໔. ທີຆຊາຓຸສຸຕ຺ຕໍ

໕໔. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ໂກລິເຍສຸ ວິຫຣຕິ ກກ຺ກຣປຕ຺ຕໍ ນາມ ໂກລິຍານໍ ນິຄໂມ. ອຖ ໂຂ ທີຆຊາຓຸ ໂກລິຍປຸຕ຺ໂຕ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ທີຆຊາຓຸ ໂກລິຍປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຄິຫີ ກາມໂຠຄິໂນ [ກາມໂຠຄີ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ປຸຕ຺ຕສມ຺ພາຘສຍນໍ ອຊ຺ຌາວສາມ, ກາສິກຈນ຺ທນໍ ປຈ຺ຈນຸໂຠມ, ມາລາຄນ຺ຘວິເລປນໍ ຘາຣຍາມ, ຊາຕຣູປຣຊຕໍ ສາທຍາມ. ເຕສໍ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ອມ຺ຫາກໍ ຕຖາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕຸ ເຍ ອມ຺ຫາກໍ ອສ຺ສຸ ຘມ຺ມາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມຫິຕາຍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂາຍ, ສມ຺ປຣາຍຫິຕາຍ ສມ຺ປຣາຍສຸຂາຍາ’’ຕິ.

‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ຘມ຺ມາ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມຫິຕາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂາຍ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ອຸຏ຺ຐານສມ຺ປທາ, ອາຣກ຺ຂສມ຺ປທາ, ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາ, ສມຊີວິຕາ [ສມຊີວິກຕາ (ສີ.) ອ. ນິ. ໘.໗໕]. ກຕມາ ຈ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ອຸຏ຺ຐານສມ຺ປທາ? ອິຘ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ເຍນ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນນ ຊີວິກໍ [ຊີວິຕໍ (ກ.)] ກປ຺ເປຕິ – ຍທິ ກສິຍາ, ຍທິ ວຓິຊ຺ຊາຍ, ຍທິ ໂຄຣກ຺ເຂນ, ຍທິ ອິສ຺ສຕ຺ເຕນ [ອິສ຺ສຕ຺ເຖນ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)], ຍທິ ຣາຊໂປຣິເສນ, ຍທິ ສິປ຺ປຎ຺ຎຕເຣນ – ຕຕ຺ຖ ທກ຺ໂຂ ໂຫຕິ ອນລໂສ, ຕຕ຺ຣຸປາຍາຍ ວີມໍສາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ອລໍ ກາຕຸໍ ອລໍ ສໍວິຘາຕຸໍ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ອຸຏ຺ຐານສມ຺ປທາ.

‘‘ກຕມາ ຈ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ອາຣກ຺ຂສມ຺ປທາ? ອິຘ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ໂຠຄາ ໂຫນ຺ຕິ ອຸຏ຺ຐານວີຣິຍາຘິຄຕາ ພາຫາພລປຣິຈິຕາ, ເສທາວກ຺ຂິຕ຺ຕາ, ຘມ຺ມິກາ ຘມ຺ມລທ຺ຘາ. ເຕ ອາຣກ຺ເຂນ ຄຸຕ຺ຕິຍາ ສມ຺ປາເທຕິ – ‘ກິນ຺ຕິ ເມ ອິເມ ໂຠເຄ ເນວ ຣາຊາໂນ ຫເຣຍ຺ຍຸໍ, ນ ໂຈຣາ ຫເຣຍ຺ຍຸໍ, ນ ອຄ຺ຄິ ຑເຫຍ຺ຍ, ນ ອຸທກໍ ວເຫຍ຺ຍ, ນ ອປ຺ປິຍາ ທາຍາທາ ຫເຣຍ຺ຍຸ’ນ຺ຕິ! ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ອາຣກ຺ຂສມ຺ປທາ.

