ຺ຎາ ເສນາສນໍ – ‘‘ອິທໍ ໂຂ ເມ ເສນາສນໍ ເສວໂຕ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອຠິວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ປຣິຫາຍນ຺ຕີ’ຕິ, ເອວຣູປໍ ເສນາສນໍ ນ ເສວິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ຊຎ຺ຎາ ເສນາສນໍ – ‘ອິທໍ ໂຂ ເມ ເສນາສນໍ ເສວໂຕ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ, ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອຠິວຑ຺ຒນ຺ຕີ’ຕິ, ເອວຣູປໍ ເສນາສນໍ ເສວິຕພ຺ພໍ. ‘ເສນາສນມ຺ປິ, ອາວຸໂສ, ທຸວິເຘນ ເວທິຕພ຺ພໍ – ເສວິຕພ຺ພມ຺ປິ ອເສວິຕພ຺ພມ຺ປີ’ຕິ, ອິຕິ ຍໍ ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິທເມຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘‘ຄາມນິຄໂມປິ, ອາວຸໂສ, ທຸວິເຘນ ເວທິຕພ຺ໂພ – ເສວິຕພ຺ໂພປິ ອເສວິຕພ຺ໂພປີ’ຕິ, ອິຕິ ໂຂ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ເຈຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ? ຕຕ຺ຖ ຍໍ ຊຎ຺ຎາ ຄາມນິຄມໍ – ‘ອິມໍ ໂຂ ເມ ຄາມນິຄມໍ ເສວໂຕ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອຠິວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ປຣິຫາຍນ຺ຕີ’ຕິ, ເອວຣູໂປ ຄາມນິຄໂມ ນ ເສວິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ຊຎ຺ຎາ ຄາມນິຄມໍ – ‘ອິມໍ ໂຂ, ເມ ຄາມນິຄມໍ ເສວໂຕ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ, ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອຠິວຑ຺ຒນ຺ຕີ’ຕິ, ເອວຣູໂປ ຄາມນິຄໂມ ເສວິຕພ຺ໂພ. ‘ຄາມນິຄໂມປິ, ອາວຸໂສ, ທຸວິເຘນ ເວທິຕພ຺ໂພ – ເສວິຕພ຺ໂພປິ ອເສວິຕພ຺ໂພປີ’ຕິ, ອິຕິ ຍໍ ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິທເມຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘‘ຊນປທປເທໂສປິ, ອາວຸໂສ, ທຸວິເຘນ ເວທິຕພ຺ໂພ – ເສວິຕພ຺ໂພປິ ອເສວິຕພ຺ໂພປີ’ຕິ, ອິຕິ ໂຂ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ເຈຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ? ຕຕ຺ຖ ຍໍ ຊຎ຺ຎາ ຊນປທປເທສໍ – ‘ອິມໍ ໂຂ ເມ ຊນປທປເທສໍ ເສວໂຕ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອຠິວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ປຣິຫາຍນ຺ຕີ’ຕິ, ເອວຣູໂປ ຊນປທປເທໂສ ນ ເສວິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ຊຎ຺ຎາ ຊນປທປເທສໍ – ‘ອິມໍ ໂຂ ເມ ຊນປທປເທສໍ ເສວໂຕ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ, ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອຠິວຑ຺ຒນ຺ຕີ’ຕິ, ເອວຣູໂປ ຊນປທປເທໂສ ເສວິຕພ຺ໂພ. ‘ຊນປທປເທໂສປິ, ອາວຸໂສ, ທຸວິເຘນ ເວທິຕພ຺ໂພ – ເສວິຕພ຺ໂພປິ ອເສວິຕພ຺ໂພປີ’ຕິ, ອິຕິ ຍໍ ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິທເມຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ສຸຕວາສຸຕ຺ຕໍ

໗. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ຄິຊ຺ຌກູເຏ ປພ຺ພເຕ. ອຖ ໂຂ ສຸຕວາ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ສຸຕວາ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ເອກມິທາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສມຍໍ ຠຄວາ ອິເຘວ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣາມິ ຄິຣິພ຺ພເຊ. ຕຕ຺ຣ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ສມ຺ມຸຂາ ສຸຕໍ ສມ຺ມຸຂາ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ – ‘ໂຍ ໂສ, ສຸຕວາ [ສຸຕວ (ສ຺ຍາ.)], ຠິກ຺ຂຸ ອຣຫໍ ຂີຓາສໂວ ວຸສິຕວາ ກຕກຣຓີໂຍ ໂອຫິຕຠາໂຣ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕສທຕ຺ໂຖ ປຣິກ຺ຂີຓຠວສໍໂຍຊໂນ ສມ຺ມທຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ໂຕ, ອຠພ຺ໂພ ໂສ ປຎ຺ຈ ຐານານິ ອຊ຺ຌາຈຣິຕຸໍ – ອຠພ຺ໂພ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ປາຓໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕຸໍ, ອຠພ຺ໂພ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ອທິນ຺ນໍ ເຖຍ຺ຍສງ຺ຂາຕໍ ອາທາຕຸໍ, ອຠພ຺ໂພ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວິຕຸໍ, ອຠພ຺ໂພ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ສມ຺ປຊານມຸສາ [ສມ຺ປຊານໍ ມຸສາ (ກ. ສີ.)] ຠາສິຕຸໍ, ອຠພ຺ໂພ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ສນ຺ນິຘິກາຣກໍ ກາເມ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ເສຍ຺ຍຖາປິ ປຸພ຺ເພ ອຄາຣິຍຠູໂຕ’ຕິ. ກຈ຺ຈິ ເມຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ສຸສ຺ສຸຕໍ ສຸຄ຺ຄຫິຕໍ ສຸມນສິກຕໍ ສູປຘາຣິຕ’’ນ຺ຕິ?

‘‘ຕຄ຺ຆ ເຕ ເອຕໍ, ສຸຕວາ, ສຸສ຺ສຸຕໍ ສຸຄ຺ຄຫິຕໍ ສຸມນສິກຕໍ ສູປຘາຣິຕໍ. ປຸພ຺ເພ ຈາຫໍ, ສຸຕວາ, ເອຕຣຫິ ຈ ເອວໍ ວທາມິ – ‘ໂຍ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອຣຫໍ ຂີຓາສໂວ ວຸສິຕວາ ກຕກຣຓີໂຍ ໂອຫິຕຠາໂຣ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕສທຕ຺ໂຖ ປຣິກ຺ຂີຓຠວສໍໂຍຊໂນ ສມ຺ມທຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ໂຕ, ອຠພ຺ໂພ ໂສ ນວ ຐານານິ ອຊ຺ຌາຈຣິຕຸໍ – ອຠພ຺ໂພ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ປາຓໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕຸໍ, ອຠພ຺ໂພ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ອທິນ຺ນໍ ເຖຍ຺ຍສງ຺ຂາຕໍ ອາທາຕຸໍ, ອຠພ຺ໂພ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວິຕຸໍ, ອຠພ຺ໂພ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ສມ຺ປຊານມຸສາ ຠາສິຕຸໍ, ອຠພ຺ໂພ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ສນ຺ນິຘິກາຣກໍ ກາເມ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ເສຍ຺ຍຖາປິ ປຸພ຺ເພ ອຄາຣິຍຠູໂຕ, ອຠພ຺ໂພ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ຉນ຺ທາຄຕິໍ ຄນ຺ຕຸໍ, ອຠພ຺ໂພ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ໂທສາຄຕິໍ ຄນ຺ຕຸໍ, ອຠພ຺ໂພ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ໂມຫາຄຕິໍ ຄນ຺ຕຸໍ, ອຠພ຺ໂພ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ຠຍາຄຕິໍ ຄນ຺ຕຸໍ’. ປຸພ຺ເພ ຈາຫໍ, ສຸຕວາ, ເອຕຣຫິ ຈ ເອວໍ ວທາມິ – ‘ໂຍ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອຣຫໍ ຂີຓາສໂວ ວຸສິຕວາ ກຕກຣຓີໂຍ ໂອຫິຕຠາໂຣ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕສທຕ຺ໂຖ ປຣິກ຺ຂີຓຠວສໍໂຍຊໂນ ສມ຺ມທຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ໂຕ, ອຠພ຺ໂພ ໂສ ອິມານິ ນວ ຐານານິ ອຊ຺ຌາຈຣິຕຸ’’’ນ຺ຕິ. ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ສຊ຺ຌສຸຕ຺ຕໍ

