໒. ສີຫນາທວຄ຺ໂຄ

໑. ສີຫນາທສຸຕ຺ຕໍ

໑໑. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ວຸຕ຺ໂຖ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວສ຺ສາວາໂສ. ອິຈ຺ຉາມຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຊນປທຈາຣິກໍ ປກ຺ກມິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຍສ຺ສທານິ ຕ຺ວໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ກາລໍ ມຎ຺ຎສີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ອຖ ໂຂ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ອຈິຣປກ຺ກນ຺ເຕ ອາຍສ຺ມນ຺ເຕ ສາຣິປຸຕ຺ເຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອາຍສ຺ມາ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອາສຊ຺ຊ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກນ຺ໂຕ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ມມ ວຈເນນ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ອາມນ຺ເຕຫິ – ‘ສຕ຺ຖາ ຕໍ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອາມນ຺ເຕຕີ’’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວໂຕ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສຕ຺ຖາ ຕໍ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອາມນ຺ເຕຕີ’’ຕິ. ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ຈ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ [ມຫາໂມຄ຺ຄລາໂນ (ກ.)] ອາຍສ຺ມາ ຈ ອານນ຺ໂທ ອວາປຸຣຓໍ [ອປາປຸຣຓໍ (ສ຺ຍາ. ກ.)] ອາທາຍ ວິຫາເຣ ອາຫິຓ຺ຑນ຺ຕິ [ວິຫາເຣນ ວິຫາຣໍ ອນ຺ວາຫິຓ຺ຑນ຺ຕິ (ສີ. ປີ.), ວິຫາຣໍ ອາຫິຓ຺ຑນ຺ຕິ (ສ຺ຍາ.)] – ‘‘ອຠິກ຺ກມຖາຍສ຺ມນ຺ໂຕ, ອຠິກ຺ກມຖາຍສ຺ມນ຺ໂຕ! ອິທານາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວໂຕ ສມ຺ມຸຂາ ສີຫນາທໍ ນທິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິຘ ເຕ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອຎ຺ຎຕໂຣ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ຂີຍນຘມ຺ມໍ ອາປນ຺ໂນ – ‘ອາຍສ຺ມາ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອາສຊ຺ຊ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊຈາຣິກໍ ປກ຺ກນ຺ໂຕ’’’ຕິ.

‘‘ຍສ຺ສ ນູນ, ຠນ຺ເຕ, ກາເຍ ກາຍຄຕາສຕິ ອນຸປຏ຺ຐິຕາ ອສ຺ສ, ໂສ ອິຘ ອຎ຺ຎຕຣໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໍ ອາສຊ຺ຊ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກເມຍ຺ຍ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ປຖວິຍໍ ສຸຈິມ຺ປິ ນິກ຺ຂິປນ຺ຕິ ອສຸຈິມ຺ປິ ນິກ຺ຂິປນ຺ຕິ ຄູຖຄຕມ຺ປິ ນິກ຺ຂິປນ຺ຕິ ມຸຕ຺ຕຄຕມ຺ປິ ນິກ຺ຂິປນ຺ຕິ ເຂຬຄຕມ຺ປິ ນິກ຺ຂິປນ຺ຕິ ປຸພ຺ພຄຕມ຺ປິ ນິກ຺ຂິປນ຺ຕິ ໂລຫິຕຄຕມ຺ປິ ນິກ຺ຂິປນ຺ຕິ, ນ ຈ ເຕນ ປຖວີ ອຏ຺ຏີຍຕິ ວາ ຫຣາຍຕິ ວາ ຊິຄຸຈ຺ຉຕິ ວາ; ເອວເມວໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຖວີສເມນ ເຈຕສາ ວິຫຣາມິ ວິປຸເລນ ມຫຄ຺ຄເຕນ ອປ຺ປມາເຓນ ອເວເຣນ ອພ຺ຍາປຊ຺ເຊນ. ຍສ຺ສ ນູນ, ຠນ຺ເຕ, ກາເຍ ກາຍຄຕາສຕິ ອນຸປຏ຺ຐິຕາ ອສ຺ສ, ໂສ ອິຘ ອຎ຺ຎຕຣໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໍ ອາສຊ຺ຊ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກເມຍ຺ຍ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ອາປສ຺ມິໍ ສຸຈິມ຺ປິ ໂຘວນ຺ຕິ ອສຸຈິມ຺ປິ ໂຘວນ຺ຕິ ຄູຖຄຕມ຺ປິ… ມຸຕ຺ຕຄຕມ຺ປິ… ເຂຬຄຕມ຺ປິ… ປຸພ຺ພຄຕມ຺ປິ… ໂລຫິຕຄຕມ຺ປິ ໂຘວນ຺ຕິ, ນ ຈ ເຕນ ອາໂປ ອຏ຺ຏີຍຕິ ວາ ຫຣາຍຕິ ວາ ຊິຄຸຈ຺ຉຕິ ວາ; ເອວເມວໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອາໂປສເມນ ເຈຕສາ ວິຫຣາມິ ວິປຸເລນ ມຫຄ຺ຄເຕນ ອປ຺ປມາເຓນ ອເວເຣນ ອພ຺ຍາປຊ຺ເຊນ. ຍສ຺ສ ນູນ, ຠນ຺ເຕ, ກາເຍ ກາຍຄຕາສຕິ ອນຸປຏ຺ຐິຕາ ອສ຺ສ, ໂສ ອິຘ ອຎ຺ຎຕຣໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໍ ອາສຊ຺ຊ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກເມຍ຺ຍ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ເຕໂຊ ສຸຈິມ຺ປິ ຑຫຕິ ອສຸຈິມ຺ປິ ຑຫຕິ ຄູຖຄຕມ຺ປິ… ມຸຕ຺ຕຄຕມ຺ປິ… ເຂຬຄຕມ຺ປິ… ປຸພ຺ພຄຕມ຺ປິ… ໂລຫິຕຄຕມ຺ປິ ຑຫຕິ, ນ ຈ ເຕນ ເຕໂຊ ອຏ຺ຏີຍຕິ ວາ ຫຣາຍຕິ ວາ ຊິຄຸຈ຺ຉຕິ ວາ; ເອວເມວໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເຕໂຊສເມນ ເຈຕສາ ວິຫຣາມິ ວິປຸເລນ ມຫຄ຺ຄເຕນ ອປ຺ປມາເຓນ ອເວເຣນ ອພ຺ຍາປຊ຺ເຊນ. ຍສ຺ສ ນູນ, ຠນ຺ເຕ, ກາເຍ ກາຍຄຕາສຕິ ອນຸປຏ຺ຐິຕາ ອສ຺ສ, ໂສ ອິຘ ອຎ຺ຎຕຣໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໍ ອາສຊ຺ຊ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກເມຍ຺ຍ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ວາໂຍ ສຸຈິມ຺ປິ ອຸປວາຍຕິ ອສຸຈິມ຺ປິ ອຸປວາຍຕິ ຄູຖຄຕມ຺ປິ… ມຸຕ຺ຕຄຕມ຺ປິ… ເຂຬຄຕມ຺ປິ… ປຸພ຺ພຄຕມ຺ປິ… ໂລຫິຕຄຕມ຺ປິ ອຸປວາຍຕິ, ນ ຈ ເຕນ ວາໂຍ ອຏ຺ຏີຍຕິ ວາ ຫຣາຍຕິ ວາ ຊິຄຸຈ຺ຉຕິ ວາ; ເອວເມວໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ວາໂຍສເມນ ເຈຕສາ ວິຫຣາມິ ວິປຸເລນ ມຫຄ຺ຄເຕນ ອປ຺ປມາເຓນ ອເວເຣນ ອພ຺ຍາປຊ຺ເຊນ. ຍສ຺ສ ນູນ, ຠນ຺ເຕ, ກາເຍ ກາຍຄຕາສຕິ ອນຸປຏ຺ຐິຕາ ອສ຺ສ, ໂສ ອິຘ ອຎ຺ຎຕຣໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໍ ອາສຊ຺ຊ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກເມຍ຺ຍ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ຣໂຊຫຣຓໍ ສຸຈິມ຺ປິ ປຸຎ຺ຉຕິ ອສຸຈິມ຺ປິ ປຸຎ຺ຉຕິ ຄູຖຄຕມ຺ປິ… ມຸຕ຺ຕຄຕມ຺ປິ… ເຂຬຄຕມ຺ປິ… ປຸພ຺ພຄຕມ຺ປິ… ໂລຫິຕຄຕມ຺ປິ ປຸຎ຺ຉຕິ, ນ ຈ ເຕນ ຣໂຊຫຣຓໍ ອຏ຺ຏີຍຕິ ວາ ຫຣາຍຕິ ວາ ຊິຄຸຈ຺ຉຕິ ວາ; ເອວເມວໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຣໂຊຫຣຓສເມນ ເຈຕສາ ວິຫຣາມິ ວິປຸເລນ ມຫຄ຺ຄເຕນ ອປ຺ປມາເຓນ ອເວເຣນ ອພ຺ຍາປຊ຺ເຊນ. ຍສ຺ສ ນູນ, ຠນ຺ເຕ, ກາເຍ ກາຍຄຕາສຕິ ອນຸປຏ຺ຐິຕາ ອສ຺ສ, ໂສ ອິຘ ອຎ຺ຎຕຣໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໍ ອາສຊ຺ຊ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກເມຍ຺ຍ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ຈຓ຺ຑາລກຸມາຣໂກ ວາ ຈຓ຺ຑາລກຸມາຣິກາ ວາ ກໂຬປິຫຕ຺ໂຖ ນນ຺ຕກວາສີ ຄາມໍ ວາ ນິຄມໍ ວາ ປວິສນ຺ໂຕ ນີຈຈິຕ຺ຕໍເຍວ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ປວິສຕິ; ເອວເມວໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຈຓ຺ຑາລກຸມາຣກຈຓ຺ຑາລກຸມາຣິກາສເມນ ເຈຕສາ ວິຫຣາມິ ວິປຸເລນ ມຫຄ຺ຄເຕນ ອປ຺ປມາເຓນ ອເວເຣນ ອພ຺ຍາປຊ຺ເຊນ. ຍສ຺ສ ນູນ, ຠນ຺ເຕ, ກາເຍ ກາຍຄຕາສຕິ ອນຸປຏ຺ຐິຕາ ອສ຺ສ, ໂສ ອິຘ ອຎ຺ຎຕຣໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໍ ອາສຊ຺ຊ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກເມຍ຺ຍ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ອຸສໂຠ ຉິນ຺ນວິສາໂຓ ສູຣໂຕ ສຸທນ຺ໂຕ ສຸວິນີໂຕ ຣຖິຍາຍ ຣຖິຍໍ ສິງ຺ຆາຏເກນ ສິງ຺ຆາຏກໍ ອນ຺ວາຫິຓ຺ຑນ຺ໂຕ ນ ກິຎ຺ຈິ ຫິໍສຕິ ປາເທນ ວາ ວິສາເຓນ ວາ; ເອວເມວໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຸສຠຉິນ຺ນວິສາຓສເມນ ເຈຕສາ ວິຫຣາມິ ວິປຸເລນ ມຫຄ຺ຄເຕນ ອປ຺ປມາເຓນ ອເວເຣນ ອພ຺ຍາປຊ຺ເຊນ. ຍສ຺ສ ນູນ, ຠນ຺ເຕ, ກາເຍ ກາຍຄຕາສຕິ ອນຸປຏ຺ຐິຕາ ອສ຺ສ, ໂສ ອິຘ ອຎ຺ຎຕຣໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໍ ອາສຊ຺ຊ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກເມຍ຺ຍ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ອິຕ຺ຖີ ວາ ປຸຣິໂສ ວາ ທຫໂຣ ຍຸວາ ມຓ຺ຑນກຊາຕິໂກ ສີສໍນ຺ຫາໂຕ ອຫິກຸຓເປນ ວາ ກຸກ຺ກຸຣກຸຓເປນ ວາ ມນຸສ຺ສກຸຓເປນ ວາ ກຓ຺ເຐ ອາສຕ຺ເຕນ ອຏ຺ຏີເຍຍ຺ຍ ຫຣາເຍຍ຺ຍ ຊິຄຸຈ຺ເຉຍ຺ຍ; ເອວເມວໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອິມິນາ ປູຕິກາເຍນ ອຏ຺ຏີຍາມິ ຫຣາຍາມິ ຊິຄຸຈ຺ຉາມິ. ຍສ຺ສ ນູນ, ຠນ຺ເຕ, ກາເຍ ກາຍຄຕາສຕິ ອນຸປຏ຺ຐິຕາ ອສ຺ສ, ໂສ ອິຘ ອຎ຺ຎຕຣໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໍ ອາສຊ຺ຊ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກເມຍ຺ຍ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ປຸຣິໂສ ເມທກຖາລິກໍ ປຣິຫເຣຍ຺ຍ ຉິທ຺ທາວຉິທ຺ທໍ ອຸຄ຺ຆຣນ຺ຕໍ ປຄ຺ຆຣນ຺ຕໍ; ເອວເມວໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອິມໍ ກາຍໍ ປຣິຫຣາມິ ຉິທ຺ທາວຉິທ຺ທໍ ອຸຄ຺ຆຣນ຺ຕໍ ປຄ຺ຆຣນ຺ຕໍ. ຍສ຺ສ ນູນ, ຠນ຺ເຕ, ກາເຍ ກາຍຄຕາສຕິ ອນຸປຏ຺ຐິຕາ ອສ຺ສ, ໂສ ອິຘ ອຎ຺ຎຕຣໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໍ ອາສຊ຺ຊ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກເມຍ຺ຍາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ປາເທສຸ ສິຣສາ ນິປຕິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຈ຺ຈໂຍ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຈ຺ຈຄມາ ຍຖາພາລໍ ຍຖາມູຬ຺ຫໍ ຍຖາອກຸສລໍ, ໂຍ ອຫໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ອສຕາ ຕຸຈ຺ຉາ ມຸສາ ອຠູເຕນ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂິໍ. ຕສ຺ສ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ອຈ຺ຈຍໍ ອຈ຺ຈຍໂຕ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫຕຸ ອາຍຕິໍ ສໍວຣາຍາ’’ຕິ. ‘‘ຕຄ຺ຆ ຕໍ [ຕ຺ວໍ (ສີ. ປີ.)], ຠິກ຺ຂຸ, ອຈ຺ຈໂຍ ອຈ຺ຈຄມາ ຍຖາພາລໍ ຍຖາມູຬ຺ຫໍ ຍຖາອກຸສລໍ, ໂຍ ຕ຺ວໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ອສຕາ ຕຸຈ຺ຉາ ມຸສາ ອຠູເຕນ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂິ. ຍໂຕ ຈ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ອຈ຺ຈຍໍ ອຈ຺ຈຍໂຕ ທິສ຺ວາ ຍຖາຘມ຺ມໍ ປຏິກໂຣສິ, ຕໍ ເຕ ມຍໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາມ. ວຸຑ຺ຒິເຫສາ, ຠິກ຺ຂຸ, ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍ ໂຍ ອຈ຺ຈຍໍ ອຈ຺ຈຍໂຕ ທິສ຺ວາ ຍຖາຘມ຺ມໍ ປຏິກໂຣຕິ ອາຍຕິໍ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຂມ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອິມສ຺ສ ໂມຆປຸຣິສສ຺ສ, ປຸຣາ ຕສ຺ສ ຕຕ຺ເຖວ ສຕ຺ຕຘາ ມຸທ຺ຘາ ຜລຕີ’’ຕິ [ຜລິສ຺ສຕີຕິ (ກ. ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ. ກ.) ອຏ຺ຐກຖາສຸ ປນ ‘‘ຜລຕີຕິ’’ ອິຕ຺ເວວ ທິສ຺ສຕິ]. ‘‘ຂມາມຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕສ຺ສ ອາຍສ຺ມໂຕ ສເຈ ມໍ ໂສ ອາຍສ຺ມາ ເອວມາຫ – ‘ຂມຕຸ ຈ ເມ ໂສ ອາຍສ຺ມາ’’’ຕິ. ປຐມໍ.

