໒. ມຫາວຄ຺ໂຄ

໑. ເວຣຎ຺ຊສຸຕ຺ຕໍ

໑໑. [ປາຣາ. ໑ ອາທໂຍ] ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ເວຣຎ຺ຊາຍໍ ວິຫຣຕິ ນເຬຣຸປຸຈິມນ຺ທມູເລ. ອຖ ໂຂ ເວຣຎ຺ໂຊ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ [ສາຣາຓີຍໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ເວຣຎ຺ໂຊ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ສຸຕໍ ເມຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ – ‘ນ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ຊິຓ຺ເຓ ວຸຑ຺ເຒ ມຫລ຺ລເກ ອທ຺ຘຄເຕ ວໂຍອນຸປ຺ປຕ຺ເຕ ອຠິວາເທຕິ ວາ ປຈ຺ຈຸຏ຺ເຐຕິ ວາ ອາສເນນ ວາ ນິມນ຺ເຕຕີ’ຕິ. ຕຍິທໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ຕເຖວ. ນ ຫິ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ຊິຓ຺ເຓ ວຸຑ຺ເຒ ມຫລ຺ລເກ ອທ຺ຘຄເຕ ວໂຍອນຸປ຺ປຕ຺ເຕ ອຠິວາເທຕິ ວາ ປຈ຺ຈຸຏ຺ເຐຕິ ວາ ອາສເນນ ວາ ນິມນ຺ເຕຕິ. ຕຍິທໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ນ ສມ຺ປນ຺ນເມວາ’’ຕິ. ‘‘ນາຫໍ ຕໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ປສ຺ສາມິ ສເທວເກ ໂລເກ ສມາຣເກ ສພ຺ຣຫ຺ມເກ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ປຊາຍ ສເທວມນຸສ຺ສາຍ ຍມຫໍ ອຠິວາເທຍ຺ຍໍ ວາ ປຈ຺ຈຸຏ຺ເຐຍ຺ຍໍ ວາ ອາສເນນ ວາ ນິມນ຺ເຕຍ຺ຍໍ. ຍຎ຺ຫິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຕຖາຄໂຕ ອຠິວາເທຍ຺ຍ ວາ ປຈ຺ຈຸຏ຺ເຐຍ຺ຍ ວາ ອາສເນນ ວາ ນິມນ຺ເຕຍ຺ຍ, ມຸທ຺ຘາປິ ຕສ຺ສ ວິປເຕຍ຺ຍາ’’ຕິ.

‘‘ອຣສຣູໂປ ຠວໍ ໂຄຕໂມ’’ຕິ! ‘‘ອຕ຺ຖິ ຂ຺ເວສ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ປຣິຍາໂຍ, ເຍນ ມໍ ປຣິຍາເຍນ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອຣສຣູໂປ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ’ຕິ. ເຍ ເຕ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຣູປຣສາ ສທ຺ທຣສາ ຄນ຺ຘຣສາ ຣສຣສາ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພຣສາ, ເຕ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຫີນາ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູລາ ຕາລາວຕ຺ຖຸກຕາ ອນຠາວໍກຕາ [ອນຠາວກຕາ (ສີ. ປີ.)] ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ມາ. ອຍໍ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ປຣິຍາໂຍ, ເຍນ ມໍ ປຣິຍາເຍນ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອຣສຣູໂປ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ’ຕິ, ໂນ ຈ ໂຂ ຍໍ ຕ຺ວໍ ສນ຺ຘາຍ ວເທສີ’’ຕິ [ວເທສິ (ສີ. ກ.)].

‘‘ນິພ຺ໂຠໂຄ ຠວໍ ໂຄຕໂມ’’ຕິ! ‘‘ອຕ຺ຖິ ຂ຺ເວສ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ປຣິຍາໂຍ, ເຍນ ມໍ ປຣິຍາເຍນ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ – ‘ນິພ຺ໂຠໂຄ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ’ຕິ. ເຍ ເຕ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຣູປໂຠຄາ ສທ຺ທໂຠຄາ ຄນ຺ຘໂຠຄາ ຣສໂຠຄາ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໂຠຄາ, ເຕ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຫີນາ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູລາ ຕາລາວຕ຺ຖຸກຕາ ອນຠາວໍກຕາ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ມາ. ອຍໍ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ປຣິຍາໂຍ, ເຍນ ມໍ ປຣິຍາເຍນ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ – ‘ນິພ຺ໂຠໂຄ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ’ຕິ, ໂນ ຈ ໂຂ ຍໍ ຕ຺ວໍ ສນ຺ຘາຍ ວເທສີ’’ຕິ.

‘‘ອກິຣິຍວາໂທ ຠວໍ ໂຄຕໂມ’’ຕິ! ‘‘ອຕ຺ຖິ ຂ຺ເວສ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ປຣິຍາໂຍ, ເຍນ ມໍ ປຣິຍາເຍນ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອກິຣິຍວາໂທ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ’ຕິ. ອຫຎ຺ຫິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອກິຣິຍໍ ວທາມິ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕສ຺ສ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕສ຺ສ ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕສ຺ສ; ອເນກວິຫິຕານໍ ປາປການໍ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອກິຣິຍໍ ວທາມິ. ອຍໍ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ປຣິຍາໂຍ, ເຍນ ມໍ ປຣິຍາເຍນ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອກິຣິຍວາໂທ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ’ຕິ, ໂນ ຈ ໂຂ ຍໍ ຕ຺ວໍ ສນ຺ຘາຍ ວເທສີ’’ຕິ.

‘‘ອຸຈ຺ເຉທວາໂທ ຠວໍ ໂຄຕໂມ’’ຕິ! ‘‘ອຕ຺ຖິ ຂ຺ເວສ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ປຣິຍາໂຍ, ເຍນ ມໍ ປຣິຍາເຍນ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອຸຈ຺ເຉທວາໂທ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ’ຕິ. ອຫຎ຺ຫິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອຸຈ຺ເຉທໍ ວທາມິ ຣາຄສ຺ສ ໂທສສ຺ສ ໂມຫສ຺ສ; ອເນກວິຫິຕານໍ ປາປການໍ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຸຈ຺ເຉທໍ ວທາມິ. ອຍໍ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ປຣິຍາໂຍ, ເຍນ ມໍ ປຣິຍາເຍນ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອຸຈ຺ເຉທວາໂທ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ’ຕິ, ໂນ ຈ ໂຂ ຍໍ ຕ຺ວໍ ສນ຺ຘາຍ ວເທສີ’’ຕິ.

‘‘ເຊຄຸຈ຺ຉີ ຠວໍ ໂຄຕໂມ’’ຕິ! ‘‘ອຕ຺ຖິ ຂ຺ເວສ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ປຣິຍາໂຍ, ເຍນ ມໍ ປຣິຍາເຍນ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ – ‘ເຊຄຸຈ຺ຉີ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ’ຕິ. ອຫຎ຺ຫິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຊິຄຸຈ຺ຉາມິ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິເຕນ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິເຕນ ມໂນທຸຈ຺ຈຣິເຕນ; ຊິຄຸຈ຺ຉາມິ ອເນກວິຫິຕານໍ ປາປການໍ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ສມາປຕ຺ຕິຍາ. ອຍໍ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ປຣິຍາໂຍ, ເຍນ ມໍ ປຣິຍາເຍນ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ – ‘ເຊຄຸຈ຺ຉີ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ’ຕິ, ໂນ ຈ ໂຂ ຍໍ ຕ຺ວໍ ສນ຺ຘາຍ ວເທສີ’’ຕິ.

‘‘ເວນຍິໂກ ຠວໍ ໂຄຕໂມ’’ຕິ! ‘‘ອຕ຺ຖິ ຂ຺ເວສ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ປຣິຍາໂຍ, ເຍນ ມໍ ປຣິຍາເຍນ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ – ‘ເວນຍິໂກ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ’ຕິ. ອຫຎ຺ຫິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ວິນຍາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສມິ ຣາຄສ຺ສ ໂທສສ຺ສ ໂມຫສ຺ສ; ອເນກວິຫິຕານໍ ປາປການໍ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ວິນຍາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສມິ. ອຍໍ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ປຣິຍາໂຍ, ເຍນ ມໍ ປຣິຍາເຍນ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ – ‘ເວນຍິໂກ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ’ຕິ, ໂນ ຈ ໂຂ ຍໍ ຕ຺ວໍ ສນ຺ຘາຍ ວເທສີ’’ຕິ.

‘‘ຕປສ຺ສີ ຠວໍ ໂຄຕໂມ’’ຕິ! ‘‘ອຕ຺ຖິ ຂ຺ເວສ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ປຣິຍາໂຍ, ເຍນ ມໍ ປຣິຍາເຍນ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ – ‘ຕປສ຺ສີ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ’ຕິ. ຕປນີຍາຫໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ປາປເກ ອກຸສເລ ຘມ຺ເມ ວທາມິ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕໍ. ຍສ຺ສ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຕປນີຍາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ປຫີນາ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູລາ ຕາລາວຕ຺ຖຸກຕາ ອນຠາວໍກຕາ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ມາ, ຕມຫໍ ‘ຕປສ຺ສີ’ຕິ ວທາມິ. ຕຖາຄຕສ຺ສ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຕປນີຍາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ປຫີນາ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູລາ ຕາລາວຕ຺ຖຸກຕາ ອນຠາວໍກຕາ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ມາ. ອຍໍ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ປຣິຍາໂຍ, ເຍນ ມໍ ປຣິຍາເຍນ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ – ‘ຕປສ຺ສີ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ’ຕິ, ໂນ ຈ ໂຂ ຍໍ ຕ຺ວໍ ສນ຺ຘາຍ ວເທສີ’’ຕິ.

‘‘ອປຄພ຺ໂຠ ຠວໍ ໂຄຕໂມ’’ຕິ! ‘‘ອຕ຺ຖິ ຂ຺ເວສ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ປຣິຍາໂຍ, ເຍນ ມໍ ປຣິຍາເຍນ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອປຄພ຺ໂຠ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ’ຕິ. ຍສ຺ສ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອາຍຕິໍ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍາ ປຸນພ຺ຠວາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິ ປຫີນາ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູລາ ຕາລາວຕ຺ຖຸກຕາ ອນຠາວໍກຕາ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ມາ, ຕມຫໍ ‘ອປຄພ຺ໂຠ’ຕິ ວທາມິ. ຕຖາຄຕສ຺ສ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອາຍຕິໍ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍາ ປຸນພ຺ຠວາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິ ປຫີນາ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູລາ ຕາລາວຕ຺ຖຸກຕາ ອນຠາວໍກຕາ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ມາ. ອຍໍ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ປຣິຍາໂຍ, ເຍນ ມໍ ປຣິຍາເຍນ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອປຄພ຺ໂຠ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ’ຕິ, ໂນ ຈ ໂຂ ຍໍ ຕ຺ວໍ ສນ຺ຘາຍ ວເທສິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ກຸກ຺ກຸຏິຍາ ອຓ຺ຑານິ ອຏ຺ຐ ວາ ທສ ວາ ທ຺ວາທສ ວາ. ຕານາສ຺ສຸ ກຸກ຺ກຸຏິຍາ ສມ຺ມາ ອຘິສຍິຕານິ ສມ຺ມາ ປຣິເສທິຕານິ ສມ຺ມາ ປຣິຠາວິຕານິ. ໂຍ ນຸ ໂຂ ເຕສໍ ກຸກ຺ກຸຏຈ຺ຉາປການໍ ປຐມຕຣໍ ປາທນຂສິຂາຍ ວາ ມຸຂຕຸຓ຺ຑເກນ ວາ ອຓ຺ຑໂກສໍ ປທາເລຕ຺ວາ ໂສຕ຺ຖິນາ ອຠິນິພ຺ຠິຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ກິນ຺ຕິ ສ຺ວາສ຺ສ ວຈນີໂຍ – ‘ເຊຏ຺ໂຐ ວາ ກນິຏ຺ໂຐ ວາ’’’ຕິ? ‘‘ເຊຏ຺ໂຐ ຕິສ຺ສ, ໂຠ ໂຄຕມ, ວຈນີໂຍ. ໂສ ຫິ ເນສໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ເຊຏ຺ໂຐ ໂຫຕີ’’ຕິ.

‘‘ເອວເມວໍ ໂຂ ອຫໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອວິຊ຺ຊາຄຕາຍ ປຊາຍ ອຓ຺ຑຠູຕາຍ ປຣິໂຍນທ຺ຘາຍ ອວິຊ຺ຊຓ຺ຑໂກສໍ ປທາເລຕ຺ວາ ເອໂກວ ໂລເກ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ. ອຫຎ຺ຫິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເຊຏ຺ໂຐ ເສຏ຺ໂຐ ໂລກສ຺ສ. ອາຣທ຺ຘໍ ໂຂ ປນ ເມ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ວີຣິຍໍ ອໂຫສິ ອສລ຺ລີນໍ, ອຸປຏ຺ຐິຕາ ສຕິ ອສມ຺ມຸຏ຺ຐາ, ປສ຺ສທ຺ໂຘ ກາໂຍ ອສາຣທ຺ໂຘ, ສມາຫິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄໍ.

‘‘ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ ວິວິຈ຺ຈ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສວິຕກ຺ກໍ ສວິຈາຣໍ ວິເວກຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມິ; ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວູປສມາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສມ຺ປສາທນໍ ເຈຕໂສ ເອໂກທິຠາວໍ ອວິຕກ຺ກໍ ອວິຈາຣໍ ສມາຘິຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ທຸຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມິ; ປີຕິຍາ ຈ ວິຣາຄາ ອຸເປກ຺ຂໂກ ຈ ວິຫຣາມິ ສໂຕ ຈ ສມ຺ປຊາໂນ ສຸຂຎ຺ຈ ກາເຍນ ປຏິສໍເວເທມິ ຍໍ ຕໍ ອຣິຍາ ອາຈິກ຺ຂນ຺ຕິ – ‘ອຸເປກ຺ຂໂກ ສຕິມາ ສຸຂວິຫາຣີ’ຕິ ຕຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມິ; ສຸຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ ປຸພ຺ເພວ ໂສມນສ຺ສໂທມນສ຺ສານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ອຸເປກ຺ຂາສຕິປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣາມິ.

