໑. ປຐມອຸຄ຺ຄສຸຕ຺ຕໍ

໒໑. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ເວສາລິຍໍ ວິຫຣຕິ ມຫາວເນ ກູຏາຄາຣສາລາຍໍ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ ‘‘ອຏ຺ຐຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຈ຺ຉຣິເຍຫິ ອພ຺ຠຸເຕຫິ ຘມ຺ເມຫິ [ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ເມຫິ (ສ຺ຍາ. ກ.)] ສມນ຺ນາຄຕໍ ອຸຄ຺ຄໍ ຄຫປຕິໍ ເວສາລິກໍ ຘາເຣຖາ’’ຕິ. ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອິທໍ ວຕ຺ວານ ສຸຄໂຕ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ວິຫາຣໍ ປາວິສິ.

ອຖ ໂຂ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນ ອຸຄ຺ຄສ຺ສ ຄຫປຕິໂນ ເວສາລິກສ຺ສ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ອຖ ໂຂ ອຸຄ຺ໂຄ ຄຫປຕິ ເວສາລິໂກ ເຍນ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ອຸຄ຺ຄໍ ຄຫປຕິໍ ເວສາລິກໍ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ອຏ຺ຐຫິ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ຄຫປຕິ, ອຈ຺ຉຣິເຍຫິ ອພ຺ຠຸເຕຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠຄວຕາ ພ຺ຍາກໂຕ. ກຕເມ ເຕ, ຄຫປຕິ, ອຏ຺ຐ ອຈ຺ຉຣິຍາ ອພ຺ຠຸຕາ ຘມ຺ມາ, ເຍຫິ ຕ຺ວໍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠຄວຕາ ພ຺ຍາກໂຕ’’ຕິ? ‘‘ນ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຊານາມິ – ກຕເມຫິ ອຏ຺ຐຫິ ອຈ຺ຉຣິເຍຫິ ອພ຺ຠຸເຕຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠຄວຕາ ພ຺ຍາກໂຕຕິ. ອປິ ຈ, ຠນ຺ເຕ, ເຍ ເມ ອຏ຺ຐ ອຈ຺ຉຣິຍາ ອພ຺ຠຸຕາ ຘມ຺ມາ ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕໍ ສຸໂຓຫິ, ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຫິ; ຠາສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຄຫປຕີ’’ຕິ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອຸຄ຺ຄສ຺ສ ຄຫປຕິໂນ ເວສາລິກສ຺ສ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ. ອຸຄ຺ໂຄ ຄຫປຕິ ເວສາລິໂກ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຍທາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍ ປຐມໍ ທູຣໂຕວ ອທ຺ທສໍ; ສຫ ທສ຺ສເນເນວ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ປສີທິ. ອຍໍ ໂຂ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ປຐໂມ ອຈ຺ຉຣິໂຍ ອພ຺ຠຸໂຕ ຘມ຺ໂມ ສໍວິຊ຺ຊຕິ’’.

‘‘ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຍິຣຸປາສິໍ. ຕສ຺ສ ເມ ຠຄວາ ອນຸປຸພ຺ພິໍ ກຖໍ ກເຖສິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ທານກຖໍ ສີລກຖໍ ສຄ຺ຄກຖໍ; ກາມານໍ ອາທີນວໍ ໂອກາຣໍ ສໍກິເລສໍ, ເນກ຺ຂມ຺ເມ ອານິສໍສໍ ປກາເສສິ. ຍທາ ມໍ ຠຄວາ ອຎ຺ຎາສິ ກລ຺ລຈິຕ຺ຕໍ ມຸທຸຈິຕ຺ຕໍ ວິນີວຣຓຈິຕ຺ຕໍ ອຸທຄ຺ຄຈິຕ຺ຕໍ ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕໍ, ອຖ ຍາ ພຸທ຺ຘານໍ ສາມຸກ຺ກໍສິກາ ຘມ຺ມເທສນາ ຕໍ ປກາເສສິ – ທຸກ຺ຂໍ, ສມຸທຍໍ, ນິໂຣຘໍ, ມຄ຺ຄໍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ສຸທ຺ຘໍ ວຕ຺ຖໍ ອປຄຕກາຬກໍ ສມ຺ມເທວ ຣຊນໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ; ເອວເມວໍ ໂຂ ເມ ຕສ຺ມິໍເຍວ ອາສເນ ວິຣຊໍ ວີຕມລໍ ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸໍ ອຸທປາທິ – ‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສມຸທຍຘມ຺ມໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ນິໂຣຘຘມ຺ມ’ນ຺ຕິ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ທິຏ຺ຐຘມ຺ໂມ ປຕ຺ຕຘມ຺ໂມ ວິທິຕຘມ຺ໂມ ປຣິໂຍຄາຬ຺ຫຘມ຺ໂມ ຕິຓ຺ຓວິຈິກິຈ຺ໂຉ ວິຄຕກຖໍກໂຖ ເວສາຣຊ຺ຊປ຺ປຕ຺ໂຕ ອປຣປ຺ປຈ຺ຈໂຍ ສຕ຺ຖຸສາສເນ ຕຕ຺ເຖວ ພຸທ຺ຘຎ຺ຈ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ສງ຺ຆຎ຺ຈ ສຣຓໍ ອຄມາສິໍ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍປຎ຺ຈມານິ ຈ ສິກ຺ຂາປທານິ ສມາທິຍິໍ. ອຍໍ ໂຂ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ທຸຕິໂຍ ອຈ຺ຉຣິໂຍ ອພ຺ຠຸໂຕ ຘມ຺ໂມ ສໍວິຊ຺ຊຕິ.

‘‘ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຈຕສ຺ໂສ ໂກມາຣິໂຍ ປຊາປຕິໂຍ ອເຫສຸໍ. ອຖ ຂ຺ວາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເຍນ ຕາ ປຊາປຕິໂຍ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕາ ປຊາປຕິໂຍ ເອຕທວຈໍ – ‘ມຍາ ໂຂ, ຠຄິນິໂຍ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍປຎ຺ຈມານິ ສິກ຺ຂາປທານິ ສມາທິນ຺ນານິ [ສມາທິຓ຺ຓານິ (ສີ. ກ.)]. ຍາ ອິຈ຺ຉຕິ ສາ ອິເຘວ ໂຠເຄ ຈ ຠຸຎ຺ຊຕຸ ປຸຎ຺ຎານິ ຈ ກໂຣຕຸ, ສການິ ວາ ຎາຕິກຸລານິ ຄຈ຺ຉຕຸ. ໂຫຕິ ວາ ປນ ປຸຣິສາຘິປ຺ປາໂຍ, ກສ຺ສ ໂວ ທມ຺ມີ’ຕິ? ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ສາ, ຠນ຺ເຕ, ເຊຏ຺ຐາ ປຊາປຕິ ມໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ມໍ, ອຍ຺ຍປຸຕ຺ຕ, ປຸຣິສສ຺ສ ເທຫີ’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕໍ ປຸຣິສໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ວາເມນ ຫຕ຺ເຖນ ປຊາປຕິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທກ຺ຂິເຓນ ຫຕ຺ເຖນ ຠິງ຺ຄາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ໂອໂຓເຊສິໍ. ໂກມາຣິໍ ໂຂ ປນາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ທາຣໍ ປຣິຈ຺ຈຊນ຺ໂຕ ນາຠິຊານາມິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ. ອຍໍ ໂຂ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຕຕິໂຍ ອຈ຺ຉຣິໂຍ ອພ຺ຠຸໂຕ ຘມ຺ໂມ ສໍວິຊ຺ຊຕິ.

‘‘ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕິ ໂຂ ປນ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ກຸເລ ໂຠຄາ. ເຕ ຈ ໂຂ ອປ຺ປຏິວິຠຕ຺ຕາ ສີລວນ຺ເຕຫິ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ເມຫິ. ອຍໍ ໂຂ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຈຕຸຕ຺ໂຖ ອຈ຺ຉຣິໂຍ ອພ຺ຠຸໂຕ ຘມ຺ໂມ ສໍວິຊ຺ຊຕິ.

‘‘ຍໍ ໂຂ ປນາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸໍ ປຍິຣຸປາສາມິ; ສກ຺ກຈ຺ຈໍເຍວ ປຍິຣຸປາສາມິ, ໂນ ອສກ຺ກຈ຺ຈໍ. ອຍໍ ໂຂ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ປຎ຺ຈໂມ ອຈ຺ຉຣິໂຍ ອພ຺ຠຸໂຕ ຘມ຺ໂມ ສໍວິຊ຺ຊຕິ.