໒. ສອຸປາທິເສສສຸຕ຺ຕໍ

໑໒. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ສາວຕ຺ຖິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຕິປ຺ປໂຄ ໂຂ ຕາວ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕຸໍ, ຍໍນູນາຫໍ ເຍນ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍານໍ ປຣິພ຺ພາຊການໍ ອາຣາໂມ ເຕນຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເຍນ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍານໍ ປຣິພ຺ພາຊການໍ ອາຣາໂມ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເຕຫິ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິເຍຫິ ປຣິພ຺ພາຊເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ເຕສໍ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍານໍ ປຣິພ຺ພາຊການໍ ສນ຺ນິສິນ຺ນານໍ ສນ຺ນິປຕິຕານໍ ອຍມນ຺ຕຣາກຖາ ອຸທປາທິ – ‘‘ໂຍ ຫິ ໂກຈິ, ອາວຸໂສ, ສອຸປາທິເສໂສ ກາລໍ ກໂຣຕິ, ສພ຺ໂພ ໂສ ອປຣິມຸຕ຺ໂຕ ນິຣຍາ ອປຣິມຸຕ຺ໂຕ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຍາ ອປຣິມຸຕ຺ໂຕ ເປຕ຺ຕິວິສຍາ ອປຣິມຸຕ຺ໂຕ ອປາຍທຸຄ຺ຄຕິວິນິປາຕາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເຕສໍ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍານໍ ປຣິພ຺ພາຊການໍ ຠາສິຕໍ ເນວ ອຠິນນ຺ທິ ນປ຺ປຏິກ຺ໂກສິ. ອນຠິນນ຺ທິຕ຺ວາ ອປ຺ປຏິກ຺ໂກສິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກາມິ – ‘‘ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ເອຕສ຺ສ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ອາຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ອິຘາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ສາວຕ຺ຖິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິໍ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ອຕິປ຺ປໂຄ ໂຂ ຕາວ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕຸໍ; ຍໍນູນາຫໍ ເຍນ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍານໍ ປຣິພ຺ພາຊການໍ ອາຣາໂມ ເຕນຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເຍນ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍານໍ ປຣິພ຺ພາຊການໍ ອາຣາໂມ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເຕຫິ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິເຍຫິ ປຣິພ຺ພາຊເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິໍ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ເຕສໍ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍານໍ ປຣິພ຺ພາຊການໍ ສນ຺ນິສິນ຺ນານໍ ສນ຺ນິປຕິຕານໍ ອຍມນ຺ຕຣາກຖາ ອຸທປາທິ – ‘ໂຍ ຫິ ໂກຈິ, ອາວຸໂສ, ສອຸປາທິເສໂສ ກາລໍ ກໂຣຕິ, ສພ຺ໂພ ໂສ ອປຣິມຸຕ຺ໂຕ ນິຣຍາ ອປຣິມຸຕ຺ໂຕ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຍາ ອປຣິມຸຕ຺ໂຕ ເປຕ຺ຕິວິສຍາ ອປຣິມຸຕ຺ໂຕ ອປາຍທຸຄ຺ຄຕິວິນິປາຕາ’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເຕສໍ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍານໍ ປຣິພ຺ພາຊການໍ ຠາສິຕໍ ເນວ ອຠິນນ຺ທິໍ ນປ຺ປຏິກ຺ໂກສິໍ. ອນຠິນນ຺ທິຕ຺ວາ ອປ຺ປຏິກ຺ໂກສິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກມິໍ – ‘ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ເອຕສ຺ສ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ອາຊານິສ຺ສາມີ’’’ຕິ.

