໕. ອຸໂປສຖວຄ຺ໂຄ

໑. ສງ຺ຂິຕ຺ຕູໂປສຖສຸຕ຺ຕໍ

໔໑. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ. ‘‘ຠທນ຺ເຕ’’ຕິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄໂຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸໂປສໂຖ ອຸປວຸຕ຺ໂຖ ມຫປ຺ຜໂລ ໂຫຕິ ມຫານິສໍໂສ ມຫາຊຸຕິໂກ ມຫາວິປ຺ຜາໂຣ. ກຖໍ ອຸປວຸຕ຺ໂຖ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄໂຕ ອຸໂປສໂຖ ມຫປ຺ຜໂລ ໂຫຕິ ມຫານິສໍໂສ ມຫາຊຸຕິໂກ ມຫາວິປ຺ຜາໂຣ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ຍາວຊີວໍ ອຣຫນ຺ໂຕ ປາຓາຕິປາຕໍ ປຫາຍ ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣຕາ ນິຫິຕທຓ຺ຑາ ນິຫິຕສຕ຺ຖາ ລຊ຺ຊີ ທຍາປນ຺ນາ, ສພ຺ພປາຓຠູຕຫິຕານຸກມ຺ປິໂນ ວິຫຣນ຺ຕິ. ອຫໍ ປຊ຺ຊ ອິມຎ຺ຈ ຣຕ຺ຕິໍ ອິມຎ຺ຈ ທິວສໍ ປາຓາຕິປາຕໍ ປຫາຍ ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣໂຕ ນິຫິຕທຓ຺ໂຑ ນິຫິຕສຕ຺ໂຖ ລຊ຺ຊີ ທຍາປນ຺ໂນ, ສພ຺ພປາຓຠູຕຫິຕານຸກມ຺ປີ ວິຫຣາມິ. ອິມິນາປງ຺ເຄນ [ອິມິນາປິ ອງ຺ເຄນ (ສີ. ປີ.) ອ. ນິ. ໓.໗໑] ອຣຫຕໍ ອນຸກໂຣມິ, ອຸໂປສໂຖ ຈ ເມ ອຸປວຸຕ຺ໂຖ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ອິມິນາ ປຐເມນ ອງ຺ເຄນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ.

‘‘‘ຍາວຊີວໍ ອຣຫນ຺ໂຕ ອທິນ຺ນາທານໍ ປຫາຍ ອທິນ຺ນາທານາ ປຏິວິຣຕາ ທິນ຺ນາທາຍີ ທິນ຺ນປາຏິກງ຺ຂີ, ອເຖເນນ ສຸຈິຠູເຕນ ອຕ຺ຕນາ ວິຫຣນ຺ຕິ. ອຫໍ ປຊ຺ຊ ອິມຎ຺ຈ ຣຕ຺ຕິໍ ອິມຎ຺ຈ ທິວສໍ ອທິນ຺ນາທານໍ ປຫາຍ ອທິນ຺ນາທານາ ປຏິວິຣໂຕ ທິນ຺ນາທາຍີ ທິນ຺ນປາຏິກງ຺ຂີ, ອເຖເນນ ສຸຈິຠູເຕນ ອຕ຺ຕນາ ວິຫຣາມິ. ອິມິນາປງ຺ເຄນ ອຣຫຕໍ ອນຸກໂຣມິ, ອຸໂປສໂຖ ຈ ເມ ອຸປວຸຕ຺ໂຖ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ອິມິນາ ທຸຕິເຍນ ອງ຺ເຄນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ.

‘‘‘ຍາວຊີວໍ ອຣຫນ຺ໂຕ ອພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປຫາຍ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໂນ ອາຣາຈາຣິໂນ ວິຣຕາ ເມຖຸນາ ຄາມຘມ຺ມາ. ອຫໍ ປຊ຺ຊ ອິມຎ຺ຈ ຣຕ຺ຕິໍ ອິມຎ຺ຈ ທິວສໍ ອພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປຫາຍ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ອາຣາຈາຣີ [ອນາຈາຣີ (ກ.)] ວິຣໂຕ ເມຖຸນາ ຄາມຘມ຺ມາ. ອິມິນາປງ຺ເຄນ ອຣຫຕໍ ອນຸກໂຣມິ, ອຸໂປສໂຖ ຈ ເມ ອຸປວຸຕ຺ໂຖ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ອິມິນາ ຕຕິເຍນ ອງ຺ເຄນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ.

‘‘‘ຍາວຊີວໍ ອຣຫນ຺ໂຕ ມຸສາວາທໍ ປຫາຍ ມຸສາວາທາ ປຏິວິຣຕາ ສຈ຺ຈວາທິໂນ ສຈ຺ຈສນ຺ຘາ ເຖຕາ ປຈ຺ຈຍິກາ ອວິສໍວາທໂກ ໂລກສ຺ສ. ອຫໍ ປຊ຺ຊ ອິມຎ຺ຈ ຣຕ຺ຕິໍ ອິມຎ຺ຈ ທິວສໍ ມຸສາວາທໍ ປຫາຍ ມຸສາວາທາ ປຏິວິຣໂຕ ສຈ຺ຈວາທີ ສຈ຺ຈສນ຺ໂຘ ເຖໂຕ ປຈ຺ຈຍິໂກ ອວິສໍວາທໂກ ໂລກສ຺ສ. ອິມິນາປງ຺ເຄນ ອຣຫຕໍ ອນຸກໂຣມິ, ອຸໂປສໂຖ ຈ ເມ ອຸປວຸຕ຺ໂຖ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ອິມິນາ ຈຕຸຕ຺ເຖນ ອງ຺ເຄນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ.

‘‘‘ຍາວຊີວໍ ອຣຫນ຺ໂຕ ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປມາທຏ຺ຐານໍ ປຫາຍ ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປມາທຏ຺ຐານາ ປຏິວິຣຕາ. ອຫໍ ປຊ຺ຊ ອິມຎ຺ຈ ຣຕ຺ຕິໍ ອິມຎ຺ຈ ທິວສໍ ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປມາທຏ຺ຐານໍ ປຫາຍ ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປມາທຏ຺ຐານາ ປຏິວິຣໂຕ. ອິມິນາປງ຺ເຄນ ອຣຫຕໍ ອນຸກໂຣມິ, ອຸໂປສໂຖ ຈ ເມ ອຸປວຸຕ຺ໂຖ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ອິມິນາ ປຎ຺ຈເມນ ອງ຺ເຄນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ.

‘‘‘ຍາວຊີວໍ ອຣຫນ຺ໂຕ ເອກຠຕ຺ຕິກາ ຣຕ຺ຕູປຣຕາ ວິຣຕາ ວິກາລໂຠຊນາ. ອຫໍ ປຊ຺ຊ ອິມຎ຺ຈ ຣຕ຺ຕິໍ ອິມຎ຺ຈ ທິວສໍ ເອກຠຕ຺ຕິໂກ ຣຕ຺ຕູປຣໂຕ ວິຣໂຕ ວິກາລໂຠຊນາ. ອິມິນາປງ຺ເຄນ ອຣຫຕໍ ອນຸກໂຣມິ, ອຸໂປສໂຖ ຈ ເມ ອຸປວຸຕ຺ໂຖ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ອິມິນາ ຉຏ຺ເຐນ ອງ຺ເຄນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ.

‘‘‘ຍາວຊີວໍ ອຣຫນ຺ໂຕ ນຈ຺ຈຄີຕວາທິຕວິສູກທສ຺ສນມາລາຄນ຺ຘວິເລປນຘາຣຓມຓ຺ຑນວິຠູສນຏ຺ຐານໍ ປຫາຍ ນຈ຺ຈຄີຕວາທິຕວິສູກທສ຺ສນມາລາຄນ຺ຘວິເລປນຘາຣຓມຓ຺ຑນວິຠູສນຏ຺ຐານາ ປຏິວິຣຕາ. ອຫໍ ປຊ຺ຊ ອິມຎ຺ຈ ຣຕ຺ຕິໍ ອິມຎ຺ຈ ທິວສໍ ນຈ຺ຈຄີຕວາທິຕວິສູກທສ຺ສນມາລາຄນ຺ຘວິເລປນຘາຣຓມຓ຺ຑນວິຠູສນຏ຺ຐານໍ ປຫາຍ ນຈ຺ຈຄີຕວາທິຕວິສູກທສ຺ສນມາລາຄນ຺ຘວິເລປນຘາຣຓມຓ຺ຑນວິຠູສນຏ຺ຐານາ ປຏິວິຣໂຕ. ອິມິນາປງ຺ເຄນ ອຣຫຕໍ ອນຸກໂຣມິ, ອຸໂປສໂຖ ຈ ເມ ອຸປວຸຕ຺ໂຖ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ອິມິນາ ສຕ຺ຕເມນ ອງ຺ເຄນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ.