‘‘ໂສ ເຈ, ຠນ຺ເຕ, ເມ ອາຍສ຺ມາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ; ສກ຺ກຈ຺ຈໍເຍວ ສຸໂຓມິ, ໂນ ອສກ຺ກຈ຺ຈໍ. ໂນ ເຈ ເມ ໂສ ອາຍສ຺ມາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ອຫມສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ເທເສມິ. ອຍໍ ໂຂ ເມ, ຠນ຺ເຕ ຉຏ຺ໂຐ ອຈ຺ຉຣິໂຍ ອພ຺ຠຸໂຕ ຘມ຺ໂມ ສໍວິຊ຺ຊຕິ.

‘‘ອນຈ຺ຉຣິຍໍ ໂຂ ປນ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ເທວຕາ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາໂຣເຈນ຺ຕິ – ‘ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ, ຄຫປຕິ, ຠຄວຕາ ຘມ຺ໂມ’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕາ ເທວຕາ ເອວໍ ວທາມິ – ‘ວເທຍ຺ຍາຖ ວາ ເອວໍ ໂຂ ຕຸມ຺ເຫ ເທວຕາ ໂນ ວາ ວເທຍ຺ຍາຖ, ອຖ ໂຂ ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ຠຄວຕາ ຘມ຺ໂມ’ຕິ. ນ ໂຂ ປນາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຠິຊານາມິ ຕໂຕນິທານໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸນ຺ນຕິໍ [ອຸຓ຺ຓຕິໍ (ກ.) ຘ. ສ. ໑໑໒໑; ວິຠ. ໘໔໓, ໘໔໕ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ] – ‘ມໍ ວາ ເທວຕາ ອຸປສງ຺ກມນ຺ຕິ, ອຫໍ ວາ ເທວຕາຫິ ສທ຺ຘິໍ ສລ຺ລປາມີ’ຕິ. ອຍໍ ໂຂ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສຕ຺ຕໂມ ອຈ຺ຉຣິໂຍ ອພ຺ຠຸໂຕ ຘມ຺ໂມ ສໍວິຊ຺ຊຕິ.

‘‘ຍານິມານິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ ເທສິຕານິ ປຎ຺ໂຈຣມ຺ຠາຄິຍານິ ສໍໂຍຊນານິ, ນາຫໍ ເຕສໍ ກິຎ຺ຈິ ອຕ຺ຕນິ ອປ຺ປຫີນໍ ສມນຸປສ຺ສາມິ. ອຍໍ ໂຂ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ອຏ຺ຐໂມ ອຈ຺ຉຣິໂຍ ອພ຺ຠຸໂຕ ຘມ຺ໂມ ສໍວິຊ຺ຊຕິ. ອິເມ ໂຂ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ອຏ຺ຐ ອຈ຺ຉຣິຍາ ອພ຺ຠຸຕາ ຘມ຺ມາ ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕິ. ນ ຈ ໂຂ ອຫໍ ຊານາມິ – ກຕເມຫິ ຈາຫໍ [ກຕເມຫິປຫໍ (ສີ.), ກຕເມຫິປາຫໍ (ປີ. ກ.)] ອຏ຺ຐຫິ ອຈ຺ຉຣິເຍຫິ ອພ຺ຠຸເຕຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠຄວຕາ ພ຺ຍາກໂຕ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອຸຄ຺ຄສ຺ສ ຄຫປຕິໂນ ເວສາລິກສ຺ສ ນິເວສເນ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກາມິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຍາວຕໂກ ອໂຫສິ ອຸຄ຺ເຄນ ຄຫປຕິນາ ເວສາລິເກນ ສທ຺ຘິໍ ກຖາສລ຺ລາໂປ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈສິ.

‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ຠິກ຺ຂຸ! ຍຖາ ຕໍ ອຸຄ຺ໂຄ ຄຫປຕິ ເວສາລິໂກ ສມ຺ມາ ພ຺ຍາກຣມາໂນ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍ, ອິເມເຫວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ອຏ຺ຐຫິ ອຈ຺ຉຣິເຍຫິ ອພ຺ຠຸເຕຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຸຄ຺ໂຄ ຄຫປຕິ ເວສາລິໂກ ມຍາ ພ຺ຍາກໂຕ. ອິເມຫິ ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂຸ, ອຏ຺ຐຫິ ອຈ຺ຉຣິເຍຫິ ອພ຺ຠຸເຕຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ອຸຄ຺ຄໍ ຄຫປຕິໍ ເວສາລິກໍ ຘາເຣຫີ’’ຕິ. ປຐມໍ.