໓. ຄຫປຕິວຄ຺ໂຄ

໑. ປຐມອຸຄ຺ຄສຸຕ຺ຕໍ

໒໑. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ເວສາລິຍໍ ວິຫຣຕິ ມຫາວເນ ກູຏາຄາຣສາລາຍໍ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ ‘‘ອຏ຺ຐຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຈ຺ຉຣິເຍຫິ ອພ຺ຠຸເຕຫິ ຘມ຺ເມຫິ [ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ເມຫິ (ສ຺ຍາ. ກ.)] ສມນ຺ນາຄຕໍ ອຸຄ຺ຄໍ ຄຫປຕິໍ ເວສາລິກໍ ຘາເຣຖາ’’ຕິ. ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອິທໍ ວຕ຺ວານ ສຸຄໂຕ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ວິຫາຣໍ ປາວິສິ.

ອຖ ໂຂ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນ ອຸຄ຺ຄສ຺ສ ຄຫປຕິໂນ ເວສາລິກສ຺ສ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ອຖ ໂຂ ອຸຄ຺ໂຄ ຄຫປຕິ ເວສາລິໂກ ເຍນ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ອຸຄ຺ຄໍ ຄຫປຕິໍ ເວສາລິກໍ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ອຏ຺ຐຫິ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ຄຫປຕິ, ອຈ຺ຉຣິເຍຫິ ອພ຺ຠຸເຕຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠຄວຕາ ພ຺ຍາກໂຕ. ກຕເມ ເຕ, ຄຫປຕິ, ອຏ຺ຐ ອຈ຺ຉຣິຍາ ອພ຺ຠຸຕາ ຘມ຺ມາ, ເຍຫິ ຕ຺ວໍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠຄວຕາ ພ຺ຍາກໂຕ’’ຕິ? ‘‘ນ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຊານາມິ – ກຕເມຫິ ອຏ຺ຐຫິ ອຈ຺ຉຣິເຍຫິ ອພ຺ຠຸເຕຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠຄວຕາ ພ຺ຍາກໂຕຕິ. ອປິ ຈ, ຠນ຺ເຕ, ເຍ ເມ ອຏ຺ຐ ອຈ຺ຉຣິຍາ ອພ຺ຠຸຕາ ຘມ຺ມາ ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕໍ ສຸໂຓຫິ, ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຫິ; ຠາສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຄຫປຕີ’’ຕິ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອຸຄ຺ຄສ຺ສ ຄຫປຕິໂນ ເວສາລິກສ຺ສ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ. ອຸຄ຺ໂຄ ຄຫປຕິ ເວສາລິໂກ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຍທາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍ ປຐມໍ ທູຣໂຕວ ອທ຺ທສໍ; ສຫ ທສ຺ສເນເນວ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ປສີທິ. ອຍໍ ໂຂ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ປຐໂມ ອຈ຺ຉຣິໂຍ ອພ຺ຠຸໂຕ ຘມ຺ໂມ ສໍວິຊ຺ຊຕິ’’.

‘‘ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຍິຣຸປາສິໍ. ຕສ຺ສ ເມ ຠຄວາ ອນຸປຸພ຺ພິໍ ກຖໍ ກເຖສິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ທານກຖໍ ສີລກຖໍ ສຄ຺ຄກຖໍ; ກາມານໍ ອາທີນວໍ ໂອກາຣໍ ສໍກິເລສໍ, ເນກ຺ຂມ຺ເມ ອານິສໍສໍ ປກາເສສິ. ຍທາ ມໍ ຠຄວາ ອຎ຺ຎາສິ ກລ຺ລຈິຕ຺ຕໍ ມຸທຸຈິຕ຺ຕໍ ວິນີວຣຓຈິຕ຺ຕໍ ອຸທຄ຺ຄຈິຕ຺ຕໍ ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕໍ, ອຖ ຍາ ພຸທ຺ຘານໍ ສາມຸກ຺ກໍສິກາ ຘມ຺ມເທສນາ ຕໍ ປກາເສສິ – ທຸກ຺ຂໍ, ສມຸທຍໍ, ນິໂຣຘໍ, ມຄ຺ຄໍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ສຸທ຺ຘໍ ວຕ຺ຖໍ ອປຄຕກາຬກໍ ສມ຺ມເທວ ຣຊນໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ; ເອວເມວໍ ໂຂ ເມ ຕສ຺ມິໍເຍວ ອາສເນ ວິຣຊໍ ວີຕມລໍ ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸໍ ອຸທປາທິ – ‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສມຸທຍຘມ຺ມໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ນິໂຣຘຘມ຺ມ’ນ຺ຕິ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ທິຏ຺ຐຘມ຺ໂມ ປຕ຺ຕຘມ຺ໂມ ວິທິຕຘມ຺ໂມ ປຣິໂຍຄາຬ຺ຫຘມ຺ໂມ ຕິຓ຺ຓວິຈິກິຈ຺ໂຉ ວິຄຕກຖໍກໂຖ ເວສາຣຊ຺ຊປ຺ປຕ຺ໂຕ ອປຣປ຺ປຈ຺ຈໂຍ ສຕ຺ຖຸສາສເນ ຕຕ຺ເຖວ ພຸທ຺ຘຎ຺ຈ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ສງ຺ຆຎ຺ຈ ສຣຓໍ ອຄມາສິໍ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍປຎ຺ຈມານິ ຈ ສິກ຺ຂາປທານິ ສມາທິຍິໍ. ອຍໍ ໂຂ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ທຸຕິໂຍ ອຈ຺ຉຣິໂຍ ອພ຺ຠຸໂຕ ຘມ຺ໂມ ສໍວິຊ຺ຊຕິ.

‘‘ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຈຕສ຺ໂສ ໂກມາຣິໂຍ ປຊາປຕິໂຍ ອເຫສຸໍ. ອຖ ຂ຺ວາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເຍນ ຕາ ປຊາປຕິໂຍ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕາ ປຊາປຕິໂຍ ເອຕທວຈໍ – ‘ມຍາ ໂຂ, ຠຄິນິໂຍ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍປຎ຺ຈມານິ ສິກ຺ຂາປທານິ ສມາທິນ຺ນານິ [ສມາທິຓ຺ຓານິ (ສີ. ກ.)]. ຍາ ອິຈ຺ຉຕິ ສາ ອິເຘວ ໂຠເຄ ຈ ຠຸຎ຺ຊຕຸ ປຸຎ຺ຎານິ ຈ ກໂຣຕຸ, ສການິ ວາ ຎາຕິກຸລານິ ຄຈ຺ຉຕຸ. ໂຫຕິ ວາ ປນ ປຸຣິສາຘິປ຺ປາໂຍ, ກສ຺ສ ໂວ ທມ຺ມີ’ຕິ? ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ສາ, ຠນ຺ເຕ, ເຊຏ຺ຐາ ປຊາປຕິ ມໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ມໍ, ອຍ຺ຍປຸຕ຺ຕ, ປຸຣິສສ຺ສ ເທຫີ’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕໍ ປຸຣິສໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ວາເມນ ຫຕ຺ເຖນ ປຊາປຕິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທກ຺ຂິເຓນ ຫຕ຺ເຖນ ຠິງ຺ຄາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ໂອໂຓເຊສິໍ. ໂກມາຣິໍ ໂຂ ປນາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ທາຣໍ ປຣິຈ຺ຈຊນ຺ໂຕ ນາຠິຊານາມິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ. ອຍໍ ໂຂ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຕຕິໂຍ ອຈ຺ຉຣິໂຍ ອພ຺ຠຸໂຕ ຘມ຺ໂມ ສໍວິຊ຺ຊຕິ.

‘‘ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕິ ໂຂ ປນ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ກຸເລ ໂຠຄາ. ເຕ ຈ ໂຂ ອປ຺ປຏິວິຠຕ຺ຕາ ສີລວນ຺ເຕຫິ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ເມຫິ. ອຍໍ ໂຂ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຈຕຸຕ຺ໂຖ ອຈ຺ຉຣິໂຍ ອພ຺ຠຸໂຕ ຘມ຺ໂມ ສໍວິຊ຺ຊຕິ.

‘‘ຍໍ ໂຂ ປນາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸໍ ປຍິຣຸປາສາມິ; ສກ຺ກຈ຺ຈໍເຍວ ປຍິຣຸປາສາມິ, ໂນ ອສກ຺ກຈ຺ຈໍ. ອຍໍ ໂຂ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ປຎ຺ຈໂມ ອຈ຺ຉຣິໂຍ ອພ຺ຠຸໂຕ ຘມ຺ໂມ ສໍວິຊ຺ຊຕິ.

‘‘ໂສ ເຈ, ຠນ຺ເຕ, ເມ ອາຍສ຺ມາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ; ສກ຺ກຈ຺ຈໍເຍວ ສຸໂຓມິ, ໂນ ອສກ຺ກຈ຺ຈໍ. ໂນ ເຈ ເມ ໂສ ອາຍສ຺ມາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ອຫມສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ເທເສມິ. ອຍໍ ໂຂ ເມ, ຠນ຺ເຕ ຉຏ຺ໂຐ ອຈ຺ຉຣິໂຍ ອພ຺ຠຸໂຕ ຘມ຺ໂມ ສໍວິຊ຺ຊຕິ.

‘‘ອນຈ຺ຉຣິຍໍ ໂຂ ປນ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ເທວຕາ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາໂຣເຈນ຺ຕິ – ‘ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ, ຄຫປຕິ, ຠຄວຕາ ຘມ຺ໂມ’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕາ ເທວຕາ ເອວໍ ວທາມິ – ‘ວເທຍ຺ຍາຖ ວາ ເອວໍ ໂຂ ຕຸມ຺ເຫ ເທວຕາ ໂນ ວາ ວເທຍ຺ຍາຖ, ອຖ ໂຂ ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ຠຄວຕາ ຘມ຺ໂມ’ຕິ. ນ ໂຂ ປນາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຠິຊານາມິ ຕໂຕນິທານໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸນ຺ນຕິໍ [ອຸຓ຺ຓຕິໍ (ກ.) ຘ. ສ. ໑໑໒໑; ວິຠ. ໘໔໓, ໘໔໕ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ] – ‘ມໍ ວາ ເທວຕາ ອຸປສງ຺ກມນ຺ຕິ, ອຫໍ ວາ ເທວຕາຫິ ສທ຺ຘິໍ ສລ຺ລປາມີ’ຕິ. ອຍໍ ໂຂ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສຕ຺ຕໂມ ອຈ຺ຉຣິໂຍ ອພ຺ຠຸໂຕ ຘມ຺ໂມ ສໍວິຊ຺ຊຕິ.