‘‘‘ຍາວຊີວໍ ອຣຫນ຺ໂຕ ອຸຈ຺ຈາສຍນມຫາສຍນໍ ປຫາຍ ອຸຈ຺ຈາສຍນມຫາສຍນາ ປຏິວິຣຕາ ນີຈເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປນ຺ຕິ – ມຎ຺ຈເກ ວາ ຕິຓສນ຺ຖາຣເກ ວາ. ອຫໍ ປຊ຺ຊ ອິມຎ຺ຈ ຣຕ຺ຕິໍ ອິມຎ຺ຈ ທິວສໍ ອຸຈ຺ຈາສຍນມຫາສຍນໍ ປຫາຍ ອຸຈ຺ຈາສຍນມຫາສຍນາ ປຏິວິຣໂຕ ນີຈເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປມິ – ມຎ຺ຈເກ ວາ ຕິຓສນ຺ຖາຣເກ ວາ. ອິມິນາປງ຺ເຄນ ອຣຫຕໍ ອນຸກໂຣມິ, ອຸໂປສໂຖ ຈ ເມ ອຸປວຸຕ຺ໂຖ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ອິມິນາ ອຏ຺ຐເມນ ອງ຺ເຄນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ. ເອວໍ ອຸປວຸຕ຺ໂຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄໂຕ ອຸໂປສໂຖ ມຫປ຺ຜໂລ ໂຫຕິ ມຫານິສໍໂສ ມຫາຊຸຕິໂກ ມຫາວິປ຺ຜາໂຣ’’ຕິ. ປຐມໍ.

໒. ວິຕ຺ຖຕູໂປສຖສຸຕ຺ຕໍ

໔໒. ‘‘ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄໂຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸໂປສໂຖ ອຸປວຸຕ຺ໂຖ ມຫປ຺ຜໂລ ໂຫຕິ ມຫານິສໍໂສ ມຫາຊຸຕິໂກ ມຫາວິປ຺ຜາໂຣ. ກຖໍ ອຸປວຸຕ຺ໂຖ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄໂຕ ອຸໂປສໂຖ ມຫປ຺ຜໂລ ໂຫຕິ ມຫານິສໍໂສ ມຫາຊຸຕິໂກ ມຫາວິປ຺ຜາໂຣ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ຍາວຊີວໍ ອຣຫນ຺ໂຕ ປາຓາຕິປາຕໍ ປຫາຍ ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣຕາ ນິຫິຕທຓ຺ຑາ ນິຫິຕສຕ຺ຖາ ລຊ຺ຊີ ທຍາປນ຺ນາ, ສພ຺ພປາຓຠູຕຫິຕານຸກມ຺ປິໂນ ວິຫຣນ຺ຕິ. ອຫໍ ປຊ຺ຊ ອິມຎ຺ຈ ຣຕ຺ຕິໍ ອິມຎ຺ຈ ທິວສໍ ປາຓາຕິປາຕໍ ປຫາຍ ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣໂຕ ນິຫິຕທຓ຺ໂຑ ນິຫິຕສຕ຺ໂຖ ລຊ຺ຊີ ທຍາປນ຺ໂນ, ສພ຺ພປາຓຠູຕຫິຕານຸກມ຺ປີ ວິຫຣາມິ. ອິມິນາປງ຺ເຄນ ອຣຫຕໍ ອນຸກໂຣມິ, ອຸໂປສໂຖ ຈ ເມ ອຸປວຸຕ຺ໂຖ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ອິມິນາ ປຐເມນ ອງ຺ເຄນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ…ເປ….

‘‘ກີວມຫປ຺ຜໂລ ໂຫຕິ ກີວມຫານິສໍໂສ ກີວມຫາຊຸຕິໂກ ກີວມຫາວິປ຺ຜາໂຣ? ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຍ ອິເມສໍ ໂສຬສນ຺ນໍ ມຫາຊນປທານໍ ປຫູຕຣຕ຺ຕຣຕນານໍ [ປຫູຕສຕ຺ຕຣຕນານໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.) ອ. ນິ. ໓.໗໑ ປາຬິຍາ ຏີກາຍໍ ທສ຺ສິຕປາຬິເຍວ. ຕທຏ຺ຐກຖາປິ ປສ຺ສິຕພ຺ພາ] ອິສ຺ສຣິຍາຘິປຈ຺ຈໍ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຍ຺ຍ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ອງ຺ຄານໍ ມຄຘານໍ ກາສີນໍ ໂກສລານໍ ວຊ຺ຊີນໍ ມລ຺ລານໍ ເຈຕີນໍ ວງ຺ຄານໍ ກຸຣູນໍ ປຎ຺ຈາລານໍ ມຈ຺ຉານໍ [ມຊ຺ຊານໍ (ກ.)] ສູຣເສນານໍ ອສ຺ສການໍ ອວນ຺ຕີນໍ ຄນ຺ຘາຣານໍ ກມ຺ໂພຊານໍ, ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ອຸໂປສຖສ຺ສ ເອຕໍ [ເອກໍ (ກ.)] ກລໍ ນາຄ຺ຆຕິ ໂສຬສິໍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ກປຓໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມານຸສກໍ ຣຊ຺ຊໍ ທິພ຺ພໍ ສຸຂໍ ອຸປນິຘາຍ.

‘‘ຍານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມານຸສການິ ປຎ຺ຎາສ ວສ຺ສານິ, ຈາຕຸມຫາຣາຊິການໍ ເທວານໍ ເອໂສ ເອໂກ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິໂວ [ຣຕ຺ຕິທິໂວ (ກ.)]. ຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ຕິໍສຣຕ຺ຕິໂຍ ມາໂສ. ເຕນ ມາເສນ ທ຺ວາທສມາສິໂຍ ສໍວຈ຺ຉໂຣ. ເຕນ ສໍວຈ຺ຉເຣນ ທິພ຺ພານິ ປຎ຺ຈ ວສ຺ສສຕານິ ຈາຕຸມຫາຣາຊິການໍ ເທວານໍ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ. ຐານໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ອິເຘກຈ຺ໂຈ ອິຕ຺ຖີ ວາ ປຸຣິໂສ ວາ ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ອຸໂປສຖໍ ອຸປວສິຕ຺ວາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ຈາຕຸມຫາຣາຊິການໍ ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ອິທໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສນ຺ຘາຍ ຠາສິຕໍ – ‘ກປຓໍ ມານຸສກໍ ຣຊ຺ຊໍ ທິພ຺ພໍ ສຸຂໍ ອຸປນິຘາຍ’’’.

‘‘ຍານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມານຸສການິ ວສ຺ສສຕານິ, ຕາວຕິໍສານໍ ເທວານໍ ເອໂສ ເອໂກ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິໂວ. ຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ຕິໍສຣຕ຺ຕິໂຍ ມາໂສ. ເຕນ ມາເສນ ທ຺ວາທສມາສິໂຍ ສໍວຈ຺ຉໂຣ. ເຕນ ສໍວຈ຺ຉເຣນ ທິພ຺ພໍ ວສ຺ສສຫສ຺ສໍ ຕາວຕິໍສານໍ ເທວານໍ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ. ຐານໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ອິເຘກຈ຺ໂຈ ອິຕ຺ຖີ ວາ ປຸຣິໂສ ວາ ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ອຸໂປສຖໍ ອຸປວສິຕ຺ວາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ຕາວຕິໍສານໍ ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ອິທໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສນ຺ຘາຍ ຠາສິຕໍ – ‘ກປຓໍ ມານຸສກໍ ຣຊ຺ຊໍ ທິພ຺ພໍ ສຸຂໍ ອຸປນິຘາຍ’’’.

‘‘ຍານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມານຸສການິ ທ຺ເວ ວສ຺ສສຕານິ, ຍາມານໍ ເທວານໍ ເອໂສ ເອໂກ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິໂວ. ຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ຕິໍສຣຕ຺ຕິໂຍ ມາໂສ. ເຕນ ມາເສນ ທ຺ວາທສມາສິໂຍ ສໍວຈ຺ຉໂຣ. ເຕນ ສໍວຈ຺ຉເຣນ ທິພ຺ພານິ ທ຺ເວ ວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ຍາມານໍ ເທວານໍ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ. ຐານໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ອິເຘກຈ຺ໂຈ ອິຕ຺ຖີ ວາ ປຸຣິໂສ ວາ ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ອຸໂປສຖໍ ອຸປວສິຕ຺ວາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ຍາມານໍ ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ອິທໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສນ຺ຘາຍ ຠາສິຕໍ – ‘ກປຓໍ ມານຸສກໍ ຣຊ຺ຊໍ ທິພ຺ພໍ ສຸຂໍ ອຸປນິຘາຍ’’’.

