໒. ວິຕ຺ຖຕູໂປສຖສຸຕ຺ຕໍ

໔໒. ‘‘ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄໂຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸໂປສໂຖ ອຸປວຸຕ຺ໂຖ ມຫປ຺ຜໂລ ໂຫຕິ ມຫານິສໍໂສ ມຫາຊຸຕິໂກ ມຫາວິປ຺ຜາໂຣ. ກຖໍ ອຸປວຸຕ຺ໂຖ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄໂຕ ອຸໂປສໂຖ ມຫປ຺ຜໂລ ໂຫຕິ ມຫານິສໍໂສ ມຫາຊຸຕິໂກ ມຫາວິປ຺ຜາໂຣ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ຍາວຊີວໍ ອຣຫນ຺ໂຕ ປາຓາຕິປາຕໍ ປຫາຍ ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣຕາ ນິຫິຕທຓ຺ຑາ ນິຫິຕສຕ຺ຖາ ລຊ຺ຊີ ທຍາປນ຺ນາ, ສພ຺ພປາຓຠູຕຫິຕານຸກມ຺ປິໂນ ວິຫຣນ຺ຕິ. ອຫໍ ປຊ຺ຊ ອິມຎ຺ຈ ຣຕ຺ຕິໍ ອິມຎ຺ຈ ທິວສໍ ປາຓາຕິປາຕໍ ປຫາຍ ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣໂຕ ນິຫິຕທຓ຺ໂຑ ນິຫິຕສຕ຺ໂຖ ລຊ຺ຊີ ທຍາປນ຺ໂນ, ສພ຺ພປາຓຠູຕຫິຕານຸກມ຺ປີ ວິຫຣາມິ. ອິມິນາປງ຺ເຄນ ອຣຫຕໍ ອນຸກໂຣມິ, ອຸໂປສໂຖ ຈ ເມ ອຸປວຸຕ຺ໂຖ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ອິມິນາ ປຐເມນ ອງ຺ເຄນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ…ເປ….

‘‘‘ຍາວຊີວໍ ອຣຫນ຺ໂຕ ອຸຈ຺ຈາສຍນມຫາສຍນໍ ປຫາຍ ອຸຈ຺ຈາສຍນມຫາສຍນາ ປຏິວິຣຕາ ນີຈເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປນ຺ຕິ – ມຎ຺ຈເກ ວາ ຕິຓສນ຺ຖາຣເກ ວາ. ອຫໍ ປຊ຺ຊ ອິມຎ຺ຈ ຣຕ຺ຕິໍ ອິມຎ຺ຈ ທິວສໍ ອຸຈ຺ຈາສຍນມຫາສຍນໍ ປຫາຍ ອຸຈ຺ຈາສຍນມຫາສຍນາ ປຏິວິຣໂຕ ນີຈເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປມິ – ມຎ຺ຈເກ ວາ ຕິຓສນ຺ຖາຣເກ ວາ. ອິມິນາປງ຺ເຄນ ອຣຫຕໍ ອນຸກໂຣມິ, ອຸໂປສໂຖ ຈ ເມ ອຸປວຸຕ຺ໂຖ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ອິມິນາ ອຏ຺ຐເມນ ອງ຺ເຄນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ. ເອວໍ ອຸປວຸຕ຺ໂຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄໂຕ ອຸໂປສໂຖ ມຫປ຺ຜໂລ ໂຫຕິ ມຫານິສໍໂສ ມຫາຊຸຕິໂກ ມຫາວິປ຺ຜາໂຣ.

‘‘ກີວມຫປ຺ຜໂລ ໂຫຕິ ກີວມຫານິສໍໂສ ກີວມຫາຊຸຕິໂກ ກີວມຫາວິປ຺ຜາໂຣ? ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຍ ອິເມສໍ ໂສຬສນ຺ນໍ ມຫາຊນປທານໍ ປຫູຕຣຕ຺ຕຣຕນານໍ [ປຫູຕສຕ຺ຕຣຕນານໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.) ອ. ນິ. ໓.໗໑ ປາຬິຍາ ຏີກາຍໍ ທສ຺ສິຕປາຬິເຍວ. ຕທຏ຺ຐກຖາປິ ປສ຺ສິຕພ຺ພາ] ອິສ຺ສຣິຍາຘິປຈ຺ຈໍ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຍ຺ຍ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ອງ຺ຄານໍ ມຄຘານໍ ກາສີນໍ ໂກສລານໍ ວຊ຺ຊີນໍ ມລ຺ລານໍ ເຈຕີນໍ ວງ຺ຄານໍ ກຸຣູນໍ ປຎ຺ຈາລານໍ ມຈ຺ຉານໍ [ມຊ຺ຊານໍ (ກ.)] ສູຣເສນານໍ ອສ຺ສການໍ ອວນ຺ຕີນໍ ຄນ຺ຘາຣານໍ ກມ຺ໂພຊານໍ, ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ອຸໂປສຖສ຺ສ ເອຕໍ [ເອກໍ (ກ.)] ກລໍ ນາຄ຺ຆຕິ ໂສຬສິໍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ກປຓໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມານຸສກໍ ຣຊ຺ຊໍ ທິພ຺ພໍ ສຸຂໍ ອຸປນິຘາຍ.

‘‘ຍານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມານຸສການິ ປຎ຺ຎາສ ວສ຺ສານິ, ຈາຕຸມຫາຣາຊິການໍ ເທວານໍ ເອໂສ ເອໂກ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິໂວ [ຣຕ຺ຕິທິໂວ (ກ.)]. ຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ຕິໍສຣຕ຺ຕິໂຍ ມາໂສ. ເຕນ ມາເສນ ທ຺ວາທສມາສິໂຍ ສໍວຈ຺ຉໂຣ. ເຕນ ສໍວຈ຺ຉເຣນ ທິພ຺ພານິ ປຎ຺ຈ ວສ຺ສສຕານິ ຈາຕຸມຫາຣາຊິການໍ ເທວານໍ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ. ຐານໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ອິເຘກຈ຺ໂຈ ອິຕ຺ຖີ ວາ ປຸຣິໂສ ວາ ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ອຸໂປສຖໍ ອຸປວສິຕ຺ວາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ຈາຕຸມຫາຣາຊິການໍ ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ອິທໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສນ຺ຘາຍ ຠາສິຕໍ – ‘ກປຓໍ ມານຸສກໍ ຣຊ຺ຊໍ ທິພ຺ພໍ ສຸຂໍ ອຸປນິຘາຍ’’’.

‘‘ຍານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມານຸສການິ ວສ຺ສສຕານິ, ຕາວຕິໍສານໍ ເທວານໍ ເອໂສ ເອໂກ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິໂວ. ຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ຕິໍສຣຕ຺ຕິໂຍ ມາໂສ. ເຕນ ມາເສນ ທ຺ວາທສມາສິໂຍ ສໍວຈ຺ຉໂຣ. ເຕນ ສໍວຈ຺ຉເຣນ ທິພ຺ພໍ ວສ຺ສສຫສ຺ສໍ ຕາວຕິໍສານໍ ເທວານໍ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ. ຐານໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ອິເຘກຈ຺ໂຈ ອິຕ຺ຖີ ວາ ປຸຣິໂສ ວາ ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ອຸໂປສຖໍ ອຸປວສິຕ຺ວາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ຕາວຕິໍສານໍ ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ອິທໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສນ຺ຘາຍ ຠາສິຕໍ – ‘ກປຓໍ ມານຸສກໍ ຣຊ຺ຊໍ ທິພ຺ພໍ ສຸຂໍ ອຸປນິຘາຍ’’’.

‘‘ຍານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມານຸສການິ ທ຺ເວ ວສ຺ສສຕານິ, ຍາມານໍ ເທວານໍ ເອໂສ ເອໂກ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິໂວ. ຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ຕິໍສຣຕ຺ຕິໂຍ ມາໂສ. ເຕນ ມາເສນ ທ຺ວາທສມາສິໂຍ ສໍວຈ຺ຉໂຣ. ເຕນ ສໍວຈ຺ຉເຣນ ທິພ຺ພານິ ທ຺ເວ ວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ຍາມານໍ ເທວານໍ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ. ຐານໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ອິເຘກຈ຺ໂຈ ອິຕ຺ຖີ ວາ ປຸຣິໂສ ວາ ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ອຸໂປສຖໍ ອຸປວສິຕ຺ວາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ຍາມານໍ ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ອິທໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສນ຺ຘາຍ ຠາສິຕໍ – ‘ກປຓໍ ມານຸສກໍ ຣຊ຺ຊໍ ທິພ຺ພໍ ສຸຂໍ ອຸປນິຘາຍ’’’.

‘‘ຍານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມານຸສການິ ຈຕ຺ຕາຣິ ວສ຺ສສຕານິ, ຕຸສິຕານໍ ເທວານໍ ເອໂສ ເອໂກ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິໂວ. ຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ຕິໍສຣຕ຺ຕິໂຍ ມາໂສ. ເຕນ ມາເສນ ທ຺ວາທສມາສິໂຍ ສໍວຈ຺ຉໂຣ. ເຕນ ສໍວຈ຺ຉເຣນ ທິພ຺ພານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ຕຸສິຕານໍ ເທວານໍ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ. ຐານໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ອິເຘກຈ຺ໂຈ ອິຕ຺ຖີ ວາ ປຸຣິໂສ ວາ ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ອຸໂປສຖໍ ອຸປວສິຕ຺ວາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ຕຸສິຕານໍ ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ອິທໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສນ຺ຘາຍ ຠາສິຕໍ – ‘ກປຓໍ ມານຸສກໍ ຣຊ຺ຊໍ ທິພ຺ພໍ ສຸຂໍ ອຸປນິຘາຍ’’’.

‘‘ຍານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມານຸສການິ ອຏ຺ຐ ວສ຺ສສຕານິ, ນິມ຺ມານຣຕີນໍ ເທວານໍ ເອໂສ ເອໂກ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິໂວ. ຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ຕິໍສຣຕ຺ຕິໂຍ ມາໂສ. ເຕນ ມາເສນ ທ຺ວາທສມາສິໂຍ ສໍວຈ຺ຉໂຣ. ເຕນ ສໍວຈ຺ຉເຣນ ທິພ຺ພານິ ອຏ຺ຐ ວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ນິມ຺ມານຣຕີນໍ ເທວານໍ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ. ຐານໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ອິເຘກຈ຺ໂຈ ອິຕ຺ຖີ ວາ ປຸຣິໂສ ວາ ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ອຸໂປສຖໍ ອຸປວສິຕ຺ວາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ນິມ຺ມານຣຕີນໍ ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ອິທໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສນ຺ຘາຍ ຠາສິຕໍ – ‘ກປຓໍ ມານຸສກໍ ຣຊ຺ຊໍ ທິພ຺ພໍ ສຸຂໍ ອຸປນິຘາຍ’’’.

‘‘ຍານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມານຸສການິ ໂສຬສ ວສ຺ສສຕານິ, ປຣນິມ຺ມິຕວສວຕ຺ຕີນໍ ເທວານໍ ເອໂສ ເອໂກ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິໂວ. ຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ຕິໍສຣຕ຺ຕິໂຍ ມາໂສ. ເຕນ ມາເສນ ທ຺ວາທສມາສິໂຍ ສໍວຈ຺ຉໂຣ. ເຕນ ສໍວຈ຺ຉເຣນ ທິພ຺ພານິ ໂສຬສ ວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ປຣນິມ຺ມິຕວສວຕ຺ຕີນໍ ເທວານໍ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ. ຐານໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ອິເຘກຈ຺ໂຈ ອິຕ຺ຖີ ວາ ປຸຣິໂສ ວາ ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ອຸໂປສຖໍ ອຸປວສິຕ຺ວາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ປຣນິມ຺ມິຕວສວຕ຺ຕີນໍ ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ອິທໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສນ຺ຘາຍ ຠາສິຕໍ – ‘ກປຓໍ ມານຸສກໍ ຣຊ຺ຊໍ ທິພ຺ພໍ ສຸຂໍ ອຸປນິຘາຍາ’’’ຕິ.

‘‘ປາຓໍ ນ ຫຎ຺ເຎ [ຫາເນ (ສີ.), ເຫນ (ກ.) ອ. ນິ. ໓.໗໑] ນ ຈທິນ຺ນມາທິເຍ,

ມຸສາ ນ ຠາເສ ນ ຈ ມຊ຺ຊໂປ ສິຍາ;

ອພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍາ ວິຣເມຍ຺ຍ ເມຖຸນາ,

ຣຕ຺ຕິໍ ນ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ ວິກາລໂຠຊນໍ.

‘‘ມາລໍ ນ ຘາເຣ ນ ຈ ຄນ຺ຘມາຈເຣ [ຄນ຺ຘມາຘເຣ (ກ.)],

ມຎ຺ເຈ ຉມາຍໍ ວ ສເຍຖ ສນ຺ຖເຕ;

ເອຕຎ຺ຫິ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກມາຫຸໂປສຖໍ,

ພຸທ຺ເຘນ ທຸກ຺ຂນ຺ຕຄຸນາ ປກາສິຕໍ.

‘‘ຈນ຺ໂທ ຈ ສຸຣິໂຍ ຈ ອຸໂຠ ສຸທສ຺ສນາ,

ໂອຠາສຍໍ ອນຸປຣິຍນ຺ຕິ ຍາວຕາ;

ຕໂມນຸທາ ເຕ ປນ ອນ຺ຕລິກ຺ຂຄາ,

ນເຠ ປຠາສນ຺ຕິ ທິສາວິໂຣຈນາ.

‘‘ເອຕສ຺ມິໍ ຍໍ ວິຊ຺ຊຕິ ອນ຺ຕເຣ ຘນໍ,

ມຸຕ຺ຕາ ມຓິ ເວຬຸຣິຍຎ຺ຈ ຠທ຺ທກໍ;

ສິງ຺ຄີສຸວຓ຺ຓໍ ອຖ ວາປິ ກຎ຺ຈນໍ,

ຍໍ ຊາຕຣູປໍ ຫຏກນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ອຏ຺ຐງ຺ຄຸເປຕສ຺ສ ອຸໂປສຖສ຺ສ,

ກລມ຺ປິ ເຕ ນານຸຠວນ຺ຕິ ໂສຬສິໍ;

ຈນ຺ທປ຺ປຠາ ຕາຣຄຓາ ຈ ສພ຺ເພ.

‘‘ຕສ຺ມາ ຫິ ນາຣີ ຈ ນໂຣ ຈ ສີລວາ,

ອຏ຺ຐງ຺ຄຸເປຕໍ ອຸປວສ຺ສຸໂປສຖໍ;

ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວານ ສຸຂຸທ຺ຣຍານິ,

ອນິນ຺ທິຕາ ສຄ຺ຄມຸເປນ຺ຕິ ຐານ’’ນ຺ຕິ. ທຸຕິຍໍ;