‘‘ກຕມາ ຈ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາ? ອິຘ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ຍສ຺ມິໍ ຄາເມ ວາ ນິຄເມ ວາ ປຏິວສຕິ, ຕຕ຺ຖ ເຍ ເຕ ໂຫນ຺ຕິ – ຄຫປຕີ ວາ ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕາ ວາ ທຫຣາ ວາ ວຸທ຺ຘສີລິໂນ, ວຸທ຺ຘາ ວາ ວຸທ຺ຘສີລິໂນ, ສທ຺ຘາສມ຺ປນ຺ນາ, ສີລສມ຺ປນ຺ນາ, ຈາຄສມ຺ປນ຺ນາ, ປຎ຺ຎາສມ຺ປນ຺ນາ – ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ ສລ຺ລປຕິ ສາກຈ຺ຉໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ; ຍຖາຣູປານໍ ສທ຺ຘາສມ຺ປນ຺ນານໍ ສທ຺ຘາສມ຺ປທໍ ອນຸສິກ຺ຂຕິ, ຍຖາຣູປານໍ ສີລສມ຺ປນ຺ນານໍ ສີລສມ຺ປທໍ ອນຸສິກ຺ຂຕິ, ຍຖາຣູປານໍ ຈາຄສມ຺ປນ຺ນານໍ ຈາຄສມ຺ປທໍ ອນຸສິກ຺ຂຕິ, ຍຖາຣູປານໍ ປຎ຺ຎາສມ຺ປນ຺ນານໍ ປຎ຺ຎາສມ຺ປທໍ ອນຸສິກ຺ຂຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາ.

‘‘ກຕມາ ຈ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ສມຊີວິຕາ? ອິຘ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ອາຍຎ຺ຈ ໂຠຄານໍ ວິທິຕ຺ວາ, ວຍຎ຺ຈ ໂຠຄານໍ ວິທິຕ຺ວາ, ສມໍ ຊີວິກໍ [ສມຊີວິກໍ (ສ຺ຍາ.), ສມຊີວິຕໍ (ກ.)] ກປ຺ເປຕິ ນາຈ຺ໂຈຄາຬ຺ຫໍ ນາຕິຫີນໍ – ‘ເອວໍ ເມ ອາໂຍ ວຍໍ ປຣິຍາທາຍ ຐສ຺ສຕິ, ນ ຈ ເມ ວໂຍ ອາຍໍ ປຣິຍາທາຍ ຐສ຺ສຕີ’ຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ຕຸລາຘາໂຣ ວາ ຕຸລາຘາຣນ຺ເຕວາສີ ວາ ຕຸລໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຊານາຕິ – ‘ເອຕ຺ຕເກນ ວາ ໂອນຕໍ [ໂອຓຕໍ (ກ.)], ເອຕ຺ຕເກນ ວາ ອຸນ຺ນຕ’ນ຺ຕິ [ອຸຓ຺ຓຕນ຺ຕິ (ກ.)]; ເອວເມວໍ ໂຂ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ອາຍຎ຺ຈ ໂຠຄານໍ ວິທິຕ຺ວາ, ວຍຎ຺ຈ ໂຠຄານໍ ວິທິຕ຺ວາ, ສມໍ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປຕິ ນາຈ຺ໂຈຄາຬ຺ຫໍ ນາຕິຫີນໍ – ‘ເອວໍ ເມ ອາໂຍ ວຍໍ ປຣິຍາທາຍ ຐສ຺ສຕິ, ນ ຈ ເມ ວໂຍ ອາຍໍ ປຣິຍາທາຍ ຐສ຺ສຕີ’ຕິ. ສຈາຍໍ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ອປ຺ປາໂຍ ສມາໂນ ອຸຬາຣໍ ຊີວິກໍ [ຊີວິຕໍ (ກ.)] ກປ຺ເປຕິ, ຕສ຺ສ ຠວນ຺ຕິ ວຕ຺ຕາໂຣ – ‘ອຸທຸມ຺ພຣຂາທີວາຍໍ [ອຸທຸມ຺ພຣຂາທິກໍ ວາຍໍ (ສີ. ປີ.), ອຸທຸມ຺ພຣຂາທກໍ ຈາຍໍ (ສ຺ຍາ.)] ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ໂຠເຄ ຂາທຕີ’ຕິ. ສເຈ ປນາຍໍ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ມຫາໂຍ ສມາໂນ ກສິຣໍ ຊີວິກໍ [ຊີວິຕໍ (ກ.)] ກປ຺ເປຕິ, ຕສ຺ສ ຠວນ຺ຕິ ວຕ຺ຕາໂຣ – ‘ອເຊຏ຺ຐມຣຓໍວາຍໍ [ອຊທ຺ຘຸມາຣິກໍ ວາຍໍ (ສີ. ປີ.), ອທ຺ຘມາຣກໍ ຈາຍໍ (ສ຺ຍາ.), ເອຕ຺ຖ ຊທ຺ຘູຕິ ອສນໍ = ຠຕ຺ຕຠຸຎ຺ຊນໍ, ຕສ຺ມາ ອຊທ຺ຘຸມາຣິກນ຺ຕິ ອນສນມຣຓນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ມ. ນິ. ໑.໓໗໙ ອໂຘລິປິຍາ ‘‘ອຊທ຺ຘຸກ’’ນ຺ຕິ ປທໍ ທສ຺ສິຕໍ] ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ມຣິສ຺ສຕີ’ຕິ. ຍໂຕ ຈ ໂຂຍໍ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ອາຍຎ຺ຈ ໂຠຄານໍ ວິທິຕ຺ວາ, ວຍຎ຺ຈ ໂຠຄານໍ ວິທິຕ຺ວາ, ສມໍ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປຕິ ນາຈ຺ໂຈຄາຬ຺ຫໍ ນາຕິຫີນໍ – ‘ເອວໍ ເມ ອາໂຍ ວຍໍ ປຣິຍາທາຍ ຐສ຺ສຕິ, ນ ຈ ເມ ວໂຍ ອາຍໍ ປຣິຍາທາຍ ຐສ຺ສຕີ’ຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ສມຊີວິຕາ.