‘‘ໂສ ເອວໍ ສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕ ປຣິສຸທ຺ເຘ ປຣິໂຍທາເຕ ອນງ຺ຄເຓ ວິຄຕູປກ຺ກິເລເສ ມຸທຸຠູເຕ ກມ຺ມນິເຍ ຐິເຕ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ເຕ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນິນ຺ນາເມສິໍ. ໂສ ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣາມິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ເອກມ຺ປິ ຊາຕິໍ ທ຺ເວປິ ຊາຕິໂຍ ຕິສ຺ໂສປິ ຊາຕິໂຍ ຈຕສ຺ໂສປິ ຊາຕິໂຍ ປຎ຺ຈປິ ຊາຕິໂຍ ທສປິ ຊາຕິໂຍ ວີສມ຺ປິ ຊາຕິໂຍ ຕິໍສມ຺ປິ ຊາຕິໂຍ ຈຕ຺ຕາລີສມ຺ປິ ຊາຕິໂຍ ປຎ຺ຎາສມ຺ປິ ຊາຕິໂຍ ຊາຕິສຕມ຺ປິ ຊາຕິສຫສ຺ສມ຺ປິ ຊາຕິສຕສຫສ຺ສມ຺ປິ ອເນເກປິ ສໍວຏ຺ຏກປ຺ເປ ອເນເກປິ ວິວຏ຺ຏກປ຺ເປ ອເນເກປິ ສໍວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏກປ຺ເປ – ‘ອມຸຕ຺ຣາສິໍ ເອວໍນາໂມ ເອວໍໂຄຕ຺ໂຕ ເອວໍວຓ຺ໂຓ ເອວມາຫາໂຣ ເອວໍສຸຂທຸກ຺ຂປ຺ປຏິສໍເວທີ ເອວມາຍຸປຣິຍນ຺ໂຕ. ໂສ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ອມຸຕ຺ຣ ອຸທປາທິໍ; ຕຕ຺ຣາປາສິໍ ເອວໍນາໂມ ເອວໍໂຄຕ຺ໂຕ ເອວໍວຓ຺ໂຓ ເອວມາຫາໂຣ ເອວໍສຸຂທຸກ຺ຂປ຺ປຏິສໍເວທີ ເອວມາຍຸປຣິຍນ຺ໂຕ. ໂສ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ອິຘູປປນ຺ໂນ’ຕິ. ອິຕິ ສາກາຣໍ ສອຸທ຺ເທສໍ ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣາມິ.

‘‘ອຍໍ ໂຂ ເມ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຣຕ຺ຕິຍາ ປຐເມ ຍາເມ ປຐມາ ວິຊ຺ຊາ ອຘິຄຕາ; ອວິຊ຺ຊາ ວິຫຕາ ວິຊ຺ຊາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ; ຕໂມ ວິຫໂຕ ອາໂລໂກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ຍຖາ ຕໍ ອປ຺ປມຕ຺ຕສ຺ສ ອາຕາປິໂນ ປຫິຕຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫຣໂຕ. ອຍໍ ໂຂ ເມ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ປຐມາ ອຠິນິພ຺ຠິທາ ອໂຫສິ ກຸກ຺ກຸຏຈ຺ຉາປກສ຺ເສວ ອຓ຺ຑໂກສມ຺ຫາ.

‘‘ໂສ ເອວໍ ສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕ ປຣິສຸທ຺ເຘ ປຣິໂຍທາເຕ ອນງ຺ຄເຓ ວິຄຕູປກ຺ກິເລເສ ມຸທຸຠູເຕ ກມ຺ມນິເຍ ຐິເຕ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ເຕ ສຕ຺ຕານໍ ຈຸຕູປປາຕຎາຓາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນິນ຺ນາເມສິໍ. ໂສ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ສຕ຺ເຕ ປສ຺ສາມິ ຈວມາເນ ອຸປປຊ຺ຊມາເນ ຫີເນ ປຓີເຕ ສຸວຓ຺ເຓ ທຸພ຺ພຓ຺ເຓ, ສຸຄເຕ ທຸຄ຺ຄເຕ ຍຖາກມ຺ມູປເຄ ສຕ຺ເຕ ປຊານາມິ – ‘ອິເມ ວຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕາ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ, ວຈີທຸຈ຺ຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ, ມໂນທຸຈ຺ຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ, ອຣິຍານໍ ອຸປວາທກາ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກາ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກມ຺ມສມາທານາ. ເຕ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປນ຺ນາຕິ. ອິເມ ວາ ປນ ໂຠນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕາ ກາຍສຸຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ, ວຈີສຸຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ, ມໂນສຸຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ, ອຣິຍານໍ ອນຸປວາທກາ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິກາ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິກມ຺ມສມາທານາ. ເຕ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປນ຺ນາ’ຕິ. ອິຕິ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ສຕ຺ເຕ ປສ຺ສາມິ ຈວມາເນ ອຸປປຊ຺ຊມາເນ ຫີເນ ປຓີເຕ ສຸວຓ຺ເຓ ທຸພ຺ພຓ຺ເຓ, ສຸຄເຕ ທຸຄ຺ຄເຕ ຍຖາກມ຺ມູປເຄ ສຕ຺ເຕ ປຊານາມິ.

‘‘ອຍໍ ໂຂ ເມ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຣຕ຺ຕິຍາ ມຊ຺ຌິເມ ຍາເມ ທຸຕິຍາ ວິຊ຺ຊາ ອຘິຄຕາ; ອວິຊ຺ຊາ ວິຫຕາ ວິຊ຺ຊາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ; ຕໂມ ວິຫໂຕ ອາໂລໂກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ຍຖາ ຕໍ ອປ຺ປມຕ຺ຕສ຺ສ ອາຕາປິໂນ ປຫິຕຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫຣໂຕ. ອຍໍ ໂຂ ເມ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ທຸຕິຍາ ອຠິນິພ຺ຠິທາ ອໂຫສິ ກຸກ຺ກຸຏຈ຺ຉາປກສ຺ເສວ ອຓ຺ຑໂກສມ຺ຫາ.

‘‘ໂສ ເອວໍ ສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕ ປຣິສຸທ຺ເຘ ປຣິໂຍທາເຕ ອນງ຺ຄເຓ ວິຄຕູປກ຺ກິເລເສ ມຸທຸຠູເຕ ກມ຺ມນິເຍ ຐິເຕ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ເຕ ອາສວານໍ ຂຍຎາຓາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນິນ຺ນາເມສິໍ. ໂສ ‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິໍ, ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິໍ, ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣໂຘ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິໍ, ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິໍ; ‘ອິເມ ອາສວາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິໍ, ‘ອຍໍ ອາສວສມຸທໂຍ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິໍ, ‘ອຍໍ ອາສວນິໂຣໂຘ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິໍ, ‘ອຍໍ ອາສວນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິໍ. ຕສ຺ສ ເມ ເອວໍ ຊານໂຕ ເອວໍ ປສ຺ສໂຕ ກາມາສວາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈິຕ຺ຖ, ຠວາສວາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈິຕ຺ຖ, ອວິຊ຺ຊາສວາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈິຕ຺ຖ. ວິມຸຕ຺ຕສ຺ມິໍ ວິມຸຕ຺ຕມິຕິ ຎາຓໍ ອໂຫສິ. ‘ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາ’ຕິ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິໍ.

‘‘ອຍໍ ໂຂ ເມ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຣຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຉິເມ ຍາເມ ຕຕິຍາ ວິຊ຺ຊາ ອຘິຄຕາ; ອວິຊ຺ຊາ ວິຫຕາ ວິຊ຺ຊາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ; ຕໂມ ວິຫໂຕ ອາໂລໂກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ຍຖາ ຕໍ ອປ຺ປມຕ຺ຕສ຺ສ ອາຕາປິໂນ ປຫິຕຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫຣໂຕ. ອຍໍ ໂຂ ເມ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຕຕິຍາ ອຠິນິພ຺ຠິທາ ອໂຫສິ ກຸກ຺ກຸຏຈ຺ຉາປກສ຺ເສວ ອຓ຺ຑໂກສມ຺ຫາ’’ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ເວຣຎ຺ໂຊ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເຊຏ຺ໂຐ ຠວໍ ໂຄຕໂມ, ເສຏ຺ໂຐ ຠວໍ ໂຄຕໂມ. ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ! ເສຍ຺ຍຖາປິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິຕໍ [ນິກຸຊ຺ຊິຕໍ (ກ.)] ວາ ອຸກ຺ກຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ວາ ວິວເຣຍ຺ຍ, ມູຬ຺ຫສ຺ສ ວາ ມຄ຺ຄໍ ອາຈິກ຺ເຂຍ຺ຍ, ອນ຺ຘກາເຣ ວາ ເຕລປຊ຺ໂຊຕໍ ຘາເຣຍ຺ຍ – ຈກ຺ຂຸມນ຺ໂຕ ຣູປານິ ທກ຺ຂນ຺ຕີຕິ; ເອວເມວໍ ໂຠຕາ ໂຄຕເມນ ອເນກປຣິຍາເຍນ ຘມ຺ໂມ ປກາສິໂຕ. ເອສາຫໍ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມິ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຎ຺ຈ. ອຸປາສກໍ ມໍ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຘາເຣຕຸ ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ປາຓຸເປຕໍ ສຣຓໍ ຄຕ’’ນ຺ຕິ. ປຐມໍ.

໒. ສີຫສຸຕ຺ຕໍ

໑໒. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ເວສາລິຍໍ ວິຫຣຕິ ມຫາວເນ ກູຏາຄາຣສາລາຍໍ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສມ຺ພຫຸລາ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ລິຈ຺ຉວີ ສນ຺ຖາຄາເຣ [ສນ຺ຘາຄາເຣ (ກ.)] ສນ຺ນິສິນ຺ນາ ສນ຺ນິປຕິຕາ ອເນກປຣິຍາເຍນ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ຠາສນ຺ຕິ, ຘມ຺ມສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ຠາສນ຺ຕິ, ສງ຺ຆສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ຠາສນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສີໂຫ ເສນາປຕິ ນິຄຓ຺ຐສາວໂກ ຕສ຺ສໍ ປຣິສາຍໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ ສີຫສ຺ສ ເສນາປຕິສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ນິສ຺ສໍສຍໍ ໂຂ ໂສ ຠຄວາ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕຖາ ຫິເມ ສມ຺ພຫຸລາ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ລິຈ຺ຉວີ ສນ຺ຖາຄາເຣ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ ສນ຺ນິປຕິຕາ ອເນກປຣິຍາເຍນ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ຠາສນ຺ຕິ, ຘມ຺ມສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ຠາສນ຺ຕິ, ສງ຺ຆສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ຠາສນ຺ຕິ. ຍໍນູນາຫໍ ຕໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ສນາຍ ອຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍໍ ອຣຫນ຺ຕໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ສີໂຫ ເສນາປຕິ ເຍນ ນິຄຓ຺ໂຐ ນາຏປຸຕ຺ໂຕ [ນາຖປຸຕ຺ໂຕ (ກ. ສີ.), ນາຕປຸຕ຺ໂຕ (ກ. ສີ.)] ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ນິຄຓ຺ຐໍ ນາຏປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິຈ຺ຉາມຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ທສ຺ສນາຍ ອຸປສງ຺ກມິຕຸ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ກິໍ ປນ ຕ຺ວໍ, ສີຫ, ກິຣິຍວາໂທ ສມາໂນ ອກິຣິຍວາທໍ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ທສ຺ສນາຍ ອຸປສງ຺ກມິສ຺ສສິ? ສມໂຓ ຫິ, ສີຫ, ໂຄຕໂມ ອກິຣິຍວາໂທ, ອກິຣິຍາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ເຕນ ຈ ສາວເກ ວິເນຕີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ສີຫສ຺ສ ເສນາປຕິສ຺ສ ໂຍ ອໂຫສິ ຄມິຍາຠິສງ຺ຂາໂຣ [ຄມິກາຠິສງ຺ຂາໂຣ (ກ. ສີ.) ມຫາວ. ໒໙໐] ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ສນາຍ, ໂສ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠິ.

ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ສມ຺ພຫຸລາ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ລິຈ຺ຉວີ ສນ຺ຖາຄາເຣ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ ສນ຺ນິປຕິຕາ ອເນກປຣິຍາເຍນ ພຸທ຺ຘສ຺ສ…ເປ… ຘມ຺ມສ຺ສ…ເປ… ສງ຺ຆສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ຠາສນ຺ຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ສີຫສ຺ສ ເສນາປຕິສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ນິສ຺ສໍສຍໍ ໂຂ ໂສ ຠຄວາ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕຖາ ຫິເມ ສມ຺ພຫຸລາ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ລິຈ຺ຉວີ ສນ຺ຖາຄາເຣ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ ສນ຺ນິປຕິຕາ ອເນກປຣິຍາເຍນ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ຠາສນ຺ຕິ, ຘມ຺ມສ຺ສ…ເປ… ສງ຺ຆສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ຠາສນ຺ຕິ. ຍໍນູນາຫໍ ຕໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ສນາຍ ອຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍໍ ອຣຫນ຺ຕໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ສີໂຫ ເສນາປຕິ ເຍນ ນິຄຓ຺ໂຐ ນາຏປຸຕ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ນິຄຓ຺ຐໍ ນາຏປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິຈ຺ຉາມຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ທສ຺ສນາຍ ອຸປສງ຺ກມິຕຸ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ກິໍ ປນ ຕ຺ວໍ, ສີຫ, ກິຣິຍວາໂທ ສມາໂນ ອກິຣິຍວາທໍ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ທສ຺ສນາຍ ອຸປສງ຺ກມິສ຺ສສິ? ສມໂຓ ຫິ, ສີຫ, ໂຄຕໂມ ອກິຣິຍວາໂທ ອກິຣິຍາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ເຕນ ຈ ສາວເກ ວິເນຕີ’’ຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ສີຫສ຺ສ ເສນາປຕິສ຺ສ ໂຍ ອໂຫສິ ຄມິຍາຠິສງ຺ຂາໂຣ ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ສນາຍ, ໂສ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠິ.

ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ສມ຺ພຫຸລາ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ລິຈ຺ຉວີ ສນ຺ຖາຄາເຣ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ ສນ຺ນິປຕິຕາ ອເນກປຣິຍາເຍນ ພຸທ຺ຘສ຺ສ…ເປ… ຘມ຺ມສ຺ສ…ເປ… ສງ຺ຆສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ຠາສນ຺ຕິ. ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ສີຫສ຺ສ ເສນາປຕິສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ນິສ຺ສໍສຍໍ ໂຂ ໂສ ຠຄວາ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕຖາ ຫິເມ ສມ຺ພຫຸລາ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ລິຈ຺ຉວີ ສນ຺ຖາຄາເຣ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ ສນ຺ນິປຕິຕາ ອເນກປຣິຍາເຍນ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ຠາສນ຺ຕິ, ຘມ຺ມສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ຠາສນ຺ຕິ, ສງ຺ຆສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ຠາສນ຺ຕິ. ກິໍ ຫິເມ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ ນິຄຓ຺ຐາ ອປໂລກິຕາ ວາ ອນປໂລກິຕາ ວາ? ຍໍນູນາຫໍ ອນປໂລເກຕ຺ວາວ ນິຄຓ຺ເຐ [ນິຄຓ຺ຐໍ (ສ຺ຍາ. ກ.) ມຫາວ. ໒໙໐ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ] ຕໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ສນາຍ ອຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍໍ ອຣຫນ຺ຕໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ສີໂຫ ເສນາປຕິ ປຎ຺ຈມຕ຺ເຕຫິ ຣຖສເຕຫິ ທິວາທິວສ຺ສ ເວສາລິຍາ ນິຍ຺ຍາສິ ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ສນາຍ. ຍາວຕິກາ ຍານສ຺ສ ຠູມິ, ຍາເນນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຍານາ ປຈ຺ໂຈໂຣຫິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕິໂກວ ອຄມາສິ. ອຖ ໂຂ ສີໂຫ ເສນາປຕິ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ສີໂຫ ເສນາປຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ສຸຕໍ ເມຕໍ, ຠນ຺ເຕ – ‘ອກິຣິຍວາໂທ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ, ອກິຣິຍາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ເຕນ ຈ ສາວເກ ວິເນຕີ’ຕິ. ເຍ ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ເອວມາຫໍສຸ – ‘ອກິຣິຍວາໂທ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ, ອກິຣິຍາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ເຕນ ຈ ສາວເກ ວິເນຕີ’ຕິ, ກຈ຺ຈິ ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ວຸຕ຺ຕວາທິໂນ ນ ຈ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠູເຕນ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂນ຺ຕິ ຘມ຺ມສ຺ສ ຈານຸຘມ຺ມໍ ພ຺ຍາກໂຣນ຺ຕິ ນ ຈ ໂກຈິ ສຫຘມ຺ມິໂກ ວາທານຸວາໂທ [ວາທານຸປາໂຕ (ກ. ສີ. ສ຺ຍາ.) ອ. ນິ. ໓.໕໘; ໕.໕] ຄາຣຍ຺ຫໍ ຐານໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ? ອນພ຺ຠກ຺ຂາຕຸກາມາ ຫິ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ອຕ຺ຖິ, ສີຫ, ປຣິຍາໂຍ, ເຍນ ມໍ ປຣິຍາເຍນ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອກິຣິຍວາໂທ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ, ອກິຣິຍາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ເຕນ ຈ ສາວເກ ວິເນຕີ’’’ຕິ.