໘. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ຄິຊ຺ຌກູເຏ ປພ຺ພເຕ. ອຖ ໂຂ ສຊ຺ໂຌ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ສຊ຺ໂຌ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ເອກມິທາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສມຍໍ ຠຄວາ ອິເຘວ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣາມິ ຄິຣິພ຺ພເຊ. ຕຕ຺ຣ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ສມ຺ມຸຂາ ສຸຕໍ ສມ຺ມຸຂາ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ – ‘ໂຍ ໂສ, ສຊ຺ຌ, ຠິກ຺ຂຸ ອຣຫໍ ຂີຓາສໂວ ວຸສິຕວາ ກຕກຣຓີໂຍ ໂອຫິຕຠາໂຣ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕສທຕ຺ໂຖ ປຣິກ຺ຂີຓຠວສໍໂຍຊໂນ ສມ຺ມທຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ໂຕ, ອຠພ຺ໂພ ໂສ ປຎ຺ຈ ຐານານິ ອຊ຺ຌາຈຣິຕຸໍ – ອຠພ຺ໂພ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ປາຓໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕຸໍ, ອຠພ຺ໂພ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ອທິນ຺ນໍ ເຖຍ຺ຍສງ຺ຂາຕໍ ອາທາຕຸໍ, ອຠພ຺ໂພ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວິຕຸໍ, ອຠພ຺ໂພ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ສມ຺ປຊານມຸສາ ຠາສິຕຸໍ, ອຠພ຺ໂພ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ສນ຺ນິຘິກາຣກໍ ກາເມ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ເສຍ຺ຍຖາປິ ປຸພ຺ເພ ອຄາຣິຍຠູໂຕ’ຕິ. ກຈ຺ຈິ ເມຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ສຸສ຺ສຸຕໍ ສຸຄ຺ຄຫິຕໍ ສຸມນສິກຕໍ ສູປຘາຣິຕ’’ນ຺ຕິ?

‘‘ຕຄ຺ຆ ເຕ ເອຕໍ, ສຊ຺ຌ, ສຸສ຺ສຸຕໍ ສຸຄ຺ຄຫິຕໍ ສຸມນສິກຕໍ ສູປຘາຣິຕໍ. ປຸພ຺ເພ ຈາຫໍ, ສຊ຺ຌ, ເອຕຣຫິ ຈ ເອວໍ ວທາມິ – ‘ໂຍ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອຣຫໍ ຂີຓາສໂວ ວຸສິຕວາ ກຕກຣຓີໂຍ ໂອຫິຕຠາໂຣ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕສທຕ຺ໂຖ ປຣິກ຺ຂີຓຠວສໍໂຍຊໂນ ສມ຺ມທຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ໂຕ, ອຠພ຺ໂພ ໂສ ນວ ຐານານິ ອຊ຺ຌາຈຣິຕຸໍ – ອຠພ຺ໂພ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ປາຓໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕຸໍ…ເປ… ອຠພ຺ໂພ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ສນ຺ນິຘິກາຣກໍ ກາເມ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ເສຍ຺ຍຖາປິ ປຸພ຺ເພ ອຄາຣິຍຠູໂຕ, ອຠພ຺ໂພ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ພຸທ຺ຘໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕຸໍ, ອຠພ຺ໂພ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ຘມ຺ມໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕຸໍ, ອຠພ຺ໂພ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ສງ຺ຆໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕຸໍ, ອຠພ຺ໂພ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕຸໍ’. ປຸພ຺ເພ ຈາຫໍ, ສຊ຺ຌ, ເອຕຣຫິ ຈ ເອວໍ ວທາມິ – ‘ໂຍ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອຣຫໍ ຂີຓາສໂວ ວຸສິຕວາ ກຕກຣຓີໂຍ ໂອຫິຕຠາໂຣ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕສທຕ຺ໂຖ ປຣິກ຺ຂີຓຠວສໍໂຍຊໂນ ສມ຺ມທຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ໂຕ, ອຠພ຺ໂພ ໂສ ອິມານິ ນວ ຐານານິ ອຊ຺ຌາຈຣິຕຸ’’’ນ຺ຕິ. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ປຸຄ຺ຄລສຸຕ຺ຕໍ

໙. ‘‘ນວຍິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິໍ. ກຕເມ ນວ? ອຣຫາ, ອຣຫຕ຺ຕາຍ ປຏິປນ຺ໂນ, ອນາຄາມີ, ອນາຄາມິຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ປຏິປນ຺ໂນ, ສກທາຄາມີ, ສກທາຄາມິຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ປຏິປນ຺ໂນ, ໂສຕາປນ຺ໂນ, ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ປຏິປນ຺ໂນ, ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ – ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ນວ ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ. ນວມໍ.

໑໐. ອາຫຸເນຍ຺ຍສຸຕ຺ຕໍ

໑໐. ‘‘ນວຍິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄລາ ອາຫຸເນຍ຺ຍາ ປາຫຸເນຍ຺ຍາ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍາ ອຎ຺ຊລິກຣຓີຍາ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສ. ກຕເມ ນວ? ອຣຫາ, ອຣຫຕ຺ຕາຍ ປຏິປນ຺ໂນ, ອນາຄາມີ, ອນາຄາມິຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ປຏິປນ຺ໂນ, ສກທາຄາມີ, ສກທາຄາມິຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ປຏິປນ຺ໂນ, ໂສຕາປນ຺ໂນ, ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ປຏິປນ຺ໂນ, ໂຄຕ຺ຣຠູ – ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ນວ ປຸຄ຺ຄລາ ອາຫຸເນຍ຺ຍາ…ເປ… ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສາ’’ຕິ. ທສມໍ.

ສມ຺ໂພຘິວຄ຺ໂຄ ປຐໂມ.

ຕສ຺ສຸທ຺ທານໍ –

ສມ຺ໂພຘິ ນິສ຺ສໂຍ ເຈວ, ເມຆິຍ ນນ຺ທກໍ ພລໍ;

ເສວນາ ສຸຕວາ ສຊ຺ໂຌ, ປຸຄ຺ຄໂລ ອາຫຸເນຍ຺ເຍນ ຈາຕິ.