‘‘ເກ ຈ [ເກຈິ (ສ຺ຍາ. ປີ.), ເຕ ຈ (ກ.)], ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ພາລາ ອພ຺ຍຕ຺ຕາ, ເກ ຈ [ເກຈິ (ສ຺ຍາ. ປີ. ກ.) ອ. ນິ. ໖.໔໔ ປາຬິຍາ ສໍສນ຺ເທຕພ຺ພໍ] ສອຸປາທິເສສໍ ວາ ‘ສອຸປາທິເສໂສ’ຕິ ຊານິສ຺ສນ຺ຕິ, ອນຸປາທິເສສໍ ວາ ‘ອນຸປາທິເສໂສ’ຕິ ຊານິສ຺ສນ຺ຕິ’’!

‘‘ນວຍິເມ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ປຸຄ຺ຄລາ ສອຸປາທິເສສາ ກາລໍ ກຸຣຸມານາ ປຣິມຸຕ຺ຕາ ນິຣຍາ ປຣິມຸຕ຺ຕາ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຍາ ປຣິມຸຕ຺ຕາ ເປຕ຺ຕິວິສຍາ ປຣິມຸຕ຺ຕາ ອປາຍທຸຄ຺ຄຕິວິນິປາຕາ. ກຕເມ ນວ? ອິຘ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ສີເລສຸ ປຣິປູຣກາຣີ ໂຫຕິ, ສມາຘິສ຺ມິໍ ປຣິປູຣກາຣີ, ປຎ຺ຎາຍ ມຕ຺ຕໂສ ກາຣີ. ໂສ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ອນ຺ຕຣາປຣິນິພ຺ພາຍີ ໂຫຕິ. ອຍໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ປຐໂມ ປຸຄ຺ຄໂລ ສອຸປາທິເສໂສ ກາລໍ ກຸຣຸມາໂນ ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ນິຣຍາ ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຍາ ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ເປຕ຺ຕິວິສຍາ ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ອປາຍທຸຄ຺ຄຕິວິນິປາຕາ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ສີເລສຸ ປຣິປູຣກາຣີ ໂຫຕິ, ສມາຘິສ຺ມິໍ ປຣິປູຣກາຣີ, ປຎ຺ຎາຍ ມຕ຺ຕໂສ ກາຣີ. ໂສ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ອຸປຫຈ຺ຈປຣິນິພ຺ພາຍີ ໂຫຕິ…ເປ… ອສງ຺ຂາຣປຣິນິພ຺ພາຍີ ໂຫຕິ…ເປ… ສສງ຺ຂາຣປຣິນິພ຺ພາຍີ ໂຫຕິ…ເປ… ອຸທ຺ຘໍໂສໂຕ ໂຫຕິ ອກນິຏ຺ຐຄາມີ. ອຍໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ປຎ຺ຈໂມ ປຸຄ຺ຄໂລ ສອຸປາທິເສໂສ ກາລໍ ກຸຣຸມາໂນ ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ນິຣຍາ ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຍາ ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ເປຕ຺ຕິວິສຍາ ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ອປາຍທຸຄ຺ຄຕິວິນິປາຕາ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ສີເລສຸ ປຣິປູຣກາຣີ ໂຫຕິ, ສມາຘິສ຺ມິໍ ມຕ຺ຕໂສ ກາຣີ, ປຎ຺ຎາຍ ມຕ຺ຕໂສ ກາຣີ. ໂສ ຕິຓ຺ຓໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ຣາຄໂທສໂມຫານໍ ຕນຸຕ຺ຕາ ສກທາຄາມີ ໂຫຕິ, ສກິເທວ ອິມໍ ໂລກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກໂຣຕິ. ອຍໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຉຏ຺ໂຐ ປຸຄ຺ຄໂລ ສອຸປາທິເສໂສ ກາລໍ ກຸຣຸມາໂນ ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ນິຣຍາ…ເປ… ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ອປາຍທຸຄ຺ຄຕິວິນິປາຕາ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ສີເລສຸ ປຣິປູຣກາຣີ ໂຫຕິ, ສມາຘິສ຺ມິໍ ມຕ຺ຕໂສ ກາຣີ, ປຎ຺ຎາຍ ມຕ຺ຕໂສ ກາຣີ. ໂສ ຕິຓ຺ຓໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ເອກພີຊີ ໂຫຕິ, ເອກໍເຍວ ມານຸສກໍ ຠວໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກໂຣຕິ. ອຍໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ສຕ຺ຕໂມ ປຸຄ຺ຄໂລ ສອຸປາທິເສໂສ ກາລໍ ກຸຣຸມາໂນ ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ນິຣຍາ…ເປ… ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ອປາຍທຸຄ຺ຄຕິວິນິປາຕາ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ສີເລສຸ ປຣິປູຣກາຣີ ໂຫຕິ, ສມາຘິສ຺ມິໍ ມຕ຺ຕໂສ ກາຣີ, ປຎ຺ຎາຍ ມຕ຺ຕໂສ ກາຣີ. ໂສ ຕິຓ຺ຓໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ໂກລໍໂກໂລ ໂຫຕິ, ທ຺ເວ ວາ ຕີຓິ ວາ ກຸລານິ ສນ຺ຘາວິຕ຺ວາ ສໍສຣິຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກໂຣຕິ. ອຍໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອຏ຺ຐໂມ ປຸຄ຺ຄໂລ ສອຸປາທິເສໂສ ກາລໍ ກຸຣຸມາໂນ ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ນິຣຍາ…ເປ… ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ອປາຍທຸຄ຺ຄຕິວິນິປາຕາ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ສີເລສຸ ປຣິປູຣກາຣີ ໂຫຕິ, ສມາຘິສ຺ມິໍ ມຕ຺ຕໂສ ກາຣີ, ປຎ຺ຎາຍ ມຕ຺ຕໂສ ກາຣີ. ໂສ ຕິຓ຺ຓໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸປຣໂມ ໂຫຕິ, ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸປຣມໍ ເທເວ ຈ ມນຸສ຺ເສ ຈ ສນ຺ຘາວິຕ຺ວາ ສໍສຣິຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກໂຣຕິ. ອຍໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ນວໂມ ປຸຄ຺ຄໂລ ສອຸປາທິເສໂສ ກາລໍ ກຸຣຸມາໂນ ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ນິຣຍາ ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຍາ ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ເປຕ຺ຕິວິສຍາ ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ອປາຍທຸຄ຺ຄຕິວິນິປາຕາ.

‘‘ເກ ຈ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ພາລາ ອພ຺ຍຕ຺ຕາ, ເກ ຈ ສອຸປາທິເສສໍ ວາ ‘ສອຸປາທິເສໂສ’ຕິ ຊານິສ຺ສນ຺ຕິ, ອນຸປາທິເສສໍ ວາ ‘ອນຸປາທິເສໂສ’ຕິ ຊານິສ຺ສນ຺ຕິ! ອິເມ ໂຂ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ນວ ປຸຄ຺ຄລາ ສອຸປາທິເສສາ ກາລໍ ກຸຣຸມານາ ປຣິມຸຕ຺ຕາ ນິຣຍາ ປຣິມຸຕ຺ຕາ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຍາ ປຣິມຸຕ຺ຕາ ເປຕ຺ຕິວິສຍາ ປຣິມຸຕ຺ຕາ ອປາຍທຸຄ຺ຄຕິວິນິປາຕາ. ນ ຕາວາຍໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຘມ຺ມປຣິຍາໂຍ ປຏິຠາສິ ຠິກ຺ຂູນໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອຸປາສການໍ ອຸປາສິການໍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ມາຍິມໍ ຘມ຺ມປຣິຍາຍໍ ສຸຕ຺ວາ ປມາທໍ ອາຫຣິໍສູຕິ [ອາຫຣິໍສຸ (ສີ. ປີ.)]. ອປິ ຈ ມຍາ [ອປິ ຈາຍໍ (?)], ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຘມ຺ມປຣິຍາໂຍ ປຎ຺ຫາຘິປ຺ປາເຍນ ຠາສິໂຕ’’ຕິ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ໂກຏ຺ຐິກສຸຕ຺ຕໍ

໑໓. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂກຏ຺ຐິໂກ [ມຫາໂກຏ຺ຐິໂຕ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ເຍນາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມຕາ ສາຣິປຸຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂກຏ຺ຐິໂກ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ‘ຍໍ ກມ຺ມໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍໍ, ຕໍ ເມ ກມ຺ມໍ ສມ຺ປຣາຍເວທນີຍໍ ໂຫຕູ’ຕິ, ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’’.

‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ‘ຍໍ ກມ຺ມໍ ສຸຂເວທນີຍໍ [ສຸຂເວທນິຍໍ (ກ.) ມ. ນິ. ໓.໘ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ], ຕໍ ເມ ກມ຺ມໍ ທຸກ຺ຂເວທນີຍໍ [ທຸກ຺ຂເວທນິຍໍ (ກ.)] ໂຫຕູ’ຕິ, ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’’.

‘‘ກິໍ ປນາວຸໂສ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ‘ຍໍ ກມ຺ມໍ ທຸກ຺ຂເວທນີຍໍ, ຕໍ ເມ ກມ຺ມໍ ສຸຂເວທນີຍໍ ໂຫຕູ’ຕິ, ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’’.

‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ‘ຍໍ ກມ຺ມໍ ປຣິປກ຺ກເວທນີຍໍ, ຕໍ ເມ ກມ຺ມໍ ອປຣິປກ຺ກເວທນີຍໍ ໂຫຕູ’ຕິ, ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’’.

‘‘ກິໍ ປນາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ‘ຍໍ ກມ຺ມໍ ອປຣິປກ຺ກເວທນີຍໍ, ຕໍ ເມ ກມ຺ມໍ ປຣິປກ຺ກເວທນີຍໍ ໂຫຕູ’ຕິ, ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’’.

‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ‘ຍໍ ກມ຺ມໍ ພຫຸເວທນີຍໍ, ຕໍ ເມ ກມ຺ມໍ ອປ຺ປເວທນີຍໍ ໂຫຕູ’ຕິ, ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’’.

‘‘ກິໍ ປນາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ‘ຍໍ ກມ຺ມໍ ອປ຺ປເວທນີຍໍ, ຕໍ ເມ ກມ຺ມໍ ພຫຸເວທນີຍໍ ໂຫຕູ’ຕິ, ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’’.

‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ‘ຍໍ ກມ຺ມໍ ເວທນີຍໍ, ຕໍ ເມ ກມ຺ມໍ ອເວທນີຍໍ ໂຫຕູ’ຕິ, ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’’.

‘‘ກິໍ ປນາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ‘ຍໍ ກມ຺ມໍ ອເວທນີຍໍ, ຕໍ ເມ ກມ຺ມໍ ເວທນີຍໍ ໂຫຕູ’ຕິ, ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’’.

‘‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຍໍ ກມ຺ມໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍໍ ຕໍ ເມ ກມ຺ມໍ ສມ຺ປຣາຍເວທນີຍໍ ໂຫຕູຕິ, ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີ’ຕິ, ອິຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’ຕິ ວເທສິ.

‘‘‘ກິໍ ປນາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຍໍ ກມ຺ມໍ ສມ຺ປຣາຍເວທນີຍໍ ຕໍ ເມ ກມ຺ມໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍໍ ໂຫຕູຕິ, ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີ’ຕິ, ອິຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’ຕິ ວເທສິ.

‘‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຍໍ ກມ຺ມໍ ສຸຂເວທນີຍໍ ຕໍ ເມ ກມ຺ມໍ ທຸກ຺ຂເວທນີຍໍ ໂຫຕູຕິ, ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີ’ຕິ, ອິຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’ຕິ ວເທສິ.

‘‘‘ກິໍ ປນາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຍໍ ກມ຺ມໍ ທຸກ຺ຂເວທນີຍໍ ຕໍ ເມ ກມ຺ມໍ ສຸຂເວທນີຍໍ ໂຫຕູຕິ, ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີ’ຕິ, ອິຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’ຕິ ວເທສິ.

‘‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຍໍ ກມ຺ມໍ ປຣິປກ຺ກເວທນີຍໍ ຕໍ ເມ ກມ຺ມໍ ອປຣິປກ຺ກເວທນີຍໍ ໂຫຕູຕິ, ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີ’ຕິ, ອິຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’ຕິ ວເທສິ.

‘‘‘ກິໍ ປນາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຍໍ ກມ຺ມໍ ອປຣິປກ຺ກເວທນີຍໍ ຕໍ ເມ ກມ຺ມໍ ປຣິປກ຺ກເວທນີຍໍ ໂຫຕູຕິ, ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີ’ຕິ, ອິຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’ຕິ ວເທສິ.

‘‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຍໍ ກມ຺ມໍ ພຫຸເວທນີຍໍ ຕໍ ເມ ກມ຺ມໍ ອປ຺ປເວທນີຍໍ ໂຫຕູຕິ, ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີ’ຕິ, ອິຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’ຕິ ວເທສິ.

‘‘‘ກິໍ ປນາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຍໍ ກມ຺ມໍ ອປ຺ປເວທນີຍໍ ຕໍ ເມ ກມ຺ມໍ ພຫຸເວທນີຍໍ ໂຫຕູຕິ, ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີ’ຕິ, ອິຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’ຕິ ວເທສິ.

‘‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຍໍ ກມ຺ມໍ ເວທນີຍໍ ຕໍ ເມ ກມ຺ມໍ ອເວທນີຍໍ ໂຫຕູຕິ, ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີ’ຕິ, ອິຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’ຕິ ວເທສິ.

‘‘‘ກິໍ ປນາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຍໍ ກມ຺ມໍ ອເວທນີຍໍ ຕໍ ເມ ກມ຺ມໍ ເວທນີຍໍ ໂຫຕູຕິ, ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີ’ຕິ, ອິຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’ຕິ ວເທສິ. ອຖ ກິມຕ຺ຖໍ ຈຣຫາວຸໂສ, ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີ’’ຕິ?

‘‘ຍໍ ຂ຺ວສ຺ສ [ຍໍ ໂຂ (ກ.)], ອາວຸໂສ, ອຎ຺ຎາຕໍ ອທິຏ຺ຐໍ ອປ຺ປຕ຺ຕໍ ອສຈ຺ຉິກຕໍ ອນຠິສເມຕໍ, ຕສ຺ສ ຎາຓາຍ ທສ຺ສນາຍ ປຕ຺ຕິຍາ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ອຠິສມຍາຍ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີ’’ຕິ [ວຸສ຺ສຕິ (ສ຺ຍາ.)]. (‘‘ກິໍ ປນສ຺ສາວຸໂສ, ອຎ຺ຎາຕໍ ອທິຏ຺ຐໍ ອປ຺ປຕ຺ຕໍ ອສຈ຺ຉິກຕໍ ອນຠິສເມຕໍ, ຍສ຺ສ ຎາຓາຍ ທສ຺ສນາຍ ປຕ຺ຕິຍາ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ອຠິສມຍາຍ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີ’’ຕິ?) [( ) ສ຺ຍາ. ກ. ໂປຕ຺ຖເກສຸ ນຕ຺ຖິ] ‘‘‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ ຂ຺ວສ຺ສ [ໂຂ ຍໍ (ກ.)], ອາວຸໂສ, ອຎ຺ຎາຕໍ ອທິຏ຺ຐໍ ອປ຺ປຕ຺ຕໍ ອສຈ຺ຉິກຕໍ ອນຠິສເມຕໍ. ຕສ຺ສ ຎາຓາຍ ທສ຺ສນາຍ ປຕ຺ຕິຍາ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ອຠິສມຍາຍ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕິ. ອຍໍ ‘ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ’ຕິ ຂ຺ວສ຺ສ, ອາວຸໂສ…ເປ… ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣໂຘ’ຕິ ຂ຺ວສ຺ສ, ອາວຸໂສ…ເປ… ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’ຕິ ຂ຺ວສ຺ສ, ອາວຸໂສ, ອຎ຺ຎາຕໍ ອທິຏ຺ຐໍ ອປ຺ປຕ຺ຕໍ ອສຈ຺ຉິກຕໍ ອນຠິສເມຕໍ. ຕສ຺ສ ຎາຓາຍ ທສ຺ສນາຍ ປຕ຺ຕິຍາ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ອຠິສມຍາຍ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕິ. ອິທໍ ຂ຺ວສ຺ສ [ອິຕິ ໂຂ ຍໍ (ກ.)], ອາວຸໂສ, ອຎ຺ຎາຕໍ ອທິຏ຺ຐໍ ອປ຺ປຕ຺ຕໍ ອສຈ຺ຉິກຕໍ ອນຠິສເມຕໍ. ຕສ຺ສ [ຍສ຺ສ (?)] ຎາຓາຍ ທສ຺ສນາຍ ປຕ຺ຕິຍາ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ອຠິສມຍາຍ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຕຕິຍໍ.