‘‘ຍານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມານຸສການິ ຈຕ຺ຕາຣິ ວສ຺ສສຕານິ, ຕຸສິຕານໍ ເທວານໍ ເອໂສ ເອໂກ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິໂວ. ຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ຕິໍສຣຕ຺ຕິໂຍ ມາໂສ. ເຕນ ມາເສນ ທ຺ວາທສມາສິໂຍ ສໍວຈ຺ຉໂຣ. ເຕນ ສໍວຈ຺ຉເຣນ ທິພ຺ພານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ຕຸສິຕານໍ ເທວານໍ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ. ຐານໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ອິເຘກຈ຺ໂຈ ອິຕ຺ຖີ ວາ ປຸຣິໂສ ວາ ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ອຸໂປສຖໍ ອຸປວສິຕ຺ວາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ຕຸສິຕານໍ ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ອິທໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສນ຺ຘາຍ ຠາສິຕໍ – ‘ກປຓໍ ມານຸສກໍ ຣຊ຺ຊໍ ທິພ຺ພໍ ສຸຂໍ ອຸປນິຘາຍ’’’.

‘‘ຍານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມານຸສການິ ອຏ຺ຐ ວສ຺ສສຕານິ, ນິມ຺ມານຣຕີນໍ ເທວານໍ ເອໂສ ເອໂກ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິໂວ. ຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ຕິໍສຣຕ຺ຕິໂຍ ມາໂສ. ເຕນ ມາເສນ ທ຺ວາທສມາສິໂຍ ສໍວຈ຺ຉໂຣ. ເຕນ ສໍວຈ຺ຉເຣນ ທິພ຺ພານິ ອຏ຺ຐ ວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ນິມ຺ມານຣຕີນໍ ເທວານໍ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ. ຐານໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ອິເຘກຈ຺ໂຈ ອິຕ຺ຖີ ວາ ປຸຣິໂສ ວາ ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ອຸໂປສຖໍ ອຸປວສິຕ຺ວາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ນິມ຺ມານຣຕີນໍ ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ອິທໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສນ຺ຘາຍ ຠາສິຕໍ – ‘ກປຓໍ ມານຸສກໍ ຣຊ຺ຊໍ ທິພ຺ພໍ ສຸຂໍ ອຸປນິຘາຍ’’’.

‘‘ຍານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມານຸສການິ ໂສຬສ ວສ຺ສສຕານິ, ປຣນິມ຺ມິຕວສວຕ຺ຕີນໍ ເທວານໍ ເອໂສ ເອໂກ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິໂວ. ຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ຕິໍສຣຕ຺ຕິໂຍ ມາໂສ. ເຕນ ມາເສນ ທ຺ວາທສມາສິໂຍ ສໍວຈ຺ຉໂຣ. ເຕນ ສໍວຈ຺ຉເຣນ ທິພ຺ພານິ ໂສຬສ ວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ປຣນິມ຺ມິຕວສວຕ຺ຕີນໍ ເທວານໍ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ. ຐານໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ອິເຘກຈ຺ໂຈ ອິຕ຺ຖີ ວາ ປຸຣິໂສ ວາ ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ອຸໂປສຖໍ ອຸປວສິຕ຺ວາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ປຣນິມ຺ມິຕວສວຕ຺ຕີນໍ ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ອິທໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສນ຺ຘາຍ ຠາສິຕໍ – ‘ກປຓໍ ມານຸສກໍ ຣຊ຺ຊໍ ທິພ຺ພໍ ສຸຂໍ ອຸປນິຘາຍາ’’’ຕິ.

‘‘ປາຓໍ ນ ຫຎ຺ເຎ [ຫາເນ (ສີ.), ເຫນ (ກ.) ອ. ນິ. ໓.໗໑] ນ ຈທິນ຺ນມາທິເຍ,

ມຸສາ ນ ຠາເສ ນ ຈ ມຊ຺ຊໂປ ສິຍາ;

ອພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍາ ວິຣເມຍ຺ຍ ເມຖຸນາ,

ຣຕ຺ຕິໍ ນ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ ວິກາລໂຠຊນໍ.

‘‘ມາລໍ ນ ຘາເຣ ນ ຈ ຄນ຺ຘມາຈເຣ [ຄນ຺ຘມາຘເຣ (ກ.)],

ມຎ຺ເຈ ຉມາຍໍ ວ ສເຍຖ ສນ຺ຖເຕ;

ເອຕຎ຺ຫິ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກມາຫຸໂປສຖໍ,

ພຸທ຺ເຘນ ທຸກ຺ຂນ຺ຕຄຸນາ ປກາສິຕໍ.

‘‘ຈນ຺ໂທ ຈ ສຸຣິໂຍ ຈ ອຸໂຠ ສຸທສ຺ສນາ,

ໂອຠາສຍໍ ອນຸປຣິຍນ຺ຕິ ຍາວຕາ;

ຕໂມນຸທາ ເຕ ປນ ອນ຺ຕລິກ຺ຂຄາ,

ນເຠ ປຠາສນ຺ຕິ ທິສາວິໂຣຈນາ.

‘‘ເອຕສ຺ມິໍ ຍໍ ວິຊ຺ຊຕິ ອນ຺ຕເຣ ຘນໍ,

ມຸຕ຺ຕາ ມຓິ ເວຬຸຣິຍຎ຺ຈ ຠທ຺ທກໍ;

ສິງ຺ຄີສຸວຓ຺ຓໍ ອຖ ວາປິ ກຎ຺ຈນໍ,

ຍໍ ຊາຕຣູປໍ ຫຏກນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ອຏ຺ຐງ຺ຄຸເປຕສ຺ສ ອຸໂປສຖສ຺ສ,

ກລມ຺ປິ ເຕ ນານຸຠວນ຺ຕິ ໂສຬສິໍ;

ຈນ຺ທປ຺ປຠາ ຕາຣຄຓາ ຈ ສພ຺ເພ.

‘‘ຕສ຺ມາ ຫິ ນາຣີ ຈ ນໂຣ ຈ ສີລວາ,

ອຏ຺ຐງ຺ຄຸເປຕໍ ອຸປວສ຺ສຸໂປສຖໍ;

ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວານ ສຸຂຸທ຺ຣຍານິ,

ອນິນ຺ທິຕາ ສຄ຺ຄມຸເປນ຺ຕິ ຐານ’’ນ຺ຕິ. ທຸຕິຍໍ;

໓. ວິສາຂາສຸຕ຺ຕໍ

໔໓. [ອ. ນິ. ໓.໗໑] ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ປຸພ຺ພາຣາເມ ມິຄາຣມາຕຸປາສາເທ. ອຖ ໂຂ ວິສາຂາ ມິຄາຣມາຕາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ວິສາຂໍ ມິຄາຣມາຕຣໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຂ, ວິສາເຂ, ອຸໂປສໂຖ ອຸປວຸຕ຺ໂຖ ມຫປ຺ຜໂລ ໂຫຕິ ມຫານິສໍໂສ ມຫາຊຸຕິໂກ ມຫາວິປ຺ຜາໂຣ. ກຖໍ ອຸປວຸຕ຺ໂຖ ຈ, ວິສາເຂ, ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄໂຕ ອຸໂປສໂຖ ມຫປ຺ຜໂລ ໂຫຕິ ມຫານິສໍໂສ ມຫາຊຸຕິໂກ ມຫາວິປ຺ຜາໂຣ? ອິຘ, ວິສາເຂ, ອຣິຍສາວໂກ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ຍາວຊີວໍ ອຣຫນ຺ໂຕ ປາຓາຕິປາຕໍ ປຫາຍ ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣຕາ ນິຫິຕທຓ຺ຑາ ນິຫິຕສຕ຺ຖາ ລຊ຺ຊີ ທຍາປນ຺ນາ, ສພ຺ພປາຓຠູຕຫິຕານຸກມ຺ປິໂນ ວິຫຣນ຺ຕິ. ອຫໍ ປຊ຺ຊ ອິມຎ຺ຈ ຣຕ຺ຕິໍ ອິມຎ຺ຈ ທິວສໍ ປາຓາຕິປາຕໍ ປຫາຍ ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣໂຕ ນິຫິຕທຓ຺ໂຑ ນິຫິຕສຕ຺ໂຖ ລຊ຺ຊີ ທຍາປນ຺ໂນ, ສພ຺ພປາຓຠູຕຫິຕານຸກມ຺ປີ ວິຫຣາມິ. ອິມິນາປງ຺ເຄນ ອຣຫຕໍ ອນຸກໂຣມິ, ອຸໂປສໂຖ ຈ ເມ ອຸປວຸຕ຺ໂຖ ຠວິສ຺ສຕີ’’’ຕິ. ອິມິນາ ປຐເມນ ອງ຺ເຄນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ…ເປ….