‘‘ອຕ຺ຖິ, ສີຫ, ປຣິຍາໂຍ, ເຍນ ມໍ ປຣິຍາເຍນ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ – ‘ກິຣິຍວາໂທ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ, ກິຣິຍາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ເຕນ ຈ ສາວເກ ວິເນຕີ’’’ຕິ.

‘‘ອຕ຺ຖິ, ສີຫ, ປຣິຍາໂຍ, ເຍນ ມໍ ປຣິຍາເຍນ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອຸຈ຺ເຉທວາໂທ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ, ອຸຈ຺ເຉທາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ເຕນ ຈ ສາວເກ ວິເນຕີ’’’ຕິ.

‘‘ອຕ຺ຖິ, ສີຫ, ປຣິຍາໂຍ, ເຍນ ມໍ ປຣິຍາເຍນ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ – ‘ເຊຄຸຈ຺ຉີ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ, ເຊຄຸຈ຺ຉິຕາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ເຕນ ຈ ສາວເກ ວິເນຕີ’’’ຕິ.

‘‘ອຕ຺ຖິ, ສີຫ, ປຣິຍາໂຍ, ເຍນ ມໍ ປຣິຍາເຍນ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ – ‘ເວນຍິໂກ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ, ວິນຍາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ເຕນ ຈ ສາວເກ ວິເນຕີ’’’ຕິ.

‘‘ອຕ຺ຖິ, ສີຫ, ປຣິຍາໂຍ, ເຍນ ມໍ ປຣິຍາເຍນ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ – ‘ຕປສ຺ສີ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ, ຕປສ຺ສິຕາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ເຕນ ຈ ສາວເກ ວິເນຕີ’’’ຕິ.

‘‘ອຕ຺ຖິ, ສີຫ, ປຣິຍາໂຍ, ເຍນ ມໍ ປຣິຍາເຍນ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອປຄພ຺ໂຠ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ, ອປຄພ຺ຠຕາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ເຕນ ຈ ສາວເກ ວິເນຕີ’’’ຕິ.

‘‘ອຕ຺ຖິ, ສີຫ, ປຣິຍາໂຍ, ເຍນ ມໍ ປຣິຍາເຍນ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອສ຺ສາສໂກ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ, ອສ຺ສາສາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ເຕນ ຈ ສາວເກ ວິເນຕີ’’’ຕິ.

‘‘ກຕໂມ ຈ, ສີຫ, ປຣິຍາໂຍ, ເຍນ ມໍ ປຣິຍາເຍນ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອກິຣິຍວາໂທ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ, ອກິຣິຍາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ເຕນ ຈ ສາວເກ ວິເນຕີ’ຕິ? ອຫຎ຺ຫິ, ສີຫ, ອກິຣິຍໍ ວທາມິ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕສ຺ສ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕສ຺ສ ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕສ຺ສ; ອເນກວິຫິຕານໍ ປາປການໍ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອກິຣິຍໍ ວທາມິ. ອຍໍ ໂຂ, ສີຫ, ປຣິຍາໂຍ, ເຍນ ມໍ ປຣິຍາເຍນ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອກິຣິຍວາໂທ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ, ອກິຣິຍາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ເຕນ ຈ ສາວເກ ວິເນຕີ’’’ຕິ.

‘‘ກຕໂມ ຈ, ສີຫ, ປຣິຍາໂຍ, ເຍນ ມໍ ປຣິຍາເຍນ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ – ‘ກິຣິຍວາໂທ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ, ກິຣິຍາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ເຕນ ຈ ສາວເກ ວິເນຕີ’ຕິ? ອຫຎ຺ຫິ, ສີຫ, ກິຣິຍໍ ວທາມິ ກາຍສຸຈຣິຕສ຺ສ ວຈີສຸຈຣິຕສ຺ສ ມໂນສຸຈຣິຕສ຺ສ; ອເນກວິຫິຕານໍ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ກິຣິຍໍ ວທາມິ. ອຍໍ ໂຂ, ສີຫ, ປຣິຍາໂຍ, ເຍນ ມໍ ປຣິຍາເຍນ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ – ‘ກິຣິຍວາໂທ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ, ກິຣິຍາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ເຕນ ຈ ສາວເກ ວິເນຕີ’’’ຕິ.

‘‘ກຕໂມ ຈ, ສີຫ, ປຣິຍາໂຍ, ເຍນ ມໍ ປຣິຍາເຍນ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອຸຈ຺ເຉທວາໂທ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ, ອຸຈ຺ເຉທາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ເຕນ ຈ ສາວເກ ວິເນຕີ’ຕິ? ອຫຎ຺ຫິ, ສີຫ, ອຸຈ຺ເຉທໍ ວທາມິ ຣາຄສ຺ສ ໂທສສ຺ສ ໂມຫສ຺ສ; ອເນກວິຫິຕານໍ ປາປການໍ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຸຈ຺ເຉທໍ ວທາມິ. ອຍໍ ໂຂ, ສີຫ, ປຣິຍາໂຍ, ເຍນ ມໍ ປຣິຍາເຍນ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອຸຈ຺ເຉທວາໂທ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ, ອຸຈ຺ເຉທາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ເຕນ ຈ ສາວເກ ວິເນຕີ’’’ຕິ.

‘‘ກຕໂມ ຈ, ສີຫ, ປຣິຍາໂຍ, ເຍນ ມໍ ປຣິຍາເຍນ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ – ‘ເຊຄຸຈ຺ຉີ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ, ເຊຄຸຈ຺ຉິຕາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ເຕນ ຈ ສາວເກ ວິເນຕີ’ຕິ? ອຫຎ຺ຫິ, ສີຫ, ຊິຄຸຈ຺ຉາມິ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິເຕນ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິເຕນ ມໂນທຸຈ຺ຈຣິເຕນ; ຊິຄຸຈ຺ຉາມິ ອເນກວິຫິຕານໍ ປາປການໍ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ສມາປຕ຺ຕິຍາ. ອຍໍ ໂຂ, ສີຫ, ປຣິຍາໂຍ, ເຍນ ມໍ ປຣິຍາເຍນ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ – ‘ເຊຄຸຈ຺ຉີ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ, ເຊຄຸຈ຺ຉິຕາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ເຕນ ຈ ສາວເກ ວິເນຕີ’’’ຕິ.

‘‘ກຕໂມ ຈ, ສີຫ, ປຣິຍາໂຍ, ເຍນ ມໍ ປຣິຍາເຍນ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ – ‘ເວນຍິໂກ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ, ວິນຍາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ເຕນ ຈ ສາວເກ ວິເນຕີ’ຕິ? ອຫຎ຺ຫິ, ສີຫ, ວິນຍາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສມິ ຣາຄສ຺ສ ໂທສສ຺ສ ໂມຫສ຺ສ; ອເນກວິຫິຕານໍ ປາປການໍ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ວິນຍາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສມິ. ອຍໍ ໂຂ, ສີຫ, ປຣິຍາໂຍ, ເຍນ ມໍ ປຣິຍາເຍນ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ – ‘ເວນຍິໂກ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ, ວິນຍາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ເຕນ ຈ ສາວເກ ວິເນຕີ’’’ຕິ.

‘‘ກຕໂມ ຈ, ສີຫ, ປຣິຍາໂຍ, ເຍນ ມໍ ປຣິຍາເຍນ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ – ‘ຕປສ຺ສີ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ, ຕປສ຺ສິຕາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ເຕນ ຈ ສາວເກ ວິເນຕີ’ຕິ? ຕປນີຍາຫໍ, ສີຫ, ປາປເກ ອກຸສເລ ຘມ຺ເມ ວທາມິ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕໍ. ຍສ຺ສ ໂຂ, ສີຫ, ຕປນີຍາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ປຫີນາ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູລາ ຕາລາວຕ຺ຖຸກຕາ ອນຠາວໍກຕາ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ມາ, ຕມຫໍ ‘ຕປສ຺ສີ’ຕິ ວທາມິ. ຕຖາຄຕສ຺ສ ໂຂ, ສີຫ, ຕປນີຍາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ປຫີນາ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູລາ ຕາລາວຕ຺ຖຸກຕາ ອນຠາວໍກຕາ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ມາ. ອຍໍ ໂຂ, ສີຫ, ປຣິຍາໂຍ, ເຍນ ມໍ ປຣິຍາເຍນ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ – ‘ຕປສ຺ສີ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ, ຕປສ຺ສິຕາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ເຕນ ຈ ສາວເກ ວິເນຕີ’’’ຕິ.

‘‘ກຕໂມ ຈ, ສີຫ, ປຣິຍາໂຍ, ເຍນ ມໍ ປຣິຍາເຍນ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອປຄພ຺ໂຠ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ, ອປຄພ຺ຠຕາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ເຕນ ຈ ສາວເກ ວິເນຕີ’ຕິ? ຍສ຺ສ ໂຂ, ສີຫ, ອາຍຕິໍ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍາ ປຸນພ຺ຠວາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິ ປຫີນາ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູລາ ຕາລາວຕ຺ຖຸກຕາ ອນຠາວໍກຕາ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ມາ, ຕມຫໍ ‘ອປຄພ຺ໂຠ’ຕິ ວທາມິ. ຕຖາຄຕສ຺ສ ໂຂ, ສີຫ, ອາຍຕິໍ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍາ ປຸນພ຺ຠວາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິ ປຫີນາ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູລາ ຕາລາວຕ຺ຖຸກຕາ ອນຠາວໍກຕາ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ມາ. ອຍໍ ໂຂ, ສີຫ, ປຣິຍາໂຍ, ເຍນ ມໍ ປຣິຍາເຍນ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອປຄພ຺ໂຠ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ, ອປຄພ຺ຠຕາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ເຕນ ຈ ສາວເກ ວິເນຕີ’’’ຕິ.

‘‘ກຕໂມ ຈ, ສີຫ, ປຣິຍາໂຍ, ເຍນ ມໍ ປຣິຍາເຍນ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອສ຺ສາສໂກ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ, ອສ຺ສາສາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ເຕນ ຈ ສາວເກ ວິເນຕີ’ຕິ? ອຫຎ຺ຫິ, ສີຫ, ອສ຺ສາສໂກ ປຣເມນ ອສ຺ສາເສນ, ອສ຺ສາສາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສມິ, ເຕນ ຈ ສາວເກ ວິເນມິ. ອຍໍ ໂຂ, ສີຫ, ປຣິຍາໂຍ, ເຍນ ມໍ ປຣິຍາເຍນ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອສ຺ສາສໂກ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ, ອສ຺ສາສາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ເຕນ ຈ ສາວເກ ວິເນຕີ’’’ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ສີໂຫ ເສນາປຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ຠນ຺ເຕ…ເປ… ອຸປາສກໍ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຘາເຣຕຸ ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ປາຓຸເປຕໍ ສຣຓໍ ຄຕ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ອນຸວິຈ຺ຈກາຣໍ ໂຂ, ສີຫ, ກໂຣຫິ. ອນຸວິຈ຺ຈກາໂຣ ຕຸມ຺ຫາທິສານໍ ຎາຕມນຸສ຺ສານໍ ສາຘຸ ໂຫຕີ’’ຕິ. ‘‘ອິມິນາປາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ອຕ຺ຕມໂນ ອຠິຣທ຺ໂຘ, ຍໍ ມໍ ຠຄວາ ເອວມາຫ – ‘ອນຸວິຈ຺ຈກາຣໍ ໂຂ, ສີຫ, ກໂຣຫິ. ອນຸວິຈ຺ຈກາໂຣ ຕຸມ຺ຫາທິສານໍ ຎາຕມນຸສ຺ສານໍ ສາຘຸ ໂຫຕີ’ຕິ. ມຎ຺ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ສາວກໍ ລຠິຕ຺ວາ ເກວລກປ຺ປໍ ເວສາລິໍ ປຏາກໍ ປຣິຫເຣຍ຺ຍຸໍ – ‘ສີໂຫ ອມ຺ຫາກໍ ເສນາປຕິ ສາວກຕ຺ຕໍ ອຸປຄໂຕ’ຕິ. ອຖ ຈ ປນ ຠຄວາ ເອວມາຫ – ‘ອນຸວິຈ຺ຈກາຣໍ, ສີຫ, ກໂຣຫິ. ອນຸວິຈ຺ຈກາໂຣ ຕຸມ຺ຫາທິສານໍ ຎາຕມນຸສ຺ສານໍ ສາຘຸ ໂຫຕີ’ຕິ. ເອສາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ທຸຕິຍມ຺ປິ ຠຄວນ຺ຕໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມິ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຎ຺ຈ. ອຸປາສກໍ ມໍ ຠຄວາ ຘາເຣຕຸ ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ປາຓຸເປຕໍ ສຣຓໍ ຄຕ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ທີຆຣຕ຺ຕໍ ໂຂ ເຕ, ສີຫ, ນິຄຓ຺ຐານໍ ໂອປານຠູຕໍ ກຸລໍ, ເຍນ ເນສໍ ອຸປຄຕານໍ ປິຓ຺ຑກໍ ທາຕພ຺ພໍ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍາສີ’’ຕິ. ‘‘ອິມິນາປາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ອຕ຺ຕມໂນ ອຠິຣທ຺ໂຘ, ຍໍ ມໍ ຠຄວາ ເອວມາຫ – ‘ທີຆຣຕ຺ຕໍ ໂຂ ເຕ, ສີຫ, ນິຄຓ຺ຐານໍ ໂອປານຠູຕໍ ກຸລໍ, ເຍນ ເນສໍ ອຸປຄຕານໍ ປິຓ຺ຑກໍ ທາຕພ຺ພໍ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍາສີ’ຕິ. ສຸຕໍ ເມຕໍ, ຠນ຺ເຕ – ‘ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ເອວມາຫ – ມຍ຺ຫເມວ ທານໍ ທາຕພ຺ພໍ, ມຍ຺ຫເມວ ສາວການໍ ທາຕພ຺ພໍ; ມຍ຺ຫເມວ ທິນ຺ນໍ ມຫປ຺ຜລໍ, ນ ອຎ຺ເຎສໍ ທິນ຺ນໍ ມຫປ຺ຜລໍ; ມຍ຺ຫເມວ ສາວການໍ ທິນ຺ນໍ ມຫປ຺ຜລໍ, ນ ອຎ຺ເຎສໍ ສາວການໍ ທິນ຺ນໍ ມຫປ຺ຜລ’ນ຺ຕິ, ອຖ ຈ ປນ ມໍ ຠຄວາ ນິຄຓ຺ເຐສຸປິ ທາເນ ສມາທເປຕິ [ສມາທາເປຕິ (?)]. ອປິ ຈ, ຠນ຺ເຕ, ມຍເມຕ຺ຖ ກາລໍ ຊານິສ຺ສາມ. ເອສາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕຕິຍມ຺ປິ ຠຄວນ຺ຕໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມິ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຎ຺ຈ. ອຸປາສກໍ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຘາເຣຕຸ ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ປາຓຸເປຕໍ ສຣຓໍ ຄຕ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ສີຫສ຺ສ ເສນາປຕິສ຺ສ ອນຸປຸພ຺ພິໍ ກຖໍ [ອນຸປຸພ຺ພິກຖໍ (ສພ຺ພຕ຺ຖ)] ກເຖສິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ທານກຖໍ ສີລກຖໍ ສຄ຺ຄກຖໍ, ກາມານໍ ອາທີນວໍ ໂອກາຣໍ ສໍກິເລສໍ ເນກ຺ຂມ຺ເມ ອານິສໍສໍ ປກາເສສິ. ຍທາ ຠຄວາ ອຎ຺ຎາສິ ສີຫໍ ເສນາປຕິໍ ກລ຺ລຈິຕ຺ຕໍ ມຸທຸຈິຕ຺ຕໍ ວິນີວຣຓຈິຕ຺ຕໍ ອຸທຄ຺ຄຈິຕ຺ຕໍ ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕໍ, ອຖ ຍາ ພຸທ຺ຘານໍ ສາມຸກ຺ກໍສິກາ ຘມ຺ມເທສນາ ຕໍ ປກາເສສິ – ທຸກ຺ຂໍ ສມຸທຍໍ ນິໂຣຘໍ ມຄ຺ຄໍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ສຸທ຺ຘໍ ວຕ຺ຖໍ ອປຄຕກາຬກໍ ສມ຺ມເທວ ຣຊນໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ; ເອວເມວໍ ສີຫສ຺ສ ເສນາປຕິສ຺ສ ຕສ຺ມິໍເຍວ ອາສເນ ວິຣຊໍ ວີຕມລໍ ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸໍ ອຸທປາທິ – ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສມຸທຍຘມ຺ມໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ນິໂຣຘຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ສີໂຫ ເສນາປຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ໂມ ປຕ຺ຕຘມ຺ໂມ ວິທິຕຘມ຺ໂມ ປຣິໂຍຄາຬ຺ຫຘມ຺ໂມ ຕິຓ຺ຓວິຈິກິຈ຺ໂຉ ວິຄຕກຖໍກໂຖ ເວສາຣຊ຺ຊປ຺ປຕ຺ໂຕ ອປຣປ຺ປຈ຺ຈໂຍ ສຕ຺ຖຸສາສເນ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຘິວາເສຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ສ຺ວາຕນາຍ ຠຕ຺ຕໍ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນາ’’ຕິ. ອຘິວາເສສິ ຠຄວາ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ.

ອຖ ໂຂ ສີໂຫ ເສນາປຕິ ຠຄວໂຕ ອຘິວາສນໍ ວິທິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ອຖ ໂຂ ສີໂຫ ເສນາປຕິ ອຎ຺ຎຕຣໍ ປຸຣິສໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຄຈ຺ຉ ຕ຺ວໍ, ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ປວຕ຺ຕມໍສໍ ຊານາຫີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ສີໂຫ ເສນາປຕິ ຕສ຺ສາ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຈ຺ຈເຍນ ສເກ ນິເວສເນ ປຓີຕໍ ຂາທນີຍໍ ໂຠຊນີຍໍ ປຏິຍາທາເປຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ກາລໍ ອາໂຣຈາເປສິ – ‘‘ກາໂລ, ຠນ຺ເຕ! ນິຏ຺ຐິຕໍ ຠຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນ ສີຫສ຺ສ ເສນາປຕິສ຺ສ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສມ຺ພຫຸລາ ນິຄຓ຺ຐາ ເວສາລິຍໍ ຣຖິກາຍ ຣຖິກໍ [ຣຖິຍາຍ ຣຖິຍໍ (ພຫູສຸ)] ສິງ຺ຆາຏເກນ ສິງ຺ຆາຏກໍ ພາຫາ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ກນ຺ທນ຺ຕິ – ‘‘ອຊ຺ຊ ສີເຫນ ເສນາປຕິນາ ຖູລໍ ປສຸໍ ວຘິຕ຺ວາ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ຠຕ຺ຕໍ ກຕໍ. ຕໍ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ຊານໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສກຕໍ ມໍສໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ ປຏິຈ຺ຈກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອຎ຺ຎຕໂຣ ປຸຣິໂສ ເຍນ ສີໂຫ ເສນາປຕິ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ສີຫສ຺ສ ເສນາປຕິສ຺ສ ອຸປກຓ຺ຓເກ ອາໂຣເຈສິ – ‘‘ຍຄ຺ເຆ, ຠນ຺ເຕ, ຊາເນຍ຺ຍາສິ! ເອເຕ ສມ຺ພຫຸລາ ນິຄຓ຺ຐາ ເວສາລິຍໍ ຣຖິກາຍ ຣຖິກໍ ສິງ຺ຆາຏເກນ ສິງ຺ຆາຏກໍ ພາຫາ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ກນ຺ທນ຺ຕິ – ‘ອຊ຺ຊ ສີເຫນ ເສນາປຕິນາ ຖູລໍ ປສຸໍ ວຘິຕ຺ວາ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ຠຕ຺ຕໍ ກຕໍ. ຕໍ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ຊານໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສກຕໍ ມໍສໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ ປຏິຈ຺ຈກມ຺ມ’ນ຺ຕິ. ອລໍ ອຍ຺ໂຍ ທີຆຣຕ຺ຕຎ຺ຫິ ເຕ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ອວຓ຺ຓກາມາ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອວຓ຺ຓກາມາ ຘມ຺ມສ຺ສ ອວຓ຺ຓກາມາ ສງ຺ຆສ຺ສ. ນ ຈ ປເນເຕ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ຊິຣິທນ຺ຕິ ຕໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອສຕາ ຕຸຈ຺ຉາ ມຸສາ ອຠູເຕນ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂິຕຸໍ; ນ ຈ ມຍໍ ຊີວິຕເຫຕຸປິ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ປາຓໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຍ຺ຍາມາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ສີໂຫ ເສນາປຕິ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຓີເຕນ ຂາທນີເຍນ ໂຠຊນີເຍນ ສຫຕ຺ຖາ ສນ຺ຕປ຺ເປສິ ສມ຺ປວາເຣສິ. ອຖ ໂຂ ສີໂຫ ເສນາປຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ຠຸຕ຺ຕາວິໍ ໂອນີຕປຕ຺ຕປາຓິໍ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ສີຫໍ ເສນາປຕິໍ ຠຄວາ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສມາທເປຕ຺ວາ ສມຸຕ຺ເຕເຊຕ຺ວາ ສມ຺ປຫໍເສຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກາມີຕິ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ອສ຺ສາຊານີຍສຸຕ຺ຕໍ

໑໓. ‘‘ອຏ຺ຐຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ຠທ຺ໂທ ອສ຺ສາຊານີໂຍ ຣາຊາຣໂຫ ໂຫຕິ ຣາຊໂຠຄ຺ໂຄ, ຣຎ຺ໂຎ ອງ຺ຄນ຺ເຕວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ກຕເມຫິ ອຏ຺ຐຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ຠທ຺ໂທ ອສ຺ສາຊານີໂຍ ອຸຠໂຕ ສຸຊາໂຕ ໂຫຕິ – ມາຕິໂຕ ຈ ປິຕິໂຕ ຈ. ຍສ຺ສໍ ທິສາຍໍ ອຎ຺ເຎປິ ຠທ຺ທາ ອສ຺ສາຊານີຍາ ຊາຍນ຺ຕິ, ຕສ຺ສໍ ທິສາຍໍ ຊາໂຕ ໂຫຕິ. ຍໍ ໂຂ ປນສ຺ສ ໂຠຊນໍ ເທນ຺ຕິ – ອລ຺ລໍ ວາ ສຸກ຺ຂໍ ວາ – ຕໍ ສກ຺ກຈ຺ຈໍເຍວ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ ອວິກິຣນ຺ໂຕ. ເຊຄຸຈ຺ຉີ ໂຫຕິ ອຸຈ຺ຈາຣໍ ວາ ປສ຺ສາວໍ ວາ ອຠິນິສີທິຕຸໍ ວາ ອຠິນິປຊ຺ຊິຕຸໍ ວາ. ໂສຣໂຕ ໂຫຕິ ສຸຂສໍວາໂສ, ນ ຈ ອຎ຺ເຎ ອສ຺ເສ ອຸພ຺ເພເຊຕາ. ຍານິ ໂຂ ປນສ຺ສ ໂຫນ຺ຕິ [ຍານິ ໂຂ ປນສ຺ສ ຕານິ (ສ຺ຍາ.)] ສາເຐຍ຺ຍານິ ກູເຏຍ຺ຍານິ ຊິມ຺ເຫຍ຺ຍານິ ວງ຺ເກຍ຺ຍານິ, ຕານິ ຍຖາຠູຕໍ ສາຣຖິສ຺ສ ອາວິກຕ຺ຕາ ໂຫຕິ. ເຕສມສ຺ສ ສາຣຖິ ອຠິນິມ຺ມທນາຍ ວາຍມຕິ. ວາຫີ ໂຂ ປນ ໂຫຕິ. ‘ກາມຎ຺ເຎ ອສ຺ສາ ວຫນ຺ຕຸ ວາ ມາ ວາ, ອຫເມຕ຺ຖ ວຫິສ຺ສາມີ’ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ. ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ໂຂ ປນ ອຸຊຸມຄ຺ເຄເນວ ຄຈ຺ຉຕິ. ຖາມວາ ໂຫຕິ ຍາວ ຊີວິຕມຣຓປຣິຍາທານາ ຖາມໍ ອຸປທໍເສຕາ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຏ຺ຐຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ຠທ຺ໂທ ອສ຺ສາຊານີໂຍ ຣາຊາຣໂຫ ໂຫຕິ ຣາຊໂຠຄ຺ໂຄ, ຣຎ຺ໂຎ ອງ຺ຄນ຺ເຕວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ.

‘‘ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຏ຺ຐຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອາຫຸເນຍ຺ໂຍ ໂຫຕິ…ເປ… ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສ. ກຕເມຫິ ອຏ຺ຐຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສີລວາ ໂຫຕິ, ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸໂຕ ວິຫຣຕິ ອາຈາຣໂຄຈຣສມ຺ປນ຺ໂນ ອຓຸມຕ຺ເຕສຸ ວຊ຺ເຊສຸ ຠຍທສ຺ສາວີ, ສມາທາຍ ສິກ຺ຂຕິ ສິກ຺ຂາປເທສຸ. ຍໍ ໂຂ ປນສ຺ສ ໂຠຊນໍ ເທນ຺ຕິ – ລູຂໍ ວາ ປຓີຕໍ ວາ – ຕໍ ສກ຺ກຈ຺ຈໍເຍວ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ ອວິຫຎ຺ຎມາໂນ. ເຊຄຸຈ຺ຉີ ໂຫຕິ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິເຕນ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິເຕນ ມໂນທຸຈ຺ຈຣິເຕນ; ເຊຄຸຈ຺ຉີ ໂຫຕິ ອເນກວິຫິຕານໍ ປາປການໍ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ສມາປຕ຺ຕິຍາ. ໂສຣໂຕ ໂຫຕິ ສຸຂສໍວາໂສ, ນ ອຎ຺ເຎ ຠິກ຺ຂູ ອຸພ຺ເພເຊຕາ. ຍານິ ໂຂ ປນສ຺ສ ໂຫນ຺ຕິ ສາເຐຍ຺ຍານິ ກູເຏຍ຺ຍານິ ຊິມ຺ເຫຍ຺ຍານິ ວງ຺ເກຍ຺ຍານິ, ຕານິ ຍຖາຠູຕໍ ອາວິກຕ຺ຕາ ໂຫຕິ ສຕ຺ຖຣິ ວາ ວິຎ຺ຎູສຸ ວາ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີສຸ. ເຕສມສ຺ສ ສຕ຺ຖາ ວາ ວິຎ຺ຎູ ວາ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ອຠິນິມ຺ມທນາຍ ວາຍມຕິ. ສິກ຺ຂິຕາ ໂຂ ປນ ໂຫຕິ. ‘ກາມຎ຺ເຎ ຠິກ຺ຂູ ສິກ຺ຂນ຺ຕຸ ວາ ມາ ວາ, ອຫເມຕ຺ຖ ສິກ຺ຂິສ຺ສາມີ’ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ. ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ໂຂ ປນ ອຸຊຸມຄ຺ເຄເນວ ຄຈ຺ຉຕິ; ຕຕ຺ຣາຍໍ ອຸຊຸມຄ຺ໂຄ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ…ເປ… ສມ຺ມາສມາຘິ. ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ວິຫຣຕິ – ‘ກາມໍ ຕໂຈ ຈ ນ຺ຫາຣຸ [ນຫາຣຸ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ຈ ອຏ຺ຐິ ຈ ອວສິສ຺ສຕຸ, ສຣີເຣ ອຸປສຸສ຺ສຕຸ ມໍສໂລຫິຕໍ; ຍໍ ຕໍ ປຸຣິສຖາເມນ ປຸຣິສວີຣິເຍນ ປຸຣິສປຣກ຺ກເມນ ປຕ຺ຕພ຺ພໍ, ນ ຕໍ ອປາປຸຓິຕ຺ວາ ວີຣິຍສ຺ສ ສຓ຺ຐານໍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຏ຺ຐຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອາຫຸເນຍ຺ໂຍ ໂຫຕິ…ເປ… ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສາ’’ຕິ. ຕຕິຍໍ.

໔. ອສ຺ສຂຬຸງ຺ກສຸຕ຺ຕໍ

໑໔. ‘‘ອຏ຺ຐ ຈ [ອຏ຺ຐ (ສ຺ຍາ.)], ຠິກ຺ຂເວ, ອສ຺ສຂຬຸງ຺ເກ [ອສ຺ສຂລຸງ຺ເກ (ສີ.)] ເທເສສ຺ສາມິ ອຏ຺ຐ ຈ ອສ຺ສໂທເສ, ອຏ຺ຐ ຈ ປຸຣິສຂຬຸງ຺ເກ ອຏ຺ຐ ຈ ປຸຣິສໂທເສ. ຕໍ ສຸຓາຖ, ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຖ; ຠາສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ກຕເມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຏ຺ຐ ອສ຺ສຂຬຸງ຺ກາ ອຏ຺ຐ ຈ ອສ຺ສໂທສາ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ອສ຺ສຂຬຸງ຺ໂກ ‘ເປຫີ’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ວິທ຺ໂຘ ສມາໂນ ໂຈທິໂຕ ສາຣຖິນາ ປຈ຺ຉໂຕ ປຏິກ຺ກມຕິ, ປິຏ຺ຐິໂຕ ຣຖໍ ປວຕ຺ເຕຕິ. ເອວຣູໂປປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ອສ຺ສຂຬຸງ຺ໂກ ໂຫຕິ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຐໂມ ອສ຺ສໂທໂສ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ອສ຺ສຂຬຸງ຺ໂກ ‘ເປຫີ’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ວິທ຺ໂຘ ສມາໂນ ໂຈທິໂຕ ສາຣຖິນາ ປຈ຺ຉາ ລງ຺ຆຕິ, ກຸພ຺ພຣໍ ຫນຕິ, ຕິທຓ຺ຑໍ ຠຎ຺ຊຕິ. ເອວຣູໂປປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ອສ຺ສຂຬຸງ຺ໂກ ໂຫຕິ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸຕິໂຍ ອສ຺ສໂທໂສ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ອສ຺ສຂຬຸງ຺ໂກ ‘ເປຫີ’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ວິທ຺ໂຘ ສມາໂນ ໂຈທິໂຕ ສາຣຖິນາ ຣຖີສາຍ ສຕ຺ຖິໍ ອຸສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຣຖີສໍເຍວ ອຊ຺ໂຌມທ຺ທຕິ. ເອວຣູໂປປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ອສ຺ສຂຬຸງ຺ໂກ ໂຫຕິ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຕິໂຍ ອສ຺ສໂທໂສ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ອສ຺ສຂຬຸງ຺ໂກ ‘ເປຫີ’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ວິທ຺ໂຘ ສມາໂນ ໂຈທິໂຕ ສາຣຖິນາ ອຸມ຺ມຄ຺ຄໍ ຄຓ຺ຫຕິ, ອຸພ຺ພຏຸມໍ ຣຖໍ ກໂຣຕິ. ເອວຣູໂປປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ອສ຺ສຂຬຸງ຺ໂກ ໂຫຕິ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕຸຕ຺ໂຖ ອສ຺ສໂທໂສ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ອສ຺ສຂຬຸງ຺ໂກ ‘ເປຫີ’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ວິທ຺ໂຘ ສມາໂນ ໂຈທິໂຕ ສາຣຖິນາ ລງ຺ຆຕິ ປຸຣິມກາຍໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫຕິ ປຸຣິເມ ປາເທ. ເອວຣູໂປປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ອສ຺ສຂຬຸງ຺ໂກ ໂຫຕິ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈໂມ ອສ຺ສໂທໂສ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ອສ຺ສຂຬຸງ຺ໂກ ‘ເປຫີ’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ວິທ຺ໂຘ ສມາໂນ ໂຈທິໂຕ ສາຣຖິນາ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ສາຣຖິໍ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ປໂຕທລຏ຺ຐິໍ [ປໂຕທໍ (ສີ. ປີ.), ປໂຕທຍຏ຺ຐິໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ທນ຺ເຕຫິ ມຸຂາຘານໍ [ມຸຂາຐານໍ (ກ.)] ວິຘໍສິຕ຺ວາ ເຍນ ກາມໍ ປກ຺ກມຕິ. ເອວຣູໂປປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ອສ຺ສຂຬຸງ຺ໂກ ໂຫຕິ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉຏ຺ໂຐ ອສ຺ສໂທໂສ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ອສ຺ສຂຬຸງ຺ໂກ ‘ເປຫີ’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ວິທ຺ໂຘ ສມາໂນ ໂຈທິໂຕ ສາຣຖິນາ ເນວ ອຠິກ຺ກມຕິ ໂນ ປຏິກ຺ກມຕິ ຕຕ຺ເຖວ ຂີລຏ຺ຐາຍີ ຐິໂຕ ໂຫຕິ. ເອວຣູໂປປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ອສ຺ສຂຬຸງ຺ໂກ ໂຫຕິ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕໂມ ອສ຺ສໂທໂສ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ອສ຺ສຂຬຸງ຺ໂກ ‘ເປຫີ’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ວິທ຺ໂຘ ສມາໂນ ໂຈທິໂຕ ສາຣຖິນາ ປຸຣິເມ ຈ ປາເທ ສໍຫຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິເມ ຈ ປາເທ ສໍຫຣິຕ຺ວາ [ສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ (ກ.)] ຕຕ຺ເຖວ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປາເທ ອຠິນິສີທຕິ. ເອວຣູໂປປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ອສ຺ສຂຬຸງ຺ໂກ ໂຫຕິ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຏ຺ຐໂມ ອສ຺ສໂທໂສ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຏ຺ຐ ອສ຺ສຂຬຸງ຺ກາ ອຏ຺ຐ ຈ ອສ຺ສໂທສາ.

[ວິຠ. ໙໕໖] ‘‘ກຕເມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຏ຺ຐ ປຸຣິສຂຬຸງ຺ກາ ອຏ຺ຐ ຈ ປຸຣິສໂທສາ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ໂຈເທນ຺ຕິ. ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂູຫິ ອາປຕ຺ຕິຍາ ໂຈທິຍມາໂນ ‘ນ ສຣາມີ’ຕິ ອສຕິຍາ ນິພ຺ເພເຐຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສ຺ສຂຬຸງ຺ໂກ ‘ເປຫີ’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ວິທ຺ໂຘ ສມາໂນ ໂຈທິໂຕ ສາຣຖິນາ ປຈ຺ຉໂຕ ປຏິກ຺ກມຕິ, ປິຏ຺ຐິໂຕ ຣຖໍ ວຕ຺ເຕຕິ; ຕຖູປມາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວທາມິ. ເອວຣູໂປປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຸຣິສຂຬຸງ຺ໂກ ໂຫຕິ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຐໂມ ປຸຣິສໂທໂສ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ໂຈເທນ຺ຕິ. ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂູຫິ ອາປຕ຺ຕິຍາ ໂຈທິຍມາໂນ ໂຈທກໍເຍວ ປຏິປ຺ຜຣຕິ – ‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ຕຸຍ຺ຫໍ ພາລສ຺ສ ອພ຺ຍຕ຺ຕສ຺ສ ຠຓິເຕນ! ຕ຺ວມ຺ປິ ນາມ ຠຓິຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎສີ’ຕິ! ເສຍ຺ຍຖາປິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສ຺ສຂຬຸງ຺ໂກ ‘ເປຫີ’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ວິທ຺ໂຘ ສມາໂນ ໂຈທິໂຕ ສາຣຖິນາ ປຈ຺ຉາ ລງ຺ຆຕິ, ກຸພ຺ພຣໍ ຫນຕິ, ຕິທຓ຺ຑໍ ຠຎ຺ຊຕິ; ຕຖູປມາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວທາມິ. ເອວຣູໂປປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຸຣິສຂຬຸງ຺ໂກ ໂຫຕິ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸຕິໂຍ ປຸຣິສໂທໂສ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ໂຈເທນ຺ຕິ. ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂູຫິ ອາປຕ຺ຕິຍາ ໂຈທິຍມາໂນ ໂຈທກສ຺ເສວ ປຈ຺ຈາໂຣເປຕິ – ‘ຕ຺ວໍ ໂຂສິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນ, ຕ຺ວໍ ຕາວ ປຐມໍ ປຏິກໂຣຫີ’ຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສ຺ສຂຬຸງ຺ໂກ ‘ເປຫີ’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ວິທ຺ໂຘ ສມາໂນ ໂຈທິໂຕ ສາຣຖິນາ ຣຖີສາຍ ສຕ຺ຖິໍ ອຸສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຣຖີສໍເຍວ ອຊ຺ໂຌມທ຺ທຕິ; ຕຖູປມາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວທາມິ. ເອວຣູໂປປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຸຣິສຂຬຸງ຺ໂກ ໂຫຕິ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຕິໂຍ ປຸຣິສໂທໂສ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ໂຈເທນ຺ຕິ. ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂູຫິ ອາປຕ຺ຕິຍາ ໂຈທິຍມາໂນ ອຎ຺ເຎນາຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣຕິ, ພຫິທ຺ຘາ ກຖໍ ອປນາເມຕິ, ໂກປຎ຺ຈ ໂທສຎ຺ຈ ອປ຺ປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ປາຕຸກໂຣຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສ຺ສຂຬຸງ຺ໂກ ‘ເປຫີ’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ວິທ຺ໂຘ ສມາໂນ ໂຈທິໂຕ ສາຣຖິນາ ອຸມ຺ມຄ຺ຄໍ ຄຓ຺ຫຕິ, ອຸພ຺ພຏຸມໍ ຣຖໍ ກໂຣຕິ; ຕຖູປມາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວທາມິ. ເອວຣູໂປປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຸຣິສຂຬຸງ຺ໂກ ໂຫຕິ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕຸຕ຺ໂຖ ປຸຣິສໂທໂສ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ໂຈເທນ຺ຕິ. ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂູຫິ ອາປຕ຺ຕິຍາ ໂຈທິຍມາໂນ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ພາຫຸວິກ຺ເຂປໍ ກໂຣຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສ຺ສຂຬຸງ຺ໂກ ‘ເປຫີ’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ວິທ຺ໂຘ ສມາໂນ ໂຈທິໂຕ ສາຣຖິນາ ລງ຺ຆຕິ, ປຸຣິມກາຍໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫຕິ ປຸຣິເມ ປາເທ; ຕຖູປມາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວທາມິ. ເອວຣູໂປປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຸຣິສຂຬຸງ຺ໂກ ໂຫຕິ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈໂມ ປຸຣິສໂທໂສ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ໂຈເທນ຺ຕິ. ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂູຫິ ອາປຕ຺ຕິຍາ ໂຈທິຍມາໂນ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ສງ຺ຆໍ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ໂຈທກໍ ສາປຕ຺ຕິໂກວ ເຍນ ກາມໍ ປກ຺ກມຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສ຺ສຂຬຸງ຺ໂກ ‘ເປຫີ’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ວິທ຺ໂຘ ສມາໂນ ໂຈທິໂຕ ສາຣຖິນາ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ສາຣຖິໍ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ປໂຕທລຏ຺ຐິໍ ທນ຺ເຕຫິ ມຸຂາຘານໍ ວິຘໍສິຕ຺ວາ ເຍນ ກາມໍ ປກ຺ກມຕິ; ຕຖູປມາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວທາມິ. ເອວຣູໂປປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຸຣິສຂຬຸງ຺ໂກ ໂຫຕິ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉຏ຺ໂຐ ປຸຣິສໂທໂສ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ໂຈເທນ຺ຕິ. ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂູຫິ ອາປຕ຺ຕິຍາ ໂຈທິຍມາໂນ ‘ເນວາຫໍ ອາປນ຺ໂນມ຺ຫິ, ນ ປນາຫໍ ອາປນ຺ໂນມ຺ຫີ’ຕິ ໂສ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ ສງ຺ຆໍ ວິເຫເຐຕິ [ວິເຫເສຕິ (ປີ. ກ.)]. ເສຍ຺ຍຖາປິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສ຺ສຂຬຸງ຺ໂກ ‘ເປຫີ’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ວິທ຺ໂຘ ສມາໂນ ໂຈທິໂຕ ສາຣຖິນາ ເນວ ອຠິກ຺ກມຕິ ໂນ ປຏິກ຺ກມຕິ ຕຕ຺ເຖວ ຂີລຏ຺ຐາຍີ ຐິໂຕ ໂຫຕິ; ຕຖູປມາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວທາມິ. ເອວຣູໂປປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຸຣິສຂຬຸງ຺ໂກ ໂຫຕິ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕໂມ ປຸຣິສໂທໂສ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ໂຈເທນ຺ຕິ. ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂູຫິ ອາປຕ຺ຕິຍາ ໂຈທິຍມາໂນ ເອວມາຫ – ‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ຕຸມ຺ເຫ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ອຕິພາຬ຺ຫໍ ມຍິ ພ຺ຍາວຏາ ຍາວ [ອິທໍ ປທໍ ສີຫຬໂປຕ຺ຖເກ ນຕ຺ຖິ] ອິທານາຫໍ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕິສ຺ສາມີ’ຕິ. ໂສ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ເອວມາຫ – ‘ອິທານິ ໂຂ ຕຸມ຺ເຫ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕມນາ ໂຫຖາ’ຕິ? ເສຍ຺ຍຖາປິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສ຺ສຂຬຸງ຺ໂກ ‘ເປຫີ’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ວິທ຺ໂຘ ສມາໂນ ໂຈທິໂຕ ສາຣຖິນາ ປຸຣິເມ ຈ ປາເທ ສໍຫຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິເມ ຈ ປາເທ ສໍຫຣິຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປາເທ ອຠິນິສີທຕິ; ຕຖູປມາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວທາມິ. ເອວຣູໂປປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຸຣິສຂຬຸງ຺ໂກ ໂຫຕິ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຏ຺ຐໂມ ປຸຣິສໂທໂສ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຏ຺ຐ ປຸຣິສຂຬຸງ຺ກາ ອຏ຺ຐ ຈ ປຸຣິສໂທສາ’’ຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ມລສຸຕ຺ຕໍ

໑໕. ‘‘ອຏ຺ຐິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມລານິ. ກຕມານິ ອຏ຺ຐ? ອສຊ຺ຌາຍມລາ, ຠິກ຺ຂເວ, ມນ຺ຕາ; ອນຸຏ຺ຐານມລາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຆຣາ; ມລໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ວຓ຺ຓສ຺ສ ໂກສຊ຺ຊໍ; ປມາໂທ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣກ຺ຂໂຕ ມລໍ; ມລໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິຕ຺ຖິຍາ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ; ມຈ຺ເຉຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ທທໂຕ ມລໍ; ມລາ, ຠິກ຺ຂເວ, ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອສ຺ມິໍ ໂລເກ ປຣມ຺ຫິ ຈ; ຕໂຕ [ຕໂຕ ຈ (ສ຺ຍາ. ປີ.)], ຠິກ຺ຂເວ, ມລາ ມລຕຣໍ ອວິຊ຺ຊາ ປຣມໍ ມລໍ. ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຏ຺ຐ ມລານີ’’ຕິ.

‘‘ອສຊ຺ຌາຍມລາ ມນ຺ຕາ, ອນຸຏ຺ຐານມລາ ຆຣາ;

ມລໍ ວຓ຺ຓສ຺ສ ໂກສຊ຺ຊໍ, ປມາໂທ ຣກ຺ຂໂຕ ມລໍ.

‘‘ມລິຕ຺ຖິຍາ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ, ມຈ຺ເຉຣໍ ທທໂຕ ມລໍ;

ມລາ ເວ ປາປກາ ຘມ຺ມາ, ອສ຺ມິໍ ໂລເກ ປຣມ຺ຫິ ຈ;

ຕໂຕ ມລາ ມລຕຣໍ, ອວິຊ຺ຊາ ປຣມໍ ມລ’’ນ຺ຕິ. ປຎ຺ຈມໍ;

໖. ທູເຕຍ຺ຍສຸຕ຺ຕໍ

໑໖. [ຈູຬວ. ໓໔໗] ‘‘ອຏ຺ຐຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ທູເຕຍ຺ຍໍ ຄນ຺ຕຸມຣຫຕິ. ກຕເມຫິ ອຏ຺ຐຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ໂສຕາ ຈ ໂຫຕິ, ສາເວຕາ ຈ, ອຸຄ຺ຄເຫຕາ ຈ, ຘາເຣຕາ ຈ, ວິຎ຺ຎາຕາ ຈ, ວິຎ຺ຎາເປຕາ ຈ, ກຸສໂລ ຈ ສຫິຕາສຫິຕສ຺ສ, ໂນ ຈ ກລຫກາຣໂກ – ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຏ຺ຐຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ທູເຕຍ຺ຍໍ ຄນ຺ຕຸມຣຫຕິ. ອຏ຺ຐຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ທູເຕຍ຺ຍໍ ຄນ຺ຕຸມຣຫຕິ. ກຕເມຫິ ອຏ຺ຐຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ໂສຕາ ຈ ໂຫຕິ, ສາເວຕາ ຈ, ອຸຄ຺ຄເຫຕາ ຈ, ຘາເຣຕາ ຈ, ວິຎ຺ຎາຕາ ຈ, ວິຎ຺ຎາເປຕາ ຈ, ກຸສໂລ ຈ ສຫິຕາສຫິຕສ຺ສ, ໂນ ຈ ກລຫກາຣໂກ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຏ຺ຐຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ທູເຕຍ຺ຍໍ ຄນ຺ຕຸມຣຫຕີ’’ຕິ.

‘‘ໂຍ ເວ ນ ພ຺ຍຖຕິ [ນ ເວຘຕິ (ສີ.), ນ ພ຺ຍາຘຕິ (ສ຺ຍາ. ປີ.)] ປຕ຺ວາ, ປຣິສໍ ອຸຄ຺ຄວາທິນິໍ [ອຸຄ຺ຄວາທິນໍ (ສີ.), ອຸຄ຺ຄຫວາທິນໍ (ສ຺ຍາ. ປີ.), ອຸຄ຺ຄຕວາທິນິໍ (ກ.)];

ນ ຈ ຫາເປຕິ ວຈນໍ, ນ ຈ ຉາເທຕິ ສາສນໍ.

‘‘ອສນ຺ທິທ຺ຘຎ຺ຈ ຠຓຕິ [ອສນ຺ທິທ຺ໂຘ ຈ ອກ຺ຂາຕິ (ຈູຬວ. ໓໔໗)], ປຸຈ຺ຉິໂຕ ນ ຈ ກຸປ຺ປຕິ;

ສ ເວ ຕາທິສໂກ ຠິກ຺ຂຸ, ທູເຕຍ຺ຍໍ ຄນ຺ຕຸມຣຫຕີ’’ຕິ. ຉຏ຺ຐໍ;

໗. ປຐມພນ຺ຘນສຸຕ຺ຕໍ

໑໗. ‘‘ອຏ຺ຐຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາກາເຣຫິ ອິຕ຺ຖີ ປຸຣິສໍ ພນ຺ຘຕິ. ກຕເມຫິ ອຏ຺ຐຫິ? ຣຸຓ຺ເຓນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິຕ຺ຖີ ປຸຣິສໍ ພນ຺ຘຕິ; ຫສິເຕນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິຕ຺ຖີ ປຸຣິສໍ ພນ຺ຘຕິ; ຠຓິເຕນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິຕ຺ຖີ ປຸຣິສໍ ພນ຺ຘຕິ; ອາກປ຺ເປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິຕ຺ຖີ ປຸຣິສໍ ພນ຺ຘຕິ; ວນຠງ຺ເຄນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິຕ຺ຖີ ປຸຣິສໍ ພນ຺ຘຕິ; ຄນ຺ເຘນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິຕ຺ຖີ ປຸຣິສໍ ພນ຺ຘຕິ; ຣເສນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິຕ຺ຖີ ປຸຣິສໍ ພນ຺ຘຕິ; ຜສ຺ເສນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິຕ຺ຖີ ປຸຣິສໍ ພນ຺ຘຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຏ຺ຐຫາກາເຣຫິ ອິຕ຺ຖີ ປຸຣິສໍ ພນ຺ຘຕິ. ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາ ສຸພທ຺ຘາ [ສຸພນ຺ຘາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກ.)], ເຍ [ເຍວ (ສ຺ຍາ. ປີ. ກ.)] ຜສ຺ເສນ ພທ຺ຘາ’’ຕິ [ພນ຺ຘາຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກ.)]. ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ທຸຕິຍພນ຺ຘນສຸຕ຺ຕໍ

໑໘. ‘‘ອຏ຺ຐຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາກາເຣຫິ ປຸຣິໂສ ອິຕ຺ຖິໍ ພນ຺ຘຕິ. ກຕເມຫິ ອຏ຺ຐຫິ? ຣຸຓ຺ເຓນ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິໂສ ອິຕ຺ຖິໍ ພນ຺ຘຕິ; ຫສິເຕນ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິໂສ ອິຕ຺ຖິໍ ພນ຺ຘຕິ; ຠຓິເຕນ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິໂສ ອິຕ຺ຖິໍ ພນ຺ຘຕິ; ອາກປ຺ເປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິໂສ ອິຕ຺ຖິໍ ພນ຺ຘຕິ; ວນຠງ຺ເຄນ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິໂສ ອິຕ຺ຖິໍ ພນ຺ຘຕິ; ຄນ຺ເຘນ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິໂສ ອິຕ຺ຖິໍ ພນ຺ຘຕິ; ຣເສນ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິໂສ ອິຕ຺ຖິໍ ພນ຺ຘຕິ; ຜສ຺ເສນ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິໂສ ອິຕ຺ຖິໍ ພນ຺ຘຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຏ຺ຐຫາກາເຣຫິ ປຸຣິໂສ ອິຕ຺ຖິໍ ພນ຺ຘຕິ. ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາ ສຸພທ຺ຘາ, ເຍ ຜສ຺ເສນ ພທ຺ຘາ’’ຕິ. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ປຫາຣາທສຸຕ຺ຕໍ

໑໙. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ເວຣຎ຺ຊາຍໍ ວິ ຫຣຕິ ນເຬຣຸປຸຈິມນ຺ທມູເລ. ອຖ ໂຂ ປຫາຣາໂທ ອສຸຣິນ຺ໂທ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ເອກມນ຺ຕໍ ຐິຕໍ ໂຂ ປຫາຣາທໍ ອສຸຣິນ຺ທໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ອປິ [ກິໍ (ກ.)] ປນ, ປຫາຣາທ, ອສຸຣາ ມຫາສມຸທ຺ເທ ອຠິຣມນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ອຠິຣມນ຺ຕິ, ຠນ຺ເຕ, ອສຸຣາ ມຫາສມຸທ຺ເທ’’ຕິ. ‘‘ກຕິ ປນ, ປຫາຣາທ, ມຫາສມຸທ຺ເທ ອຈ຺ຉຣິຍາ ອພ຺ຠຸຕາ ຘມ຺ມາ [ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມາ (ສ຺ຍາ. ກ.) ຈູຬວ. ໓໘໔ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ], ເຍ ທິສ຺ວາ ທິສ຺ວາ ອສຸຣາ ມຫາສມຸທ຺ເທ ອຠິຣມນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ອຏ຺ຐ, ຠນ຺ເຕ, ມຫາສມຸທ຺ເທ ອຈ຺ຉຣິຍາ ອພ຺ຠຸຕາ ຘມ຺ມາ, ເຍ ທິສ຺ວາ ທິສ຺ວາ ອສຸຣາ ມຫາສມຸທ຺ເທ ອຠິຣມນ຺ຕິ. ກຕເມ ອຏ຺ຐ? ມຫາສມຸທ຺ໂທ, ຠນ຺ເຕ, ອນຸປຸພ຺ພນິນ຺ໂນ ອນຸປຸພ຺ພໂປໂຓ ອນຸປຸພ຺ພປພ຺ຠາໂຣ, ນ ອາຍຕເກເນວ ປປາໂຕ. ຍມ຺ປິ, ຠນ຺ເຕ, ມຫາສມຸທ຺ໂທ ອນຸປຸພ຺ພນິນ຺ໂນ ອນຸປຸພ຺ພໂປໂຓ ອນຸປຸພ຺ພປພ຺ຠາໂຣ, ນ ອາຍຕເກເນວ ປປາໂຕ. ອຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ມຫາສມຸທ຺ເທ ປຐໂມ ອຈ຺ຉຣິໂຍ ອພ຺ຠຸໂຕ ຘມ຺ໂມ, ຍໍ ທິສ຺ວາ ທິສ຺ວາ ອສຸຣາ ມຫາສມຸທ຺ເທ ອຠິຣມນ຺ຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠນ຺ເຕ, ມຫາສມຸທ຺ໂທ ຐິຕຘມ຺ໂມ ເວລໍ ນາຕິວຕ຺ຕຕິ. ຍມ຺ປິ, ຠນ຺ເຕ, ມຫາສມຸທ຺ໂທ ຐິຕຘມ຺ໂມ ເວລໍ ນາຕິວຕ຺ຕຕິ; ອຍໍ [ອຍມ຺ປິ (ກ.)], ຠນ຺ເຕ, ມຫາສມຸທ຺ເທ ທຸຕິໂຍ ອຈ຺ຉຣິໂຍ ອພ຺ຠຸໂຕ ຘມ຺ໂມ ຍໍ ທິສ຺ວາ ທິສ຺ວາ ອສຸຣາ ມຫາສມຸທ຺ເທ ອຠິຣມນ຺ຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠນ຺ເຕ, ມຫາສມຸທ຺ໂທ ນ ມເຕນ ກຸຓເປນ ສໍວສຕິ [ສໍວຕ຺ຕຕິ (ສ຺ຍາ.)]. ຍໍ ໂຫຕິ ມຫາສມຸທ຺ເທ ມຕໍ ກຸຓປໍ, ຕໍ ຂິປ຺ປເມວ [ຂິປ຺ປໍເຍວ (ສີ.), ຂິປ຺ປໍເອວ (ປີ.), ຂິປ຺ປຎ຺ເຎວ (ຈູຬວ. ໓໘໔)] ຕີຣໍ ວາເຫຕິ, ຖລໍ ອຸສ຺ສາເຣຕິ. ຍມ຺ປິ, ຠນ຺ເຕ, ມຫາສມຸທ຺ໂທ ນ ມເຕນ ກຸຓເປນ ສໍວສຕິ, ຍໍ ໂຫຕິ ມຫາສມຸທ຺ເທ ມຕໍ ກຸຓປໍ, ຕໍ ຂິປ຺ປເມວ ຕີຣໍ ວາເຫຕິ, ຖລໍ ອຸສ຺ສາເຣຕິ; ອຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ມຫາສມຸທ຺ເທ ຕຕິໂຍ ອຈ຺ຉຣິໂຍ ອພ຺ຠຸໂຕ ຘມ຺ໂມ, ຍໍ ທິສ຺ວາ ທິສ຺ວາ ອສຸຣາ ມຫາສມຸທ຺ເທ ອຠິຣມນ຺ຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠນ຺ເຕ, ຍາ ກາຈິ ມຫານທິໂຍ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ຄງ຺ຄາ ຍມຸນາ ອຈິຣວຕີ ສຣຠູ ມຫີ, ຕາ ມຫາສມຸທ຺ທໍ ປຕ຺ວາ [ປຕ຺ຕາ (ກ., ຈູຬວ. ໓໘໔)] ຊຫນ຺ຕິ ປຸຣິມານິ ນາມໂຄຕ຺ຕານິ, ‘ມຫາສມຸທ຺ໂທ’ ຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຍມ຺ປິ, ຠນ຺ເຕ, ຍາ ກາຈິ ມຫານທິໂຍ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ຄງ຺ຄາ ຍມຸນາ ອຈິຣວຕີ ສຣຠູ ມຫີ, ຕາ ມຫາສມຸທ຺ທໍ ປຕ຺ວາ ຊຫນ຺ຕິ ປຸຣິມານິ ນາມໂຄຕ຺ຕານິ, ‘ມຫາສມຸທ຺ໂທ’ ຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ; ອຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ມຫາສມຸທ຺ເທ ຈຕຸຕ຺ໂຖ ອຈ຺ຉຣິໂຍ ອພ຺ຠຸໂຕ ຘມ຺ໂມ, ຍໍ ທິສ຺ວາ ທິສ຺ວາ ອສຸຣາ ມຫາສມຸທ຺ເທ ອຠິຣມນ຺ຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠນ຺ເຕ, ຍາ ຈ [ຍາ ກາຈິ (ສ຺ຍາ. ປີ. ກ.)] ໂລເກ ສວນ຺ຕິໂຍ ມຫາສມຸທ຺ທໍ ອປ຺ເປນ຺ຕິ ຍາ ຈ ອນ຺ຕລິກ຺ຂາ ຘາຣາ ປປຕນ຺ຕິ, ນ ເຕນ ມຫາສມຸທ຺ທສ຺ສ ອູນຕ຺ຕໍ ວາ ປູຣຕ຺ຕໍ ວາ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ຍມ຺ປິ, ຠນ຺ເຕ, ຍາ ຈ ໂລເກ ສວນ຺ຕິໂຍ ມຫາສມຸທ຺ທໍ ອປ຺ເປນ຺ຕິ ຍາ ຈ ອນ຺ຕລິກ຺ຂາ ຘາຣາ ປປຕນ຺ຕິ, ນ ເຕນ ມຫາສມຸທ຺ທສ຺ສ ອູນຕ຺ຕໍ ວາ ປູຣຕ຺ຕໍ ວາ ປຎ຺ຎາຍຕິ; ອຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ມຫາສມຸທ຺ເທ ປຎ຺ຈໂມ ອຈ຺ຉຣິໂຍ ອພ຺ຠຸໂຕ ຘມ຺ໂມ, ຍໍ ທິສ຺ວາ ທິສ຺ວາ ອສຸຣາ ມຫາສມຸທ຺ເທ ອຠິຣມນ຺ຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠນ຺ເຕ, ມຫາສມຸທ຺ໂທ ເອກຣໂສ ໂລຓຣໂສ. ຍມ຺ປິ, ຠນ຺ເຕ, ມຫາສມຸທ຺ໂທ ເອກຣໂສ ໂລຓຣໂສ; ອຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ມຫາສມຸທ຺ເທ ຉຏ຺ໂຐ ອຈ຺ຉຣິໂຍ ອພ຺ຠຸໂຕ ຘມ຺ໂມ, ຍໍ ທິສ຺ວາ ທິສ຺ວາ ອສຸຣາ ມຫາສມຸທ຺ເທ ອຠິຣມນ຺ຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠນ຺ເຕ, ມຫາສມຸທ຺ໂທ ພຫຸຣຕໂນ [ປຫູຕຣຕໂນ (ກ.)] ອເນກຣຕໂນ. ຕຕ຺ຣິມານິ ຣຕນານິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ມຸຕ຺ຕາ ມຓິ ເວຬຸຣິໂຍ ສງ຺ໂຂ ສິລາ ປວາຬໍ ຣຊຕໍ ຊາຕຣູປໍ ໂລຫິຕໂກ ມສາຣຄລ຺ລໍ. ຍມ຺ປິ, ຠນ຺ເຕ, ມຫາສມຸທ຺ໂທ ພຫຸຣຕໂນ ອເນກຣຕໂນ; ຕຕ຺ຣິມານິ ຣຕນານິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ມຸຕ຺ຕາ ມຓິ ເວຬຸຣິໂຍ ສງ຺ໂຂ ສິລາ ປວາຬໍ ຣຊຕໍ ຊາຕຣູປໍ ໂລຫິຕໂກ ມສາຣຄລ຺ລໍ. ອຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ມຫາສມຸທ຺ເທ ສຕ຺ຕໂມ ອຈ຺ຉຣິໂຍ ອພ຺ຠຸໂຕ ຘມ຺ໂມ, ຍໍ ທິສ຺ວາ ທິສ຺ວາ ອສຸຣາ ມຫາສມຸທ຺ເທ ອຠິຣມນ຺ຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠນ຺ເຕ, ມຫາສມຸທ຺ໂທ ມຫຕໍ ຠູຕານໍ ອາວາໂສ. ຕຕ຺ຣິເມ ຠູຕາ – ຕິມິ ຕິມິງ຺ຄໂລ ຕິມິຣປິງ຺ຄໂລ [ຕິມິຕິມິງ຺ຄລາ ຕິມິຣປິງ຺ຄລາ (ສີ.), ຕິມິຕິມິງ຺ຄລາ ຕິມິຣມິງ຺ຄລາ (ສ຺ຍາ. ປີ.)] ອສຸຣາ ນາຄາ ຄນ຺ຘພ຺ພາ. ສນ຺ຕິ ມຫາສມຸທ຺ເທ ໂຍຊນສຕິກາປິ ອຕ຺ຕຠາວາ, ທ຺ວິໂຍຊນສຕິກາປິ ອຕ຺ຕຠາວາ, ຕິໂຍຊນສຕິກາປິ ອຕ຺ຕຠາວາ, ຈຕຸໂຍຊນສຕິກາປິ ອຕ຺ຕຠາວາ, ປຎ຺ຈໂຍຊນສຕິກາປິ ອຕ຺ຕຠາວາ. ຍມ຺ປິ, ຠນ຺ເຕ, ມຫາສມຸທ຺ໂທ ມຫຕໍ ຠູຕານໍ ອາວາໂສ; ຕຕ຺ຣິເມ ຠູຕາ – ຕິມິ ຕິມິງ຺ຄໂລ ຕິມິຣປິງ຺ຄໂລ ອສຸຣາ ນາຄາ ຄນ຺ຘພ຺ພາ; ສນ຺ຕິ ມຫາສມຸທ຺ເທ ໂຍຊນສຕິກາປິ ອຕ຺ຕຠາວາ…ເປ… ທ຺ວິໂຍຊນ… ຕິໂຍຊນ… ຈຕຸໂຍຊນ… ປຎ຺ຈໂຍຊນສຕິກາປິ ອຕ຺ຕຠາວາ; ອຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ມຫາສມຸທ຺ເທ ອຏ຺ຐໂມ ອຈ຺ຉຣິໂຍ ອພ຺ຠຸໂຕ ຘມ຺ໂມ, ຍໍ ທິສ຺ວາ ທິສ຺ວາ ອສຸຣາ ມຫາສມຸທ຺ເທ ອຠິຣມນ຺ຕິ. ອິເມ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ມຫາສມຸທ຺ເທ ອຏ຺ຐ ອຈ຺ຉຣິຍາ ອພ຺ຠຸຕາ ຘມ຺ມາ, ເຍ ທິສ຺ວາ ທິສ຺ວາ ອສຸຣາ ມຫາສມຸທ຺ເທ ອຠິຣມນ຺ຕີຕິ.