໔. ສມິທ຺ຘິສຸຕ຺ຕໍ

໑໔. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສມິທ຺ຘິ ເຍນາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສມິທ຺ຘິໍ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກິມາຣມ຺ມຓາ, ສມິທ຺ຘິ, ປຸຣິສສ຺ສ ສງ຺ກປ຺ປວິຕກ຺ກາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ນາມຣູປາຣມ຺ມຓາ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເຕ ປນ, ສມິທ຺ຘິ, ກ຺ວ ນານຕ຺ຕໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ຘາຕູສຸ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເຕ ປນ, ສມິທ຺ຘິ, ກິໍສມຸທຍາ’’ຕິ? ‘‘ຜສ຺ສສມຸທຍາ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເຕ ປນ, ສມິທ຺ຘິ, ກິໍສໂມສຣຓາ’’ຕິ? ‘‘ເວທນາສໂມສຣຓາ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເຕ ປນ, ສມິທ຺ຘິ, ກິໍປມຸຂາ’’ຕິ? ‘‘ສມາຘິປ຺ປມຸຂາ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເຕ ປນ, ສມິທ຺ຘິ, ກິໍອຘິປເຕຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ສຕາຘິປເຕຍ຺ຍາ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເຕ ປນ, ສມິທ຺ຘິ, ກິໍອຸຕ຺ຕຣາ’’ຕິ? ‘‘ປຎ຺ຎຸຕ຺ຕຣາ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເຕ ປນ, ສມິທ຺ຘິ, ກິໍສາຣາ’’ຕິ? ‘‘ວິມຸຕ຺ຕິສາຣາ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເຕ ປນ, ສມິທ຺ຘິ, ກິໍໂອຄຘາ’’ຕິ? ‘‘ອມໂຕຄຘາ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ.

‘‘‘ກິມາຣມ຺ມຓາ, ສມິທ຺ຘິ, ປຸຣິສສ຺ສ ສງ຺ກປ຺ປວິຕກ຺ກາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີ’ຕິ, ອິຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ‘ນາມຣູປາຣມ຺ມຓາ, ຠນ຺ເຕ’ຕິ ວເທສິ. ‘ເຕ ປນ, ສມິທ຺ຘິ, ກ຺ວ ນານຕ຺ຕໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’ຕິ, ອິຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ‘ຘາຕູສຸ, ຠນ຺ເຕ’ຕິ ວເທສິ. ‘ເຕ ປນ, ສມິທ຺ຘິ, ກິໍສມຸທຍາ’ຕິ, ອິຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ‘ຜສ຺ສສມຸທຍາ, ຠນ຺ເຕ’ຕິ ວເທສິ. ‘ເຕ ປນ, ສມິທ຺ຘິ, ກິໍສໂມສຣຓາ’ຕິ, ອິຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ‘ເວທນາສໂມສຣຓາ, ຠນ຺ເຕ’ຕິ ວເທສິ. ‘ເຕ ປນ, ສມິທ຺ຘິ, ກິໍປມຸຂາ’ຕິ, ອິຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ‘ສມາຘິປ຺ປມຸຂາ, ຠນ຺ເຕ’ຕິ ວເທສິ. ‘ເຕ ປນ, ສມິທ຺ຘິ, ກິໍອຘິປເຕຍ຺ຍາ’ຕິ, ອິຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ‘ສຕາຘິປເຕຍ຺ຍາ, ຠນ຺ເຕ’ຕິ ວເທສິ. ‘ເຕ ປນ, ສມິທ຺ຘິ, ກິໍອຸຕ຺ຕຣາ’ຕິ, ອິຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ‘ປຎ຺ຎຸຕ຺ຕຣາ, ຠນ຺ເຕ’ຕິ ວເທສິ. ‘ເຕ ປນ, ສມິທ຺ຘິ, ກິໍສາຣາ’ຕິ, ອິຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ‘ວິມຸຕ຺ຕິສາຣາ, ຠນ຺ເຕ’ຕິ ວເທສິ. ‘ເຕ ປນ, ສມິທ຺ຘິ, ກິໍໂອຄຘາ’ຕິ, ອິຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ‘ອມໂຕຄຘາ, ຠນ຺ເຕ’ຕິ ວເທສິ. ສາຘຸ ສາຘຸ, ສມິທ຺ຘິ! ສາຘຸ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ສມິທ຺ຘິ, ປຸຏ຺ໂຐ [ປຎ຺ຫໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ປຸຏ຺ໂຐ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ, ເຕນ ຈ ມາ ມຎ຺ຎີ’’ຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ຄຓ຺ຑສຸຕ຺ຕໍ

໑໕. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຄຓ຺ໂຑ ອເນກວສ຺ສຄຓິໂກ. ຕສ຺ສສ຺ສຸ ຄຓ຺ຑສ຺ສ ນວ ວຓມຸຂານິ ນວ ອເຠທນມຸຂານິ. ຕໂຕ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ປຄ຺ຆເຣຍ຺ຍ – ອສຸຈິເຍວ ປຄ຺ຆເຣຍ຺ຍ, ທຸຄ຺ຄນ຺ຘໍເຍວ ປຄ຺ຆເຣຍ຺ຍ, ເຊຄຸຈ຺ຉິຍໍເຍວ [ເຊຄຸຈ຺ຉິເຍວ (ກ.)] ປຄ຺ຆເຣຍ຺ຍ; ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ປສເວຍ຺ຍ – ອສຸຈິເຍວ ປສເວຍ຺ຍ, ທຸຄ຺ຄນ຺ຘໍເຍວ ປສເວຍ຺ຍ, ເຊຄຸຈ຺ຉິຍໍເຍວ ປສເວຍ຺ຍ.

‘‘ຄຓ຺ໂຑຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມສ຺ເສຕໍ ຈາຕຸມຫາຠູຕິກສ຺ສ [ຈາຕຸມ຺ມຫາຠູຕິກສ຺ສ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ກາຍສ຺ສ ອຘິວຈນໍ ມາຕາເປຕ຺ຕິກສມ຺ຠວສ຺ສ ໂອທນກຸມ຺ມາສູປຈຍສ຺ສ ອນິຈ຺ຈຸຈ຺ຉາທນປຣິມທ຺ທນເຠທນວິທ຺ຘໍສນຘມ຺ມສ຺ສ. ຕສ຺ສສ຺ສຸ ຄຓ຺ຑສ຺ສ ນວ ວຓມຸຂານິ ນວ ອເຠທນມຸຂານິ. ຕໂຕ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ປຄ຺ຆຣຕິ – ອສຸຈິເຍວ ປຄ຺ຆຣຕິ, ທຸຄ຺ຄນ຺ຘໍເຍວ ປຄ຺ຆຣຕິ, ເຊຄຸຈ຺ຉິຍໍເຍວ ປຄ຺ຆຣຕິ; ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ປສວຕິ – ອສຸຈິເຍວ ປສວຕິ, ທຸຄ຺ຄນ຺ຘໍເຍວ ປສວຕິ, ເຊຄຸຈ຺ຉິຍໍເຍວ ປສວຕິ. ຕສ຺ມາຕິຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມສ຺ມິໍ ກາເຍ ນິພ຺ພິນ຺ທຖາ’’ຕິ. ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ສຎ຺ຎາສຸຕ຺ຕໍ

໑໖. ‘‘ນວຍິມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຎ຺ຎາ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ມຫປ຺ຜລາ ໂຫນ຺ຕິ ມຫານິສໍສາ ອມໂຕຄຘາ ອມຕປຣິໂຍສານາ. ກຕມາ ນວ? ອສຸຠສຎ຺ຎາ, ມຣຓສຎ຺ຎາ, ອາຫາເຣ ປຏິກູລສຎ຺ຎາ [ປຏິກ຺ກູລສຎ຺ຎາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)], ສພ຺ພໂລເກ ອນຠິຣຕສຎ຺ຎາ [ອນຠິຣຕິສຎ຺ຎາ (ກ.) ອ. ນິ. ໕.໑໒໑-໑໒໒], ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາ, ອນິຈ຺ເຈ ທຸກ຺ຂສຎ຺ຎາ, ທຸກ຺ເຂ ອນຕ຺ຕສຎ຺ຎາ, ປຫານສຎ຺ຎາ, ວິຣາຄສຎ຺ຎາ – ອິມາ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ນວ ສຎ຺ຎາ, ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ມຫປ຺ຜລາ ໂຫນ຺ຕິ ມຫານິສໍສາ ອມໂຕຄຘາ ອມຕປຣິໂຍສານາ’’ຕິ. ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ກຸລສຸຕ຺ຕໍ

໑໗. ‘‘ນວຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ກຸລໍ ອນຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ວາ ນາລໍ ອຸປຄນ຺ຕຸໍ, ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ວາ ນາລໍ ນິສີທິຕຸໍ. ກຕເມຫິ ນວຫິ? ນ ມນາເປນ ປຈ຺ຈຸຏ຺ເຐນ຺ຕິ, ນ ມນາເປນ ອຠິວາເທນ຺ຕິ, ນ ມນາເປນ ອາສນໍ ເທນ຺ຕິ, ສນ຺ຕມສ຺ສ ປຣິຄຸຫນ຺ຕິ, ພຫຸກມ຺ປິ ໂຖກໍ ເທນ຺ຕິ, ປຓີຕມ຺ປິ ລູຂໍ ເທນ຺ຕິ, ອສກ຺ກຈ຺ຈໍ ເທນ຺ຕິ ໂນ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ, ນ ອຸປນິສີທນ຺ຕິ ຘມ຺ມສ຺ສວນາຍ, ຠາສິຕມສ຺ສ ນ ສຸສ຺ສູສນ຺ຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ນວຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ກຸລໍ ອນຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ວາ ນາລໍ ອຸປຄນ຺ຕຸໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ວາ ນາລໍ ນິສີທິຕຸໍ.

‘‘ນວຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ກຸລໍ ອນຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ວາ ອລໍ ອຸປຄນ຺ຕຸໍ, ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ວາ ອລໍ ນິສີທິຕຸໍ. ກຕເມຫິ ນວຫິ? ມນາເປນ ປຈ຺ຈຸຏ຺ເຐນ຺ຕິ, ມນາເປນ ອຠິວາເທນ຺ຕິ, ມນາເປນ ອາສນໍ ເທນ຺ຕິ, ສນ຺ຕມສ຺ສ ນ ປຣິຄຸຫນ຺ຕິ, ພຫຸກມ຺ປິ ພຫຸກໍ ເທນ຺ຕິ, ປຓີຕມ຺ປິ ປຓີຕໍ ເທນ຺ຕິ, ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ເທນ຺ຕິ ໂນ ອສກ຺ກຈ຺ຈໍ, ອຸປນິສີທນ຺ຕິ ຘມ຺ມສ຺ສວນາຍ, ຠາສິຕມສ຺ສ ສຸສ຺ສູສນ຺ຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ນວຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ກຸລໍ ອນຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ວາ ອລໍ ອຸປຄນ຺ຕຸໍ, ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ວາ ອລໍ ນິສີທິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ນວງ຺ຄຸໂປສຖສຸຕ຺ຕໍ

໑໘. ‘‘ນວຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຸໂປສໂຖ ອຸປວຸຕ຺ໂຖ ມຫປ຺ຜໂລ ໂຫຕິ ມຫານິສໍໂສ ມຫາຊຸຕິໂກ ມຫາວິປ຺ຜາໂຣ. ກຖໍ ອຸປວຸຕ຺ໂຖ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ນວຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຸໂປສໂຖ ມຫປ຺ຜໂລ ໂຫຕິ ມຫານິສໍໂສ ມຫາຊຸຕິໂກ ມຫາວິປ຺ຜາໂຣ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ຍາວຊີວໍ ອຣຫນ຺ໂຕ ປາຓາຕິປາຕໍ ປຫາຍ ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣຕາ ນິຫິຕທຓ຺ຑາ ນິຫິຕສຕ຺ຖາ ລຊ຺ຊີ ທຍາປນ຺ນາ ສພ຺ພປາຓຠູຕຫິຕານຸກມ຺ປິໂນ ວິຫຣນ຺ຕິ; ອຫມ຺ປຊ຺ຊ ອິມຎ຺ຈ ຣຕ຺ຕິໍ ອິມຎ຺ຈ ທິວສໍ ປາຓາຕິປາຕໍ ປຫາຍ ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣໂຕ ນິຫິຕທຓ຺ໂຑ ນິຫິຕສຕ຺ໂຖ ລຊ຺ຊີ ທຍາປນ຺ໂນ ສພ຺ພປາຓຠູຕຫິຕານຸກມ຺ປີ ວິຫຣາມິ. ອິມິນາປງ຺ເຄນ [ອິມິນາປິ ອງ຺ເຄນ (ກ. ສີ.)] ອຣຫຕໍ ອນຸກໂຣມິ; ອຸໂປສໂຖ ຈ ເມ ອຸປວຸຕ຺ໂຖ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ອິມິນາ ປຐເມນ ອງ຺ເຄນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ…ເປ. ….

‘‘‘ຍາວຊີວໍ ອຣຫນ຺ໂຕ ອຸຈ຺ຈາສຍນມຫາສຍນໍ ປຫາຍ ອຸຈ຺ຈາສຍນມຫາສຍນາ ປຏິວິຣຕາ ນີຈເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປນ຺ຕິ – ມຎ຺ຈເກ ວາ ຕິຓສນ຺ຖາຣເກ ວາ; ອຫມ຺ປຊ຺ຊ ອິມຎ຺ຈ ຣຕ຺ຕິໍ ອິມຎ຺ຈ ທິວສໍ ອຸຈ຺ຈາສຍນມຫາສຍນໍ ປຫາຍ ອຸຈ຺ຈາສຍນມຫາສຍນາ ປຏິວິຣໂຕ ນີຈເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປມິ – ມຎ຺ຈເກ ວາ ຕິຓສນ຺ຖາຣເກ ວາ. ອິມິນາປງ຺ເຄນ ອຣຫຕໍ ອນຸກໂຣມິ; ອຸໂປສໂຖ ຈ ເມ ອຸປວຸຕ຺ໂຖ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ອິມິນາ ອຏ຺ຐເມນ ອງ຺ເຄນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ.

‘‘ເມຕ຺ຕາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ເອກໍ ທິສໍ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ, ຕຖາ ທຸຕິຍໍ ຕຖາ ຕຕິຍໍ ຕຖາ ຈຕຸຕ຺ຖໍ. ອິຕິ ອຸທ຺ຘມໂຘ ຕິຣິຍໍ ສພ຺ພຘິ ສພ຺ພຕ຺ຕຕາຍ ສພ຺ພາວນ຺ຕໍ ໂລກໍ ເມຕ຺ຕາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ວິປຸເລນ ມຫຄ຺ຄເຕນ ອປ຺ປມາເຓນ ອເວເຣນ ອພ຺ຍາປຊ຺ເຊນ [ອພ຺ຍາປຊ຺ເຌນ (ກ.), ອພ຺ຍາພຊ຺ເຌນ (?)] ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ. ອິມິນາ ນວເມນ ອງ຺ເຄນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ. ເອວໍ ອຸປວຸຕ຺ໂຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ນວຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຸໂປສໂຖ ມຫປ຺ຜໂລ ໂຫຕິ ມຫານິສໍໂສ ມຫາຊຸຕິໂກ ມຫາວິປ຺ຜາໂຣ’’ຕິ. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ເທວຕາສຸຕ຺ຕໍ

໑໙. ‘‘ອິມຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຕ຺ຕິໍ ສມ຺ພຫຸລາ ເທວຕາ ອຠິກ຺ກນ຺ຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຠິກ຺ກນ຺ຕວຓ຺ຓາ ເກວລກປ຺ປໍ ເຊຕວນໍ ໂອຠາເສຕ຺ວາ ເຍນາຫໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ຐິຕາ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕາ ເທວຕາ ມໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘ອຸປສງ຺ກມິໍສຸ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ປຸພ຺ເພ ມນຸສ຺ສຠູຕານໍ ປພ຺ພຊິຕາ ອຄາຣານິ. ເຕ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐິມ຺ຫ, ໂນ ຈ ໂຂ ອຠິວາທິມ຺ຫ. ຕາ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ອປຣິປຸຓ຺ຓກມ຺ມນ຺ຕາ ວິປ຺ປຏິສາຣິນິໂຍ ປຈ຺ຈານຸຕາປິນິໂຍ ຫີນໍ ກາຍໍ ອຸປປນ຺ນາ’’’ຕິ.

‘‘ອປຣາປິ ມໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ພຫຸລາ ເທວຕາ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘ອຸປສງ຺ກມິໍສຸ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ປຸພ຺ເພ ມນຸສ຺ສຠູຕານໍ ປພ຺ພຊິຕາ ອຄາຣານິ. ເຕ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐິມ຺ຫ ອຠິວາທິມ຺ຫ [ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐິມ຺ຫ ຈ ອຠິວາທິມ຺ຫ ຈ (ສ຺ຍາ.)], ໂນ ຈ ເຕສໍ ອາສນໍ ອທມ຺ຫ. ຕາ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ອປຣິປຸຓ຺ຓກມ຺ມນ຺ຕາ ວິປ຺ປຏິສາຣິນິໂຍ ປຈ຺ຈານຸຕາປິນິໂຍ ຫີນໍ ກາຍໍ ອຸປປນ຺ນາ’’’ຕິ.

‘‘ອປຣາປິ ມໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ພຫຸລາ ເທວຕາ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘ອຸປສງ຺ກມິໍສຸ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ປຸພ຺ເພ ມນຸສ຺ສຠູຕານໍ ປພ຺ພຊິຕາ ອຄາຣານິ. ເຕ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐິມ຺ຫ ອຠິວາທິມ຺ຫ [ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐິມ຺ຫ ຈ ອຠິວາທິມ຺ຫ ຈ (ສ຺ຍາ.)] ອາສນໍ [ອາສນຎ຺ຈ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ອທມ຺ຫ, ໂນ ຈ ໂຂ ຍຖາສຕ຺ຕິ ຍຖາພລໍ ສໍວິຠຊິມ຺ຫ…ເປ… ຍຖາສຕ຺ຕິ ຍຖາພລໍ [ຍຖາພລໍ ຈ (?)] ສໍວິຠຊິມ຺ຫ, ໂນ ຈ ໂຂ ອຸປນິສີທິມ຺ຫ ຘມ຺ມສ຺ສວນາຍ…ເປ… ອຸປນິສີທິມ຺ຫ [ອຸປນິສີທິມ຺ຫ ຈ (ສ຺ຍາ.)] ຘມ຺ມສ຺ສວນາຍ, ໂນ ຈ ໂຂ ໂອຫິຕໂສຕາ ຘມ຺ມໍ ສຸຓິມ຺ຫ…ເປ… ໂອຫິຕໂສຕາ ຈ ຘມ຺ມໍ ສຸຓິມ຺ຫ, ໂນ ຈ ໂຂ ສຸຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ຘາຣຍິມ຺ຫ…ເປ… ສຸຕ຺ວາ ຈ ຘມ຺ມໍ ຘາຣຍິມ຺ຫ, ໂນ ຈ ໂຂ ຘາຕານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຕ຺ຖໍ ອຸປປຣິກ຺ຂິມ຺ຫ…ເປ… ຘາຕານຎ຺ຈ ຘມ຺ມານໍ ອຕ຺ຖໍ ອຸປປຣິກ຺ຂິມ຺ຫ, ໂນ ຈ ໂຂ ອຕ຺ຖມຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມມຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມໍ ປຏິປຊ຺ຊິມ຺ຫ. ຕາ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ອປຣິປຸຓ຺ຓກມ຺ມນ຺ຕາ ວິປ຺ປຏິສາຣິນິໂຍ ປຈ຺ຈານຸຕາປິນິໂຍ ຫີນໍ ກາຍໍ ອຸປປນ຺ນາ’’’ຕິ.

‘‘ອປຣາປິ ມໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ພຫຸລາ ເທວຕາ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘ອຸປສງ຺ກມິໍສຸ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ປຸພ຺ເພ ມນຸສ຺ສຠູຕານໍ ປພ຺ພຊິຕາ ອຄາຣານິ. ເຕ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐິມ຺ຫ ອຠິວາທິມ຺ຫ [ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐິມ຺ຫ ຈ ອຠິວາທິມ຺ຫ ຈ (ສ຺ຍາ.)], ອາສນໍ [ອາສນຎ຺ຈ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ອທມ຺ຫ, ຍຖາສຕ຺ຕິ ຍຖາພລໍ [ຍຖາພລໍ ຈ (?)] ສໍວິຠຊິມ຺ຫ, ອຸປນິສີທິມ຺ຫ [ອຸປນິສີທິມ຺ຫ ຈ (ສ຺ຍາ.)] ຘມ຺ມສ຺ສວນາຍ, ໂອຫິຕໂສຕາ ຈ ຘມ຺ມໍ ສຸຓິມ຺ຫ, ສຸຕ຺ວາ ຈ ຘມ຺ມໍ ຘາຣຍິມ຺ຫ, ຘາຕານຎ຺ຈ ຘມ຺ມານໍ ອຕ຺ຖໍ ອຸປປຣິກ຺ຂິມ຺ຫ, ອຕ຺ຖມຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມມຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມໍ [ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມຎ຺ຈ (?)] ປຏິປຊ຺ຊິມ຺ຫ. ຕາ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຣິປຸຓ຺ຓກມ຺ມນ຺ຕາ ອວິປ຺ປຏິສາຣິນິໂຍ ອປຈ຺ຈານຸຕາປິນິໂຍ ປຓີຕໍ ກາຍໍ ອຸປປນ຺ນາ’ຕິ. ເອຕານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຸກ຺ຂມູລານິ ເອຕານິ ສຸຎ຺ຎາຄາຣານິ. ຌາຍຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ມາ ປມາທຕ຺ຖ, ມາ ປຈ຺ຉາ ວິປ຺ປຏິສາຣິໂນ ອຫຸວຕ຺ຖ ເສຍ຺ຍຖາປິ ຕາ ປຸຣິມິກາ ເທວຕາ’’ຕິ. ນວມໍ.

໑໐. ເວລາມສຸຕ຺ຕໍ

໒໐. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ອຖ ໂຂ ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ຄຫປຕິ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ອນາຖປິຓ຺ຑິກໍ ຄຫປຕິໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ອປິ ນຸ ເຕ, ຄຫປຕິ, ກຸເລ ທານໍ ທີຍຕີ’’ຕິ? ‘‘ທີຍຕິ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ກຸເລ ທານໍ; ຕຎ຺ຈ ໂຂ ລູຂໍ ກຓາຊກໍ ພິຬງ຺ຄທຸຕິຍ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ລູຂຎ຺ເຈປິ [ລູຂໍ ວາປິ (ສ຺ຍາ.), ລູຂຎ຺ຈາປິ (ກ.)], ຄຫປຕິ, ທານໍ ເທຕິ ປຓີຕໍ ວາ; ຕຎ຺ຈ ອສກ຺ກຈ຺ຈໍ ເທຕິ, ອຈິຕ຺ຕີກຕ຺ວາ [ອຈິຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ (ກ.), ອປຈິຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ (ສ຺ຍາ.), ອຈິຕ຺ຕິກຕ຺ວາ (ປີ.)] ເທຕິ, ອສຫຕ຺ຖາ ເທຕິ, ອປວິທ຺ຘໍ [ອປວິຏ຺ຐໍ (ສ຺ຍາ.)] ເທຕິ, ອນາຄມນທິຏ຺ຐິໂກ ເທຕິ. ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ທານສ຺ສ ວິປາໂກ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ, ນ ອຸຬາຣາຍ ຠຕ຺ຕໂຠຄາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ນມຕິ, ນ ອຸຬາຣາຍ ວຕ຺ຖໂຠຄາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ນມຕິ, ນ ອຸຬາຣາຍ ຍານໂຠຄາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ນມຕິ, ນ ອຸຬາເຣສຸ ປຎ຺ຈສຸ ກາມຄຸເຓສຸ ໂຠຄາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ນມຕິ. ເຍປິສ຺ສ ເຕ ໂຫນ຺ຕິ ປຸຕ຺ຕາຕິ ວາ ທາຣາຕິ ວາ ທາສາຕິ ວາ ເປສ຺ສາຕິ ວາ ກມ຺ມກຣາຕິ ວາ, ເຕປິ ນ ສຸສ຺ສູສນ຺ຕິ ນ ໂສຕໍ ໂອທຫນ຺ຕິ ນ ອຎ຺ຎາ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐເປນ຺ຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ເອວຎ຺ເຫຕໍ [ເອວຎ຺ເຈຕໍ (ສ຺ຍາ. ກ.)], ຄຫປຕິ, ໂຫຕິ ອສກ຺ກຈ຺ຈໍ ກຕານໍ ກມ຺ມານໍ ວິປາໂກ’’.

‘‘ລູຂຎ຺ເຈປິ, ຄຫປຕິ, ທານໍ ເທຕິ ປຓີຕໍ ວາ; ຕຎ຺ຈ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ເທຕິ, ຈິຕ຺ຕີກຕ຺ວາ ເທຕິ, ສຫຕ຺ຖາ ເທຕິ, ອນປວິທ຺ຘໍ ເທຕິ, ອາຄມນທິຏ຺ຐິໂກ ເທຕິ. ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ທານສ຺ສ ວິປາໂກ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ, ອຸຬາຣາຍ ຠຕ຺ຕໂຠຄາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ນມຕິ, ອຸຬາຣາຍ ວຕ຺ຖໂຠຄາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ນມຕິ, ອຸຬາຣາຍ ຍານໂຠຄາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ນມຕິ, ອຸຬາເຣສຸ ປຎ຺ຈສຸ ກາມຄຸເຓສຸ ໂຠຄາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ນມຕິ. ເຍປິສ຺ສ ເຕ ໂຫນ຺ຕິ ປຸຕ຺ຕາຕິ ວາ ທາຣາຕິ ວາ ທາສາຕິ ວາ ເປສ຺ສາຕິ ວາ ກມ຺ມກຣາຕິ ວາ, ເຕປິ ສຸສ຺ສູສນ຺ຕິ ໂສຕໍ ໂອທຫນ຺ຕິ ອຎ຺ຎາ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐເປນ຺ຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ເອວຎ຺ເຫຕໍ, ຄຫປຕິ, ໂຫຕິ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ກຕານໍ ກມ຺ມານໍ ວິປາໂກ.

‘‘ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ຄຫປຕິ, ເວລາໂມ ນາມ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອໂຫສິ. ໂສ ເອວຣູປໍ ທານໍ ອທາສິ ມຫາທານໍ. ຈຕຸຣາສີຕິ ສຸວຓ຺ຓປາຕິສຫສ຺ສານິ ອທາສິ ຣູປິຍປູຣານິ, ຈຕຸຣາສີຕິ ຣູປິຍປາຕິສຫສ຺ສານິ ອທາສິ ສຸວຓ຺ຓປູຣານິ, ຈຕຸຣາສີຕິ ກໍສປາຕິສຫສ຺ສານິ ອທາສິ ຫິຣຎ຺ຎປູຣານິ, ຈຕຸຣາສີຕິ ຫຕ຺ຖິສຫສ຺ສານິ ອທາສິ ໂສວຓ຺ຓາລງ຺ກາຣານິ ໂສວຓ຺ຓຘຊານິ ເຫມຊາລປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນານິ [ເຫມຊາລສຎ຺ຉນ຺ນານິ (ສີ. ປີ.)], ຈຕຸຣາສີຕິ ຣຖສຫສ຺ສານິ ອທາສິ ສີຫຈມ຺ມປຣິວາຣານິ ພ຺ຍຄ຺ຆຈມ຺ມປຣິວາຣານິ ທີປິຈມ຺ມປຣິວາຣານິ ປຓ຺ຑຸກມ຺ພລປຣິວາຣານິ ໂສວຓ຺ຓາລງ຺ກາຣານິ ໂສວຓ຺ຓຘຊານິ ເຫມຊາລປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນານິ, ຈຕຸຣາສີຕິ ເຘນຸສຫສ຺ສານິ ອທາສິ ທຸກູລສນ຺ຘນານິ [ທຸກູລສນ຺ທສ຺ສນານິ (ສີ.), ທຸກູລສຓ຺ຐນານິ (ສ຺ຍາ.), ທຸກູລສນ຺ຖນານິ (ປີ.), ທຸຫສນ຺ທນານິ (ທີ. ນິ. ໒.໒໖໓), ທຸກູລສນ຺ທນານິ (ຕຕ຺ຖ ປາຐນ຺ຕຣໍ)] ກໍສູປຘາຣຓານິ, ຈຕຸຣາສີຕິ ກຎ຺ຎາສຫສ຺ສານິ ອທາສິ ອາມຸຕ຺ຕມຓິກຸຓ຺ຑລາໂຍ [ອາມຸກ຺ກມຓິກຸຓ຺ຑລາໂຍ (?)], ຈຕຸຣາສີຕິ ປລ຺ລງ຺ກສຫສ຺ສານິ ອທາສິ ໂຄນກຕ຺ຖຕານິ ປຏິກຕ຺ຖຕານິ ປຏລິກຕ຺ຖຕານິ ກທລິມິຄປວຣປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓານິ ສອຸຕ຺ຕຣຈ຺ຉທານິ ອຸຠໂຕໂລຫິຕກູປຘານານິ, ຈຕຸຣາສີຕິ ວຕ຺ຖໂກຏິສຫສ຺ສານິ ອທາສິ ໂຂມສຸຂຸມານໍ ໂກເສຍ຺ຍສຸຂຸມານໍ ກມ຺ພລສຸຂຸມານໍ ກປ຺ປາສິກສຸຂຸມານໍ, ໂກ ປນ ວາໂທ ອນ຺ນສ຺ສ ປານສ຺ສ ຂຊ຺ຊສ຺ສ ໂຠຊ຺ຊສ຺ສ ເລຍ຺ຍສ຺ສ ເປຍ຺ຍສ຺ສ, ນຊ຺ໂຊ ມຎ຺ເຎ ວິສ຺ສນ຺ທນ຺ຕິ [ວິສ຺ສນ຺ທຕິ (ສີ. ປີ.)].

‘‘ສິຍາ ໂຂ ປນ ເຕ, ຄຫປຕິ, ເອວມສ຺ສ – ‘ອຎ຺ໂຎ ນູນ ເຕນ ສມເຍນ ເວລາໂມ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອໂຫສິ, ໂສ [ໂຍ (?)] ຕໍ ທານໍ ອທາສິ ມຫາທານ’ນ຺ຕິ. ນ ໂຂ ປເນຕໍ, ຄຫປຕິ, ເອວໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຫໍ ເຕນ ສມເຍນ ເວລາໂມ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອໂຫສິໍ. ອຫໍ ຕໍ ທານໍ ອທາສິໍ ມຫາທານໍ. ຕສ຺ມິໍ ໂຂ ປນ, ຄຫປຕິ, ທາເນ ນ ໂກຈິ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ ອໂຫສິ, ນ ຕໍ ໂກຈິ ທກ຺ຂິຓໍ ວິໂສເຘຕິ.

‘‘ຍໍ, ຄຫປຕິ, ເວລາໂມ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ທານໍ ອທາສິ ມຫາທານໍ, ໂຍ ເຈກໍ ທິຏ຺ຐິສມ຺ປນ຺ນໍ ໂຠເຊຍ຺ຍ, ອິທໍ ຕໂຕ ມຫປ຺ຜລຕຣໍ.

( ) [(ຍຎ຺ຈ ຄຫປຕິ ເວລາໂມ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ທານໍ ອທາສິ ມຫາທານໍ) (ສີ. ປີ.)] ‘‘ໂຍ ຈ ສຕໍ ທິຏ຺ຐິສມ຺ປນ຺ນານໍ ໂຠເຊຍ຺ຍ, ໂຍ ເຈກໍ ສກທາຄາມິໍ ໂຠເຊຍ຺ຍ, ອິທໍ ຕໂຕ ມຫປ຺ຜລຕຣໍ.

( ) [(ຍຎ຺ຈ ຄຫປຕິ ເວລາໂມ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ທານໍ ອທາສິ ມຫາທານໍ) (ສີ. ປີ.)] ‘‘ໂຍ ຈ ສຕໍ ສກທາຄາມີນໍ ໂຠເຊຍ຺ຍ, ໂຍ ເຈກໍ ອນາຄາມິໍ ໂຠເຊຍ຺ຍ…ເປ… ໂຍ ຈ ສຕໍ ອນາຄາມີນໍ ໂຠເຊຍ຺ຍ, ໂຍ ເຈກໍ ອຣຫນ຺ຕໍ ໂຠເຊຍ຺ຍ… ໂຍ ຈ ສຕໍ ອຣຫນ຺ຕານໍ ໂຠເຊຍ຺ຍ, ໂຍ ເຈກໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໍ ໂຠເຊຍ຺ຍ … ໂຍ ຈ ສຕໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານໍ ໂຠເຊຍ຺ຍ, ໂຍ ຈ ຕຖາຄຕໍ ອຣຫນ຺ຕໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ໂຠເຊຍ຺ຍ… ໂຍ ຈ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ໂຠເຊຍ຺ຍ… ໂຍ ຈ ຈາຕຸທ຺ທິສໍ ສງ຺ຆໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ວິຫາຣໍ ກາຣາເປຍ຺ຍ… ໂຍ ຈ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ພຸທ຺ຘຎ຺ຈ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ສງ຺ຆຎ຺ຈ ສຣຓໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ… ໂຍ ຈ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ສິກ຺ຂາປທານິ ສມາທິເຍຍ຺ຍ – ປາຓາຕິປາຕາ ເວຣມຓິໍ, ອທິນ຺ນາທານາ ເວຣມຓິໍ, ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາຣາ ເວຣມຓິໍ, ມຸສາວາທາ ເວຣມຓິໍ, ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປມາທຏ຺ຐານາ ເວຣມຓິໍ, ໂຍ ຈ ອນ຺ຕມໂສ ຄນ຺ໂຘຫນມຕ຺ຕມ຺ປິ [ຄນ຺ຘູຫນມຕ຺ຕມ຺ປິ (ສີ.), ຄທ຺ທູຫນມຕ຺ຕມ຺ປິ (ສ຺ຍາ. ປີ.) ມ. ນິ. ໓.໒໑໑] ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ ຠາເວຍ຺ຍ, ( ) [(ໂຍ ຈ ອຈ຺ຉຣາສງ຺ຆາຕມຕ຺ຕມ຺ປິ ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎໍ ຠາເວຍ຺ຍ) (ກ.)] ອິທໍ ຕໂຕ ມຫປ຺ຜລຕຣໍ.

‘‘ຍຎ຺ຈ, ຄຫປຕິ, ເວລາໂມ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ທານໍ ອທາສິ ມຫາທານໍ, ໂຍ ເຈກໍ ທິຏ຺ຐິສມ຺ປນ຺ນໍ ໂຠເຊຍ຺ຍ… ໂຍ ຈ ສຕໍ ທິຏ຺ຐິສມ຺ປນ຺ນານໍ ໂຠເຊຍ຺ຍ, ໂຍ ເຈກໍ ສກທາຄາມິໍ ໂຠເຊຍ຺ຍ… ໂຍ ຈ ສຕໍ ສກທາຄາມີນໍ ໂຠເຊຍ຺ຍ, ໂຍ ເຈກໍ ອນາຄາມິໍ ໂຠເຊຍ຺ຍ… ໂຍ ຈ ສຕໍ ອນາຄາມີນໍ ໂຠເຊຍ຺ຍ, ໂຍ ເຈກໍ ອຣຫນ຺ຕໍ ໂຠເຊຍ຺ຍ… ໂຍ ຈ ສຕໍ ອຣຫນ຺ຕານໍ ໂຠເຊຍ຺ຍ, ໂຍ ເຈກໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໍ ໂຠເຊຍ຺ຍ… ໂຍ ຈ ສຕໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານໍ ໂຠເຊຍ຺ຍ, ໂຍ ຈ ຕຖາຄຕໍ ອຣຫນ຺ຕໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ໂຠເຊຍ຺ຍ… ໂຍ ຈ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ໂຠເຊຍ຺ຍ, ໂຍ ຈ ຈາຕຸທ຺ທິສໍ ສງ຺ຆໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ວິຫາຣໍ ກາຣາເປຍ຺ຍ… ໂຍ ຈ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ພຸທ຺ຘຎ຺ຈ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ສງ຺ຆຎ຺ຈ ສຣຓໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ໂຍ ຈ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ສິກ຺ຂາປທານິ ສມາທິເຍຍ຺ຍ – ປາຓາຕິປາຕາ ເວຣມຓິໍ… ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປມາທຏ຺ຐານາ ເວຣມຓິໍ, ໂຍ ຈ ອນ຺ຕມໂສ ຄນ຺ໂຘຫນມຕ຺ຕມ຺ປິ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ ຠາເວຍ຺ຍ, ໂຍ ຈ ອຈ຺ຉຣາສງ຺ຆາຕມຕ຺ຕມ຺ປິ ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎໍ ຠາເວຍ຺ຍ, ອິທໍ ຕໂຕ ມຫປ຺ຜລຕຣ’’ນ຺ຕິ. ທສມໍ.

ສີຫນາທວຄ຺ໂຄ ທຸຕິໂຍ.