‘‘ຍານິມານິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ ເທສິຕານິ ປຎ຺ໂຈຣມ຺ຠາຄິຍານິ ສໍໂຍຊນານິ, ນາຫໍ ເຕສໍ ກິຎ຺ຈິ ອຕ຺ຕນິ ອປ຺ປຫີນໍ ສມນຸປສ຺ສາມິ. ອຍໍ ໂຂ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ອຏ຺ຐໂມ ອຈ຺ຉຣິໂຍ ອພ຺ຠຸໂຕ ຘມ຺ໂມ ສໍວິຊ຺ຊຕິ. ອິເມ ໂຂ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ອຏ຺ຐ ອຈ຺ຉຣິຍາ ອພ຺ຠຸຕາ ຘມ຺ມາ ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕິ. ນ ຈ ໂຂ ອຫໍ ຊານາມິ – ກຕເມຫິ ຈາຫໍ [ກຕເມຫິປຫໍ (ສີ.), ກຕເມຫິປາຫໍ (ປີ. ກ.)] ອຏ຺ຐຫິ ອຈ຺ຉຣິເຍຫິ ອພ຺ຠຸເຕຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠຄວຕາ ພ຺ຍາກໂຕ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອຸຄ຺ຄສ຺ສ ຄຫປຕິໂນ ເວສາລິກສ຺ສ ນິເວສເນ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກາມິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຍາວຕໂກ ອໂຫສິ ອຸຄ຺ເຄນ ຄຫປຕິນາ ເວສາລິເກນ ສທ຺ຘິໍ ກຖາສລ຺ລາໂປ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈສິ.

‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ຠິກ຺ຂຸ! ຍຖາ ຕໍ ອຸຄ຺ໂຄ ຄຫປຕິ ເວສາລິໂກ ສມ຺ມາ ພ຺ຍາກຣມາໂນ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍ, ອິເມເຫວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ອຏ຺ຐຫິ ອຈ຺ຉຣິເຍຫິ ອພ຺ຠຸເຕຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຸຄ຺ໂຄ ຄຫປຕິ ເວສາລິໂກ ມຍາ ພ຺ຍາກໂຕ. ອິເມຫິ ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂຸ, ອຏ຺ຐຫິ ອຈ຺ຉຣິເຍຫິ ອພ຺ຠຸເຕຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ອຸຄ຺ຄໍ ຄຫປຕິໍ ເວສາລິກໍ ຘາເຣຫີ’’ຕິ. ປຐມໍ.

໒. ທຸຕິຍອຸຄ຺ຄສຸຕ຺ຕໍ

໒໒. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ວຊ຺ຊີສຸ ວິຫຣຕິ ຫຕ຺ຖິຄາເມ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຏ຺ຐຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຈ຺ຉຣິເຍຫິ ອພ຺ຠຸເຕຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ອຸຄ຺ຄໍ ຄຫປຕິໍ ຫຕ຺ຖິຄາມກໍ ຘາເຣຖາ’’ຕິ. ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອິທໍ ວຕ຺ວານ ສຸຄໂຕ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ວິຫາຣໍ ປາວິສິ.

ອຖ ໂຂ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນ ອຸຄ຺ຄສ຺ສ ຄຫປຕິໂນ ຫຕ຺ຖິຄາມກສ຺ສ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ອຖ ໂຂ ອຸຄ຺ໂຄ ຄຫປຕິ ຫຕ຺ຖິຄາມໂກ ເຍນ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ອຸຄ຺ຄໍ ຄຫປຕິໍ ຫຕ຺ຖິຄາມກໍ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຏ຺ຐຫິ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ຄຫປຕິ, ອຈ຺ຉຣິເຍຫິ ອພ຺ຠຸເຕຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠຄວຕາ ພ຺ຍາກໂຕ. ກຕເມ ເຕ, ຄຫປຕິ, ອຏ຺ຐ ອຈ຺ຉຣິຍາ ອພ຺ຠຸຕາ ຘມ຺ມາ, ເຍຫິ ຕ຺ວໍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠຄວຕາ ພ຺ຍາກໂຕ’’ຕິ?

‘‘ນ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຊານາມິ – ກຕເມຫິ ອຏ຺ຐຫິ ອຈ຺ຉຣິເຍຫິ ອພ຺ຠຸເຕຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠຄວຕາ ພ຺ຍາກໂຕຕິ. ອປິ ຈ, ຠນ຺ເຕ, ເຍ ເມ ອຏ຺ຐ ອຈ຺ຉຣິຍາ ອພ຺ຠຸຕາ ຘມ຺ມາ ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕໍ ສຸຓາຫິ, ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຫິ; ຠາສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຄຫປຕີ’’ຕິ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອຸຄ຺ຄສ຺ສ ຄຫປຕິໂນ ຫຕ຺ຖິຄາມກສ຺ສ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ. ອຸຄ຺ໂຄ ຄຫປຕິ ຫຕ຺ຖິຄາມໂກ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຍທາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ນາຄວເນ ປຣິຈຣນ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຐມໍ ທູຣໂຕວ ອທ຺ທສໍ; ສຫ ທສ຺ສເນເນວ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ປສີທິ, ສຸຣາມໂທ ຈ ປຫີຍິ. ອຍໍ ໂຂ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ປຐໂມ ອຈ຺ຉຣິໂຍ ອພ຺ຠຸໂຕ ຘມ຺ໂມ ສໍວິຊ຺ຊຕິ.

‘‘ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຈຕສ຺ໂສ ໂກມາຣິໂຍ ປຊາປຕິໂຍ ອເຫສຸໍ. ອຖ ຂ຺ວາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເຍນ ຕາ ປຊາປຕິໂຍ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕາ ປຊາປຕິໂຍ ເອຕທວຈໍ – ‘ມຍາ ໂຂ, ຠຄິນິໂຍ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍປຎ຺ຈມານິ ສິກ຺ຂາປທານິ ສມາທິນ຺ນານິ. ຍາ ອິຈ຺ຉຕິ ສາ ອິເຘວ ໂຠເຄ ຈ ຠຸຎ຺ຊຕຸ ປຸຎ຺ຎານິ ຈ ກໂຣຕຸ, ສການິ ວາ ຎາຕິກຸລານິ ຄຈ຺ຉຕຸ. ໂຫຕິ ວາ ປນ ປຸຣິສາຘິປ຺ປາໂຍ, ກສ຺ສ ໂວ ທມ຺ມີ’ຕິ? ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ສາ, ຠນ຺ເຕ, ເຊຏ຺ຐາ ປຊາປຕິ ມໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ມໍ, ອຍ຺ຍປຸຕ຺ຕ, ປຸຣິສສ຺ສ ເທຫີ’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕໍ ປຸຣິສໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ວາເມນ ຫຕ຺ເຖນ ປຊາປຕິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທກ຺ຂິເຓນ ຫຕ຺ເຖນ ຠິງ຺ຄາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ໂອໂຓເຊສິໍ. ໂກມາຣິໍ ໂຂ ປນາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ທາຣໍ ປຣິຈ຺ຈຊນ຺ໂຕ ນາຠິຊານາມິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ. ອຍໍ ໂຂ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຕຕິໂຍ ອຈ຺ຉຣິໂຍ ອພ຺ຠຸໂຕ ຘມ຺ໂມ ສໍວິຊ຺ຊຕິ.

‘‘ຍໍ ໂຂ ປນາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸໍ ປຍິຣຸປາສາມິ; ສກ຺ກຈ຺ຈໍເຍວ ປຍິຣຸປາສາມິ, ໂນ ອສກ຺ກຈ຺ຈໍ. ໂສ ເຈ ເມ ອາຍສ຺ມາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ; ສກ຺ກຈ຺ຈໍເຍວ ສຸໂຓມິ, ໂນ ອສກ຺ກຈ຺ຈໍ. ໂນ ເຈ ເມ ໂສ ອາຍສ຺ມາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ອຫມສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ເທເສມິ. ອຍໍ ໂຂ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ປຎ຺ຈໂມ ອຈ຺ຉຣິໂຍ ອພ຺ຠຸໂຕ ຘມ຺ໂມ ສໍວິຊ຺ຊຕິ.

‘‘ອນຈ຺ຉຣິຍໍ ໂຂ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ເຆ ນິມນ຺ຕິເຕ ເທວຕາ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາໂຣເຈນ຺ຕິ – ‘ອສຸໂກ, ຄຫປຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ ອສຸໂກ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ໂຕ ອສຸໂກ ກາຍສກ຺ຂີ ອສຸໂກ ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ໂຕ [ທິຏ຺ຐປ຺ປຕ຺ໂຕ (ກ.)] ອສຸໂກ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕ ອສຸໂກ ຘມ຺ມານຸສາຣີ ອສຸໂກ ສທ຺ຘານຸສາຣີ ອສຸໂກ ສີລວາ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ໂມ ອສຸໂກ ທຸສ຺ສີໂລ ປາປຘມ຺ໂມ’ຕິ. ສງ຺ຆໍ ໂຂ ປນາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຣິວິສນ຺ໂຕ ນາຠິຊານາມິ ເອວໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ໂຕ – ‘ອິມສ຺ສ ວາ ໂຖກໍ ເທມິ ອິມສ຺ສ ວາ ພຫຸກ’ນ຺ຕິ. ອຖ ຂ຺ວາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສມຈິຕ຺ໂຕວ ເທມິ. ອຍໍ ໂຂ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຉຏ຺ໂຐ ອຈ຺ຉຣິໂຍ ອພ຺ຠຸໂຕ ຘມ຺ໂມ ສໍວິຊ຺ຊຕິ.

‘‘ອນຈ຺ຉຣິຍໍ ໂຂ ປນ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ເທວຕາ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາໂຣເຈນ຺ຕິ – ‘ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ, ຄຫປຕິ, ຠຄວຕາ ຘມ຺ໂມ’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕາ ເທວຕາ ເອວໍ ວເທມິ – ‘ວເທຍ຺ຍາຖ ວາ ເອວໍ ໂຂ ຕຸມ຺ເຫ ເທວຕາ ໂນ ວາ ວເທຍ຺ຍາຖ, ອຖ ໂຂ ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ຠຄວຕາ ຘມ຺ໂມ’ຕິ. ນ ໂຂ ປນາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຠິຊານາມິ ຕໂຕນິທານໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸນ຺ນຕິໍ – ‘ມໍ ຕາ ເທວຕາ ອຸປສງ຺ກມນ຺ຕິ, ອຫໍ ວາ ເທວຕາຫິ ສທ຺ຘິໍ ສລ຺ລປາມີ’ຕິ. ອຍໍ ໂຂ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສຕ຺ຕໂມ ອຈ຺ຉຣິໂຍ ອພ຺ຠຸໂຕ ຘມ຺ໂມ ສໍວິຊ຺ຊຕິ.

‘‘ສເຈ ໂຂ ປນາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ປຐມຕຣໍ ກາລໍ ກເຣຍ຺ຍໍ, ອນຈ຺ຉຣິຍໍ ໂຂ ປເນຕໍ ຍໍ ມໍ ຠຄວາ ເອວໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍ – ‘ນຕ຺ຖິ ຕໍ ສໍໂຍຊນໍ ເຍນ ສໍຍຸຕ຺ໂຕ ອຸຄ຺ໂຄ ຄຫປຕິ ຫຕ຺ຖິຄາມໂກ ປຸນ ອິມໍ ໂລກໍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາ’ຕິ. ອຍໍ ໂຂ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ອຏ຺ຐໂມ ອຈ຺ຉຣິໂຍ ອພ຺ຠຸໂຕ ຘມ຺ໂມ ສໍວິຊ຺ຊຕິ. ອິເມ ໂຂ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ອຏ຺ຐ ອຈ຺ຉຣິຍາ ອພ຺ຠຸຕາ ຘມ຺ມາ ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕິ. ນ ຈ ໂຂ ອຫໍ ຊານາມິ – ກຕເມຫິ ຈາຫໍ ອຏ຺ຐຫິ ອຈ຺ຉຣິເຍຫິ ອພ຺ຠຸເຕຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠຄວຕາ ພ຺ຍາກໂຕ’’ຕິ.

‘‘ອຖ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອຸຄ຺ຄສ຺ສ ຄຫປຕິໂນ ຫຕ຺ຖິຄາມກສ຺ສ ນິເວສເນ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກາມິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຍາວຕໂກ ອໂຫສິ ອຸຄ຺ເຄນ ຄຫປຕິນາ ຫຕ຺ຖິຄາມເກນ ສທ຺ຘິໍ ກຖາສລ຺ລາໂປ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈສິ.

‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ຠິກ຺ຂຸ! ຍຖາ ຕໍ ອຸຄ຺ໂຄ ຄຫປຕິ ຫຕ຺ຖິຄາມໂກ ສມ຺ມາ ພ຺ຍາກຣມາໂນ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍ, ອິເມເຫວ ໂຂ ຠິກ຺ຂຸ, ອຏ຺ຐຫິ ອຈ຺ຉຣິເຍຫິ ອພ຺ຠຸເຕຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຸຄ຺ໂຄ ຄຫປຕິ ຫຕ຺ຖິຄາມໂກ ມຍາ ພ຺ຍາກໂຕ. ອິເມຫິ ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂຸ, ອຏ຺ຐຫິ ອຈ຺ຉຣິເຍຫິ ອພ຺ຠຸເຕຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ອຸຄ຺ຄໍ ຄຫປຕິໍ ຫຕ຺ຖິຄາມກໍ ຘາເຣຫີ’’ຕິ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ປຐມຫຕ຺ຖກສຸຕ຺ຕໍ

໒໓. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ອາຬວິຍໍ ວິຫຣຕິ ອຄ຺ຄາຬເວ ເຈຕິເຍ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ສຕ຺ຕຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຈ຺ຉຣິເຍຫິ ອພ຺ຠຸເຕຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ຫຕ຺ຖກໍ ອາຬວກໍ ຘາເຣຖ. ກຕເມຫິ ສຕ຺ຕຫິ? ສທ຺ໂຘ ຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຫຕ຺ຖໂກ ອາຬວໂກ; ສີລວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຫຕ຺ຖໂກ ອາຬວໂກ; ຫິຣີມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຫຕ຺ຖໂກ ອາຬວໂກ; ໂອຕ຺ຕປ຺ປີ, ຠິກ຺ຂເວ, ຫຕ຺ຖໂກ ອາຬວໂກ; ພຫຸສ຺ສຸໂຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຫຕ຺ຖໂກ ອາຬວໂກ; ຈາຄວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຫຕ຺ຖໂກ ອາຬວໂກ; ປຎ຺ຎວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຫຕ຺ຖໂກ ອາຬວໂກ – ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕຫິ ອຈ຺ຉຣິເຍຫິ ອພ຺ຠຸເຕຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ຫຕ຺ຖກໍ ອາຬວກໍ ຘາເຣຖາ’’ຕິ. ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອິທໍ ວຕ຺ວານ ສຸຄໂຕ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ວິຫາຣໍ ປາວິສິ.

ອຖ ໂຂ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນ ຫຕ຺ຖກສ຺ສ ອາຬວກສ຺ສ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ອຖ ໂຂ ຫຕ຺ຖໂກ ອາຬວໂກ ເຍນ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ຫຕ຺ຖກໍ ອາຬວກໍ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ສຕ຺ຕຫິ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ, ອຈ຺ຉຣິເຍຫິ ອພ຺ຠຸເຕຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠຄວຕາ ພ຺ຍາກໂຕ. ກຕເມຫິ ສຕ຺ຕຫິ? ‘ສທ຺ໂຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຫຕ຺ຖໂກ ອາຬວໂກ; ສີລວາ…ເປ… ຫິຣິມາ… ໂອຕ຺ຕປ຺ປີ… ພຫຸສ຺ສຸໂຕ… ຈາຄວາ… ປຎ຺ຎວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຫຕ຺ຖໂກ ອາຬວໂກ’ຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ, ສຕ຺ຕຫິ ອຈ຺ຉຣິເຍຫິ ອພ຺ຠຸເຕຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠຄວຕາ ພ຺ຍາກໂຕ’’ຕິ. ‘‘ກຈ຺ຈິຕ຺ຖ, ຠນ຺ເຕ, ນ ໂກຈິ ຄິຫີ ອໂຫສິ ໂອທາຕວສໂນ’’ຕິ? ‘‘ນ ເຫຕ຺ຖ, ອາວຸໂສ, ໂກຈິ ຄິຫີ ອໂຫສິ ໂອທາຕວສໂນ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ, ຍເທຕ຺ຖ ນ ໂກຈິ ຄິຫີ ອໂຫສິ ໂອທາຕວສໂນ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຫຕ຺ຖກສ຺ສ ອາຬວກສ຺ສ ນິເວສເນ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກາມິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ອິຘາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນ ຫຕ຺ຖກສ຺ສ ອາຬວກສ຺ສ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິໍ. ອຖ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຫຕ຺ຖໂກ ອາຬວໂກ ເຍນາຫໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຫຕ຺ຖກໍ ອາຬວກໍ ເອຕທວຈໍ – ‘ສຕ຺ຕຫິ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ, ອຈ຺ຉຣິເຍຫິ ອພ຺ຠຸເຕຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠຄວຕາ ພ຺ຍາກໂຕ. ກຕເມຫິ ສຕ຺ຕຫິ? ສທ຺ໂຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຫຕ຺ຖໂກ ອາຬວໂກ; ສີລວາ…ເປ… ຫິຣິມາ… ໂອຕ຺ຕປ຺ປີ… ພຫຸສ຺ສຸໂຕ… ຈາຄວາ… ປຎ຺ຎວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຫຕ຺ຖໂກ ອາຬວໂກຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ, ສຕ຺ຕຫິ ອຈ຺ຉຣິເຍຫິ ອພ຺ຠຸເຕຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠຄວຕາ ພ຺ຍາກໂຕ’ຕິ.

‘‘ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ຫຕ຺ຖໂກ ມໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ກຈ຺ຈິຕ຺ຖ, ຠນ຺ເຕ, ນ ໂກຈິ ຄິຫີ ອໂຫສິ ໂອທາຕວສໂນ’ຕິ? ‘ນ ເຫຕ຺ຖ, ອາວຸໂສ, ໂກຈິ ຄິຫີ ອໂຫສິ ໂອທາຕວສໂນ’ຕິ. ‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ, ຍເທຕ຺ຖ ນ ໂກຈິ ຄິຫີ ອໂຫສິ ໂອທາຕວສໂນ’’’ຕິ.

‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ຠິກ຺ຂຸ! ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ໂສ, ຠິກ຺ຂຸ, ກຸລປຸຕ຺ໂຕ. ສນ຺ເຕເຍວ ອຕ຺ຕນິ ກຸສລຘມ຺ເມ ນ ອິຈ຺ຉຕິ ປເຣຫິ ຎາຍມາເນ [ປຎ຺ຎາປຍມາເນ (ກ.)]. ເຕນ ຫິ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ອິມິນາປິ ອຏ຺ຐເມນ ອຈ຺ຉຣິເຍນ ອພ຺ຠຸເຕນ ຘມ຺ເມນ ສມນ຺ນາຄຕໍ ຫຕ຺ຖກໍ ອາຬວກໍ ຘາເຣຫິ, ຍທິທໍ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍາ’’ຕິ. ຕຕິຍໍ.

໔. ທຸຕິຍຫຕ຺ຖກສຸຕ຺ຕໍ

໒໔. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ອາຬວິຍໍ ວິຫຣຕິ ອຄ຺ຄາຬເວ ເຈຕິເຍ. ອຖ ໂຂ ຫຕ຺ຖໂກ ອາຬວໂກ ປຎ຺ຈມຕ຺ເຕຫິ ອຸປາສກສເຕຫິ ປຣິວຸໂຕ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ຫຕ຺ຖກໍ ອາຬວກໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ມຫຕີ ໂຂ ຕ຺ຍາຍໍ, ຫຕ຺ຖກ, ປຣິສາ. ກຖໍ ປນ ຕ຺ວໍ, ຫຕ຺ຖກ, ອິມໍ ມຫຕິໍ ປຣິສໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາສີ’’ຕິ? ‘‘ຍານິມານິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ ເທສິຕານິ [ອ. ນິ. ໔.໓໒; ທີ. ນິ. ໓.໓໑໓] ຈຕ຺ຕາຣິ ສງ຺ຄຫວຕ຺ຖູນິ, ເຕຫາຫໍ [ເຕນາຫໍ (ສີ.)] ອິມໍ ມຫຕິໍ ປຣິສໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາມິ. ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຍໍ ຊານາມິ – ‘ອຍໍ ທາເນນ ສງ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ’ຕິ, ຕໍ ທາເນນ ສງ຺ຄຓ຺ຫາມິ; ຍໍ ຊານາມິ – ‘ອຍໍ ເປຍ຺ຍວຊ຺ເຊນ ສງ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ’ຕິ, ຕໍ ເປຍ຺ຍວຊ຺ເຊນ ສງ຺ຄຓ຺ຫາມິ; ຍໍ ຊານາມິ – ‘ອຍໍ ອຕ຺ຖຈຣິຍາຍ ສງ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ’ຕິ, ຕໍ ອຕ຺ຖຈຣິຍາຍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາມິ; ຍໍ ຊານາມິ – ‘ອຍໍ ສມານຕ຺ຕຕາຍ ສງ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ’ຕິ, ຕໍ ສມານຕ຺ຕຕາຍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາມິ. ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕິ ໂຂ ປນ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ກຸເລ ໂຠຄາ. ທລິທ຺ທສ຺ສ ໂຂ ໂນ ຕຖາ ໂສຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ຫຕ຺ຖກ! ໂຍນິ ໂຂ ຕ຺ຍາຍໍ, ຫຕ຺ຖກ, ມຫຕິໍ ປຣິສໍ ສງ຺ຄເຫຕຸໍ. ເຍ ຫິ ເກຈິ, ຫຕ຺ຖກ, ອຕີຕມທ຺ຘານໍ ມຫຕິໍ ປຣິສໍ ສງ຺ຄເຫສຸໍ, ສພ຺ເພ ເຕ ອິເມເຫວ ຈຕູຫິ ສງ຺ຄຫວຕ຺ຖູຫິ ມຫຕິໍ ປຣິສໍ ສງ຺ຄເຫສຸໍ. ເຍປິ ຫິ ເກຈິ, ຫຕ຺ຖກ, ອນາຄຕມທ຺ຘານໍ ມຫຕິໍ ປຣິສໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສນ຺ຕິ, ສພ຺ເພ ເຕ ອິເມເຫວ ຈຕູຫິ ສງ຺ຄຫວຕ຺ຖູຫິ ມຫຕິໍ ປຣິສໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສນ຺ຕິ. ເຍປິ ຫິ ເກຈິ, ຫຕ຺ຖກ, ເອຕຣຫິ ມຫຕິໍ ປຣິສໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ສພ຺ເພ ເຕ ອິເມເຫວ ຈຕູຫິ ສງ຺ຄຫວຕ຺ຖູຫິ ມຫຕິໍ ປຣິສໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຫຕ຺ຖໂກ ອາຬວໂກ ຠຄວຕາ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ສິໂຕ ສມາທປິໂຕ ສມຸຕ຺ເຕຊິໂຕ ສມ຺ປຫໍສິໂຕ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອຈິຣປກ຺ກນ຺ເຕ ຫຕ຺ຖເກ ອາຬວເກ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຏ຺ຐຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຈ຺ຉຣິເຍຫິ ອພ຺ຠຸເຕຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ຫຕ຺ຖກໍ ອາຬວກໍ ຘາເຣຖ. ກຕເມຫິ ອຏ຺ຐຫິ? ສທ຺ໂຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຫຕ຺ຖໂກ ອາຬວໂກ; ສີລວາ, ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ຫິຣີມາ… ໂອຕ຺ຕປ຺ປີ… ພຫຸສ຺ສຸໂຕ… ຈາຄວາ… ປຎ຺ຎວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຫຕ຺ຖໂກ ອາຬວໂກ; ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ, ຠິກ຺ຂເວ, ຫຕ຺ຖໂກ ອາຬວໂກ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຏ຺ຐຫິ ອຈ຺ຉຣິເຍຫິ ອພ຺ຠຸເຕຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ຫຕ຺ຖກໍ ອາຬວກໍ ຘາເຣຖາ’’ຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ມຫານາມສຸຕ຺ຕໍ

໒໕. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສກ຺ເກສຸ ວິຫຣຕິ ກປິລວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ນິຄ຺ໂຣຘາຣາເມ. ອຖ ໂຂ ມຫານາໂມ ສກ຺ໂກ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ມຫານາໂມ ສກ຺ໂກ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກິຕ຺ຕາວຕາ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອຸປາສໂກ ໂຫຕີ’’ຕິ? ‘‘ຍໂຕ ໂຂ, ມຫານາມ, ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓໍ ຄໂຕ ໂຫຕິ, ຘມ຺ມໍ ສຣຓໍ ຄໂຕ ໂຫຕິ, ສງ຺ຆໍ ສຣຓໍ ຄໂຕ ໂຫຕິ; ເອຕ຺ຕາວຕາ ໂຂ, ມຫານາມ, ອຸປາສໂກ ໂຫຕີ’’ຕິ.

‘‘ກິຕ຺ຕາວຕາ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ອຸປາສໂກ ສີລວາ ໂຫຕີ’’ຕິ? ‘‘ຍໂຕ ໂຂ, ມຫານາມ, ອຸປາສໂກ ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ, ອທິນ຺ນາທານາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ, ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາຣາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ, ມຸສາວາທາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ, ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປມາທຏ຺ຐານາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ; ເອຕ຺ຕາວຕາ ໂຂ, ມຫານາມ, ອຸປາສໂກ ສີລວາ ໂຫຕີ’’ຕິ.

‘‘ກິຕ຺ຕາວຕາ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ອຸປາສໂກ ອຕ຺ຕຫິຕາຍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ໂນ ປຣຫິຕາຍາ’’ຕິ? ‘‘ຍໂຕ ໂຂ, ມຫານາມ, ອຸປາສໂກ ອຕ຺ຕນາວ ສທ຺ຘາສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ໂນ ປຣໍ ສທ຺ຘາສມ຺ປທາຍ ສມາທເປຕິ [ສມາທາເປຕິ (?)]; ອຕ຺ຕນາວ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ໂນ ປຣໍ ສີລສມ຺ປທາຍ ສມາທເປຕິ; ອຕ຺ຕນາວ ຈາຄສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ໂນ ປຣໍ ຈາຄສມ຺ປທາຍ ສມາທເປຕິ; ອຕ຺ຕນາວ ຠິກ຺ຂູນໍ ທສ຺ສນກາໂມ ໂຫຕິ, ໂນ ປຣໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ທສ຺ສເນ ສມາທເປຕິ; ອຕ຺ຕນາວ ສທ຺ຘມ຺ມໍ ໂສຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ໂນ ປຣໍ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສວເນ ສມາທເປຕິ; ອຕ຺ຕນາວ ສຸຕານໍ ຘມ຺ມານໍ ຘາຣຓຊາຕິໂກ ໂຫຕິ, ໂນ ປຣໍ ຘມ຺ມຘາຣຓາຍ ສມາທເປຕິ; ອຕ຺ຕນາວ ສຸຕານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຕ຺ຖູປປຣິກ຺ຂິຕາ ໂຫຕິ, ໂນ ປຣໍ ອຕ຺ຖູປປຣິກ຺ຂາຍ ສມາທເປຕິ; ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຖມຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມມຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ໂນ ປຣໍ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ສມາທເປຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ໂຂ, ມຫານາມ, ອຸປາສໂກ ອຕ຺ຕຫິຕາຍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ໂນ ປຣຫິຕາຍາ’’ຕິ.

‘‘ກິຕ຺ຕາວຕາ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ອຸປາສໂກ ອຕ຺ຕຫິຕາຍ ຈ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ ປຣຫິຕາຍ ຈາ’’ຕິ? ‘‘ຍໂຕ ໂຂ, ມຫານາມ, ອຸປາສໂກ ອຕ຺ຕນາ ຈ ສທ຺ຘາສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ປຣຎ຺ຈ ສທ຺ຘາສມ຺ປທາຍ ສມາທເປຕິ; ອຕ຺ຕນາ ຈ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ປຣຎ຺ຈ ສີລສມ຺ປທາຍ ສມາທເປຕິ; ອຕ຺ຕນາ ຈ ຈາຄສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ປຣຎ຺ຈ ຈາຄສມ຺ປທາຍ ສມາທເປຕິ; ອຕ຺ຕນາ ຈ ຠິກ຺ຂູນໍ ທສ຺ສນກາໂມ ໂຫຕິ, ປຣຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂູນໍ ທສ຺ສເນ ສມາທເປຕິ; ອຕ຺ຕນາ ຈ ສທ຺ຘມ຺ມໍ ໂສຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ປຣຎ຺ຈ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສວເນ ສມາທເປຕິ; ອຕ຺ຕນາ ຈ ສຸຕານໍ ຘມ຺ມານໍ ຘາຣຓຊາຕິໂກ ໂຫຕິ, ປຣຎ຺ຈ ຘມ຺ມຘາຣຓາຍ ສມາທເປຕິ; ອຕ຺ຕນາ ຈ ສຸຕານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຕ຺ຖູປປຣິກ຺ຂິຕາ ໂຫຕິ, ປຣຎ຺ຈ ອຕ຺ຖູປປຣິກ຺ຂາຍ ສມາທເປຕິ, ອຕ຺ຕນາ ຈ ອຕ຺ຖມຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມມຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ປຣຎ຺ຈ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ສມາທເປຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ໂຂ, ມຫານາມ, ອຸປາສໂກ ອຕ຺ຕຫິຕາຍ ຈ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ ປຣຫິຕາຍ ຈາ’’ຕິ. ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ຊີວກສຸຕ຺ຕໍ

໒໖. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ຊີວກມ຺ພວເນ. ອຖ ໂຂ ຊີວໂກ ໂກມາຣຠຈ຺ໂຈ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ຊີວໂກ ໂກມາຣຠຈ຺ໂຈ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກິຕ຺ຕາວຕາ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອຸປາສໂກ ໂຫຕີ’’ຕິ? ‘‘ຍໂຕ ໂຂ, ຊີວກ, ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓໍ ຄໂຕ ໂຫຕິ, ຘມ຺ມໍ ສຣຓໍ ຄໂຕ ໂຫຕິ, ສງ຺ຆໍ ສຣຓໍ ຄໂຕ ໂຫຕິ; ເອຕ຺ຕາວຕາ ໂຂ ຊີວກ, ອຸປາສໂກ ໂຫຕີ’’ຕິ.

‘‘ກິຕ຺ຕາວຕາ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ອຸປາສໂກ ສີລວາ ໂຫຕີ’’ຕິ? ‘‘ຍໂຕ ໂຂ, ຊີວກ, ອຸປາສໂກ ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ…ເປ… ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປມາທຏ຺ຐານາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ; ເອຕ຺ຕາວຕາ ໂຂ, ຊີວກ, ອຸປາສໂກ ສີລວາ ໂຫຕີ’’ຕິ.

‘‘ກິຕ຺ຕາວຕາ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ອຸປາສໂກ ອຕ຺ຕຫິຕາຍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ໂນ ປຣຫິຕາຍາ’’ຕິ? ‘‘ຍໂຕ ໂຂ, ຊີວກ, ອຸປາສໂກ ອຕ຺ຕນາວ ສທ຺ຘາສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ໂນ ປຣໍ ສທ຺ຘາສມ຺ປທາຍ ສມາທເປຕິ…ເປ… ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຖມຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມມຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ໂນ ປຣໍ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ສມາທເປຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ໂຂ, ຊີວກ, ອຸປາສໂກ ອຕ຺ຕຫິຕາຍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ໂນ ປຣຫິຕາຍາ’’ຕິ.

‘‘ກິຕ຺ຕາວຕາ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ອຸປາສໂກ ອຕ຺ຕຫິຕາຍ ຈ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ ປຣຫິຕາຍ ຈາ’’ຕິ? ‘‘ຍໂຕ ໂຂ, ຊີວກ, ອຸປາສໂກ ອຕ຺ຕນາ ຈ ສທ຺ຘາສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ປຣຎ຺ຈ ສທ຺ຘາສມ຺ປທາຍ ສມາທເປຕິ; ອຕ຺ຕນາ ຈ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ປຣຎ຺ຈ ສີລສມ຺ປທາຍ ສມາທເປຕິ; ອຕ຺ຕນາ ຈ ຈາຄສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ປຣຎ຺ຈ ຈາຄສມ຺ປທາຍ ສມາທເປຕິ; ອຕ຺ຕນາ ຈ ຠິກ຺ຂູນໍ ທສ຺ສນກາໂມ ໂຫຕິ, ປຣຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂູນໍ ທສ຺ສເນ ສມາທເປຕິ; ອຕ຺ຕນາ ຈ ສທ຺ຘມ຺ມໍ ໂສຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ປຣຎ຺ຈ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສວເນ ສມາທເປຕິ; ອຕ຺ຕນາ ຈ ສຸຕານໍ ຘມ຺ມານໍ ຘາຣຓຊາຕິໂກ ໂຫຕິ, ປຣຎ຺ຈ ຘມ຺ມຘາຣຓາຍ ສມາທເປຕິ; ອຕ຺ຕນາ ຈ ສຸຕານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຕ຺ຖູປປຣິກ຺ຂິຕາ ໂຫຕິ, ປຣຎ຺ຈ ອຕ຺ຖູປປຣິກ຺ຂາຍ ສມາທເປຕິ; ອຕ຺ຕນາ ຈ ອຕ຺ຖມຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມມຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ປຣຎ຺ຈ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ສມາທເປຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ໂຂ, ຊີວກ, ອຸປາສໂກ ອຕ຺ຕຫິຕາຍ ຈ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ ປຣຫິຕາຍ ຈາ’’ຕິ. ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ປຐມພລສຸຕ຺ຕໍ

໒໗. ‘‘ອຏ຺ຐິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ພລານິ. ກຕມານິ ອຏ຺ຐ? ຣຸຓ຺ຓພລາ, ຠິກ຺ຂເວ, ທາຣກາ, ໂກຘພລາ ມາຕຸຄາມາ, ອາວຸຘພລາ ໂຈຣາ, ອິສ຺ສຣິຍພລາ ຣາຊາໂນ, ອຸຊ຺ຌຕ຺ຕິພລາ ພາລາ, ນິຊ຺ຌຕ຺ຕິພລາ ປຓ຺ຑິຕາ, ປຏິສງ຺ຂານພລາ ພຫຸສ຺ສຸຕາ, ຂນ຺ຕິພລາ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ – ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຏ຺ຐ ພລານີ’’ຕິ. ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ທຸຕິຍພລສຸຕ຺ຕໍ

໒໘. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກຕິ ນຸ ໂຂ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຂີຓາສວສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ພລານິ, ເຍຫິ ພເລຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ອາສວານໍ ຂຍໍ ປຏິຊານາຕິ – ‘ຂີຓາ ເມ ອາສວາ’’’ຕິ? ‘‘ອຏ຺ຐ, ຠນ຺ເຕ, ຂີຓາສວສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ພລານິ, ເຍຫິ ພເລຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ອາສວານໍ ຂຍໍ ປຏິຊານາຕິ – ‘ຂີຓາ ເມ ອາສວາ’’’ຕິ.

‘‘ກຕມານິ ອຏ຺ຐ? [ອ. ນິ. ໑໐.໙໐; ປຏິ. ມ. ໒.໔໔] ອິຘ, ຠນ຺ເຕ, ຂີຓາສວສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອນິຈ຺ຈໂຕ ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ສຸທິຏ຺ຐາ ໂຫນ຺ຕິ. ຍມ຺ປິ, ຠນ຺ເຕ, ຂີຓາສວສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອນິຈ຺ຈໂຕ ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ສຸທິຏ຺ຐາ ໂຫນ຺ຕິ, ອິທມ຺ປິ, ຠນ຺ເຕ, ຂີຓາສວສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ພລໍ ໂຫຕິ, ຍໍ ພລໍ ອາຄມ຺ມ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ອາສວານໍ ຂຍໍ ປຏິຊານາຕິ – ‘ຂີຓາ ເມ ອາສວາ’’’ຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠນ຺ເຕ, ຂີຓາສວສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອງ຺ຄາຣກາສູປມາ ກາມາ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ສຸທິຏ຺ຐາ ໂຫນ຺ຕິ. ຍມ຺ປິ, ຠນ຺ເຕ, ຂີຓາສວສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອງ຺ຄາຣກາສູປມາ ກາມາ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ສຸທິຏ຺ຐາ ໂຫນ຺ຕິ, ອິທມ຺ປິ, ຠນ຺ເຕ, ຂີຓາສວສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ພລໍ ໂຫຕິ, ຍໍ ພລໍ ອາຄມ຺ມ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ອາສວານໍ ຂຍໍ ປຏິຊານາຕິ – ‘ຂີຓາ ເມ ອາສວາ’’’ຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠນ຺ເຕ, ຂີຓາສວສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ວິເວກນິນ຺ນໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ວິເວກໂປຓໍ ວິເວກປພ຺ຠາຣໍ ວິເວກຏ຺ຐໍ ເນກ຺ຂມ຺ມາຠິຣຕໍ ພ຺ຍນ຺ຕິຠູຕໍ ສພ຺ພໂສ ອາສວຏ຺ຐານິເຍຫິ ຘມ຺ເມຫິ. ຍມ຺ປິ, ຠນ຺ເຕ, ຂີຓາສວສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ວິເວກນິນ຺ນໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ວິເວກໂປຓໍ ວິເວກປພ຺ຠາຣໍ ວິເວກຏ຺ຐໍ ເນກ຺ຂມ຺ມາຠິຣຕໍ ພ຺ຍນ຺ຕິຠູຕໍ ສພ຺ພໂສ ອາສວຏ຺ຐານິເຍຫິ ຘມ຺ເມຫິ, ອິທມ຺ປິ, ຠນ຺ເຕ, ຂີຓາສວສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ພລໍ ໂຫຕິ, ຍໍ ພລໍ ອາຄມ຺ມ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ອາສວານໍ ຂຍໍ ປຏິຊານາຕິ – ‘ຂີຓາ ເມ ອາສວາ’’’ຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠນ຺ເຕ, ຂີຓາສວສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ ຠາວິຕາ ໂຫນ຺ຕິ ສຸຠາວິຕາ. ຍມ຺ປິ, ຠນ຺ເຕ, ຂີຓາສວສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ ຠາວິຕາ ໂຫນ຺ຕິ ສຸຠາວິຕາ, ອິທມ຺ປິ, ຠນ຺ເຕ, ຂີຓາສວສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ພລໍ ໂຫຕິ, ຍໍ ພລໍ ອາຄມ຺ມ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ອາສວານໍ ຂຍໍ ປຏິຊານາຕິ – ‘ຂີຓາ ເມ ອາສວາ’’’ຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠນ຺ເຕ, ຂີຓາສວສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອິທ຺ຘິປາທາ ຠາວິຕາ ໂຫນ຺ຕິ ສຸຠາວິຕາ…ເປ… ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຠາວິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ ສຸຠາວິຕານິ…ເປ… ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ຠາວິຕາ ໂຫນ຺ຕິ ສຸຠາວິຕາ…ເປ… ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ ຠາວິໂຕ ໂຫຕິ ສຸຠາວິໂຕ. ຍມ຺ປິ, ຠນ຺ເຕ, ຂີຓາສວສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ ຠາວິໂຕ ໂຫຕິ ສຸຠາວິໂຕ, ອິທມ຺ປິ, ຠນ຺ເຕ, ຂີຓາສວສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ພລໍ ໂຫຕິ, ຍໍ ພລໍ ອາຄມ຺ມ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ອາສວານໍ ຂຍໍ ປຏິຊານາຕິ – ‘ຂີຓາ ເມ ອາສວາ’’’ຕິ.

‘‘ອິມານິ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອຏ຺ຐ ຂີຓາສວສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ພລານິ, ເຍຫິ ພເລຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ອາສວານໍ ຂຍໍ ປຏິຊານາຕິ – ‘ຂີຓາ ເມ ອາສວາ’’’ຕິ. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ອກ຺ຂຓສຸຕ຺ຕໍ

໒໙. ‘‘‘ຂຓກິຈ຺ໂຈ ໂລໂກ, ຂຓກິຈ຺ໂຈ ໂລໂກ’ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສ຺ສຸຕວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ຠາສຕິ, ໂນ ຈ ໂຂ ໂສ ຊານາຕິ ຂຓໍ ວາ ອກ຺ຂຓໍ ວາ. ອຏ຺ຐິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອກ຺ຂຓາ ອສມຍາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາສາຍ. ກຕເມ ອຏ຺ຐ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ຈ ໂລເກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ໂນ ສຸຄໂຕ ໂລກວິທູ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ປຸຣິສທມ຺ມສາຣຖິ ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ, ຘມ຺ໂມ ຈ ເທສິຍຕິ ໂອປສມິໂກ ປຣິນິພ຺ພານິໂກ ສມ຺ໂພຘຄາມີ ສຸຄຕປ຺ປເວທິໂຕ; ອຍຎ຺ຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ນິຣຍໍ ອຸປປນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຐໂມ ອກ຺ຂໂຓ ອສມໂຍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາສາຍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ຈ ໂລເກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ…ເປ… ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ, ຘມ຺ໂມ ຈ ເທສິຍຕິ ໂອປສມິໂກ ປຣິນິພ຺ພານິໂກ ສມ຺ໂພຘຄາມີ ສຸຄຕປ຺ປເວທິໂຕ; ອຍຎ຺ຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິໍ ອຸປປນ຺ໂນ ໂຫຕິ…ເປ….

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ອຍຎ຺ຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ເປຕ຺ຕິວິສຍໍ ອຸປປນ຺ໂນ ໂຫຕິ…ເປ….

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ອຍຎ຺ຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຎ຺ຎຕຣໍ ທີຆາຍຸກໍ ເທວນິກາຍໍ ອຸປປນ຺ໂນ ໂຫຕິ…ເປ….

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ອຍຎ຺ຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ປຈ຺ຈນ຺ຕິເມສຸ ຊນປເທສຸ ປຈ຺ຈາຊາໂຕ ໂຫຕິ, ໂສ ຈ ໂຫຕິ ອວິຎ຺ຎາຕາເຣສຸ ມິລກ຺ເຂສຸ [ມິລກ຺ຂູສຸ (ສ຺ຍາ. ກ.) ທີ. ນິ. ໓.໓໕໘], ຍຕ຺ຖ ນຕ຺ຖິ ຄຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອຸປາສການໍ ອຸປາສິການໍ…ເປ… ປຎ຺ຈໂມ ອກ຺ຂໂຓ ອສມໂຍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາສາຍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ອຍຎ຺ຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ມຊ຺ຌິເມສຸ ຊນປເທສຸ ປຈ຺ຈາຊາໂຕ ໂຫຕິ, ໂສ ຈ ໂຫຕິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂກ ວິປຣີຕທສ຺ສໂນ – ‘ນຕ຺ຖິ ທິນ຺ນໍ, ນຕ຺ຖິ ຍິຏ຺ຐໍ, ນຕ຺ຖິ ຫຸຕໍ, ນຕ຺ຖິ ສຸກຕທຸກ຺ກຏານໍ ກມ຺ມານໍ ຜລໍ ວິປາໂກ, ນຕ຺ຖິ ອຍໍ ໂລໂກ, ນຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ, ນຕ຺ຖິ ມາຕາ, ນຕ຺ຖິ ປິຕາ, ນຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕາ ໂອປປາຕິກາ, ນຕ຺ຖິ ໂລເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສມ຺ມຄ຺ຄຕາ ສມ຺ມາ ປຏິປນ຺ນາ ເຍ ອິມຎ຺ຈ ໂລກໍ ປຣຎ຺ຈ ໂລກໍ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ປເວເທນ຺ຕີ’ຕິ…ເປ….

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ອຍຎ຺ຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ມຊ຺ຌິເມສຸ ຊນປເທສຸ ປຈ຺ຈາຊາໂຕ ໂຫຕິ, ໂສ ຈ ໂຫຕິ ທຸປ຺ປຎ຺ໂຎ ຊໂຬ ເອຬມູໂຄ ອປ຺ປຏິພໂລ ສຸຠາສິຕທຸພ຺ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖມຎ຺ຎາຕຸໍ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕໂມ ອກ຺ຂໂຓ ອສມໂຍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາສາຍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ຈ ໂລເກ ອນຸປ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ…ເປ… ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ. ຘມ຺ໂມ ຈ ນ ເທສິຍຕິ ໂອປສມິໂກ ປຣິນິພ຺ພານິໂກ ສມ຺ໂພຘຄາມີ ສຸຄຕປ຺ປເວທິໂຕ. ອຍຎ຺ຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ມຊ຺ຌິເມສຸ ຊນປເທສຸ ປຈ຺ຈາຊາໂຕ ໂຫຕິ, ໂສ ຈ ໂຫຕິ ປຎ຺ຎວາ ອຊໂຬ ອເນຬມູໂຄ ປຏິພໂລ ສຸຠາສິຕທຸພ຺ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖມຎ຺ຎາຕຸໍ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຏ຺ຐໂມ ອກ຺ຂໂຓ ອສມໂຍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາສາຍ. ‘ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຏ຺ຐ ອກ຺ຂຓາ ອສມຍາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາສາຍ’’’.

‘‘ເອໂກວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຂໂຓ ຈ ສມໂຍ ຈ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາສາຍ. ກຕໂມ ເອໂກ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ຈ ໂລເກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ໂນ ສຸຄໂຕ ໂລກວິທູ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ປຸຣິສທມ຺ມສາຣຖິ ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ. ຘມ຺ໂມ ຈ ເທສິຍຕິ ໂອປສມິໂກ ປຣິນິພ຺ພານິໂກ ສມ຺ໂພຘຄາມີ ສຸຄຕປ຺ປເວທິໂຕ. ອຍຎ຺ຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ມຊ຺ຌິເມສຸ ຊນປເທສຸ ປຈ຺ຈາຊາໂຕ ໂຫຕິ, ໂສ ຈ ໂຫຕິ ປຎ຺ຎວາ ອຊໂຬ ອເນຬມູໂຄ ປຏິພໂລ ສຸຠາສິຕທຸພ຺ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖມຎ຺ຎາຕຸໍ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອໂກວ ຂໂຓ ຈ ສມໂຍ ຈ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາສາຍາ’’ຕິ.

‘‘ມນຸສ຺ສລາຠໍ [ມນຸສ຺ສໂລກໍ (ສ຺ຍາ.)] ລທ຺ຘານ, ສທ຺ຘມ຺ເມ ສຸປ຺ປເວທິເຕ;

ເຍ ຂຓໍ ນາຘິຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອຕິນາເມນ຺ຕິ ເຕ ຂຓໍ.

‘‘ພຫູ ຫິ ອກ຺ຂຓາ ວຸຕ຺ຕາ, ມຄ຺ຄສ຺ສ ອນ຺ຕຣາຍິກາ;

ກທາຈິ ກຣຫຈິ ໂລເກ, ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ຕຖາຄຕາ.

‘‘ຕຍິທໍ [ຕສ຺ສິທໍ (ກ.)] ສມ຺ມຸຂີຠູຕໍ, ຍໍ ໂລກສ຺ມິໍ ສຸທຸລ຺ລຠໍ;

ມນຸສ຺ສປຏິລາໂຠ ຈ, ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ຈ ເທສນາ;

ອລໍ ວາຍມິຕຸໍ ຕຕ຺ຖ, ອຕ຺ຕກາເມນ [ອຕ຺ຖກາເມນ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກ.)] ຊນ຺ຕຸນາ.

‘‘ກຖໍ ວິຊຎ຺ຎາ ສທ຺ຘມ຺ມໍ, ຂໂຓ ເວ [ໂວ (ສ຺ຍາ.)] ມາ ອຸປຈ຺ຈຄາ;

ຂຓາຕີຕາ ຫິ ໂສຈນ຺ຕິ, ນິຣຍມ຺ຫິ ສມປ຺ປິຕາ.

‘‘ອິຘ ເຈ ນໍ ວິຣາເຘຕິ, ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ນິຍາມຕໍ [ນິຍາມິຕໍ (ສ຺ຍາ.)];

ວາຓິໂຊວ ອຕີຕຕ຺ໂຖ, ຈິຣຕ຺ຕໍ [ຈິຣນ຺ຕໍ (ກ.)] ອນຸຕປິສ຺ສຕິ.

‘‘ອວິຊ຺ຊານິວຸໂຕ ໂປໂສ, ສທ຺ຘມ຺ມໍ ອປຣາຘິໂກ;

ຊາຕິມຣຓສໍສາຣໍ, ຈິຣໍ ປຈ຺ຈນຸໂຠສ຺ສຕິ.

‘‘ເຍ ຈ ລທ຺ຘາ ມນຸສ຺ສຕ຺ຕໍ, ສທ຺ຘມ຺ເມ ສຸປ຺ປເວທິເຕ;

ອກໍສຸ ສຕ຺ຖຸ ວຈນໍ, ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ ກໂຣນ຺ຕິ ວາ.

‘‘ຂຓໍ ປຈ຺ຈວິທຸໍ ໂລເກ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ;

ເຍ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊິໍສຸ, ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິຕໍ.

‘‘ເຍ ສໍວຣາ ຈກ຺ຂຸມຕາ, ເທສິຕາທິຈ຺ຈພນ຺ຘຸນາ;

ເຕສຸ [ເຕສໍ (ກ.)] ຄຸຕ຺ໂຕ ສທາ ສໂຕ, ວິຫເຣ ອນວສ຺ສຸໂຕ.

‘‘ສພ຺ເພ ອນຸສເຍ ເຉຕ຺ວາ, ມາຣເຘຍ຺ຍປຣານຸເຄ;

ເຕ ເວ ປາຣງ຺ຄຕາ [ປາຣຄຕາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ໂລເກ, ເຍ ປຕ຺ຕາ ອາສວກ຺ຂຍ’’ນ຺ຕິ. ນວມໍ;

໑໐. ອນຸຣຸທ຺ຘມຫາວິຕກ຺ກສຸຕ຺ຕໍ

໓໐. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຠຄ຺ເຄສຸ ວິຫຣຕິ ສຸໍສຸມາຣຄິເຣ ເຠສກຬາວເນ ມິຄທາເຍ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ເຈຕີສຸ ວິຫຣຕິ ປາຈີນວໍສທາເຍ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ອນຸຣຸທ຺ຘສ຺ສ ຣໂຫຄຕສ຺ສ ປຏິສລ຺ລີນສ຺ສ ເອວໍ ເຈຕໂສ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທິ – ‘‘ອປ຺ປິຈ຺ຉສ຺ສາຍໍ ຘມ຺ໂມ, ນາຍໍ ຘມ຺ໂມ ມຫິຈ຺ຉສ຺ສ; ສນ຺ຕຸຏ຺ຐສ຺ສາຍໍ ຘມ຺ໂມ, ນາຍໍ ຘມ຺ໂມ ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐສ຺ສ; ປວິວິຕ຺ຕສ຺ສາຍໍ ຘມ຺ໂມ, ນາຍໍ ຘມ຺ໂມ ສງ຺ຄຓິກາຣາມສ຺ສ; ອາຣທ຺ຘວີຣິຍສ຺ສາຍໍ ຘມ຺ໂມ, ນາຍໍ ຘມ຺ໂມ ກຸສີຕສ຺ສ; ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕິສ຺ສາຍໍ [ອຸປຏ຺ຐິຕສຕິສ຺ສາຍໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ຘມ຺ໂມ, ນາຍໍ ຘມ຺ໂມ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິສ຺ສ [ມຸຏ຺ຐສຕິສ຺ສ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)]; ສມາຫິຕສ຺ສາຍໍ ຘມ຺ໂມ, ນາຍໍ ຘມ຺ໂມ ອສມາຫິຕສ຺ສ; ປຎ຺ຎວໂຕ ອຍໍ ຘມ຺ໂມ, ນາຍໍ ຘມ຺ໂມ ທຸປ຺ປຎ຺ຎສ຺ສາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມໂຕ ອນຸຣຸທ຺ຘສ຺ສ ເຈຕສາ ເຈໂຕປຣິວິຕກ຺ກມຎ຺ຎາຍ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ພລວາ ປຸຣິໂສ ສມິຎ຺ຊິຕໍ ວາ ພາຫໍ ປສາເຣຍ຺ຍ, ປສາຣິຕໍ ວາ ພາຫໍ ສມິຎ຺ເຊຍ຺ຍ; ເອວເມວໍ – ຠຄ຺ເຄສຸ ສຸໍສຸມາຣຄິເຣ ເຠສກຬາວເນ ມິຄທາເຍ ອນ຺ຕຣຫິໂຕ ເຈຕີສຸ ປາຈີນວໍສທາເຍ ອາຍສ຺ມໂຕ ອນຸຣຸທ຺ຘສ຺ສ ສມ຺ມຸເຂ ປາຕຸຣໂຫສິ. ນິສີທິ ຠຄວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ. ອາຍສ຺ມາປິ ໂຂ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ

ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອນຸຣຸທ຺ຘໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ອນຸຣຸທ຺ຘ! ສາຘຸ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ອນຸຣຸທ຺ຘ, (ຍໍ ຕໍ ມຫາປຸຣິສວິຕກ຺ກໍ) [ສຕ຺ຕ ມຫາປຸຣິສວິຕກ຺ເກ (ສີ. ປີ.) ທີ. ນິ. ໓.໓໕໘] ວິຕກ຺ເກສິ – ‘ອປ຺ປິຈ຺ຉສ຺ສາຍໍ ຘມ຺ໂມ, ນາຍໍ ຘມ຺ໂມ ມຫິຈ຺ຉສ຺ສ; ສນ຺ຕຸຏ຺ຐສ຺ສາຍໍ ຘມ຺ໂມ, ນາຍໍ ຘມ຺ໂມ ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐສ຺ສ; ປວິວິຕ຺ຕສ຺ສາຍໍ ຘມ຺ໂມ, ນາຍໍ ຘມ຺ໂມ ສງ຺ຄຓິກາຣາມສ຺ສ; ອາຣທ຺ຘວີຣິຍສ຺ສາຍໍ ຘມ຺ໂມ, ນາຍໍ ຘມ຺ໂມ ກຸສີຕສ຺ສ; ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕິສ຺ສາຍໍ ຘມ຺ໂມ, ນາຍໍ ຘມ຺ໂມ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິສ຺ສ; ສມາຫິຕສ຺ສາຍໍ ຘມ຺ໂມ, ນາຍໍ ຘມ຺ໂມ ອສມາຫິຕສ຺ສ; ປຎ຺ຎວໂຕ ອຍໍ ຘມ຺ໂມ, ນາຍໍ ຘມ຺ໂມ ທຸປ຺ປຎ຺ຎສ຺ສາ’ຕິ. ເຕນ ຫິ ຕ຺ວໍ, ອນຸຣຸທ຺ຘ, ອິມມ຺ປິ ອຏ຺ຐມໍ ມຫາປຸຣິສວິຕກ຺ກໍ ວິຕກ຺ເກຫິ – ‘ນິປ຺ປປຎ຺ຈາຣາມສ຺ສາຍໍ ຘມ຺ໂມ ນິປ຺ປປຎ຺ຈຣຕິໂນ, ນາຍໍ ຘມ຺ໂມ ປປຎ຺ຈາຣາມສ຺ສ ປປຎ຺ຈຣຕິໂນ’’’ຕິ.

‘‘ຍໂຕ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ອນຸຣຸທ຺ຘ, ອິເມ ອຏ຺ຐ ມຫາປຸຣິສວິຕກ຺ເກ ວິຕກ຺ເກສ຺ສສິ, ຕໂຕ ຕ຺ວໍ, ອນຸຣຸທ຺ຘ, ຍາວເທວ [ຍາວເທ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໕໒)] ອາກງ຺ຂິສ຺ສສິ, ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ ວິວິຈ຺ຈ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສວິຕກ຺ກໍ ສວິຈາຣໍ ວິເວກຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣິສ຺ສສິ.

‘‘ຍໂຕ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ອນຸຣຸທ຺ຘ, ອິເມ ອຏ຺ຐ ມຫາປຸຣິສວິຕກ຺ເກ ວິຕກ຺ເກສ຺ສສິ, ຕໂຕ ຕ຺ວໍ, ອນຸຣຸທ຺ຘ, ຍາວເທວ ອາກງ຺ຂິສ຺ສສິ, ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວູປສມາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສມ຺ປສາທນໍ ເຈຕໂສ ເອໂກທິຠາວໍ ອວິຕກ຺ກໍ ອວິຈາຣໍ ສມາຘິຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ທຸຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣິສ຺ສສິ.

‘‘ຍໂຕ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ອນຸຣຸທ຺ຘ, ອິເມ ອຏ຺ຐ ມຫາປຸຣິສວິຕກ຺ເກ ວິຕກ຺ເກສ຺ສສິ, ຕໂຕ ຕ຺ວໍ, ອນຸຣຸທ຺ຘ, ຍາວເທວ ອາກງ຺ຂິສ຺ສສິ, ປີຕິຍາ ຈ ວິຣາຄາ ອຸເປກ຺ຂໂກ ຈ ວິຫຣິສ຺ສສິ ສໂຕ ຈ ສມ຺ປຊາໂນ ສຸຂຎ຺ຈ ກາເຍນ ປຏິສໍເວທິສ຺ສສິ ຍໍ ຕໍ ອຣິຍາ ອາຈິກ຺ຂນ຺ຕິ – ‘ອຸເປກ຺ຂໂກ ສຕິມາ ສຸຂວິຫາຣີ’ຕິ ຕຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣິສ຺ສສິ.

‘‘ຍໂຕ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ອນຸຣຸທ຺ຘ, ອິເມ ອຏ຺ຐ ມຫາປຸຣິສວິຕກ຺ເກ ວິຕກ຺ເກສ຺ສສິ, ຕໂຕ ຕ຺ວໍ, ອນຸຣຸທ຺ຘ, ຍາວເທວ ອາກງ຺ຂິສ຺ສສິ, ສຸຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ ປຸພ຺ເພວ ໂສມນສ຺ສໂທມນສ຺ສານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ອຸເປກ຺ຂາສຕິປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣິສ຺ສສິ.

‘‘ຍໂຕ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ອນຸຣຸທ຺ຘ, ອິເມ ຈ ອຏ຺ຐ ມຫາປຸຣິສວິຕກ຺ເກ ວິຕກ຺ເກສ຺ສສິ, ອິເມສຎ຺ຈ ຈຕຸນ຺ນໍ ຌານານໍ ອາຠິເຈຕສິການໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣານໍ ນິກາມລາຠີ ຠວິສ຺ສສິ ອກິຈ຺ຉລາຠີ ອກສິຣລາຠີ, ຕໂຕ ຕຸຍ຺ຫໍ, ອນຸຣຸທ຺ຘ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ຄຫປຕິສ຺ສ ວາ ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ວາ ສາລີນໍ ໂອທໂນ ວິຈິຕກາຬໂກ ອເນກສູໂປ ອເນກພ຺ຍຎ຺ຊໂນ; ເອວເມວໍ ເຕ ປິຓ຺ຑິຍາໂລປໂຠຊນໍ ຂາຍິສ຺ສຕິ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐສ຺ສ ວິຫຣໂຕ ຣຕິຍາ ອປຣິຕສ຺ສາຍ ຜາສຸວິຫາຣາຍ ໂອກ຺ກມນາຍ ນິພ຺ພານສ຺ສ.

‘‘ຍໂຕ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ອນຸຣຸທ຺ຘ, ອິເມ ຈ ອຏ຺ຐ ມຫາປຸຣິສວິຕກ຺ເກ ວິຕກ຺ເກສ຺ສສິ, ອິເມສຎ຺ຈ ຈຕຸນ຺ນໍ ຌານານໍ ອາຠິເຈຕສິການໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣານໍ ນິກາມລາຠີ ຠວິສ຺ສສິ ອກິຈ຺ຉລາຠີ ອກສິຣລາຠີ, ຕໂຕ ຕຸຍ຺ຫໍ, ອນຸຣຸທ຺ຘ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ຄຫປຕິສ຺ສ ວາ ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ວາ ກູຏາຄາຣໍ ອຸລ຺ລິຕ຺ຕາວລິຕ຺ຕໍ ນິວາຕໍ ຜຸສິຕຄ຺ຄຬໍ ປິຫິຕວາຕປານໍ; ເອວເມວໍ ເຕ ຣຸກ຺ຂມູລເສນາສນໍ ຂາຍິສ຺ສຕິ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐສ຺ສ ວິຫຣໂຕ ຣຕິຍາ ອປຣິຕສ຺ສາຍ ຜາສຸວິຫາຣາຍ ໂອກ຺ກມນາຍ ນິພ຺ພານສ຺ສ.

‘‘ຍໂຕ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ອນຸຣຸທ຺ຘ, ອິເມ ຈ ອຏ຺ຐ ມຫາປຸຣິສວິຕກ຺ເກ ວິຕກ຺ເກສ຺ສສິ, ອິເມສຎ຺ຈ ຈຕຸນ຺ນໍ ຌານານໍ ອາຠິເຈຕສິການໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣານໍ ນິກາມລາຠີ ຠວິສ຺ສສິ ອກິຈ຺ຉລາຠີ ອກສິຣລາຠີ, ຕໂຕ ຕຸຍ຺ຫໍ, ອນຸຣຸທ຺ຘ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ຄຫປຕິສ຺ສ ວາ ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ວາ ປລ຺ລງ຺ໂກ ໂຄນກຕ຺ຖໂຕ ປຏິກຕ຺ຖໂຕ ປຏລິກຕ຺ຖໂຕ ກທລິມິຄປວຣປຈ຺ຈຕ຺ຖຣໂຓ [ກາທລິ… ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣໂຓ (ສີ.)] ສອຸຕ຺ຕຣຈ຺ຉໂທ ອຸຠໂຕໂລຫິຕກູປຘາໂນ; ເອວເມວໍ ເຕ ຕິຓສນ຺ຖາຣກສຍນາສນໍ ຂາຍິສ຺ສຕິ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐສ຺ສ ວິຫຣໂຕ ຣຕິຍາ ອປຣິຕສ຺ສາຍ ຜາສຸວິຫາຣາຍ ໂອກ຺ກມນາຍ ນິພ຺ພານສ຺ສ.

‘‘ຍໂຕ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ອນຸຣຸທ຺ຘ, ອິເມ ຈ ອຏ຺ຐ ມຫາປຸຣິສວິຕກ຺ເກ ວິຕກ຺ເກສ຺ສສິ, ອິເມສຎ຺ຈ ຈຕຸນ຺ນໍ ຌານານໍ ອາຠິເຈຕສິການໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣານໍ ນິກາມລາຠີ ຠວິສ຺ສສິ ອກິຈ຺ຉລາຠີ ອກສິຣລາຠີ, ຕໂຕ ຕຸຍ຺ຫໍ, ອນຸຣຸທ຺ຘ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ຄຫປຕິສ຺ສ ວາ ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ວາ ນານາເຠສຊ຺ຊານິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ສປ຺ປິ ນວນີຕໍ ເຕລໍ ມຘຸ ຜາຓິຕໍ; ເອວເມວໍ ເຕ ປູຕິມຸຕ຺ຕເຠສຊ຺ຊໍ ຂາຍິສ຺ສຕິ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐສ຺ສ ວິຫຣໂຕ ຣຕິຍາ ອປຣິຕສ຺ສາຍ ຜາສຸວິຫາຣາຍ ໂອກ຺ກມນາຍ ນິພ຺ພານສ຺ສ. ເຕນ ຫິ ຕ຺ວໍ, ອນຸຣຸທ຺ຘ, ອາຍຕິກມ຺ປິ ວສ຺ສາວາສໍ ອິເຘວ ເຈຕີສຸ ປາຈີນວໍສທາເຍ ວິຫເຣຍ຺ຍາສີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອນຸຣຸທ຺ຘໍ ອິມິນາ ໂອວາເທນ ໂອວທິຕ຺ວາ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ພລວາ ປຸຣິໂສ ສມິຎ຺ຊິຕໍ ວາ ພາຫໍ ປສາເຣຍ຺ຍ, ປສາຣິຕໍ ວາ ພາຫໍ ສມິຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ເອວເມວໍ – ເຈຕີສຸ ປາຈີນວໍສທາເຍ ອນ຺ຕຣຫິໂຕ ຠຄ຺ເຄສຸ ສຸໍສຸມາຣຄິເຣ ເຠສກຬາວເນ ມິຄທາເຍ ປາຕຸຣໂຫສີຕິ. ນິສີທິ ຠຄວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ. ນິສຊ຺ຊ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຏ຺ຐ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຫາປຸຣິສວິຕກ຺ເກ ເທເສສ຺ສາມິ, ຕໍ ສຸຓາຖ…ເປ… ກຕເມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຏ຺ຐ ມຫາປຸຣິສວິຕກ຺ກາ? ອປ຺ປິຈ຺ຉສ຺ສາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ໂມ, ນາຍໍ ຘມ຺ໂມ ມຫິຈ຺ຉສ຺ສ; ສນ຺ຕຸຏ຺ຐສ຺ສາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ໂມ, ນາຍໍ ຘມ຺ໂມ ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐສ຺ສ; ປວິວິຕ຺ຕສ຺ສາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ໂມ, ນາຍໍ ຘມ຺ໂມ ສງ຺ຄຓິກາຣາມສ຺ສ; ອາຣທ຺ຘວີຣິຍສ຺ສາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ໂມ, ນາຍໍ ຘມ຺ໂມ ກຸສີຕສ຺ສ; ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕິສ຺ສາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ໂມ, ນາຍໍ ຘມ຺ໂມ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິສ຺ສ; ສມາຫິຕສ຺ສາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ໂມ, ນາຍໍ ຘມ຺ໂມ ອສມາຫິຕສ຺ສ; ປຎ຺ຎວໂຕ ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ໂມ, ນາຍໍ ຘມ຺ໂມ ທຸປ຺ປຎ຺ຎສ຺ສ; ນິປ຺ປປຎ຺ຈາຣາມສ຺ສາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ໂມ ນິປ຺ປປຎ຺ຈຣຕິໂນ, ນາຍໍ ຘມ຺ໂມ ປປຎ຺ຈາຣາມສ຺ສ ປປຎ຺ຈຣຕິໂນ’’.

‘‘‘ອປ຺ປິຈ຺ຉສ຺ສາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ໂມ, ນາຍໍ ຘມ຺ໂມ ມຫິຈ຺ຉສ຺ສາ’ຕິ, ອິຕິ ໂຂ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ເຈຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ສມາໂນ ‘ອປ຺ປິຈ຺ໂຉຕິ ມໍ ຊາເນຍ຺ຍຸ’ນ຺ຕິ ນ ອິຈ຺ຉຕິ, ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ‘ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐຕິ ມໍ ຊາເນຍ຺ຍຸ’ນ຺ຕິ ນ ອິຈ຺ຉຕິ, ປວິວິຕ຺ໂຕ ສມາໂນ ‘ປວິວິຕ຺ໂຕຕິ ມໍ ຊາເນຍ຺ຍຸ’ນ຺ຕິ ນ ອິຈ຺ຉຕິ, ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ສມາໂນ ‘ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍຕິ ມໍ ຊາເນຍ຺ຍຸ’ນ຺ຕິ ນ ອິຈ຺ຉຕິ, ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕິ ສມາໂນ ‘ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕີຕິ ມໍ ຊາເນຍ຺ຍຸ’ນ຺ຕິ ນ ອິຈ຺ຉຕິ, ສມາຫິໂຕ ສມາໂນ ‘ສມາຫິໂຕຕິ ມໍ ຊາເນຍ຺ຍຸ’ນ຺ຕິ ນ ອິຈ຺ຉຕິ, ປຎ຺ຎວາ ສມາໂນ ‘ປຎ຺ຎວາຕິ ມໍ ຊາເນຍ຺ຍຸ’ນ຺ຕິ ນ ອິຈ຺ຉຕິ, ນິປ຺ປປຎ຺ຈາຣາໂມ ສມາໂນ ‘ນິປ຺ປປຎ຺ຈາຣາໂມຕິ ມໍ ຊາເນຍ຺ຍຸ’ນ຺ຕິ ນ ອິຈ຺ຉຕິ. ‘ອປ຺ປິຈ຺ຉສ຺ສາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ໂມ, ນາຍໍ ຘມ຺ໂມ ມຫິຈ຺ຉສ຺ສາ’ຕິ, ອິຕິ ຍໍ ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ອິທເມຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘‘ສນ຺ຕຸຏ຺ຐສ຺ສາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ໂມ, ນາຍໍ ຘມ຺ໂມ ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐສ຺ສາ’ຕິ, ອິຕິ ໂຂ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ກິຎ຺ເຈຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ ອິຕຣີຕຣຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາເຣນ. ‘ສນ຺ຕຸຏ຺ຐສ຺ສາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ໂມ, ນາຍໍ ຘມ຺ໂມ ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐສ຺ສາ’ຕິ, ອິຕິ ຍໍ ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ອິທເມຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘‘ປວິວິຕ຺ຕສ຺ສາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ໂມ, ນາຍໍ ຘມ຺ໂມ ສງ຺ຄຓິກາຣາມສ຺ສາ’ຕິ, ອິຕິ ໂຂ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ກິຎ຺ເຈຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປວິວິຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫຣໂຕ ຠວນ຺ຕິ ອຸປສງ຺ກມິຕາໂຣ ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອຸປາສກາ ອຸປາສິກາໂຍ ຣາຊາໂນ ຣາຊມຫາມຕ຺ຕາ ຕິຕ຺ຖິຍາ ຕິຕ຺ຖິຍສາວກາ. ຕຕ຺ຣ ຠິກ຺ຂຸ ວິເວກນິນ຺ເນນ ຈິຕ຺ເຕນ ວິເວກໂປເຓນ ວິເວກປພ຺ຠາເຣນ ວິເວກຏ຺ເຐນ ເນກ຺ຂມ຺ມາຠິຣເຕນ ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ອຸຍ຺ໂຍຊນິກປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍເຍວ ກຖໍ ກຕ຺ຕາ [ປວຕ຺ຕາ (ກ.)] ໂຫຕິ. ‘ປວິວິຕ຺ຕສ຺ສາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ໂມ, ນາຍໍ ຘມ຺ໂມ ສງ຺ຄຓິກາຣາມສ຺ສາ’ຕິ, ອິຕິ ຍໍ ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ອິທເມຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘‘ອາຣທ຺ຘວີຣິຍສ຺ສາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ໂມ, ນາຍໍ ຘມ຺ໂມ ກຸສີຕສ຺ສາ’ຕິ, ອິຕິ ໂຂ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ກິຎ຺ເຈຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ວິຫຣຕິ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຫານາຍ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຸປສມ຺ປທາຍ ຖາມວາ ທຬ຺ຫປຣກ຺ກໂມ ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕຘຸໂຣ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ. ‘ອາຣທ຺ຘວີຣິຍສ຺ສາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ໂມ, ນາຍໍ ຘມ຺ໂມ ກຸສີຕສ຺ສາ’ຕິ, ອິຕິ ຍໍ ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ອິທເມຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘‘ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕິສ຺ສາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ໂມ, ນາຍໍ ຘມ຺ໂມ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິສ຺ສາ’ຕິ, ອິຕິ ໂຂ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ເຈຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສຕິມາ ໂຫຕິ ປຣເມນ ສຕິເນປກ຺ເກນ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ຈິຣກຕມ຺ປິ ຈິຣຠາສິຕມ຺ປິ ສຣິຕາ ອນຸສ຺ສຣິຕາ. ‘ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕິສ຺ສາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ໂມ, ນາຍໍ ຘມ຺ໂມ, ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິສ຺ສາ’ຕິ, ອິຕິ ຍໍ ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ອິທເມຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘‘ສມາຫິຕສ຺ສາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ໂມ, ນາຍໍ ຘມ຺ໂມ ອສມາຫິຕສ຺ສາ’ຕິ, ອິຕິ ໂຂ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ເຈຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ…ເປ… ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ‘ສມາຫິຕສ຺ສາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ໂມ, ນາຍໍ ຘມ຺ໂມ ອສມາຫິຕສ຺ສາ’ຕິ, ອິຕິ ຍໍ ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ອິທເມຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘‘ປຎ຺ຎວໂຕ ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ໂມ, ນາຍໍ ຘມ຺ໂມ ທຸປ຺ປຎ຺ຎສ຺ສາ’ຕິ, ອິຕິ ໂຂ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ເຈຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ປຎ຺ຎວາ ໂຫຕິ ອຸທຍຕ຺ຖຄາມິນິຍາ ປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຣິຍາຍ ນິພ຺ເພຘິກາຍ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍຄາມິນິຍາ. ‘ປຎ຺ຎວໂຕ ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ໂມ, ນາຍໍ ຘມ຺ໂມ ທຸປ຺ປຎ຺ຎສ຺ສາ’ຕິ, ອິຕິ ຍໍ ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ອິທເມຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘‘ນິປ຺ປປຎ຺ຈາຣາມສ຺ສາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ໂມ ນິປ຺ປປຎ຺ຈຣຕິໂນ, ນາຍໍ ຘມ຺ໂມ ປປຎ຺ຈາຣາມສ຺ສ ປປຎ຺ຈຣຕິໂນ’ຕິ, ອິຕິ ໂຂ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ເຈຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປປຎ຺ຈນິໂຣເຘ ຈິຕ຺ຕໍ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ ປສີທຕິ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ ວິມຸຈ຺ຈຕິ. ‘ນິປ຺ປປຎ຺ຈາຣາມສ຺ສາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ໂມ, ນິປ຺ປປຎ຺ຈຣຕິໂນ, ນາຍໍ ຘມ຺ໂມ ປປຎ຺ຈາຣາມສ຺ສ ປປຎ຺ຈຣຕິໂນ’ຕິ, ອິຕິ ຍໍ ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ອິທເມຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ອາຍຕິກມ຺ປິ ວສ຺ສາວາສໍ ຕຕ຺ເຖວ ເຈຕີສຸ ປາຈີນວໍສທາເຍ ວິຫາສິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ເອໂກ ວູປກຏ຺ໂຐ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ອາຕາປີ ປຫິຕຕ຺ໂຕ ວິຫຣນ຺ໂຕ ນຈິຣສ຺ເສວ – ຍສ຺ສຕ຺ຖາຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ສມ຺ມເທວ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ, ຕທນຸຕ຺ຕຣໍ – ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍປຣິໂຍສານໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫາສິ. ‘‘ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາ’’ຕິ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິ. ອຎ຺ຎຕໂຣ ຈ ປນາຍສ຺ມາ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ອຣຫຕໍ ອໂຫສີຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ໂຕ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມາ ຄາຖາໂຍ ອຠາສິ –

[ເຖຣຄາ. ໙໐໑-໙໐໓] ‘‘ມມ ສງ຺ກປ຺ປມຎ຺ຎາຍ, ສຕ຺ຖາ ໂລເກ ອນຸຕ຺ຕໂຣ;

ມໂນມເຍນ ກາເຍນ, ອິທ຺ຘິຍາ ອຸປສງ຺ກມິ.

‘‘ຍຖາ ເມ ອຫຸ ສງ຺ກປ຺ໂປ, ຕໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິ ເທສຍິ;

ນິປ຺ປປຎ຺ຈຣໂຕ ພຸທ຺ໂຘ, ນິປ຺ປປຎ຺ຈໍ ອເທສຍິ.

‘‘ຕສ຺ສາຫໍ ຘມ຺ມມຎ຺ຎາຍ, ວິຫາສິໍ ສາສເນ ຣໂຕ;

ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕາ, ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ. ທສມໍ;

ຄຫປຕິວຄ຺ໂຄ ຕຕິໂຍ.