‘‘‘ຍາວຊີວໍ ອຣຫນ຺ໂຕ ອຸຈ຺ຈາສຍນມຫາສຍນໍ ປຫາຍ ອຸຈ຺ຈາສຍນມຫາສຍນາ ປຏິວິຣຕາ ນີຈເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປນ຺ຕິ – ມຎ຺ຈເກ ວາ ຕິຓສນ຺ຖາຣເກ ວາ. ອຫໍ ປຊ຺ຊ ອິມຎ຺ຈ ຣຕ຺ຕິໍ ອິມຎ຺ຈ ທິວສໍ ອຸຈ຺ຈາສຍນມຫາສຍນໍ ປຫາຍ ອຸຈ຺ຈາສຍນມຫາສຍນາ ປຏິວິຣໂຕ ນີຈເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປມິ – ມຎ຺ຈເກ ວາ ຕິຓສນ຺ຖາຣເກ ວາ. ອິມິນາປງ຺ເຄນ ອຣຫຕໍ ອນຸກໂຣມິ, ອຸໂປສໂຖ ຈ ເມ ອຸປວຸຕ຺ໂຖ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ອິມິນາ ອຏ຺ຐເມນ ອງ຺ເຄນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ. ເອວໍ ອຸປວຸຕ຺ໂຖ ໂຂ, ວິສາເຂ, ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄໂຕ ອຸໂປສໂຖ ມຫປ຺ຜໂລ ໂຫຕິ ມຫານິສໍໂສ ມຫາຊຸຕິໂກ ມຫາວິປ຺ຜາໂຣ.

‘‘ກີວມຫປ຺ຜໂລ ໂຫຕິ, ກີວມຫານິສໍໂສ, ກີວມຫາຊຸຕິໂກ, ກີວມຫາວິປ຺ຜາໂຣ? ເສຍ຺ຍຖາປິ, ວິສາເຂ, ໂຍ ອິເມສໍ ໂສຬສນ຺ນໍ ມຫາຊນປທານໍ ປຫູຕຣຕ຺ຕຣຕນານໍ ອິສ຺ສຣິຍາຘິປຈ຺ຈໍ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຍ຺ຍ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ອງ຺ຄານໍ ມຄຘານໍ ກາສີນໍ ໂກສລານໍ ວຊ຺ຊີນໍ ມລ຺ລານໍ ເຈຕີນໍ ວງ຺ຄານໍ ກຸຣູນໍ ປຎ຺ຈາລານໍ ມຈ຺ຉານໍ ສູຣເສນານໍ ອສ຺ສການໍ ອວນ຺ຕີນໍ ຄນ຺ຘາຣານໍ ກມ຺ໂພຊານໍ, ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ອຸໂປສຖສ຺ສ ເອຕໍ ກລໍ ນາຄ຺ຆຕິ ໂສຬສິໍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ກປຓໍ, ວິສາເຂ, ມານຸສກໍ ຣຊ຺ຊໍ ທິພ຺ພໍ ສຸຂໍ ອຸປນິຘາຍ.

‘‘ຍານິ, ວິສາເຂ, ມານຸສການິ ປຎ຺ຎາສ ວສ຺ສານິ, ຈາຕຸມຫາຣາຊິການໍ ເທວານໍ ເອໂສ ເອໂກ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິໂວ. ຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ຕິໍສຣຕ຺ຕິໂຍ ມາໂສ. ເຕນ ມາເສນ ທ຺ວາທສມາສິໂຍ ສໍວຈ຺ຉໂຣ. ເຕນ ສໍວຈ຺ຉເຣນ ທິພ຺ພານິ ປຎ຺ຈ ວສ຺ສສຕານິ ຈາຕຸມຫາຣາຊິການໍ ເທວານໍ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ. ຐານໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ວິສາເຂ, ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ອິເຘກຈ຺ໂຈ ອິຕ຺ຖີ ວາ ປຸຣິໂສ ວາ ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ອຸໂປສຖໍ ອຸປວສິຕ຺ວາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ຈາຕຸມຫາຣາຊິການໍ ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ອິທໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ວິສາເຂ, ສນ຺ຘາຍ ຠາສິຕໍ – ‘ກປຓໍ ມານຸສກໍ ຣຊ຺ຊໍ ທິພ຺ພໍ ສຸຂໍ ອຸປນິຘາຍ’’’.

‘‘ຍໍ, ວິສາເຂ, ມານຸສກໍ ວສ຺ສສຕໍ, ຕາວຕິໍສານໍ ເທວານໍ ເອໂສ ເອໂກ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິໂວ. ຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ຕິໍສຣຕ຺ຕິໂຍ ມາໂສ. ເຕນ ມາເສນ ທ຺ວາທສມາສິໂຍ ສໍວຈ຺ຉໂຣ. ເຕນ ສໍວຈ຺ຉເຣນ ວສ຺ສສຫສ຺ສໍ ຕາວຕິໍສານໍ ເທວານໍ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ. ຐານໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ວິສາເຂ, ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ອິເຘກຈ຺ໂຈ ອິຕ຺ຖີ ວາ ປຸຣິໂສ ວາ ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ອຸໂປສຖໍ ອຸປວສິຕ຺ວາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ຕາວຕິໍສານໍ ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ອິທໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ວິສາເຂ, ສນ຺ຘາຍ ຠາສິຕໍ – ‘ກປຓໍ ມານຸສກໍ ຣຊ຺ຊໍ ທິພ຺ພໍ ສຸຂໍ ອຸປນິຘາຍ’’’.

‘‘ຍານິ, ວິສາເຂ, ມານຸສການິ ທ຺ເວ ວສ຺ສສຕານິ…ເປ… ຈຕ຺ຕາຣິ ວສ຺ສສຕານິ…ເປ… ອຏ຺ຐ ວສ຺ສສຕານິ…ເປ… ໂສຬສ ວສ຺ສສຕານິ ປຣນິມ຺ມິຕວສວຕ຺ຕີນໍ ເທວານໍ ເອໂສ ເອໂກ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິໂວ. ຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ຕິໍສຣຕ຺ຕິໂຍ ມາໂສ. ເຕນ ມາເສນ ທ຺ວາທສມາສິໂຍ ສໍວຈ຺ຉໂຣ. ເຕນ ສໍວຈ຺ຉເຣນ ທິພ຺ພານິ ໂສຬສ ວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ປຣນິມ຺ມິຕວສວຕ຺ຕີນໍ ເທວານໍ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ. ຐານໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ວິສາເຂ, ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ອິເຘກຈ຺ໂຈ ອິຕ຺ຖີ ວາ ປຸຣິໂສ ວາ ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ອຸໂປສຖໍ ອຸປວສິຕ຺ວາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ປຣນິມ຺ມິຕວສວຕ຺ຕີນໍ ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ອິທໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ວິສາເຂ, ສນ຺ຘາຍ ຠາສິຕໍ – ‘ກປຓໍ ມານຸສກໍ ຣຊ຺ຊໍ ທິພ຺ພໍ ສຸຂໍ ອຸປນິຘາຍາ’’’ຕິ.

‘‘ປາຓໍ ນ ຫຎ຺ເຎ ນ ຈທິນ຺ນມາທິເຍ,

ມຸສາ ນ ຠາເສ ນ ຈ ມຊ຺ຊໂປ ສິຍາ;

ອພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍາ ວິຣເມຍ຺ຍ ເມຖຸນາ,

ຣຕ຺ຕິໍ ນ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ ວິກາລໂຠຊນໍ.

‘‘ມາລໍ ນ ຘາເຣ ນ ຈ ຄນ຺ຘມາຈເຣ,

ມຎ຺ເຈ ຉມາຍໍ ວ ສເຍຖ ສນ຺ຖເຕ;

ເອຕຎ຺ຫິ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກມາຫຸໂປສຖໍ,

ພຸທ຺ເຘນ ທຸກ຺ຂນ຺ຕຄຸນາ ປກາສິຕໍ.

‘‘ຈນ຺ໂທ ຈ ສຸຣິໂຍ ຈ ອຸໂຠ ສຸທສ຺ສນາ,

ໂອຠາສຍໍ ອນຸປຣິຍນ຺ຕິ ຍາວຕາ;

ຕໂມນຸທາ ເຕ ປນ ອນ຺ຕລິກ຺ຂຄາ,

ນເຠ ປຠາສນ຺ຕິ ທິສາວິໂຣຈນາ.

‘‘ເອຕສ຺ມິໍ ຍໍ ວິຊ຺ຊຕິ ອນ຺ຕເຣ ຘນໍ,

ມຸຕ຺ຕາ ມຓິ ເວຬຸຣິຍຎ຺ຈ ຠທ຺ທກໍ;

ສິງ຺ຄີສຸວຓ຺ຓໍ ອຖ ວາປິ ກຎ຺ຈນໍ,

ຍໍ ຊາຕຣູປໍ ຫຏກນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ອຏ຺ຐງ຺ຄຸເປຕສ຺ສ ອຸໂປສຖສ຺ສ,

ກລມ຺ປິ ເຕ ນານຸຠວນ຺ຕິ ໂສຬສິໍ;

ຈນ຺ທປ຺ປຠາ ຕາຣຄຓາ ຈ ສພ຺ເພ.

‘‘ຕສ຺ມາ ຫິ ນາຣີ ຈ ນໂຣ ຈ ສີລວາ,

ອຏ຺ຐງ຺ຄຸເປຕໍ ອຸປວສ຺ສຸໂປສຖໍ;

ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວານ ສຸຂຸທ຺ຣຍານິ,

ອນິນ຺ທິຕາ ສຄ຺ຄມຸເປນ຺ຕິ ຐານ’’ນ຺ຕິ. ຕຕິຍໍ;

໔. ວາເສຏ຺ຐສຸຕ຺ຕໍ

໔໔. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ເວສາລິຍໍ ວິຫຣຕິ ມຫາວເນ ກູຏາຄາຣສາລາຍໍ. ອຖ ໂຂ ວາເສຏ຺ໂຐ ອຸປາສໂກ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ວາເສຏ຺ຐໍ ອຸປາສກໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄໂຕ, ວາເສຏ຺ຐ, ອຸໂປສໂຖ ອຸປວຸຕ຺ໂຖ ມຫປ຺ຜໂລ ໂຫຕິ…ເປ… ອນິນ຺ທິຕາ ສຄ຺ຄມຸເປນ຺ຕິ ຐານ’’ນ຺ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ວາເສຏ຺ໂຐ ອຸປາສໂກ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ປິຍາ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຎາຕິສາໂລຫິຕາ ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ອຸໂປສຖໍ ອຸປວເສຍ຺ຍຸໍ, ປິຍານມ຺ປິ ເມ ອສ຺ສ ຎາຕິສາໂລຫິຕານໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ. ສພ຺ເພ ເຈປິ, ຠນ຺ເຕ, ຂຕ຺ຕິຍາ ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ອຸໂປສຖໍ ອຸປວເສຍ຺ຍຸໍ, ສພ຺ເພສມ຺ປິສ຺ສ ຂຕ຺ຕິຍານໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ. ສພ຺ເພ ເຈປິ, ຠນ຺ເຕ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ…ເປ… ເວສ຺ສາ … ສຸທ຺ທາ ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ອຸໂປສຖໍ ອຸປວເສຍ຺ຍຸໍ, ສພ຺ເພສມ຺ປິສ຺ສ ສຸທ຺ທານໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍາ’’ຕິ.

‘‘ເອວເມຕໍ, ວາເສຏ຺ຐ, ເອວເມຕໍ, ວາເສຏ຺ຐ! ສພ຺ເພ ເຈປິ, ວາເສຏ຺ຐ, ຂຕ຺ຕິຍາ ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ອຸໂປສຖໍ ອຸປວເສຍ຺ຍຸໍ, ສພ຺ເພສມ຺ປິສ຺ສ ຂຕ຺ຕິຍານໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ. ສພ຺ເພ ເຈປິ, ວາເສຏ຺ຐ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ…ເປ… ເວສ຺ສາ… ສຸທ຺ທາ ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ອຸໂປສຖໍ ອຸປວເສຍ຺ຍຸໍ, ສພ຺ເພສມ຺ປິສ຺ສ ສຸທ຺ທານໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ. ສເທວໂກ ເຈປິ, ວາເສຏ຺ຐ, ໂລໂກ ສມາຣໂກ ສພ຺ຣຫ຺ມໂກ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ປຊາ ສເທວມນຸສ຺ສາ ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ອຸໂປສຖໍ ອຸປວເສຍ຺ຍຸໍ [ອຸປວເສຍ຺ຍ (?)], ສເທວກສ຺ສປິສ຺ສ [ສເທວກສ຺ສ (ສພ຺ພຕ຺ຖ) ອ. ນິ. ໔.໑໙໓; ມ. ນິ. ໓.໖໔ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ] ໂລກສ຺ສ ສມາຣກສ຺ສ ສພ຺ຣຫ຺ມກສ຺ສ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ປຊາຍ ສເທວມນຸສ຺ສາຍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ. ອິເມ ເຈປິ, ວາເສຏ຺ຐ, ມຫາສາລາ ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ອຸໂປສຖໍ ອຸປວເສຍ຺ຍຸໍ, ອິເມສມ຺ປິສ຺ສ ມຫາສາລານໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ( ) [(ສເຈ ເຈເຕຍ຺ຍຸໍ) ກຕ຺ຖຈິ ອຕ຺ຖິ. ອ. ນິ. ໔.໑໙໓ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ]. ໂກ ປນ ວາໂທ ມນຸສ຺ສຠູຕສ຺ສາ’’ຕິ! ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ໂພຊ຺ຌສຸຕ຺ຕໍ

໔໕. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ອຖ ໂຂ ໂພຊ຺ຌາ ອຸປາສິກາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ໂພຊ຺ຌໍ ອຸປາສິກໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄໂຕ, ໂພຊ຺ເຌ, ອຸໂປສໂຖ ອຸປວຸຕ຺ໂຖ ມຫປ຺ຜໂລ ໂຫຕິ ມຫານິສໍໂສ ມຫາຊຸຕິໂກ ມຫາວິປ຺ຜາໂຣ. ກຖໍ ອຸປວຸຕ຺ໂຖ ຈ, ໂພຊ຺ເຌ, ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄໂຕ ອຸໂປສໂຖ ມຫປ຺ຜໂລ ໂຫຕິ ມຫານິສໍໂສ ມຫາຊຸຕິໂກ ມຫາວິປ຺ຜາໂຣ? ອິຘ, ໂພຊ຺ເຌ, ອຣິຍສາວໂກ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ຍາວຊີວໍ ອຣຫນ຺ໂຕ ປາຓາຕິປາຕໍ ປຫາຍ ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣຕາ ນິຫິຕທຓ຺ຑາ ນິຫິຕສຕ຺ຖາ ລຊ຺ຊີ ທຍາປນ຺ນາ, ສພ຺ພປາຓຠູຕຫິຕານຸກມ຺ປິໂນ ວິຫຣນ຺ຕິ. ອຫໍ ປຊ຺ຊ ອິມຎ຺ຈ ຣຕ຺ຕິໍ ອິມຎ຺ຈ ທິວສໍ ປາຓາຕິປາຕໍ ປຫາຍ ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣໂຕ ນິຫິຕທຓ຺ໂຑ ນິຫິຕສຕ຺ໂຖ ລຊ຺ຊີ ທຍາປນ຺ໂນ, ສພ຺ພປາຓຠູຕຫິຕານຸກມ຺ປີ ວິຫຣາມິ. ອິມິນາປງ຺ເຄນ ອຣຫຕໍ ອນຸກໂຣມິ, ອຸໂປສໂຖ ຈ ເມ ອຸປວຸຕ຺ໂຖ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ອິມິນາ ປຐເມນ ອງ຺ເຄນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ…ເປ….

‘‘‘ຍາວຊີວໍ ອຣຫນ຺ໂຕ ອຸຈ຺ຈາສຍນມຫາສຍນໍ ປຫາຍ ອຸຈ຺ຈາສຍນມຫາສຍນາ ປຏິວິຣຕາ ນີຈເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປນ຺ຕິ – ມຎ຺ຈເກ ວາ ຕິຓສນ຺ຖາຣເກ ວາ. ອຫໍ ປຊ຺ຊ ອິມຎ຺ຈ ຣຕ຺ຕິໍ ອິມຎ຺ຈ ທິວສໍ ອຸຈ຺ຈາສຍນມຫາສຍນໍ ປຫາຍ ອຸຈ຺ຈາສຍນມຫາສຍນາ ປຏິວິຣໂຕ ນີຈເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປມິ – ມຎ຺ຈເກ ວາ ຕິຓສນ຺ຖາຣເກ ວາ. ອິມິນາປງ຺ເຄນ ອຣຫຕໍ ອນຸກໂຣມິ, ອຸໂປສໂຖ ຈ ເມ ອຸປວຸຕ຺ໂຖ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ອິມິນາ ອຏ຺ຐເມນ ອງ຺ເຄນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ. ເອວໍ ອຸປວຸຕ຺ໂຖ ໂຂ, ໂພຊ຺ເຌ, ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄໂຕ ອຸໂປສໂຖ ມຫປ຺ຜໂລ ໂຫຕິ ມຫານິສໍໂສ ມຫາຊຸຕິໂກ ມຫາວິປ຺ຜາໂຣ.

‘‘ກີວມຫປ຺ຜໂລ ໂຫຕິ, ກີວມຫານິສໍໂສ, ກີວມຫາຊຸຕິໂກ, ກີວມຫາວິປ຺ຜາໂຣ? ເສຍ຺ຍຖາປິ, ໂພຊ຺ເຌ, ໂຍ ອິເມສໍ ໂສຬສນ຺ນໍ ມຫາຊນປທານໍ ປຫູຕຣຕ຺ຕຣຕນານໍ ອິສ຺ສຣິຍາຘິປຈ຺ຈໍ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຍ຺ຍ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ອງ຺ຄານໍ ມຄຘານໍ ກາສີນໍ ໂກສລານໍ ວຊ຺ຊີນໍ ມລ຺ລານໍ ເຈຕີນໍ ວງ຺ຄານໍ ກຸຣູນໍ ປຎ຺ຈາລານໍ ມຈ຺ຉານໍ ສູຣເສນານໍ ອສ຺ສການໍ ອວນ຺ຕີນໍ ຄນ຺ຘາຣານໍ ກມ຺ໂພຊານໍ, ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ອຸໂປສຖສ຺ສ ເອຕໍ ກລໍ ນາຄ຺ຆຕິ ໂສຬສິໍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ກປຓໍ, ໂພຊ຺ເຌ, ມານຸສກໍ ຣຊ຺ຊໍ ທິພ຺ພໍ ສຸຂໍ ອຸປນິຘາຍ.

‘‘ຍານິ, ໂພຊ຺ເຌ, ມານຸສການິ ປຎ຺ຎາສ ວສ຺ສານິ, ຈາຕຸມຫາຣາຊິການໍ ເທວານໍ ເອໂສ ເອໂກ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິໂວ. ຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ຕິໍສຣຕ຺ຕິໂຍ ມາໂສ. ເຕນ ມາເສນ ທ຺ວາທສມາສິໂຍ ສໍວຈ຺ຉໂຣ. ເຕນ ສໍວຈ຺ຉເຣນ ທິພ຺ພານິ ປຎ຺ຈ ວສ຺ສສຕານິ ຈາຕຸມຫາຣາຊິການໍ ເທວານໍ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ. ຐານໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ໂພຊ຺ເຌ, ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ອິເຘກຈ຺ໂຈ ອິຕ຺ຖີ ວາ ປຸຣິໂສ ວາ ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ອຸໂປສຖໍ ອຸປວສິຕ຺ວາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ຈາຕຸມຫາຣາຊິການໍ ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ອິທໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ໂພຊ຺ເຌ, ສນ຺ຘາຍ ຠາສິຕໍ – ‘ກປຓໍ ມານຸສກໍ ຣຊ຺ຊໍ ທິພ຺ພໍ ສຸຂໍ ອຸປນິຘາຍ’’’.

‘‘ຍໍ, ໂພຊ຺ເຌ, ມານຸສກໍ ວສ຺ສສຕໍ…ເປ… ຕານິ, ໂພຊ຺ເຌ, ມານຸສການິ ທ຺ເວ ວສ຺ສສຕານິ…ເປ… ຈຕ຺ຕາຣິ ວສ຺ສສຕານິ…ເປ… ອຏ຺ຐ ວສ຺ສສຕານິ…ເປ… ໂສຬສ ວສ຺ສສຕານິ ປຣນິມ຺ມິຕວສວຕ຺ຕີນໍ ເທວານໍ ເອໂສ ເອໂກ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິໂວ. ຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ຕິໍສຣຕ຺ຕິໂຍ ມາໂສ. ເຕນ ມາເສນ ທ຺ວາທສມາສິໂຍ ສໍວຈ຺ຉໂຣ. ເຕນ ສໍວຈ຺ຉເຣນ ທິພ຺ພານິ ໂສຬສ ວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ປຣນິມ຺ມິຕວສວຕ຺ຕີນໍ ເທວານໍ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ. ຐານໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ໂພຊ຺ເຌ, ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ອິເຘກຈ຺ໂຈ ອິຕ຺ຖີ ວາ ປຸຣິໂສ ວາ ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ອຸໂປສຖໍ ອຸປວສິຕ຺ວາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ປຣນິມ຺ມິຕວສວຕ຺ຕີນໍ ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ອິທໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ໂພຊ຺ເຌ, ສນ຺ຘາຍ ຠາສິຕໍ – ‘ກປຓໍ ມານຸສກໍ ຣຊ຺ຊໍ ທິພ຺ພໍ ສຸຂໍ ອຸປນິຘາຍາ’’’ຕິ.

‘‘ປາຓໍ ນ ຫຎ຺ເຎ ນ ຈທິນ຺ນມາທິເຍ,

ມຸສາ ນ ຠາເສ ນ ຈ ມຊ຺ຊໂປ ສິຍາ;

ອພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍາ ວິຣເມຍ຺ຍ ເມຖຸນາ,

ຣຕ຺ຕິໍ ນ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ ວິກາລໂຠຊນໍ.

‘‘ມາລໍ ນ ຘາເຣ ນ ຈ ຄນ຺ຘມາຈເຣ,

ມຎ຺ເຈ ຉມາຍໍ ວ ສເຍຖ ສນ຺ຖເຕ;

ເອຕຎ຺ຫິ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກມາຫຸໂປສຖໍ,

ພຸທ຺ເຘນ ທຸກ຺ຂນ຺ຕຄຸນາ ປກາສິຕໍ.

‘‘ຈນ຺ໂທ ຈ ສຸຣິໂຍ ຈ ອຸໂຠ ສຸທສ຺ສນາ,

ໂອຠາສຍໍ ອນຸປຣິຍນ຺ຕິ ຍາວຕາ;

ຕໂມນຸທາ ເຕ ປນ ອນ຺ຕລິກ຺ຂຄາ,

ນເຠ ປຠາສນ຺ຕິ ທິສາວິໂຣຈນາ.

‘‘ເອຕສ຺ມິໍ ຍໍ ວິຊ຺ຊຕິ ອນ຺ຕເຣ ຘນໍ,

ມຸຕ຺ຕາ ມຓິ ເວຬຸຣິຍຎ຺ຈ ຠທ຺ທກໍ;

ສິງ຺ຄີສຸວຓ຺ຓໍ ອຖ ວາປິ ກຎ຺ຈນໍ,

ຍໍ ຊາຕຣູປໍ ຫຏກນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ອຏ຺ຐງ຺ຄຸເປຕສ຺ສ ອຸໂປສຖສ຺ສ,

ກລມ຺ປິ ເຕ ນານຸຠວນ຺ຕິ ໂສຬສິໍ;

ຈນ຺ທປ຺ປຠາ ຕາຣຄຓາ ຈ ສພ຺ເພ.

‘‘ຕສ຺ມາ ຫິ ນາຣີ ຈ ນໂຣ ຈ ສີລວາ,

ອຏ຺ຐງ຺ຄຸເປຕໍ ອຸປວສ຺ສຸໂປສຖໍ;

ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວານ ສຸຂຸທ຺ຣຍານິ,

ອນິນ຺ທິຕາ ສຄ຺ຄມຸເປນ຺ຕິ ຐານ’’ນ຺ຕິ. ປຎ຺ຈມໍ;

໖. ອນຸຣຸທ຺ຘສຸຕ຺ຕໍ

໔໖. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ໂກສມ຺ພິຍໍ ວິຫຣຕິ ໂຆສິຕາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ທິວາວິຫາຣໍ ຄໂຕ ໂຫຕິ ປຏິສລ຺ລີໂນ. ອຖ ໂຂ ສມ຺ພຫຸລາ ມນາປກາຍິກາ ເທວຕາ ເຍນາຍສ຺ມາ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອນຸຣຸທ຺ຘໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ຐິຕາ ໂຂ ຕາ ເທວຕາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອນຸຣຸທ຺ຘໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ ອນຸຣຸທ຺ຘ, ມນາປກາຍິກາ ນາມ ເທວຕາ ຕີສຸ ຐາເນສຸ ອິສ຺ສຣິຍໍ ກາເຣມ ວສໍ ວຕ຺ເຕມ. ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ ອນຸຣຸທ຺ຘ, ຍາທິສກໍ ວຓ຺ຓໍ ອາກງ຺ຂາມ ຕາທິສກໍ ວຓ຺ຓໍ ຐານໂສ ປຏິລຠາມ; ຍາທິສກໍ ສຣໍ ອາກງ຺ຂາມ ຕາທິສກໍ ສຣໍ ຐານໂສ ປຏິລຠາມ; ຍາທິສກໍ ສຸຂໍ ອາກງ຺ຂາມ ຕາທິສກໍ ສຸຂໍ ຐານໂສ ປຏິລຠາມ. ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ ອນຸຣຸທ຺ຘ, ມນາປກາຍິກາ ນາມ ເທວຕາ ອິເມສຸ ຕີສຸ ຐາເນສຸ ອິສ຺ສຣິຍໍ ກາເຣມ ວສໍ ວຕ຺ເຕມາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ອນຸຣຸທ຺ຘສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອໂຫ ວຕິມາ ເທວຕາ ສພ຺ພາວ ນີລາ ອສ຺ສຸ ນີລວຓ຺ຓາ ນີລວຕ຺ຖາ ນີລາລງ຺ກາຣາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຕາ ເທວຕາ ອາຍສ຺ມໂຕ ອນຸຣຸທ຺ຘສ຺ສ ຈິຕ຺ຕມຎ຺ຎາຍ ສພ຺ພາວ ນີລາ ອເຫສຸໍ ນີລວຓ຺ຓາ ນີລວຕ຺ຖາ ນີລາລງ຺ກາຣາ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ອນຸຣຸທ຺ຘສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອໂຫ ວຕິມາ ເທວຕາ ສພ຺ພາວ ປີຕາ ອສ຺ສຸ…ເປ… ສພ຺ພາວ ໂລຫິຕກາ ອສ຺ສຸ… ສພ຺ພາວ ໂອທາຕາ ອສ຺ສຸ ໂອທາຕວຓ຺ຓາ ໂອທາຕວຕ຺ຖາ ໂອທາຕາລງ຺ກາຣາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຕາ ເທວຕາ ອາຍສ຺ມໂຕ ອນຸຣຸທ຺ຘສ຺ສ ຈິຕ຺ຕມຎ຺ຎາຍ ສພ຺ພາວ ໂອທາຕາ ອເຫສຸໍ ໂອທາຕວຓ຺ຓາ ໂອທາຕວຕ຺ຖາ ໂອທາຕາລງ຺ກາຣາ.

ອຖ ໂຂ ຕາ ເທວຕາ ເອກາ ຈ [ໂກ (ສີ.), ເອກາວ (ສ຺ຍາ. ປີ.)] ຄາຍິ ເອກາ ຈ [ເອກາ ປນ (ສີ.), ເອກາວ (ສ຺ຍາ. ປີ.)] ນຈ຺ຈິ ເອກາ ຈ [ເອກາ (ສີ.), ເອກາວ (ສ຺ຍາ. ປີ.)] ອຈ຺ຉຣໍ ວາເທສິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ປຎ຺ຈງ຺ຄິກສ຺ສ ຕູຣິຍສ຺ສ [ຕຸຣິຍສ຺ສ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ສຸວິນີຕສ຺ສ ສຸປ຺ປຏິປຕາຬິຕສ຺ສ ກຸສເລຫິ ສຸສມນ຺ນາຫຕສ຺ສ ສທ຺ໂທ ໂຫຕິ ວຄ຺ຄຸ ຈ ຣຊນີໂຍ ຈ ກມນີໂຍ ຈ ເປມນີໂຍ ຈ ມທນີໂຍ ຈ; ເອວເມວໍ ຕາສໍ ເທວຕານໍ ອລງ຺ກາຣານໍ ສທ຺ໂທ ໂຫຕິ ວຄ຺ຄຸ ຈ ຣຊນີໂຍ ຈ ກມນີໂຍ ຈ ເປມນີໂຍ ຈ ມທນີໂຍ ຈ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ໂອກ຺ຂິປິ.

ອຖ ໂຂ ຕາ ເທວຕາ ‘‘ນ ຂ຺ວຍ຺ໂຍ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ສາທິຍຕີ’’ຕິ [ສາທຍຕີຕິ (ສທ຺ທນີຕິຘາຕຸມາລາ)] ຕຕ຺ເຖວນ຺ຕຣຘາຍິໍສຸ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ອິຘາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ທິວາວິຫາຣໍ ຄໂຕ ໂຫມິ ປຏິສລ຺ລີໂນ. ອຖ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ສມ຺ພຫຸລາ ມນາປກາຍິກາ ເທວຕາ ເຍນາຫໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ຐິຕາ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຕາ ເທວຕາ ມໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ ອນຸຣຸທ຺ຘ, ມນາປກາຍິກາ ນາມ ເທວຕາ ຕີສຸ ຐາເນສຸ ອິສ຺ສຣິຍໍ ກາເຣມ ວສໍ ວຕ຺ເຕມ. ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ ອນຸຣຸທ຺ຘ, ຍາທິສກໍ ວຓ຺ຓໍ ອາກງ຺ຂາມ ຕາທິສກໍ ວຓ຺ຓໍ ຐານໂສ ປຏິລຠາມ; ຍາທິສກໍ ສຣໍ ອາກງ຺ຂາມ ຕາທິສກໍ ສຣໍ ຐານໂສ ປຏິລຠາມ; ຍາທິສກໍ ສຸຂໍ ອາກງ຺ຂາມ ຕາທິສກໍ ສຸຂໍ ຐານໂສ ປຏິລຠາມ. ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ ອນຸຣຸທ຺ຘ, ມນາປກາຍິກາ ນາມ ເທວຕາ ອິເມສຸ ຕີສຸ ຐາເນສຸ ອິສ຺ສຣິຍໍ ກາເຣມ ວສໍ ວຕ຺ເຕມາ’ຕິ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ອໂຫ ວຕິມາ ເທວຕາ ສພ຺ພາວ ນີລາ ອສ຺ສຸ ນີລວຓ຺ຓາ ນີລວຕ຺ຖາ ນີລາລງ຺ກາຣາ’ຕິ. ອຖ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຕາ ເທວຕາ ມມ ຈິຕ຺ຕມຎ຺ຎາຍ ສພ຺ພາວ ນີລາ ອເຫສຸໍ ນີລວຓ຺ຓາ ນີລວຕ຺ຖາ ນີລາລງ຺ກາຣາ.

‘‘ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ອໂຫ ວຕິມາ ເທວຕາ ສພ຺ພາວ ປີຕາ ອສ຺ສຸ…ເປ… ສພ຺ພາວ ໂລຫິຕກາ ອສ຺ສຸ…ເປ… ສພ຺ພາວ ໂອທາຕາ ອສ຺ສຸ ໂອທາຕວຓ຺ຓາ ໂອທາຕວຕ຺ຖາ ໂອທາຕາລງ຺ກາຣາ’ຕິ. ອຖ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຕາ ເທວຕາ ມມ ຈິຕ຺ຕມຎ຺ຎາຍ ສພ຺ພາວ ໂອທາຕາ ອເຫສຸໍ ໂອທາຕວຓ຺ຓາ ໂອທາຕວຕ຺ຖາ ໂອທາຕາລງ຺ກາຣາ.

‘‘ອຖ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຕາ ເທວຕາ ເອກາ ຈ ຄາຍິ ເອກາ ຈ ນຈ຺ຈິ ເອກາ ຈ ອຈ຺ຉຣໍ ວາເທສິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ປຎ຺ຈງ຺ຄິກສ຺ສ ຕູຣິຍສ຺ສ ສຸວິນີຕສ຺ສ ສຸປ຺ປຏິປຕາຬິຕສ຺ສ ກຸສເລຫິ ສຸສມນ຺ນາຫຕສ຺ສ ສທ຺ໂທ ໂຫຕິ ວຄ຺ຄຸ ຈ ຣຊນີໂຍ ຈ ກມນີໂຍ ຈ ເປມນີໂຍ ຈ ມທນີໂຍ ຈ; ເອວເມວໍ ຕາສໍ ເທວຕານໍ ອລງ຺ກາຣານໍ ສທ຺ໂທ ໂຫຕິ ວຄ຺ຄຸ ຈ ຣຊນີໂຍ ຈ ກມນີໂຍ ຈ ເປມນີໂຍ ຈ ມທນີໂຍ ຈ. ອຖ ຂ຺ວາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ໂອກ຺ຂິປິໍ.

‘‘ອຖ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຕາ ເທວຕາ ‘ນ ຂ຺ວຍ຺ໂຍ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ສາທິຍຕີ’ຕິ ຕຕ຺ເຖວນ຺ຕຣຘາຍິໍສຸ. ກຕິຫິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ມາຕຸຄາໂມ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ມນາປກາຍິການໍ ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ?

‘‘ອຏ຺ຐຫິ ໂຂ, ອນຸຣຸທ຺ຘ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ມາຕຸຄາໂມ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ມນາປກາຍິການໍ ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ກຕເມຫິ ອຏ຺ຐຫິ? ອິຘ, ອນຸຣຸທ຺ຘ, ມາຕຸຄາໂມ ຍສ຺ສ ມາຕາປິຕໂຣ ຠຕ຺ຕຸໂນ ເທນ຺ຕິ ອຕ຺ຖກາມາ ຫິເຕສິໂນ ອນຸກມ຺ປກາ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍ ຕສ຺ສ ໂຫຕິ ປຸພ຺ພຸຏ຺ຐາຍິນີ ປຈ຺ຉານິປາຕິນີ ກິງ຺ກາຣປຏິສ຺ສາວິນີ ມນາປຈາຣິນີ ປິຍວາທິນີ.

‘‘ເຍ ເຕ ຠຕ຺ຕຸ ຄຣຸໂນ [ຄຸຣຸໂນ (ກ.)] ໂຫນ຺ຕິ – ມາຕາຕິ ວາ ປິຕາຕິ ວາ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາຕິ ວາ – ເຕ ສກ຺ກໂຣຕິ, ຄຣຸໍ ກໂຣຕິ [ຄຣຸກໂຣຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)], ມາເນຕິ, ປູເຊຕິ, ອພ຺ຠາຄເຕ ຈ ອາສໂນທເກນ ປຏິປູເຊຕິ.

‘‘ເຍ ເຕ ຠຕ຺ຕຸ ອພ຺ຠນ຺ຕຣາ ກມ຺ມນ຺ຕາ – ອຸຓ຺ຓາຕິ ວາ ກປ຺ປາສາຕິ ວາ – ຕຕ຺ຖ ທກ຺ຂາ ໂຫຕິ ອນລສາ ຕຕ຺ຣຸປາຍາຍ [ຕຕ຺ຣູປາຍາຍ (ສີ.), ອ. ນິ. ໔.໓໕; ໑໑.໑໔] ວີມໍສາຍ ສມນ຺ນາຄຕາ ອລໍ ກາຕຸໍ ອລໍ ສໍວິຘາຕຸໍ.

