໑. ສີຫນາທສຸຕ຺ຕໍ

໑໑. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ວຸຕ຺ໂຖ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວສ຺ສາວາໂສ. ອິຈ຺ຉາມຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຊນປທຈາຣິກໍ ປກ຺ກມິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຍສ຺ສທານິ ຕ຺ວໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ກາລໍ ມຎ຺ຎສີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ອຖ ໂຂ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ອຈິຣປກ຺ກນ຺ເຕ ອາຍສ຺ມນ຺ເຕ ສາຣິປຸຕ຺ເຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອາຍສ຺ມາ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອາສຊ຺ຊ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກນ຺ໂຕ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ມມ ວຈເນນ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ອາມນ຺ເຕຫິ – ‘ສຕ຺ຖາ ຕໍ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອາມນ຺ເຕຕີ’’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວໂຕ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສຕ຺ຖາ ຕໍ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອາມນ຺ເຕຕີ’’ຕິ. ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ຈ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ [ມຫາໂມຄ຺ຄລາໂນ (ກ.)] ອາຍສ຺ມາ ຈ ອານນ຺ໂທ ອວາປຸຣຓໍ [ອປາປຸຣຓໍ (ສ຺ຍາ. ກ.)] ອາທາຍ ວິຫາເຣ ອາຫິຓ຺ຑນ຺ຕິ [ວິຫາເຣນ ວິຫາຣໍ ອນ຺ວາຫິຓ຺ຑນ຺ຕິ (ສີ. ປີ.), ວິຫາຣໍ ອາຫິຓ຺ຑນ຺ຕິ (ສ຺ຍາ.)] – ‘‘ອຠິກ຺ກມຖາຍສ຺ມນ຺ໂຕ, ອຠິກ຺ກມຖາຍສ຺ມນ຺ໂຕ! ອິທານາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວໂຕ ສມ຺ມຸຂາ ສີຫນາທໍ ນທິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິຘ ເຕ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອຎ຺ຎຕໂຣ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ຂີຍນຘມ຺ມໍ ອາປນ຺ໂນ – ‘ອາຍສ຺ມາ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອາສຊ຺ຊ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊຈາຣິກໍ ປກ຺ກນ຺ໂຕ’’’ຕິ.