‘‘ອປິ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂູ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຠິຣມນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ອຠິຣມນ຺ຕິ, ປຫາຣາທ, ຠິກ຺ຂູ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ’’ຕິ. ‘‘ກຕິ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຈ຺ຉຣິຍາ ອພ຺ຠຸຕາ ຘມ຺ມາ, ເຍ ທິສ຺ວາ ທິສ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຠິຣມນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ອຏ຺ຐ, ປຫາຣາທ, ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຈ຺ຉຣິຍາ ອພ຺ຠຸຕາ ຘມ຺ມາ, ເຍ ທິສ຺ວາ ທິສ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຠິຣມນ຺ຕິ. ກຕເມ ອຏ຺ຐ? ເສຍ຺ຍຖາປິ, ປຫາຣາທ, ມຫາສມຸທ຺ໂທ ອນຸປຸພ຺ພນິນ຺ໂນ ອນຸປຸພ຺ພໂປໂຓ ອນຸປຸພ຺ພປພ຺ຠາໂຣ, ນ ອາຍຕເກເນວ ປປາໂຕ; ເອວເມວໍ ໂຂ, ປຫາຣາທ, ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ອນຸປຸພ຺ພສິກ຺ຂາ ອນຸປຸພ຺ພກິຣິຍາ ອນຸປຸພ຺ພປຏິປທາ, ນ ອາຍຕເກເນວ ອຎ຺ຎາປຏິເວໂຘ. ຍມ຺ປິ, ປຫາຣາທ, ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ອນຸປຸພ຺ພສິກ຺ຂາ ອນຸປຸພ຺ພກິຣິຍາ ອນຸປຸພ຺ພປຏິປທາ, ນ ອາຍຕເກເນວ ອຎ຺ຎາປຏິເວໂຘ. ອຍໍ, ປຫາຣາທ, ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ປຐໂມ ອຈ຺ຉຣິໂຍ ອພ຺ຠຸໂຕ ຘມ຺ໂມ, ຍໍ ທິສ຺ວາ ທິສ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຠິຣມນ຺ຕິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ປຫາຣາທ, ມຫາສມຸທ຺ໂທ ຐິຕຘມ຺ໂມ ເວລໍ ນາຕິວຕ຺ຕຕິ; ເອວເມວໍ ໂຂ, ປຫາຣາທ, ຍໍ ມຍາ ສາວການໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຕໍ ມມ ສາວກາ ຊີວິຕເຫຕຸປິ ນາຕິກ຺ກມນ຺ຕິ. ຍມ຺ປິ, ປຫາຣາທ, ມຍາ ສາວການໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຕໍ ມມ ສາວກາ ຊີວິຕເຫຕຸປິ ນາຕິກ຺ກມນ຺ຕິ. ອຍໍ, ປຫາຣາທ, ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ທຸຕິໂຍ ອຈ຺ຉຣິໂຍ ອພ຺ຠຸໂຕ ຘມ຺ໂມ, ຍໍ ທິສ຺ວາ ທິສ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຠິຣມນ຺ຕິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ປຫາຣາທ, ມຫາສມຸທ຺ໂທ ນ ມເຕນ ກຸຓເປນ ສໍວສຕິ. ຍໍ ໂຫຕິ ມຫາສມຸທ຺ເທ ມຕໍ ກຸຓປໍ, ຕໍ ຂິປ຺ປເມວ ຕີຣໍ ວາເຫຕິ ຖລໍ ອຸສ຺ສາເຣຕິ; ເອວເມວໍ ໂຂ, ປຫາຣາທ, ໂຍ ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ທຸສ຺ສີໂລ ປາປຘມ຺ໂມ ອສຸຈິສງ຺ກສ຺ສຣສມາຈາໂຣ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນກມ຺ມນ຺ໂຕ ອສ຺ສມໂຓ ສມຓປຏິຎ຺ໂຎ ອພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິປຏິຎ຺ໂຎ ອນ຺ໂຕປູຕິ ອວສ຺ສຸໂຕ ກສມ຺ພຸຊາໂຕ, ນ ເຕນ ສງ຺ໂຆ ສໍວສຕິ; ຂິປ຺ປເມວ ນໍ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ອຸກ຺ຂິປຕິ.

‘‘ກິຎ຺ຈາປິ ໂສ ໂຫຕິ ມຊ຺ເຌ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ສນ຺ນິສິນ຺ໂນ, ອຖ ໂຂ ໂສ ອາຣກາວ ສງ຺ຆມ຺ຫາ ສງ຺ໂຆ ຈ ເຕນ. ຍມ຺ປິ, ປຫາຣາທ, ໂຍ ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ທຸສ຺ສີໂລ ປາປຘມ຺ໂມ ອສຸຈິສງ຺ກສ຺ສຣສມາຈາໂຣ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນກມ຺ມນ຺ໂຕ ອສ຺ສມໂຓ ສມຓປຏິຎ຺ໂຎ ອພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິປຏິຎ຺ໂຎ ອນ຺ໂຕປູຕິ ອວສ຺ສຸໂຕ ກສມ຺ພຸຊາໂຕ, ນ ເຕນ ສງ຺ໂຆ ສໍວສຕິ; ຂິປ຺ປເມວ ນໍ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ອຸກ຺ຂິປຕິ; ກິຎ຺ຈາປິ ໂສ ໂຫຕິ ມຊ຺ເຌ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ສນ຺ນິສິນ຺ໂນ, ອຖ ໂຂ ໂສ ອາຣກາວ ສງ຺ຆມ຺ຫາ ສງ຺ໂຆ ຈ ເຕນ. ອຍໍ, ປຫາຣາທ, ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ຕຕິໂຍ ອຈ຺ຉຣິໂຍ ອພ຺ຠຸໂຕ ຘມ຺ໂມ, ຍໍ ທິສ຺ວາ ທິສ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຠິຣມນ຺ຕິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ປຫາຣາທ, ຍາ ກາຈິ ມຫານທິໂຍ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ຄງ຺ຄາ ຍມຸນາ ອຈິຣວຕີ ສຣຠູ ມຫີ, ຕາ ມຫາສມຸທ຺ທໍ ປຕ຺ວາ ຊຫນ຺ຕິ ປຸຣິມານິ ນາມໂຄຕ຺ຕານິ, ‘ມຫາສມຸທ຺ໂທ’ ຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ; ເອວເມວໍ ໂຂ, ປຫາຣາທ, ຈຕ຺ຕາໂຣເມ ວຓ຺ຓາ – ຂຕ຺ຕິຍາ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ, ເວສ຺ສາ, ສຸທ຺ທາ, ເຕ ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຊຫນ຺ຕິ ປຸຣິມານິ ນາມໂຄຕ຺ຕານິ, ‘ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ’ ຕ຺ເວວ [ສມໂຓ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິໂຍ ຕ຺ເວວ (ສ຺ຍາ. ກ.)] ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຍມ຺ປິ, ປຫາຣາທ, ຈຕ຺ຕາໂຣເມ ວຓ຺ຓາ – ຂຕ຺ຕິຍາ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ, ເວສ຺ສາ, ສຸທ຺ທາ, ເຕ ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຊຫນ຺ຕິ ປຸຣິມານິ ນາມໂຄຕ຺ຕານິ, ‘ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ’ ຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອຍໍ, ປຫາຣາທ, ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ຈຕຸຕ຺ໂຖ ອຈ຺ຉຣິໂຍ ອພ຺ຠຸໂຕ ຘມ຺ໂມ, ຍໍ ທິສ຺ວາ ທິສ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຠິຣມນ຺ຕິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ປຫາຣາທ, ຍາ ຈ ໂລເກ ສວນ຺ຕິໂຍ ມຫາສມຸທ຺ທໍ ອປ຺ເປນ຺ຕິ ຍາ ຈ ອນ຺ຕລິກ຺ຂາ ຘາຣາ ປປຕນ຺ຕິ, ນ ເຕນ ມຫາສມຸທ຺ທສ຺ສ ອູນຕ຺ຕໍ ວາ ປູຣຕ຺ຕໍ ວາ ປຎ຺ຎາຍຕິ; ເອວເມວໍ ໂຂ, ປຫາຣາທ, ພຫູ ເຈປິ ຠິກ຺ຂູ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພາຍນ຺ຕິ, ນ ເຕນ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ອູນຕ຺ຕໍ ວາ ປູຣຕ຺ຕໍ ວາ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ຍມ຺ປິ, ປຫາຣາທ, ພຫູ ເຈປິ ຠິກ຺ຂູ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພາຍນ຺ຕິ, ນ ເຕນ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ອູນຕ຺ຕໍ ວາ ປູຣຕ຺ຕໍ ວາ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ອຍໍ, ປຫາຣາທ, ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ປຎ຺ຈໂມ ອຈ຺ຉຣິໂຍ ອພ຺ຠຸໂຕ ຘມ຺ໂມ, ຍໍ ທິສ຺ວາ ທິສ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຠິຣມນ຺ຕິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ປຫາຣາທ, ມຫາສມຸທ຺ໂທ ເອກຣໂສ ໂລຓຣໂສ; ເອວເມວໍ ໂຂ, ປຫາຣາທ, ອຍໍ ຘມ຺ມວິນໂຍ ເອກຣໂສ, ວິມຸຕ຺ຕິຣໂສ. ຍມ຺ປິ ປຫາຣາທ, ອຍໍ ຘມ຺ມວິນໂຍ ເອກຣໂສ, ວິມຸຕ຺ຕິຣໂສ; ອຍໍ, ປຫາຣາທ, ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ຉຏ຺ໂຐ ອຈ຺ຉຣິໂຍ ອພ຺ຠຸໂຕ ຘມ຺ໂມ, ຍໍ ທິສ຺ວາ ທິສ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຠິຣມນ຺ຕິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ປຫາຣາທ, ມຫາສມຸທ຺ໂທ ພຫຸຣຕໂນ ອເນກຣຕໂນ; ຕຕ຺ຣິມານິ ຣຕນານິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ມຸຕ຺ຕາ ມຓິ ເວຬຸຣິໂຍ ສງ຺ໂຂ ສິລາ ປວາຬໍ ຣຊຕໍ ຊາຕຣູປໍ ໂລຫິຕໂກ ມສາຣຄລ຺ລໍ; ເອວເມວໍ ໂຂ, ປຫາຣາທ, ອຍໍ ຘມ຺ມວິນໂຍ ພຫຸຣຕໂນ ອເນກຣຕໂນ. ຕຕ຺ຣິມານິ ຣຕນານິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມ຺ມປ຺ປຘານາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອິທ຺ຘິປາທາ, ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ, ປຎ຺ຈ ພລານິ, ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ, ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ. ຍມ຺ປິ, ປຫາຣາທ, ອຍໍ ຘມ຺ມວິນໂຍ ພຫຸຣຕໂນ ອເນກຣຕໂນ; ຕຕ຺ຣິມານິ ຣຕນານິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມ຺ມປ຺ປຘານາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອິທ຺ຘິປາທາ, ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ, ປຎ຺ຈ ພລານິ, ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ, ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ; ອຍໍ, ປຫາຣາທ, ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ສຕ຺ຕໂມ ອຈ຺ຉຣິໂຍ ອພ຺ຠຸໂຕ ຘມ຺ໂມ, ຍໍ ທິສ຺ວາ ທິສ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຠິຣມນ຺ຕິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ປຫາຣາທ, ມຫາສມຸທ຺ໂທ ມຫຕໍ ຠູຕານໍ ອາວາໂສ; ຕຕ຺ຣິເມ ຠູຕາ – ຕິມິ ຕິມິງ຺ຄໂລ ຕິມິຣປິງ຺ຄໂລ ອສຸຣາ ນາຄາ ຄນ຺ຘພ຺ພາ; ສນ຺ຕິ ມຫາສມຸທ຺ເທ ໂຍຊນສຕິກາປິ ອຕ຺ຕຠາວາ, ທ຺ວິໂຍຊນສຕິກາປິ ອຕ຺ຕຠາວາ, ຕິໂຍຊນສຕິກາປິ ອຕ຺ຕຠາວາ, ຈຕຸໂຍຊນສຕິກາປິ ອຕ຺ຕຠາວາ, ປຎ຺ຈໂຍຊນສຕິກາປິ ອຕ຺ຕຠາວາ; ເອວເມວໍ ໂຂ, ປຫາຣາທ, ອຍໍ ຘມ຺ມວິນໂຍ ມຫຕໍ ຠູຕານໍ ອາວາໂສ; ຕຕ຺ຣິເມ ຠູຕາ – ໂສຕາປນ຺ໂນ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ປຏິປນ຺ໂນ, ສກທາຄາມີ ສກທາຄາມິຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ປຏິປນ຺ໂນ, ອນາຄາມີ ອນາຄາມິຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ປຏິປນ຺ໂນ, ອຣຫາ ອຣຫຕ຺ຕາຍ ປຏິປນ຺ໂນ. ຍມ຺ປິ, ປຫາຣາທ, ອຍໍ ຘມ຺ມວິນໂຍ ມຫຕໍ ຠູຕານໍ ອາວາໂສ; ຕຕ຺ຣິເມ ຠູຕາ – ໂສຕາປນ຺ໂນ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ປຏິປນ຺ໂນ, ສກທາຄາມີ ສກທາຄາມິຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ປຏິປນ຺ໂນ, ອນາຄາມີ ອນາຄາມິຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ປຏິປນ຺ໂນ, ອຣຫາ ອຣຫຕ຺ຕາຍ ປຏິປນ຺ໂນ; ອຍໍ, ປຫາຣາທ, ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຏ຺ຐໂມ ອຈ຺ຉຣິໂຍ ອພ຺ຠຸໂຕ ຘມ຺ໂມ, ຍໍ ທິສ຺ວາ ທິສ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຠິຣມນ຺ຕິ. ອິເມ ໂຂ, ປຫາຣາທ, ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຏ຺ຐ ອຈ຺ຉຣິຍາ ອພ຺ຠຸຕາ ຘມ຺ມາ, ເຍ ທິສ຺ວາ ທິສ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຠິຣມນ຺ຕີ’’ຕິ. ນວມໍ.