໒. ສີຫນາທວຄ຺ໂຄ

໑. ສີຫນາທສຸຕ຺ຕໍ

໑໑. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ວຸຕ຺ໂຖ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວສ຺ສາວາໂສ. ອິຈ຺ຉາມຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຊນປທຈາຣິກໍ ປກ຺ກມິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຍສ຺ສທານິ ຕ຺ວໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ກາລໍ ມຎ຺ຎສີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ອຖ ໂຂ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ອຈິຣປກ຺ກນ຺ເຕ ອາຍສ຺ມນ຺ເຕ ສາຣິປຸຕ຺ເຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອາຍສ຺ມາ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອາສຊ຺ຊ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກນ຺ໂຕ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ມມ ວຈເນນ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ອາມນ຺ເຕຫິ – ‘ສຕ຺ຖາ ຕໍ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອາມນ຺ເຕຕີ’’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວໂຕ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສຕ຺ຖາ ຕໍ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອາມນ຺ເຕຕີ’’ຕິ. ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ຈ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ [ມຫາໂມຄ຺ຄລາໂນ (ກ.)] ອາຍສ຺ມາ ຈ ອານນ຺ໂທ ອວາປຸຣຓໍ [ອປາປຸຣຓໍ (ສ຺ຍາ. ກ.)] ອາທາຍ ວິຫາເຣ ອາຫິຓ຺ຑນ຺ຕິ [ວິຫາເຣນ ວິຫາຣໍ ອນ຺ວາຫິຓ຺ຑນ຺ຕິ (ສີ. ປີ.), ວິຫາຣໍ ອາຫິຓ຺ຑນ຺ຕິ (ສ຺ຍາ.)] – ‘‘ອຠິກ຺ກມຖາຍສ຺ມນ຺ໂຕ, ອຠິກ຺ກມຖາຍສ຺ມນ຺ໂຕ! ອິທານາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວໂຕ ສມ຺ມຸຂາ ສີຫນາທໍ ນທິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິຘ ເຕ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອຎ຺ຎຕໂຣ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ຂີຍນຘມ຺ມໍ ອາປນ຺ໂນ – ‘ອາຍສ຺ມາ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອາສຊ຺ຊ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊຈາຣິກໍ ປກ຺ກນ຺ໂຕ’’’ຕິ.