‘‘ຍສ຺ສ ນູນ, ຠນ຺ເຕ, ກາເຍ ກາຍຄຕາສຕິ ອນຸປຏ຺ຐິຕາ ອສ຺ສ, ໂສ ອິຘ ອຎ຺ຎຕຣໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໍ ອາສຊ຺ຊ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກເມຍ຺ຍ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ປຖວິຍໍ ສຸຈິມ຺ປິ ນິກ຺ຂິປນ຺ຕິ ອສຸຈິມ຺ປິ ນິກ຺ຂິປນ຺ຕິ ຄູຖຄຕມ຺ປິ ນິກ຺ຂິປນ຺ຕິ ມຸຕ຺ຕຄຕມ຺ປິ ນິກ຺ຂິປນ຺ຕິ ເຂຬຄຕມ຺ປິ ນິກ຺ຂິປນ຺ຕິ ປຸພ຺ພຄຕມ຺ປິ ນິກ຺ຂິປນ຺ຕິ ໂລຫິຕຄຕມ຺ປິ ນິກ຺ຂິປນ຺ຕິ, ນ ຈ ເຕນ ປຖວີ ອຏ຺ຏີຍຕິ ວາ ຫຣາຍຕິ ວາ ຊິຄຸຈ຺ຉຕິ ວາ; ເອວເມວໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຖວີສເມນ ເຈຕສາ ວິຫຣາມິ ວິປຸເລນ ມຫຄ຺ຄເຕນ ອປ຺ປມາເຓນ ອເວເຣນ ອພ຺ຍາປຊ຺ເຊນ. ຍສ຺ສ ນູນ, ຠນ຺ເຕ, ກາເຍ ກາຍຄຕາສຕິ ອນຸປຏ຺ຐິຕາ ອສ຺ສ, ໂສ ອິຘ ອຎ຺ຎຕຣໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໍ ອາສຊ຺ຊ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກເມຍ຺ຍ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ອາປສ຺ມິໍ ສຸຈິມ຺ປິ ໂຘວນ຺ຕິ ອສຸຈິມ຺ປິ ໂຘວນ຺ຕິ ຄູຖຄຕມ຺ປິ… ມຸຕ຺ຕຄຕມ຺ປິ… ເຂຬຄຕມ຺ປິ… ປຸພ຺ພຄຕມ຺ປິ… ໂລຫິຕຄຕມ຺ປິ ໂຘວນ຺ຕິ, ນ ຈ ເຕນ ອາໂປ ອຏ຺ຏີຍຕິ ວາ ຫຣາຍຕິ ວາ ຊິຄຸຈ຺ຉຕິ ວາ; ເອວເມວໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອາໂປສເມນ ເຈຕສາ ວິຫຣາມິ ວິປຸເລນ ມຫຄ຺ຄເຕນ ອປ຺ປມາເຓນ ອເວເຣນ ອພ຺ຍາປຊ຺ເຊນ. ຍສ຺ສ ນູນ, ຠນ຺ເຕ, ກາເຍ ກາຍຄຕາສຕິ ອນຸປຏ຺ຐິຕາ ອສ຺ສ, ໂສ ອິຘ ອຎ຺ຎຕຣໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໍ ອາສຊ຺ຊ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກເມຍ຺ຍ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ເຕໂຊ ສຸຈິມ຺ປິ ຑຫຕິ ອສຸຈິມ຺ປິ ຑຫຕິ ຄູຖຄຕມ຺ປິ… ມຸຕ຺ຕຄຕມ຺ປິ… ເຂຬຄຕມ຺ປິ… ປຸພ຺ພຄຕມ຺ປິ… ໂລຫິຕຄຕມ຺ປິ ຑຫຕິ, ນ ຈ ເຕນ ເຕໂຊ ອຏ຺ຏີຍຕິ ວາ ຫຣາຍຕິ ວາ ຊິຄຸຈ຺ຉຕິ ວາ; ເອວເມວໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເຕໂຊສເມນ ເຈຕສາ ວິຫຣາມິ ວິປຸເລນ ມຫຄ຺ຄເຕນ ອປ຺ປມາເຓນ ອເວເຣນ ອພ຺ຍາປຊ຺ເຊນ. ຍສ຺ສ ນູນ, ຠນ຺ເຕ, ກາເຍ ກາຍຄຕາສຕິ ອນຸປຏ຺ຐິຕາ ອສ຺ສ, ໂສ ອິຘ ອຎ຺ຎຕຣໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໍ ອາສຊ຺ຊ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກເມຍ຺ຍ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ວາໂຍ ສຸຈິມ຺ປິ ອຸປວາຍຕິ ອສຸຈິມ຺ປິ ອຸປວາຍຕິ ຄູຖຄຕມ຺ປິ… ມຸຕ຺ຕຄຕມ຺ປິ… ເຂຬຄຕມ຺ປິ… ປຸພ຺ພຄຕມ຺ປິ… ໂລຫິຕຄຕມ຺ປິ ອຸປວາຍຕິ, ນ ຈ ເຕນ ວາໂຍ ອຏ຺ຏີຍຕິ ວາ ຫຣາຍຕິ ວາ ຊິຄຸຈ຺ຉຕິ ວາ; ເອວເມວໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ວາໂຍສເມນ ເຈຕສາ ວິຫຣາມິ ວິປຸເລນ ມຫຄ຺ຄເຕນ ອປ຺ປມາເຓນ ອເວເຣນ ອພ຺ຍາປຊ຺ເຊນ. ຍສ຺ສ ນູນ, ຠນ຺ເຕ, ກາເຍ ກາຍຄຕາສຕິ ອນຸປຏ຺ຐິຕາ ອສ຺ສ, ໂສ ອິຘ ອຎ຺ຎຕຣໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໍ ອາສຊ຺ຊ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກເມຍ຺ຍ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ຣໂຊຫຣຓໍ ສຸຈິມ຺ປິ ປຸຎ຺ຉຕິ ອສຸຈິມ຺ປິ ປຸຎ຺ຉຕິ ຄູຖຄຕມ຺ປິ… ມຸຕ຺ຕຄຕມ຺ປິ… ເຂຬຄຕມ຺ປິ… ປຸພ຺ພຄຕມ຺ປິ… ໂລຫິຕຄຕມ຺ປິ ປຸຎ຺ຉຕິ, ນ ຈ ເຕນ ຣໂຊຫຣຓໍ ອຏ຺ຏີຍຕິ ວາ ຫຣາຍຕິ ວາ ຊິຄຸຈ຺ຉຕິ ວາ; ເອວເມວໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຣໂຊຫຣຓສເມນ ເຈຕສາ ວິຫຣາມິ ວິປຸເລນ ມຫຄ຺ຄເຕນ ອປ຺ປມາເຓນ ອເວເຣນ ອພ຺ຍາປຊ຺ເຊນ. ຍສ຺ສ ນູນ, ຠນ຺ເຕ, ກາເຍ ກາຍຄຕາສຕິ ອນຸປຏ຺ຐິຕາ ອສ຺ສ, ໂສ ອິຘ ອຎ຺ຎຕຣໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໍ ອາສຊ຺ຊ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກເມຍ຺ຍ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ຈຓ຺ຑາລກຸມາຣໂກ ວາ ຈຓ຺ຑາລກຸມາຣິກາ ວາ ກໂຬປິຫຕ຺ໂຖ ນນ຺ຕກວາສີ ຄາມໍ ວາ ນິຄມໍ ວາ ປວິສນ຺ໂຕ ນີຈຈິຕ຺ຕໍເຍວ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ປວິສຕິ; ເອວເມວໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຈຓ຺ຑາລກຸມາຣກຈຓ຺ຑາລກຸມາຣິກາສເມນ ເຈຕສາ ວິຫຣາມິ ວິປຸເລນ ມຫຄ຺ຄເຕນ ອປ຺ປມາເຓນ ອເວເຣນ ອພ຺ຍາປຊ຺ເຊນ. ຍສ຺ສ ນູນ, ຠນ຺ເຕ, ກາເຍ ກາຍຄຕາສຕິ ອນຸປຏ຺ຐິຕາ ອສ຺ສ, ໂສ ອິຘ ອຎ຺ຎຕຣໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໍ ອາສຊ຺ຊ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກເມຍ຺ຍ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ອຸສໂຠ ຉິນ຺ນວິສາໂຓ ສູຣໂຕ ສຸທນ຺ໂຕ ສຸວິນີໂຕ ຣຖິຍາຍ ຣຖິຍໍ ສິງ຺ຆາຏເກນ ສິງ຺ຆາຏກໍ ອນ຺ວາຫິຓ຺ຑນ຺ໂຕ ນ ກິຎ຺ຈິ ຫິໍສຕິ ປາເທນ ວາ ວິສາເຓນ ວາ; ເອວເມວໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຸສຠຉິນ຺ນວິສາຓສເມນ ເຈຕສາ ວິຫຣາມິ ວິປຸເລນ ມຫຄ຺ຄເຕນ ອປ຺ປມາເຓນ ອເວເຣນ ອພ຺ຍາປຊ຺ເຊນ. ຍສ຺ສ ນູນ, ຠນ຺ເຕ, ກາເຍ ກາຍຄຕາສຕິ ອນຸປຏ຺ຐິຕາ ອສ຺ສ, ໂສ ອິຘ ອຎ຺ຎຕຣໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໍ ອາສຊ຺ຊ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກເມຍ຺ຍ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ອິຕ຺ຖີ ວາ ປຸຣິໂສ ວາ ທຫໂຣ ຍຸວາ ມຓ຺ຑນກຊາຕິໂກ ສີສໍນ຺ຫາໂຕ ອຫິກຸຓເປນ ວາ ກຸກ຺ກຸຣກຸຓເປນ ວາ ມນຸສ຺ສກຸຓເປນ ວາ ກຓ຺ເຐ ອາສຕ຺ເຕນ ອຏ຺ຏີເຍຍ຺ຍ ຫຣາເຍຍ຺ຍ ຊິຄຸຈ຺ເຉຍ຺ຍ; ເອວເມວໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອິມິນາ ປູຕິກາເຍນ ອຏ຺ຏີຍາມິ ຫຣາຍາມິ ຊິຄຸຈ຺ຉາມິ. ຍສ຺ສ ນູນ, ຠນ຺ເຕ, ກາເຍ ກາຍຄຕາສຕິ ອນຸປຏ຺ຐິຕາ ອສ຺ສ, ໂສ ອິຘ ອຎ຺ຎຕຣໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໍ ອາສຊ຺ຊ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກເມຍ຺ຍ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ປຸຣິໂສ ເມທກຖາລິກໍ ປຣິຫເຣຍ຺ຍ ຉິທ຺ທາວຉິທ຺ທໍ ອຸຄ຺ຆຣນ຺ຕໍ ປຄ຺ຆຣນ຺ຕໍ; ເອວເມວໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອິມໍ ກາຍໍ ປຣິຫຣາມິ ຉິທ຺ທາວຉິທ຺ທໍ ອຸຄ຺ຆຣນ຺ຕໍ ປຄ຺ຆຣນ຺ຕໍ. ຍສ຺ສ ນູນ, ຠນ຺ເຕ, ກາເຍ ກາຍຄຕາສຕິ ອນຸປຏ຺ຐິຕາ ອສ຺ສ, ໂສ ອິຘ ອຎ຺ຎຕຣໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໍ ອາສຊ຺ຊ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກເມຍ຺ຍາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ປາເທສຸ ສິຣສາ ນິປຕິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຈ຺ຈໂຍ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຈ຺ຈຄມາ ຍຖາພາລໍ ຍຖາມູຬ຺ຫໍ ຍຖາອກຸສລໍ, ໂຍ ອຫໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ອສຕາ ຕຸຈ຺ຉາ ມຸສາ ອຠູເຕນ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂິໍ. ຕສ຺ສ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ອຈ຺ຈຍໍ ອຈ຺ຈຍໂຕ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫຕຸ ອາຍຕິໍ ສໍວຣາຍາ’’ຕິ. ‘‘ຕຄ຺ຆ ຕໍ [ຕ຺ວໍ (ສີ. ປີ.)], ຠິກ຺ຂຸ, ອຈ຺ຈໂຍ ອຈ຺ຈຄມາ ຍຖາພາລໍ ຍຖາມູຬ຺ຫໍ ຍຖາອກຸສລໍ, ໂຍ ຕ຺ວໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ອສຕາ ຕຸຈ຺ຉາ ມຸສາ ອຠູເຕນ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂິ. ຍໂຕ ຈ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ອຈ຺ຈຍໍ ອຈ຺ຈຍໂຕ ທິສ຺ວາ ຍຖາຘມ຺ມໍ ປຏິກໂຣສິ, ຕໍ ເຕ ມຍໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາມ. ວຸຑ຺ຒິເຫສາ, ຠິກ຺ຂຸ, ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍ ໂຍ ອຈ຺ຈຍໍ ອຈ຺ຈຍໂຕ ທິສ຺ວາ ຍຖາຘມ຺ມໍ ປຏິກໂຣຕິ ອາຍຕິໍ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຂມ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອິມສ຺ສ ໂມຆປຸຣິສສ຺ສ, ປຸຣາ ຕສ຺ສ ຕຕ຺ເຖວ ສຕ຺ຕຘາ ມຸທ຺ຘາ ຜລຕີ’’ຕິ [ຜລິສ຺ສຕີຕິ (ກ. ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ. ກ.) ອຏ຺ຐກຖາສຸ ປນ ‘‘ຜລຕີຕິ’’ ອິຕ຺ເວວ ທິສ຺ສຕິ]. ‘‘ຂມາມຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕສ຺ສ ອາຍສ຺ມໂຕ ສເຈ ມໍ ໂສ ອາຍສ຺ມາ ເອວມາຫ – ‘ຂມຕຸ ຈ ເມ ໂສ ອາຍສ຺ມາ’’’ຕິ. ປຐມໍ.