໑໐. ອຸໂປສຖສຸຕ຺ຕໍ

໒໐. [ຈູຬວ. ໓໘໓; ອຸທາ. ໔໕; ກຖາ. ໓໔໖] ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ປຸພ຺ພາຣາເມ ມິຄາຣມາຕຸປາສາເທ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວາ ຕທຫຸໂປສເຖ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ອຠິກ຺ກນ຺ຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ, ນິກ຺ຂນ຺ເຕ ປຐເມ ຍາເມ, ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຎ຺ຊລິໍ ປຓາເມຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕາ, ຠນ຺ເຕ, ຣຕ຺ຕິ, ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ປຐໂມ ຍາໂມ, ຈິຣນິສິນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ. ອຸທ຺ທິສຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ປາຕິໂມກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ຠຄວາ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ອຠິກ຺ກນ຺ຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ, ນິກ຺ຂນ຺ເຕ ມຊ຺ຌິເມ ຍາເມ, ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຎ຺ຊລິໍ ປຓາເມຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕາ, ຠນ຺ເຕ, ຣຕ຺ຕິ, ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ມຊ຺ຌິໂມ ຍາໂມ, ຈິຣນິສິນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ. ອຸທ຺ທິສຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ປາຕິໂມກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ຠຄວາ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ. ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ອຠິກ຺ກນ຺ຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ, ນິກ຺ຂນ຺ເຕ ປຈ຺ຉິເມ ຍາເມ, ອຸທ຺ຘສ຺ເຕ ອຣຸເຓ, ນນ຺ທິມຸຂິຍາ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຎ຺ຊລິໍ ປຓາເມຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕາ, ຠນ຺ເຕ, ຣຕ຺ຕິ, ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ປຈ຺ຉິໂມ ຍາໂມ, ອຸທ຺ຘສ຺ຕໍ ອຣຸຓໍ, ນນ຺ທິມຸຂີ ຣຕ຺ຕິ; ຈິຣນິສິນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ. ອຸທ຺ທິສຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ປາຕິໂມກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອປຣິສຸທ຺ຘາ, ອານນ຺ທ, ປຣິສາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ກໍ ນຸ ໂຂ ຠຄວາ ປຸຄ຺ຄລໍ ສນ຺ຘາຍ ເອວມາຫ – ‘ອປຣິສຸທ຺ຘາ, ອານນ຺ທ, ປຣິສາ’’’ຕິ? ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ສພ຺ພາວນ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ມນສາກາສິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ທຸສ຺ສີລໍ ປາປຘມ຺ມໍ ອສຸຈິໍ ສງ຺ກສ຺ສຣສມາຈາຣໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນກມ຺ມນ຺ຕໍ ອສ຺ສມຓໍ ສມຓປຏິຎ຺ຎໍ ອພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິປຏິຎ຺ຎໍ ອນ຺ໂຕປູຕິໍ ອວສ຺ສຸຕໍ ກສມ຺ພຸຊາຕໍ ມຊ຺ເຌ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ນິສິນ຺ນໍ; ທິສ຺ວານ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ເຍນ ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຸຏ຺ເຐຫາວຸໂສ, ທິຏ຺ໂຐສິ ຠຄວຕາ. ນຕ຺ຖິ ເຕ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ສໍວາໂສ’’ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຸຏ຺ເຐຫາວຸໂສ, ທິຏ຺ໂຐສິ ຠຄວຕາ. ນຕ຺ຖິ ເຕ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ສໍວາໂສ’’ຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ. ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຸຏ຺ເຐຫາວຸໂສ, ທິຏ຺ໂຐສິ ຠຄວຕາ. ນຕ຺ຖິ ເຕ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ສໍວາໂສ’’ຕິ. ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ພາຫາຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ພຫິທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກາ ນິກ຺ຂາເມຕ຺ວາ ສູຈິຆຏິກໍ ທຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ນິກ຺ຂາມິໂຕ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ປຸຄ຺ຄໂລ ມຍາ. ປຣິສຸທ຺ຘາ ປຣິສາ. ອຸທ຺ທິສຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ປາຕິໂມກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ອພ຺ຠຸຕໍ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ! ຍາວ ພາຫາ ຄຫຓາປິ ນາມ ໂສ ໂມຆປຸຣິໂສ ອາຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ!

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຕຸມ຺ເຫວ ທານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸໂປສຖໍ ກເຣຍ຺ຍາຖ, ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍາຖ. ນ ທານາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ອຸໂປສຖໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິສ຺ສາມິ. ອຏ຺ຐານເມຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນວກາໂສ ຍໍ ຕຖາຄໂຕ ອປຣິສຸທ຺ຘາຍ ປຣິສາຍ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍ’’.

‘‘ອຏ຺ຐິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຫາສມຸທ຺ເທ ອຈ຺ຉຣິຍາ ອພ຺ຠຸຕາ ຘມ຺ມາ, ເຍ ທິສ຺ວາ ທິສ຺ວາ ອສຸຣາ ມຫາສມຸທ຺ເທ ອຠິຣມນ຺ຕິ. ກຕເມ ອຏ຺ຐ? ມຫາສມຸທ຺ໂທ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນຸປຸພ຺ພນິນ຺ໂນ ອນຸປຸພ຺ພໂປໂຓ ອນຸປຸພ຺ພປພ຺ຠາໂຣ, ນ ອາຍຕເກເນວ ປປາໂຕ. ຍມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຫາສມຸທ຺ໂທ ອນຸປຸພ຺ພນິນ຺ໂນ ອນຸປຸພ຺ພໂປໂຓ ອນຸປຸພ຺ພປພ຺ຠາໂຣ, ນ ອາຍຕເກເນວ ປປາໂຕ; ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຫາສມຸທ຺ເທ ປຐໂມ ອຈ຺ຉຣິໂຍ ອພ຺ຠຸໂຕ ຘມ຺ໂມ, ຍໍ ທິສ຺ວາ ທິສ຺ວາ ອສຸຣາ ມຫາສມຸທ຺ເທ ອຠິຣມນ຺ຕິ…ເປ… (ຍຖາ ປຸຣິເມ ຕຖາ ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ໂພ).

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຫາສມຸທ຺ໂທ ມຫຕໍ ຠູຕານໍ ອາວາໂສ. ຕຕ຺ຣິເມ ຠູຕາ – ຕິມິ ຕິມິງ຺ຄໂລ ຕິມິຣປິງ຺ຄໂລ ອສຸຣາ ນາຄາ ຄນ຺ຘພ຺ພາ. ວສນ຺ຕິ ມຫາສມຸທ຺ເທ ໂຍຊນສຕິກາປິ ອຕ຺ຕຠາວາ…ເປ… ປຎ຺ຈໂຍຊນສຕິກາປິ ອຕ຺ຕຠາວາ. ຍມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຫາສມຸທ຺ໂທ ມຫຕໍ ຠູຕານໍ ອາວາໂສ; ຕຕ຺ຣິເມ ຠູຕາ – ຕິມິ ຕິມິງ຺ຄໂລ ຕິມິຣປິງ຺ຄໂລ ອສຸຣາ ນາຄາ ຄນ຺ຘພ຺ພາ; ວສນ຺ຕິ ມຫາສມຸທ຺ເທ ໂຍຊນສຕິກາປິ ອຕ຺ຕຠາວາ…ເປ… ປຎ຺ຈໂຍຊນສຕິກາປິ ອຕ຺ຕຠາວາ; ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຫາສມຸທ຺ເທ ອຏ຺ຐໂມ ອຈ຺ຉຣິໂຍ ອພ຺ຠຸໂຕ ຘມ຺ໂມ, ຍໍ ທິສ຺ວາ ທິສ຺ວາ ອສຸຣາ ມຫາສມຸທ຺ເທ ອຠິຣມນ຺ຕິ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຫາສມຸທ຺ເທ ອຏ຺ຐ ອຈ຺ຉຣິຍາ ອພ຺ຠຸຕາ ຘມ຺ມາ, ຍໍ ທິສ຺ວາ ທິສ຺ວາ ອສຸຣາ ມຫາສມຸທ຺ເທ ອຠິຣມນ຺ຕິ.

‘‘ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຏ຺ຐ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຈ຺ຉຣິຍາ ອພ຺ຠຸຕາ ຘມ຺ມາ, ເຍ ທິສ຺ວາ ທິສ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຠິຣມນ຺ຕິ. ກຕເມ ອຏ຺ຐ? ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຫາສມຸທ຺ໂທ ອນຸປຸພ຺ພນິນ຺ໂນ ອນຸປຸພ຺ພໂປໂຓ ອນຸປຸພ຺ພປພ຺ຠາໂຣ, ນ ອາຍຕເກເນວ ປປາໂຕ; ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ອນຸປຸພ຺ພສິກ຺ຂາ ອນຸປຸພ຺ພກິຣິຍາ ອນຸປຸພ຺ພປຏິປທາ, ນ ອາຍຕເກເນວ ອຎ຺ຎາປຏິເວໂຘ. ຍມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ອນຸປຸພ຺ພສິກ຺ຂາ ອນຸປຸພ຺ພກິຣິຍາ ອນຸປຸພ຺ພປຏິປທາ, ນ ອາຍຕເກເນວ ອຎ຺ຎາປຏິເວໂຘ; ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ປຐໂມ ອຈ຺ຉຣິໂຍ ອພ຺ຠຸໂຕ ຘມ຺ໂມ, ຍໍ ທິສ຺ວາ ທິສ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຠິຣມນ຺ຕິ…ເປ… ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຫາສມຸທ຺ໂທ ມຫຕໍ ຠູຕານໍ ອາວາໂສ; ຕຕ຺ຣິເມ ຠູຕາ – ຕິມິ ຕິມິງ຺ຄໂລ ຕິມິຣປິງ຺ຄໂລ ອສຸຣາ ນາຄາ ຄນ຺ຘພ຺ພາ, ວສນ຺ຕິ ມຫາສມຸທ຺ເທ ໂຍຊນສຕິກາປິ ອຕ຺ຕຠາວາ…ເປ… ປຎ຺ຈໂຍຊນສຕິກາປິ ອຕ຺ຕຠາວາ; ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຍໍ ຘມ຺ມວິນໂຍ ມຫຕໍ ຠູຕານໍ ອາວາໂສ. ຕຕ຺ຣິເມ ຠູຕາ – ໂສຕາປນ຺ໂນ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ປຏິປນ຺ໂນ…ເປ… ອຣຫາ ອຣຫຕ຺ຕາຍ ປຏິປນ຺ໂນ. ຍມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຍໍ ຘມ຺ມວິນໂຍ ມຫຕໍ ຠູຕານໍ ອາວາໂສ; ຕຕ຺ຣິເມ ຠູຕາ – ໂສຕາປນ຺ໂນ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ປຏິປນ຺ໂນ…ເປ… ອຣຫາ ອຣຫຕ຺ຕາຍ ປຏິປນ຺ໂນ; ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຏ຺ຐໂມ ອຈ຺ຉຣິໂຍ ອພ຺ຠຸໂຕ ຘມ຺ໂມ, ຍໍ ທິສ຺ວາ ທິສ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຠິຣມນ຺ຕິ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຏ຺ຐ ອຈ຺ຉຣິຍາ ອພ຺ຠຸຕາ ຘມ຺ມາ, ເຍ ທິສ຺ວາ ທິສ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຠິຣມນ຺ຕີ’’ຕິ. ທສມໍ.

ມຫາວຄ຺ໂຄ ທຸຕິໂຍ.