‘‘ຍສ຺ສ ນູນ, ຠນ຺ເຕ, ກາເຍ ກາຍຄຕາສຕິ ອນຸປຏ຺ຐິຕາ ອສ຺ສ, ໂສ ອິຘ ອຎ຺ຎຕຣໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໍ ອາສຊ຺ຊ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກເມຍ຺ຍ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ປຖວິຍໍ ສຸຈິມ຺ປິ ນິກ຺ຂິປນ຺ຕິ ອສຸຈິມ຺ປິ ນິກ຺ຂິປນ຺ຕິ ຄູຖຄຕມ຺ປິ ນິກ຺ຂິປນ຺ຕິ ມຸຕ຺ຕຄຕມ຺ປິ ນິກ຺ຂິປນ຺ຕິ ເຂຬຄຕມ຺ປິ ນິກ຺ຂິປນ຺ຕິ ປຸພ຺ພຄຕມ຺ປິ ນິກ຺ຂິປນ຺ຕິ ໂລຫິຕຄຕມ຺ປິ ນິກ຺ຂິປນ຺ຕິ, ນ ຈ ເຕນ ປຖວີ ອຏ຺ຏີຍຕິ ວາ ຫຣາຍຕິ ວາ ຊິຄຸຈ຺ຉຕິ ວາ; ເອວເມວໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຖວີສເມນ ເຈຕສາ ວິຫຣາມິ ວິປຸເລນ ມຫຄ຺ຄເຕນ ອປ຺ປມາເຓນ ອເວເຣນ ອພ຺ຍາປຊ຺ເຊນ. ຍສ຺ສ ນູນ, ຠນ຺ເຕ, ກາເຍ ກາຍຄຕາສຕິ ອນຸປຏ຺ຐິຕາ ອສ຺ສ, ໂສ ອິຘ ອຎ຺ຎຕຣໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໍ ອາສຊ຺ຊ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກເມຍ຺ຍ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ອາປສ຺ມິໍ ສຸຈິມ຺ປິ ໂຘວນ຺ຕິ ອສຸຈິມ຺ປິ ໂຘວນ຺ຕິ ຄູຖຄຕມ຺ປິ… ມຸຕ຺ຕຄຕມ຺ປິ… ເຂຬຄຕມ຺ປິ… ປຸພ຺ພຄຕມ຺ປິ… ໂລຫິຕຄຕມ຺ປິ ໂຘວນ຺ຕິ, ນ ຈ ເຕນ ອາໂປ ອຏ຺ຏີຍຕິ ວາ ຫຣາຍຕິ ວາ ຊິຄຸຈ຺ຉຕິ ວາ; ເອວເມວໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອາໂປສເມນ ເຈຕສາ ວິຫຣາມິ ວິປຸເລນ ມຫຄ຺ຄເຕນ ອປ຺ປມາເຓນ ອເວເຣນ ອພ຺ຍາປຊ຺ເຊນ. ຍສ຺ສ ນູນ, ຠນ຺ເຕ, ກາເຍ ກາຍຄຕາສຕິ ອນຸປຏ຺ຐິຕາ ອສ຺ສ, ໂສ ອິຘ ອຎ຺ຎຕຣໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໍ ອາສຊ຺ຊ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກເມຍ຺ຍ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ເຕໂຊ ສຸຈິມ຺ປິ ຑຫຕິ ອສຸຈິມ຺ປິ ຑຫຕິ ຄູຖຄຕມ຺ປິ… ມຸຕ຺ຕຄຕມ຺ປິ… ເຂຬຄຕມ຺ປິ… ປຸພ຺ພຄຕມ຺ປິ… ໂລຫິຕຄຕມ຺ປິ ຑຫຕິ, ນ ຈ ເຕນ ເຕໂຊ ອຏ຺ຏີຍຕິ ວາ ຫຣາຍຕິ ວາ ຊິຄຸຈ຺ຉຕິ ວາ; ເອວເມວໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເຕໂຊສເມນ ເຈຕສາ ວິຫຣາມິ ວິປຸເລນ ມຫຄ຺ຄເຕນ ອປ຺ປມາເຓນ ອເວເຣນ ອພ຺ຍາປຊ຺ເຊນ. ຍສ຺ສ ນູນ, ຠນ຺ເຕ, ກາເຍ ກາຍຄຕາສຕິ ອນຸປຏ຺ຐິຕາ ອສ຺ສ, ໂສ ອິຘ ອຎ຺ຎຕຣໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໍ ອາສຊ຺ຊ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກເມຍ຺ຍ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ວາໂຍ ສຸຈິມ຺ປິ ອຸປວາຍຕິ ອສຸຈິມ຺ປິ ອຸປວາຍຕິ ຄູຖຄຕມ຺ປິ… ມຸຕ຺ຕຄຕມ຺ປິ… ເຂຬຄຕມ຺ປິ… ປຸພ຺ພຄຕມ຺ປິ… ໂລຫິຕຄຕມ຺ປິ ອຸປວາຍຕິ, ນ ຈ ເຕນ ວາໂຍ ອຏ຺ຏີຍຕິ ວາ ຫຣາຍຕິ ວາ ຊິຄຸຈ຺ຉຕິ ວາ; ເອວເມວໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ວາໂຍສເມນ ເຈຕສາ ວິຫຣາມິ ວິປຸເລນ ມຫຄ຺ຄເຕນ ອປ຺ປມາເຓນ ອເວເຣນ ອພ຺ຍາປຊ຺ເຊນ. ຍສ຺ສ ນູນ, ຠນ຺ເຕ, ກາເຍ ກາຍຄຕາສຕິ ອນຸປຏ຺ຐິຕາ ອສ຺ສ, ໂສ ອິຘ ອຎ຺ຎຕຣໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໍ ອາສຊ຺ຊ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກເມຍ຺ຍ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ຣໂຊຫຣຓໍ ສຸຈິມ຺ປິ ປຸຎ຺ຉຕິ ອສຸຈິມ຺ປິ ປຸຎ຺ຉຕິ ຄູຖຄຕມ຺ປິ… ມຸຕ຺ຕຄຕມ຺ປິ… ເຂຬຄຕມ຺ປິ… ປຸພ຺ພຄຕມ຺ປິ… ໂລຫິຕຄຕມ຺ປິ ປຸຎ຺ຉຕິ, ນ ຈ ເຕນ ຣໂຊຫຣຓໍ ອຏ຺ຏີຍຕິ ວາ ຫຣາຍຕິ ວາ ຊິຄຸຈ຺ຉຕິ ວາ; ເອວເມວໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຣໂຊຫຣຓສເມນ ເຈຕສາ ວິຫຣາມິ ວິປຸເລນ ມຫຄ຺ຄເຕນ ອປ຺ປມາເຓນ ອເວເຣນ ອພ຺ຍາປຊ຺ເຊນ. ຍສ຺ສ ນູນ, ຠນ຺ເຕ, ກາເຍ ກາຍຄຕາສຕິ ອນຸປຏ຺ຐິຕາ ອສ຺ສ, ໂສ ອິຘ ອຎ຺ຎຕຣໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໍ ອາສຊ຺ຊ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກເມຍ຺ຍ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ຈຓ຺ຑາລກຸມາຣໂກ ວາ ຈຓ຺ຑາລກຸມາຣິກາ ວາ ກໂຬປິຫຕ຺ໂຖ ນນ຺ຕກວາສີ ຄາມໍ ວາ ນິຄມໍ ວາ ປວິສນ຺ໂຕ ນີຈຈິຕ຺ຕໍເຍວ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ປວິສຕິ; ເອວເມວໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຈຓ຺ຑາລກຸມາຣກຈຓ຺ຑາລກຸມາຣິກາສເມນ ເຈຕສາ ວິຫຣາມິ ວິປຸເລນ ມຫຄ຺ຄເຕນ ອປ຺ປມາເຓນ ອເວເຣນ ອພ຺ຍາປຊ຺ເຊນ. ຍສ຺ສ ນູນ, ຠນ຺ເຕ, ກາເຍ ກາຍຄຕາສຕິ ອນຸປຏ຺ຐິຕາ ອສ຺ສ, ໂສ ອິຘ ອຎ຺ຎຕຣໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໍ ອາສຊ຺ຊ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກເມຍ຺ຍ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ອຸສໂຠ ຉິນ຺ນວິສາໂຓ ສູຣໂຕ ສຸທນ຺ໂຕ ສຸວິນີໂຕ ຣຖິຍາຍ ຣຖິຍໍ ສິງ຺ຆາຏເກນ ສິງ຺ຆາຏກໍ ອນ຺ວາຫິຓ຺ຑນ຺ໂຕ ນ ກິຎ຺ຈິ ຫິໍສຕິ ປາເທນ ວາ ວິສາເຓນ ວາ; ເອວເມວໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຸສຠຉິນ຺ນວິສາຓສເມນ ເຈຕສາ ວິຫຣາມິ ວິປຸເລນ ມຫຄ຺ຄເຕນ ອປ຺ປມາເຓນ ອເວເຣນ ອພ຺ຍາປຊ຺ເຊນ. ຍສ຺ສ ນູນ, ຠນ຺ເຕ, ກາເຍ ກາຍຄຕາສຕິ ອນຸປຏ຺ຐິຕາ ອສ຺ສ, ໂສ ອິຘ ອຎ຺ຎຕຣໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໍ ອາສຊ຺ຊ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກເມຍ຺ຍ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ອິຕ຺ຖີ ວາ ປຸຣິໂສ ວາ ທຫໂຣ ຍຸວາ ມຓ຺ຑນກຊາຕິໂກ ສີສໍນ຺ຫາໂຕ ອຫິກຸຓເປນ ວາ ກຸກ຺ກຸຣກຸຓເປນ ວາ ມນຸສ຺ສກຸຓເປນ ວາ ກຓ຺ເຐ ອາສຕ຺ເຕນ ອຏ຺ຏີເຍຍ຺ຍ ຫຣາເຍຍ຺ຍ ຊິຄຸຈ຺ເຉຍ຺ຍ; ເອວເມວໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອິມິນາ ປູຕິກາເຍນ ອຏ຺ຏີຍາມິ ຫຣາຍາມິ ຊິຄຸຈ຺ຉາມິ. ຍສ຺ສ ນູນ, ຠນ຺ເຕ, ກາເຍ ກາຍຄຕາສຕິ ອນຸປຏ຺ຐິຕາ ອສ຺ສ, ໂສ ອິຘ ອຎ຺ຎຕຣໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໍ ອາສຊ຺ຊ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກເມຍ຺ຍ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ປຸຣິໂສ ເມທກຖາລິກໍ ປຣິຫເຣຍ຺ຍ ຉິທ຺ທາວຉິທ຺ທໍ ອຸຄ຺ຆຣນ຺ຕໍ ປຄ຺ຆຣນ຺ຕໍ; ເອວເມວໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອິມໍ ກາຍໍ ປຣິຫຣາມິ ຉິທ຺ທາວຉິທ຺ທໍ ອຸຄ຺ຆຣນ຺ຕໍ ປຄ຺ຆຣນ຺ຕໍ. ຍສ຺ສ ນູນ, ຠນ຺ເຕ, ກາເຍ ກາຍຄຕາສຕິ ອນຸປຏ຺ຐິຕາ ອສ຺ສ, ໂສ ອິຘ ອຎ຺ຎຕຣໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໍ ອາສຊ຺ຊ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກເມຍ຺ຍາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ປາເທສຸ ສິຣສາ ນິປຕິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຈ຺ຈໂຍ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຈ຺ຈຄມາ ຍຖາພາລໍ ຍຖາມູຬ຺ຫໍ ຍຖາອກຸສລໍ, ໂຍ ອຫໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ອສຕາ ຕຸຈ຺ຉາ ມຸສາ ອຠູເຕນ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂິໍ. ຕສ຺ສ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ອຈ຺ຈຍໍ ອຈ຺ຈຍໂຕ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫຕຸ ອາຍຕິໍ ສໍວຣາຍາ’’ຕິ. ‘‘ຕຄ຺ຆ ຕໍ [ຕ຺ວໍ (ສີ. ປີ.)], ຠິກ຺ຂຸ, ອຈ຺ຈໂຍ ອຈ຺ຈຄມາ ຍຖາພາລໍ ຍຖາມູຬ຺ຫໍ ຍຖາອກຸສລໍ, ໂຍ ຕ຺ວໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ອສຕາ ຕຸຈ຺ຉາ ມຸສາ ອຠູເຕນ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂິ. ຍໂຕ ຈ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ອຈ຺ຈຍໍ ອຈ຺ຈຍໂຕ ທິສ຺ວາ ຍຖາຘມ຺ມໍ ປຏິກໂຣສິ, ຕໍ ເຕ ມຍໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາມ. ວຸຑ຺ຒິເຫສາ, ຠິກ຺ຂຸ, ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍ ໂຍ ອຈ຺ຈຍໍ ອຈ຺ຈຍໂຕ ທິສ຺ວາ ຍຖາຘມ຺ມໍ ປຏິກໂຣຕິ ອາຍຕິໍ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຂມ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອິມສ຺ສ ໂມຆປຸຣິສສ຺ສ, ປຸຣາ ຕສ຺ສ ຕຕ຺ເຖວ ສຕ຺ຕຘາ ມຸທ຺ຘາ ຜລຕີ’’ຕິ [ຜລິສ຺ສຕີຕິ (ກ. ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ. ກ.) ອຏ຺ຐກຖາສຸ ປນ ‘‘ຜລຕີຕິ’’ ອິຕ຺ເວວ ທິສ຺ສຕິ]. ‘‘ຂມາມຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕສ຺ສ ອາຍສ຺ມໂຕ ສເຈ ມໍ ໂສ ອາຍສ຺ມາ ເອວມາຫ – ‘ຂມຕຸ ຈ ເມ ໂສ ອາຍສ຺ມາ’’’ຕິ. ປຐມໍ.

໒. ສອຸປາທິເສສສຸຕ຺ຕໍ

໑໒. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ສາວຕ຺ຖິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຕິປ຺ປໂຄ ໂຂ ຕາວ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕຸໍ, ຍໍນູນາຫໍ ເຍນ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍານໍ ປຣິພ຺ພາຊການໍ ອາຣາໂມ ເຕນຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເຍນ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍານໍ ປຣິພ຺ພາຊການໍ ອາຣາໂມ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເຕຫິ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິເຍຫິ ປຣິພ຺ພາຊເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ເຕສໍ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍານໍ ປຣິພ຺ພາຊການໍ ສນ຺ນິສິນ຺ນານໍ ສນ຺ນິປຕິຕານໍ ອຍມນ຺ຕຣາກຖາ ອຸທປາທິ – ‘‘ໂຍ ຫິ ໂກຈິ, ອາວຸໂສ, ສອຸປາທິເສໂສ ກາລໍ ກໂຣຕິ, ສພ຺ໂພ ໂສ ອປຣິມຸຕ຺ໂຕ ນິຣຍາ ອປຣິມຸຕ຺ໂຕ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຍາ ອປຣິມຸຕ຺ໂຕ ເປຕ຺ຕິວິສຍາ ອປຣິມຸຕ຺ໂຕ ອປາຍທຸຄ຺ຄຕິວິນິປາຕາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເຕສໍ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍານໍ ປຣິພ຺ພາຊການໍ ຠາສິຕໍ ເນວ ອຠິນນ຺ທິ ນປ຺ປຏິກ຺ໂກສິ. ອນຠິນນ຺ທິຕ຺ວາ ອປ຺ປຏິກ຺ໂກສິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກາມິ – ‘‘ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ເອຕສ຺ສ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ອາຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ອິຘາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ສາວຕ຺ຖິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິໍ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ອຕິປ຺ປໂຄ ໂຂ ຕາວ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕຸໍ; ຍໍນູນາຫໍ ເຍນ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍານໍ ປຣິພ຺ພາຊການໍ ອາຣາໂມ ເຕນຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເຍນ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍານໍ ປຣິພ຺ພາຊການໍ ອາຣາໂມ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເຕຫິ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິເຍຫິ ປຣິພ຺ພາຊເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິໍ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ເຕສໍ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍານໍ ປຣິພ຺ພາຊການໍ ສນ຺ນິສິນ຺ນານໍ ສນ຺ນິປຕິຕານໍ ອຍມນ຺ຕຣາກຖາ ອຸທປາທິ – ‘ໂຍ ຫິ ໂກຈິ, ອາວຸໂສ, ສອຸປາທິເສໂສ ກາລໍ ກໂຣຕິ, ສພ຺ໂພ ໂສ ອປຣິມຸຕ຺ໂຕ ນິຣຍາ ອປຣິມຸຕ຺ໂຕ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຍາ ອປຣິມຸຕ຺ໂຕ ເປຕ຺ຕິວິສຍາ ອປຣິມຸຕ຺ໂຕ ອປາຍທຸຄ຺ຄຕິວິນິປາຕາ’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເຕສໍ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍານໍ ປຣິພ຺ພາຊການໍ ຠາສິຕໍ ເນວ ອຠິນນ຺ທິໍ ນປ຺ປຏິກ຺ໂກສິໍ. ອນຠິນນ຺ທິຕ຺ວາ ອປ຺ປຏິກ຺ໂກສິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກມິໍ – ‘ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ເອຕສ຺ສ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ອາຊານິສ຺ສາມີ’’’ຕິ.

‘‘ເກ ຈ [ເກຈິ (ສ຺ຍາ. ປີ.), ເຕ ຈ (ກ.)], ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ພາລາ ອພ຺ຍຕ຺ຕາ, ເກ ຈ [ເກຈິ (ສ຺ຍາ. ປີ. ກ.) ອ. ນິ. ໖.໔໔ ປາຬິຍາ ສໍສນ຺ເທຕພ຺ພໍ] ສອຸປາທິເສສໍ ວາ ‘ສອຸປາທິເສໂສ’ຕິ ຊານິສ຺ສນ຺ຕິ, ອນຸປາທິເສສໍ ວາ ‘ອນຸປາທິເສໂສ’ຕິ ຊານິສ຺ສນ຺ຕິ’’!

‘‘ນວຍິເມ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ປຸຄ຺ຄລາ ສອຸປາທິເສສາ ກາລໍ ກຸຣຸມານາ ປຣິມຸຕ຺ຕາ ນິຣຍາ ປຣິມຸຕ຺ຕາ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຍາ ປຣິມຸຕ຺ຕາ ເປຕ຺ຕິວິສຍາ ປຣິມຸຕ຺ຕາ ອປາຍທຸຄ຺ຄຕິວິນິປາຕາ. ກຕເມ ນວ? ອິຘ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ສີເລສຸ ປຣິປູຣກາຣີ ໂຫຕິ, ສມາຘິສ຺ມິໍ ປຣິປູຣກາຣີ, ປຎ຺ຎາຍ ມຕ຺ຕໂສ ກາຣີ. ໂສ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ອນ຺ຕຣາປຣິນິພ຺ພາຍີ ໂຫຕິ. ອຍໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ປຐໂມ ປຸຄ຺ຄໂລ ສອຸປາທິເສໂສ ກາລໍ ກຸຣຸມາໂນ ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ນິຣຍາ ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຍາ ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ເປຕ຺ຕິວິສຍາ ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ອປາຍທຸຄ຺ຄຕິວິນິປາຕາ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ສີເລສຸ ປຣິປູຣກາຣີ ໂຫຕິ, ສມາຘິສ຺ມິໍ ປຣິປູຣກາຣີ, ປຎ຺ຎາຍ ມຕ຺ຕໂສ ກາຣີ. ໂສ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ອຸປຫຈ຺ຈປຣິນິພ຺ພາຍີ ໂຫຕິ…ເປ… ອສງ຺ຂາຣປຣິນິພ຺ພາຍີ ໂຫຕິ…ເປ… ສສງ຺ຂາຣປຣິນິພ຺ພາຍີ ໂຫຕິ…ເປ… ອຸທ຺ຘໍໂສໂຕ ໂຫຕິ ອກນິຏ຺ຐຄາມີ. ອຍໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ປຎ຺ຈໂມ ປຸຄ຺ຄໂລ ສອຸປາທິເສໂສ ກາລໍ ກຸຣຸມາໂນ ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ນິຣຍາ ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຍາ ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ເປຕ຺ຕິວິສຍາ ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ອປາຍທຸຄ຺ຄຕິວິນິປາຕາ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ສີເລສຸ ປຣິປູຣກາຣີ ໂຫຕິ, ສມາຘິສ຺ມິໍ ມຕ຺ຕໂສ ກາຣີ, ປຎ຺ຎາຍ ມຕ຺ຕໂສ ກາຣີ. ໂສ ຕິຓ຺ຓໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ຣາຄໂທສໂມຫານໍ ຕນຸຕ຺ຕາ ສກທາຄາມີ ໂຫຕິ, ສກິເທວ ອິມໍ ໂລກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກໂຣຕິ. ອຍໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຉຏ຺ໂຐ ປຸຄ຺ຄໂລ ສອຸປາທິເສໂສ ກາລໍ ກຸຣຸມາໂນ ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ນິຣຍາ…ເປ… ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ອປາຍທຸຄ຺ຄຕິວິນິປາຕາ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ສີເລສຸ ປຣິປູຣກາຣີ ໂຫຕິ, ສມາຘິສ຺ມິໍ ມຕ຺ຕໂສ ກາຣີ, ປຎ຺ຎາຍ ມຕ຺ຕໂສ ກາຣີ. ໂສ ຕິຓ຺ຓໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ເອກພີຊີ ໂຫຕິ, ເອກໍເຍວ ມານຸສກໍ ຠວໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກໂຣຕິ. ອຍໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ສຕ຺ຕໂມ ປຸຄ຺ຄໂລ ສອຸປາທິເສໂສ ກາລໍ ກຸຣຸມາໂນ ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ນິຣຍາ…ເປ… ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ອປາຍທຸຄ຺ຄຕິວິນິປາຕາ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ສີເລສຸ ປຣິປູຣກາຣີ ໂຫຕິ, ສມາຘິສ຺ມິໍ ມຕ຺ຕໂສ ກາຣີ, ປຎ຺ຎາຍ ມຕ຺ຕໂສ ກາຣີ. ໂສ ຕິຓ຺ຓໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ໂກລໍໂກໂລ ໂຫຕິ, ທ຺ເວ ວາ ຕີຓິ ວາ ກຸລານິ ສນ຺ຘາວິຕ຺ວາ ສໍສຣິຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກໂຣຕິ. ອຍໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອຏ຺ຐໂມ ປຸຄ຺ຄໂລ ສອຸປາທິເສໂສ ກາລໍ ກຸຣຸມາໂນ ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ນິຣຍາ…ເປ… ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ອປາຍທຸຄ຺ຄຕິວິນິປາຕາ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ສີເລສຸ ປຣິປູຣກາຣີ ໂຫຕິ, ສມາຘິສ຺ມິໍ ມຕ຺ຕໂສ ກາຣີ, ປຎ຺ຎາຍ ມຕ຺ຕໂສ ກາຣີ. ໂສ ຕິຓ຺ຓໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸປຣໂມ ໂຫຕິ, ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸປຣມໍ ເທເວ ຈ ມນຸສ຺ເສ ຈ ສນ຺ຘາວິຕ຺ວາ ສໍສຣິຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກໂຣຕິ. ອຍໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ນວໂມ ປຸຄ຺ຄໂລ ສອຸປາທິເສໂສ ກາລໍ ກຸຣຸມາໂນ ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ນິຣຍາ ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຍາ ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ເປຕ຺ຕິວິສຍາ ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ອປາຍທຸຄ຺ຄຕິວິນິປາຕາ.

‘‘ເກ ຈ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ພາລາ ອພ຺ຍຕ຺ຕາ, ເກ ຈ ສອຸປາທິເສສໍ ວາ ‘ສອຸປາທິເສໂສ’ຕິ ຊານິສ຺ສນ຺ຕິ, ອນຸປາທິເສສໍ ວາ ‘ອນຸປາທິເສໂສ’ຕິ ຊານິສ຺ສນ຺ຕິ! ອິເມ ໂຂ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ນວ ປຸຄ຺ຄລາ ສອຸປາທິເສສາ ກາລໍ ກຸຣຸມານາ ປຣິມຸຕ຺ຕາ ນິຣຍາ ປຣິມຸຕ຺ຕາ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຍາ ປຣິມຸຕ຺ຕາ ເປຕ຺ຕິວິສຍາ ປຣິມຸຕ຺ຕາ ອປາຍທຸຄ຺ຄຕິວິນິປາຕາ. ນ ຕາວາຍໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຘມ຺ມປຣິຍາໂຍ ປຏິຠາສິ ຠິກ຺ຂູນໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອຸປາສການໍ ອຸປາສິການໍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ມາຍິມໍ ຘມ຺ມປຣິຍາຍໍ ສຸຕ຺ວາ ປມາທໍ ອາຫຣິໍສູຕິ [ອາຫຣິໍສຸ (ສີ. ປີ.)]. ອປິ ຈ ມຍາ [ອປິ ຈາຍໍ (?)], ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຘມ຺ມປຣິຍາໂຍ ປຎ຺ຫາຘິປ຺ປາເຍນ ຠາສິໂຕ’’ຕິ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ໂກຏ຺ຐິກສຸຕ຺ຕໍ

໑໓. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂກຏ຺ຐິໂກ [ມຫາໂກຏ຺ຐິໂຕ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ເຍນາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມຕາ ສາຣິປຸຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂກຏ຺ຐິໂກ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ‘ຍໍ ກມ຺ມໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍໍ, ຕໍ ເມ ກມ຺ມໍ ສມ຺ປຣາຍເວທນີຍໍ ໂຫຕູ’ຕິ, ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’’.

‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ‘ຍໍ ກມ຺ມໍ ສຸຂເວທນີຍໍ [ສຸຂເວທນິຍໍ (ກ.) ມ. ນິ. ໓.໘ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ], ຕໍ ເມ ກມ຺ມໍ ທຸກ຺ຂເວທນີຍໍ [ທຸກ຺ຂເວທນິຍໍ (ກ.)] ໂຫຕູ’ຕິ, ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’’.

‘‘ກິໍ ປນາວຸໂສ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ‘ຍໍ ກມ຺ມໍ ທຸກ຺ຂເວທນີຍໍ, ຕໍ ເມ ກມ຺ມໍ ສຸຂເວທນີຍໍ ໂຫຕູ’ຕິ, ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’’.

‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ‘ຍໍ ກມ຺ມໍ ປຣິປກ຺ກເວທນີຍໍ, ຕໍ ເມ ກມ຺ມໍ ອປຣິປກ຺ກເວທນີຍໍ ໂຫຕູ’ຕິ, ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’’.

‘‘ກິໍ ປນາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ‘ຍໍ ກມ຺ມໍ ອປຣິປກ຺ກເວທນີຍໍ, ຕໍ ເມ ກມ຺ມໍ ປຣິປກ຺ກເວທນີຍໍ ໂຫຕູ’ຕິ, ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’’.

‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ‘ຍໍ ກມ຺ມໍ ພຫຸເວທນີຍໍ, ຕໍ ເມ ກມ຺ມໍ ອປ຺ປເວທນີຍໍ ໂຫຕູ’ຕິ, ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’’.

‘‘ກິໍ ປນາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ‘ຍໍ ກມ຺ມໍ ອປ຺ປເວທນີຍໍ, ຕໍ ເມ ກມ຺ມໍ ພຫຸເວທນີຍໍ ໂຫຕູ’ຕິ, ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’’.

‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ‘ຍໍ ກມ຺ມໍ ເວທນີຍໍ, ຕໍ ເມ ກມ຺ມໍ ອເວທນີຍໍ ໂຫຕູ’ຕິ, ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’’.

‘‘ກິໍ ປນາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ‘ຍໍ ກມ຺ມໍ ອເວທນີຍໍ, ຕໍ ເມ ກມ຺ມໍ ເວທນີຍໍ ໂຫຕູ’ຕິ, ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’’.

‘‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຍໍ ກມ຺ມໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍໍ ຕໍ ເມ ກມ຺ມໍ ສມ຺ປຣາຍເວທນີຍໍ ໂຫຕູຕິ, ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີ’ຕິ, ອິຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’ຕິ ວເທສິ.

‘‘‘ກິໍ ປນາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຍໍ ກມ຺ມໍ ສມ຺ປຣາຍເວທນີຍໍ ຕໍ ເມ ກມ຺ມໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍໍ ໂຫຕູຕິ, ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີ’ຕິ, ອິຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’ຕິ ວເທສິ.

‘‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຍໍ ກມ຺ມໍ ສຸຂເວທນີຍໍ ຕໍ ເມ ກມ຺ມໍ ທຸກ຺ຂເວທນີຍໍ ໂຫຕູຕິ, ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີ’ຕິ, ອິຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’ຕິ ວເທສິ.

‘‘‘ກິໍ ປນາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຍໍ ກມ຺ມໍ ທຸກ຺ຂເວທນີຍໍ ຕໍ ເມ ກມ຺ມໍ ສຸຂເວທນີຍໍ ໂຫຕູຕິ, ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີ’ຕິ, ອິຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’ຕິ ວເທສິ.

‘‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຍໍ ກມ຺ມໍ ປຣິປກ຺ກເວທນີຍໍ ຕໍ ເມ ກມ຺ມໍ ອປຣິປກ຺ກເວທນີຍໍ ໂຫຕູຕິ, ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີ’ຕິ, ອິຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’ຕິ ວເທສິ.

‘‘‘ກິໍ ປນາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຍໍ ກມ຺ມໍ ອປຣິປກ຺ກເວທນີຍໍ ຕໍ ເມ ກມ຺ມໍ ປຣິປກ຺ກເວທນີຍໍ ໂຫຕູຕິ, ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີ’ຕິ, ອິຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’ຕິ ວເທສິ.

‘‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຍໍ ກມ຺ມໍ ພຫຸເວທນີຍໍ ຕໍ ເມ ກມ຺ມໍ ອປ຺ປເວທນີຍໍ ໂຫຕູຕິ, ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີ’ຕິ, ອິຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’ຕິ ວເທສິ.

‘‘‘ກິໍ ປນາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຍໍ ກມ຺ມໍ ອປ຺ປເວທນີຍໍ ຕໍ ເມ ກມ຺ມໍ ພຫຸເວທນີຍໍ ໂຫຕູຕິ, ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີ’ຕິ, ອິຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’ຕິ ວເທສິ.

‘‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຍໍ ກມ຺ມໍ ເວທນີຍໍ ຕໍ ເມ ກມ຺ມໍ ອເວທນີຍໍ ໂຫຕູຕິ, ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີ’ຕິ, ອິຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’ຕິ ວເທສິ.

‘‘‘ກິໍ ປນາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຍໍ ກມ຺ມໍ ອເວທນີຍໍ ຕໍ ເມ ກມ຺ມໍ ເວທນີຍໍ ໂຫຕູຕິ, ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີ’ຕິ, ອິຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’ຕິ ວເທສິ. ອຖ ກິມຕ຺ຖໍ ຈຣຫາວຸໂສ, ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີ’’ຕິ?

‘‘ຍໍ ຂ຺ວສ຺ສ [ຍໍ ໂຂ (ກ.)], ອາວຸໂສ, ອຎ຺ຎາຕໍ ອທິຏ຺ຐໍ ອປ຺ປຕ຺ຕໍ ອສຈ຺ຉິກຕໍ ອນຠິສເມຕໍ, ຕສ຺ສ ຎາຓາຍ ທສ຺ສນາຍ ປຕ຺ຕິຍາ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ອຠິສມຍາຍ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີ’’ຕິ [ວຸສ຺ສຕິ (ສ຺ຍາ.)]. (‘‘ກິໍ ປນສ຺ສາວຸໂສ, ອຎ຺ຎາຕໍ ອທິຏ຺ຐໍ ອປ຺ປຕ຺ຕໍ ອສຈ຺ຉິກຕໍ ອນຠິສເມຕໍ, ຍສ຺ສ ຎາຓາຍ ທສ຺ສນາຍ ປຕ຺ຕິຍາ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ອຠິສມຍາຍ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີ’’ຕິ?) [( ) ສ຺ຍາ. ກ. ໂປຕ຺ຖເກສຸ ນຕ຺ຖິ] ‘‘‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ ຂ຺ວສ຺ສ [ໂຂ ຍໍ (ກ.)], ອາວຸໂສ, ອຎ຺ຎາຕໍ ອທິຏ຺ຐໍ ອປ຺ປຕ຺ຕໍ ອສຈ຺ຉິກຕໍ ອນຠິສເມຕໍ. ຕສ຺ສ ຎາຓາຍ ທສ຺ສນາຍ ປຕ຺ຕິຍາ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ອຠິສມຍາຍ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕິ. ອຍໍ ‘ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ’ຕິ ຂ຺ວສ຺ສ, ອາວຸໂສ…ເປ… ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣໂຘ’ຕິ ຂ຺ວສ຺ສ, ອາວຸໂສ…ເປ… ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’ຕິ ຂ຺ວສ຺ສ, ອາວຸໂສ, ອຎ຺ຎາຕໍ ອທິຏ຺ຐໍ ອປ຺ປຕ຺ຕໍ ອສຈ຺ຉິກຕໍ ອນຠິສເມຕໍ. ຕສ຺ສ ຎາຓາຍ ທສ຺ສນາຍ ປຕ຺ຕິຍາ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ອຠິສມຍາຍ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕິ. ອິທໍ ຂ຺ວສ຺ສ [ອິຕິ ໂຂ ຍໍ (ກ.)], ອາວຸໂສ, ອຎ຺ຎາຕໍ ອທິຏ຺ຐໍ ອປ຺ປຕ຺ຕໍ ອສຈ຺ຉິກຕໍ ອນຠິສເມຕໍ. ຕສ຺ສ [ຍສ຺ສ (?)] ຎາຓາຍ ທສ຺ສນາຍ ປຕ຺ຕິຍາ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ອຠິສມຍາຍ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຕຕິຍໍ.

໔. ສມິທ຺ຘິສຸຕ຺ຕໍ

໑໔. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສມິທ຺ຘິ ເຍນາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສມິທ຺ຘິໍ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກິມາຣມ຺ມຓາ, ສມິທ຺ຘິ, ປຸຣິສສ຺ສ ສງ຺ກປ຺ປວິຕກ຺ກາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ນາມຣູປາຣມ຺ມຓາ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເຕ ປນ, ສມິທ຺ຘິ, ກ຺ວ ນານຕ຺ຕໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ຘາຕູສຸ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເຕ ປນ, ສມິທ຺ຘິ, ກິໍສມຸທຍາ’’ຕິ? ‘‘ຜສ຺ສສມຸທຍາ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເຕ ປນ, ສມິທ຺ຘິ, ກິໍສໂມສຣຓາ’’ຕິ? ‘‘ເວທນາສໂມສຣຓາ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເຕ ປນ, ສມິທ຺ຘິ, ກິໍປມຸຂາ’’ຕິ? ‘‘ສມາຘິປ຺ປມຸຂາ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເຕ ປນ, ສມິທ຺ຘິ, ກິໍອຘິປເຕຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ສຕາຘິປເຕຍ຺ຍາ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເຕ ປນ, ສມິທ຺ຘິ, ກິໍອຸຕ຺ຕຣາ’’ຕິ? ‘‘ປຎ຺ຎຸຕ຺ຕຣາ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເຕ ປນ, ສມິທ຺ຘິ, ກິໍສາຣາ’’ຕິ? ‘‘ວິມຸຕ຺ຕິສາຣາ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເຕ ປນ, ສມິທ຺ຘິ, ກິໍໂອຄຘາ’’ຕິ? ‘‘ອມໂຕຄຘາ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ.

‘‘‘ກິມາຣມ຺ມຓາ, ສມິທ຺ຘິ, ປຸຣິສສ຺ສ ສງ຺ກປ຺ປວິຕກ຺ກາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີ’ຕິ, ອິຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ‘ນາມຣູປາຣມ຺ມຓາ, ຠນ຺ເຕ’ຕິ ວເທສິ. ‘ເຕ ປນ, ສມິທ຺ຘິ, ກ຺ວ ນານຕ຺ຕໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’ຕິ, ອິຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ‘ຘາຕູສຸ, ຠນ຺ເຕ’ຕິ ວເທສິ. ‘ເຕ ປນ, ສມິທ຺ຘິ, ກິໍສມຸທຍາ’ຕິ, ອິຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ‘ຜສ຺ສສມຸທຍາ, ຠນ຺ເຕ’ຕິ ວເທສິ. ‘ເຕ ປນ, ສມິທ຺ຘິ, ກິໍສໂມສຣຓາ’ຕິ, ອິຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ‘ເວທນາສໂມສຣຓາ, ຠນ຺ເຕ’ຕິ ວເທສິ. ‘ເຕ ປນ, ສມິທ຺ຘິ, ກິໍປມຸຂາ’ຕິ, ອິຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ‘ສມາຘິປ຺ປມຸຂາ, ຠນ຺ເຕ’ຕິ ວເທສິ. ‘ເຕ ປນ, ສມິທ຺ຘິ, ກິໍອຘິປເຕຍ຺ຍາ’ຕິ, ອິຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ‘ສຕາຘິປເຕຍ຺ຍາ, ຠນ຺ເຕ’ຕິ ວເທສິ. ‘ເຕ ປນ, ສມິທ຺ຘິ, ກິໍອຸຕ຺ຕຣາ’ຕິ, ອິຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ‘ປຎ຺ຎຸຕ຺ຕຣາ, ຠນ຺ເຕ’ຕິ ວເທສິ. ‘ເຕ ປນ, ສມິທ຺ຘິ, ກິໍສາຣາ’ຕິ, ອິຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ‘ວິມຸຕ຺ຕິສາຣາ, ຠນ຺ເຕ’ຕິ ວເທສິ. ‘ເຕ ປນ, ສມິທ຺ຘິ, ກິໍໂອຄຘາ’ຕິ, ອິຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ‘ອມໂຕຄຘາ, ຠນ຺ເຕ’ຕິ ວເທສິ. ສາຘຸ ສາຘຸ, ສມິທ຺ຘິ! ສາຘຸ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ສມິທ຺ຘິ, ປຸຏ຺ໂຐ [ປຎ຺ຫໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ປຸຏ຺ໂຐ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ, ເຕນ ຈ ມາ ມຎ຺ຎີ’’ຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ຄຓ຺ຑສຸຕ຺ຕໍ

໑໕. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຄຓ຺ໂຑ ອເນກວສ຺ສຄຓິໂກ. ຕສ຺ສສ຺ສຸ ຄຓ຺ຑສ຺ສ ນວ ວຓມຸຂານິ ນວ ອເຠທນມຸຂານິ. ຕໂຕ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ປຄ຺ຆເຣຍ຺ຍ – ອສຸຈິເຍວ ປຄ຺ຆເຣຍ຺ຍ, ທຸຄ຺ຄນ຺ຘໍເຍວ ປຄ຺ຆເຣຍ຺ຍ, ເຊຄຸຈ຺ຉິຍໍເຍວ [ເຊຄຸຈ຺ຉິເຍວ (ກ.)] ປຄ຺ຆເຣຍ຺ຍ; ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ປສເວຍ຺ຍ – ອສຸຈິເຍວ ປສເວຍ຺ຍ, ທຸຄ຺ຄນ຺ຘໍເຍວ ປສເວຍ຺ຍ, ເຊຄຸຈ຺ຉິຍໍເຍວ ປສເວຍ຺ຍ.

‘‘ຄຓ຺ໂຑຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມສ຺ເສຕໍ ຈາຕຸມຫາຠູຕິກສ຺ສ [ຈາຕຸມ຺ມຫາຠູຕິກສ຺ສ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ກາຍສ຺ສ ອຘິວຈນໍ ມາຕາເປຕ຺ຕິກສມ຺ຠວສ຺ສ ໂອທນກຸມ຺ມາສູປຈຍສ຺ສ ອນິຈ຺ຈຸຈ຺ຉາທນປຣິມທ຺ທນເຠທນວິທ຺ຘໍສນຘມ຺ມສ຺ສ. ຕສ຺ສສ຺ສຸ ຄຓ຺ຑສ຺ສ ນວ ວຓມຸຂານິ ນວ ອເຠທນມຸຂານິ. ຕໂຕ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ປຄ຺ຆຣຕິ – ອສຸຈິເຍວ ປຄ຺ຆຣຕິ, ທຸຄ຺ຄນ຺ຘໍເຍວ ປຄ຺ຆຣຕິ, ເຊຄຸຈ຺ຉິຍໍເຍວ ປຄ຺ຆຣຕິ; ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ປສວຕິ – ອສຸຈິເຍວ ປສວຕິ, ທຸຄ຺ຄນ຺ຘໍເຍວ ປສວຕິ, ເຊຄຸຈ຺ຉິຍໍເຍວ ປສວຕິ. ຕສ຺ມາຕິຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມສ຺ມິໍ ກາເຍ ນິພ຺ພິນ຺ທຖາ’’ຕິ. ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ສຎ຺ຎາສຸຕ຺ຕໍ

໑໖. ‘‘ນວຍິມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຎ຺ຎາ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ມຫປ຺ຜລາ ໂຫນ຺ຕິ ມຫານິສໍສາ ອມໂຕຄຘາ ອມຕປຣິໂຍສານາ. ກຕມາ ນວ? ອສຸຠສຎ຺ຎາ, ມຣຓສຎ຺ຎາ, ອາຫາເຣ ປຏິກູລສຎ຺ຎາ [ປຏິກ຺ກູລສຎ຺ຎາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)], ສພ຺ພໂລເກ ອນຠິຣຕສຎ຺ຎາ [ອນຠິຣຕິສຎ຺ຎາ (ກ.) ອ. ນິ. ໕.໑໒໑-໑໒໒], ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາ, ອນິຈ຺ເຈ ທຸກ຺ຂສຎ຺ຎາ, ທຸກ຺ເຂ ອນຕ຺ຕສຎ຺ຎາ, ປຫານສຎ຺ຎາ, ວິຣາຄສຎ຺ຎາ – ອິມາ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ນວ ສຎ຺ຎາ, ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ມຫປ຺ຜລາ ໂຫນ຺ຕິ ມຫານິສໍສາ ອມໂຕຄຘາ ອມຕປຣິໂຍສານາ’’ຕິ. ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ກຸລສຸຕ຺ຕໍ

໑໗. ‘‘ນວຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ກຸລໍ ອນຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ວາ ນາລໍ ອຸປຄນ຺ຕຸໍ, ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ວາ ນາລໍ ນິສີທິຕຸໍ. ກຕເມຫິ ນວຫິ? ນ ມນາເປນ ປຈ຺ຈຸຏ຺ເຐນ຺ຕິ, ນ ມນາເປນ ອຠິວາເທນ຺ຕິ, ນ ມນາເປນ ອາສນໍ ເທນ຺ຕິ, ສນ຺ຕມສ຺ສ ປຣິຄຸຫນ຺ຕິ, ພຫຸກມ຺ປິ ໂຖກໍ ເທນ຺ຕິ, ປຓີຕມ຺ປິ ລູຂໍ ເທນ຺ຕິ, ອສກ຺ກຈ຺ຈໍ ເທນ຺ຕິ ໂນ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ, ນ ອຸປນິສີທນ຺ຕິ ຘມ຺ມສ຺ສວນາຍ, ຠາສິຕມສ຺ສ ນ ສຸສ຺ສູສນ຺ຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ນວຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ກຸລໍ ອນຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ວາ ນາລໍ ອຸປຄນ຺ຕຸໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ວາ ນາລໍ ນິສີທິຕຸໍ.