‘‘ໂຍ ໂສ ຠຕ຺ຕຸ ອພ຺ຠນ຺ຕໂຣ ອນ຺ໂຕຊໂນ – ທາສາຕິ ວາ ເປສ຺ສາຕິ ວາ ກມ຺ມກຣາຕິ ວາ – ເຕສໍ ກຕຎ຺ຈ ກຕໂຕ ຊານາຕິ ອກຕຎ຺ຈ ອກຕໂຕ ຊານາຕິ, ຄິລານການຎ຺ຈ ພລາພລໍ ຊານາຕິ ຂາທນີຍໍ ໂຠຊນີຍຎ຺ຈສ຺ສ ປຈ຺ຈໍເສນ [ປຈ຺ຈເຍນ (ສ຺ຍາ.), ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍເສນ (ກ.) ອ. ນິ. ໕.໓໓] ສໍວິຠຊຕິ.

‘‘ຍໍ ຠຕ຺ຕຸ ອາຫຣຕິ ຘນໍ ວາ ຘຎ຺ຎໍ ວາ ຊາຕຣູປໍ ວາ ຕໍ ອາຣກ຺ເຂນ ຄຸຕ຺ຕິຍາ ສມ຺ປາເທຕິ, ຕຕ຺ຖ ຈ ໂຫຕິ ອຘຸຕ຺ຕີ ອເຖນີ ອໂສຓ຺ຑີ ອວິນາສິກາ.

‘‘ອຸປາສິກາ ໂຂ ປນ ໂຫຕິ ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓໍ ຄຕາ ຘມ຺ມໍ ສຣຓໍ ຄຕາ ສງ຺ຆໍ ສຣຓໍ ຄຕາ.

‘‘ສີລວຕີ ໂຂ ປນ ໂຫຕິ – ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣຕາ, ອທິນ຺ນາທານາ ປຏິວິຣຕາ, ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາຣາ ປຏິວິຣຕາ, ມຸສາວາທາ ປຏິວິຣຕາ, ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປມາທຏ຺ຐານາ ປຏິວິຣຕາ.

‘‘ຈາຄວຕີ ໂຂ ປນ ໂຫຕິ. ວິຄຕມລມຈ຺ເຉເຣນ ເຈຕສາ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕິ ມຸຕ຺ຕຈາຄາ [ມຸຕ຺ຕຈາຄີ (ສ຺ຍາ.)] ປຍຕປາຓິນີ [ປຍຕປາຓິ (ສີ.), ປຍຕປາຓີ (ສ຺ຍາ. ປີ. ກ.)] ໂວສ຺ສຄ຺ຄຣຕາ ຍາຈໂຍຄາ ທານສໍວິຠາຄຣຕາ.

‘‘ອິເມຫິ ໂຂ, ອນຸຣຸທ຺ຘ, ອຏ຺ຐຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ມາຕຸຄາໂມ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ມນາປກາຍິການໍ ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ.

‘‘ໂຍ ນໍ ຠຣຕິ ສພ຺ພທາ, ນິຈ຺ຈໍ ອາຕາປິ ອຸສ຺ສຸໂກ;

ຕໍ ສພ຺ພກາມທໍ [ຕໍ ສພ຺ພກາມຫຣໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.) ສພ຺ພກາມຫຣໍ (ອ. ນິ. ໕.໓໓] ໂປສໍ, ຠຕ຺ຕາຣໍ ນາຕິມຎ຺ຎຕິ.

‘‘ນ ຈາປິ ໂສຕ຺ຖິ ຠຕ຺ຕາຣໍ, ອິສ຺ສາວາເທນ ໂຣສເຍ;

ຠຕ຺ຕຸ ຈ ຄຣຸໂນ ສພ຺ເພ, ປຏິປູເຊຕິ ປຓ຺ຑິຕາ.

‘‘ອຸຏ຺ຐາຫິກາ [ອຸຏ຺ຐາຍິກາ (ກ.)] ອນລສາ, ສງ຺ຄຫິຕປຣິຊ຺ຊນາ;

ຠຕ຺ຕຸ ມນາປໍ ຈຣຕິ, ສມ຺ຠຕໍ ອນຸຣກ຺ຂຕິ.

‘‘ຍາ ເອວໍ ວຕ຺ຕຕິ ນາຣີ, ຠຕ຺ຕຸ ຉນ຺ທວສານຸຄາ;

ມນາປາ ນາມ ເຕ [ມນາປກາຍິກາ (ສີ. ກ.)] ເທວາ, ຍຕ຺ຖ ສາ ອຸປປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ຉຏ຺ຐໍ;

໗. ທຸຕິຍວິສາຂາສຸຕ຺ຕໍ

໔໗. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ປຸພ຺ພາຣາເມ ມິຄາຣມາຕຸປາສາເທ. ອຖ ໂຂ ວິສາຂາ ມິຄາຣມາຕາ…ເປ… ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ວິສາຂໍ ມິຄາຣມາຕຣໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ອຏ຺ຐຫິ ໂຂ, ວິສາເຂ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ມາຕຸຄາໂມ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ມນາປກາຍິການໍ ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ກຕເມຫິ ອຏ຺ຐຫິ? ອິຘ, ວິສາເຂ, ມາຕຸຄາໂມ ຍສ຺ສ ມາຕາປິຕໂຣ ຠຕ຺ຕຸໂນ ເທນ຺ຕິ ອຕ຺ຖກາມາ ຫິເຕສິໂນ ອນຸກມ຺ປກາ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍ ຕສ຺ສ ໂຫຕິ ປຸພ຺ພຸຏ຺ຐາຍິນີ ປຈ຺ຉານິປາຕິນີ ກິງ຺ກາຣປຏິສ຺ສາວິນີ ມນາປຈາຣິນີ ປິຍວາທິນີ…ເປ….

‘‘ຈາຄວຕີ ໂຂ ປນ ໂຫຕິ. ວິຄຕມລມຈ຺ເຉເຣນ ເຈຕສາ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕິ ມຸຕ຺ຕຈາຄາ ປຍຕປາຓິນີ ໂວສ຺ສຄ຺ຄຣຕາ ຍາຈໂຍຄາ ທານສໍວິຠາຄຣຕາ. ອິເມຫິ ໂຂ, ວິສາເຂ, ອຏ຺ຐຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ມາຕຸຄາໂມ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ມນາປກາຍິການໍ ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ.

‘‘ໂຍ ນໍ ຠຣຕິ ສພ຺ພທາ, ນິຈ຺ຈໍ ອາຕາປິ ອຸສ຺ສຸໂກ;

ຕໍ ສພ຺ພກາມທໍ ໂປສໍ, ຠຕ຺ຕາຣໍ ນາຕິມຎ຺ຎຕິ.

‘‘ນ ຈາປິ ໂສຕ຺ຖິ ຠຕ຺ຕາຣໍ, ອິສ຺ສາວາເທນ ໂຣສເຍ;

ຠຕ຺ຕຸ ຈ ຄຣຸໂນ ສພ຺ເພ, ປຏິປູເຊຕິ ປຓ຺ຑິຕາ.

‘‘ອຸຏ຺ຐາຫິກາ ອນລສາ, ສງ຺ຄຫິຕປຣິຊ຺ຊນາ;

ຠຕ຺ຕຸ ມນາປໍ ຈຣຕິ, ສມ຺ຠຕໍ ອນຸຣກ຺ຂຕິ.

‘‘ຍາ ເອວໍ ວຕ຺ຕຕິ ນາຣີ, ຠຕ຺ຕຸ ຉນ຺ທວສານຸຄາ;

ມນາປາ ນາມ ເຕ [ມນາປກາຍິກາ (ສີ. ກ.)] ເທວາ, ຍຕ຺ຖ ສາ ອຸປປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ສຕ຺ຕມໍ;

໘. ນກຸລມາຕາສຸຕ຺ຕໍ

໔໘. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຠຄ຺ເຄສຸ ວິຫຣຕິ ສຸໍສຸມາຣຄິເຣ [ສຸໍສຸມາຣຄິເຣ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ເຠສກຬາວເນ ມິຄທາເຍ. ອຖ ໂຂ ນກຸລມາຕາ ຄຫປຕານີ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ…ເປ…. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ນກຸລມາຕຣໍ ຄຫປຕານິໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ອຏ຺ຐຫິ ໂຂ, ນກຸລມາເຕ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ມາຕຸຄາໂມ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ມນາປກາຍິການໍ ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ກຕເມຫິ ອຏ຺ຐຫິ? ອິຘ, ນກຸລມາເຕ, ມາຕຸຄາໂມ ຍສ຺ສ ມາຕາປິຕໂຣ ຠຕ຺ຕຸໂນ ເທນ຺ຕິ ອຕ຺ຖກາມາ ຫິເຕສິໂນ ອນຸກມ຺ປກາ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍ ຕສ຺ສ ໂຫຕິ ປຸພ຺ພຸຏ຺ຐາຍິນີ ປຈ຺ຉານິປາຕິນີ ກິງ຺ກາຣປຏິສ຺ສາວິນີ ມນາປຈາຣິນີ ປິຍວາທິນີ.