‘‘ເອວໍ ສມຸປ຺ປນ຺ນານໍ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ໂຠຄານໍ ຈຕ຺ຕາຣິ ອປາຍມຸຂານິ ໂຫນ຺ຕິ – ອິຕ຺ຖິຘຸຕ຺ໂຕ, ສຸຣາຘຸຕ຺ໂຕ, ອກ຺ຂຘຸຕ຺ໂຕ, ປາປມິຕ຺ໂຕ ປາປສຫາໂຍ ປາປສມ຺ປວງ຺ໂກ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ມຫໂຕ ຕຬາກສ຺ສ ຈຕ຺ຕາຣິ ເຈວ ອາຍມຸຂານິ, ຈຕ຺ຕາຣິ ຈ ອປາຍມຸຂານິ. ຕສ຺ສ ປຸຣິໂສ ຍານິ ເຈວ ອາຍມຸຂານິ ຕານິ ປິທເຫຍ຺ຍ, ຍານິ ຈ ອປາຍມຸຂານິ ຕານິ ວິວເຣຍ຺ຍ; ເທໂວ ຈ ນ ສມ຺ມາ ຘາຣໍ ອນຸປ຺ປເວຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ເອວຎ຺ຫິ ຕສ຺ສ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ມຫໂຕ ຕຬາກສ຺ສ ປຣິຫານິເຍວ ປາຏິກງ຺ຂາ, ໂນ ວຸທ຺ຘິ; ເອວເມວໍ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ເອວໍ ສມຸປ຺ປນ຺ນານໍ ໂຠຄານໍ ຈຕ຺ຕາຣິ ອປາຍມຸຂານິ ໂຫນ຺ຕິ – ອິຕ຺ຖິຘຸຕ຺ໂຕ, ສຸຣາຘຸຕ຺ໂຕ, ອກ຺ຂຘຸຕ຺ໂຕ, ປາປມິຕ຺ໂຕ ປາປສຫາໂຍ ປາປສມ຺ປວງ຺ໂກ.

‘‘ເອວໍ ສມຸປ຺ປນ຺ນານໍ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ໂຠຄານໍ ຈຕ຺ຕາຣິ ອາຍມຸຂານິ ໂຫນ຺ຕິ – ນ ອິຕ຺ຖິຘຸຕ຺ໂຕ, ນ ສຸຣາຘຸຕ຺ໂຕ, ນ ອກ຺ຂຘຸຕ຺ໂຕ, ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ໂຕ ກລ຺ຍາຓສຫາໂຍ ກລ຺ຍາຓສມ຺ປວງ຺ໂກ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ມຫໂຕ ຕຬາກສ຺ສ ຈຕ຺ຕາຣິ ເຈວ ອາຍມຸຂານິ, ຈຕ຺ຕາຣິ ຈ ອປາຍມຸຂານິ. ຕສ຺ສ ປຸຣິໂສ ຍານິ ເຈວ ອາຍມຸຂານິ ຕານິ ວິວເຣຍ຺ຍ, ຍານິ ຈ ອປາຍມຸຂານິ ຕານິ ປິທເຫຍ຺ຍ; ເທໂວ ຈ ສມ຺ມາ ຘາຣໍ ອນຸປ຺ປເວຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ເອວຎ຺ຫິ ຕສ຺ສ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ມຫໂຕ ຕຬາກສ຺ສ ວຸທ຺ຘິເຍວ ປາຏິກງ຺ຂາ, ໂນ ປຣິຫານິ; ເອວເມວໍ ໂຂ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ເອວໍ ສມຸປ຺ປນ຺ນານໍ ໂຠຄານໍ ຈຕ຺ຕາຣິ ອາຍມຸຂານິ ໂຫນ຺ຕິ – ນ ອິຕ຺ຖິຘຸຕ຺ໂຕ, ນ ສຸຣາຘຸຕ຺ໂຕ, ນ ອກ຺ຂຘຸຕ຺ໂຕ, ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ໂຕ ກລ຺ຍາຓສຫາໂຍ ກລ຺ຍາຓສມ຺ປວງ຺ໂກ. ອິເມ ໂຂ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມາ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມຫິຕາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂາຍ.

‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ຘມ຺ມາ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສມ຺ປຣາຍຫິຕາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ປຣາຍສຸຂາຍ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ສທ຺ຘາສມ຺ປທາ, ສີລສມ຺ປທາ, ຈາຄສມ຺ປທາ, ປຎ຺ຎາສມ຺ປທາ. ກຕມາ ຈ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ສທ຺ຘາສມ຺ປທາ? ອິຘ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ສທ຺ໂຘ ໂຫຕິ, ສທ຺ທຫຕິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ໂພຘິໍ – ‘ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ…ເປ… ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ’ຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ສທ຺ຘາສມ຺ປທາ.

‘‘ກຕມາ ຈ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ສີລສມ຺ປທາ? ອິຘ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ…ເປ… ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປມາທຏ຺ຐານາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ສີລສມ຺ປທາ.

‘‘ກຕມາ ຈ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ຈາຄສມ຺ປທາ? ອິຘ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ວິຄຕມລມຈ຺ເຉເຣນ ເຈຕສາ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕິ ມຸຕ຺ຕຈາໂຄ ປຍຕປາຓິ ໂວສ຺ສຄ຺ຄຣໂຕ ຍາຈໂຍໂຄ ທານສໍວິຠາຄຣໂຕ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ຈາຄສມ຺ປທາ.

‘‘ກຕມາ ຈ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ປຎ຺ຎາສມ຺ປທາ? ອິຘ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ປຎ຺ຎວາ ໂຫຕິ, ອຸທຍຕ຺ຖຄາມິນິຍາ ປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຣິຍາຍ ນິພ຺ເພຘິກາຍ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍຄາມິນິຍາ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ປຎ຺ຎາສມ຺ປທາ. ອິເມ ໂຂ, ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມາ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສມ຺ປຣາຍຫິຕາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ປຣາຍສຸຂາຍາ’’ຕິ.

‘‘ອຸຏ຺ຐາຕາ ກມ຺ມເຘຍ຺ເຍສຸ, ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ວິຘານວາ;

ສມໍ ກປ຺ເປຕິ ຊີວິກໍ [ຊີວິຕໍ (ກ.)], ສມ຺ຠຕໍ ອນຸຣກ຺ຂຕິ.

‘‘ສທ຺ໂຘ ສີເລນ ສມ຺ປນ຺ໂນ, ວທຎ຺ຎູ ວີຕມຈ຺ຉໂຣ;

ນິຈ຺ຈໍ ມຄ຺ຄໍ ວິໂສເຘຕິ, ໂສຕ຺ຖານໍ ສມ຺ປຣາຍິກໍ.

‘‘ອິຈ຺ເຈເຕ ອຏ຺ຐ ຘມ຺ມາ ຈ, ສທ຺ຘສ຺ສ ຆຣເມສິໂນ;

ອກ຺ຂາຕາ ສຈ຺ຈນາເມນ, ອຸຠຍຕ຺ຖ ສຸຂາວຫາ.

‘‘ທິຏ຺ຐຘມ຺ມຫິຕຕ຺ຖາຍ, ສມ຺ປຣາຍສຸຂາຍ ຈ;

ເອວເມຕໍ ຄຫຏ຺ຐານໍ, ຈາໂຄ ປຸຎ຺ຎໍ ປວຑ຺ຒຕີ’’ຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ;