໒. ວສ຺ສກາຣສຸຕ຺ຕໍ

໒໒. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ຄິຊ຺ຌກູເຏ ປພ຺ພເຕ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຣາຊາ ມາຄໂຘ ອຊາຕສຕ຺ຕຸ ເວເທຫິປຸຕ຺ໂຕ ວຊ຺ຊີ ອຠິຍາຕຸກາໂມ ໂຫຕິ. ໂສ ເອວມາຫ – ‘‘ອຫໍ ຫິເມ ວຊ຺ຊີ ເອວໍມຫິທ຺ຘິເກ ເອວໍມຫານຸຠາເວ ອຸຈ຺ເຉຈ຺ຉາມິ [ອຸຈ຺ເຉຊ຺ຊິສ຺ສາມິ (ສ຺ຍາ.), ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊິສ຺ສາມິ (ກ.)], ວຊ຺ຊີ ວິນາເສສ຺ສາມິ, ວຊ຺ຊີ ອນຍພ຺ຍສນໍ ອາປາເທສ຺ສາມີ’’ຕິ [ອາປາເທສ຺ສາມິ ວຊ຺ຊີຕິ (ກ.) ທີ. ນິ. ໒.໑໓໑].

ອຖ ໂຂ ຣາຊາ ມາຄໂຘ ອຊາຕສຕ຺ຕຸ ເວເທຫິປຸຕ຺ໂຕ ວສ຺ສກາຣໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ມາຄຘມຫາມຕ຺ຕໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມມ ວຈເນນ ຠຄວໂຕ ປາເທ ສິຣສາ ວນ຺ທາຫິ, ອປ຺ປາພາຘໍ ອປ຺ປາຕງ຺ກໍ ລຫຸຏ຺ຐານໍ ພລໍ ຜາສຸວິຫາຣໍ ປຸຈ຺ຉ – ‘ຣາຊາ, ຠນ຺ເຕ, ມາຄໂຘ ອຊາຕສຕ຺ຕຸ ເວເທຫິປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວໂຕ ປາເທ ສິຣສາ ວນ຺ທຕິ, ອປ຺ປາພາຘໍ ອປ຺ປາຕງ຺ກໍ ລຫຸຏ຺ຐານໍ ພລໍ ຜາສຸວິຫາຣໍ ປຸຈ຺ຉຕີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ວເທຫິ – ‘ຣາຊາ, ຠນ຺ເຕ, ມາຄໂຘ ອຊາຕສຕ຺ຕຸ ເວເທຫິປຸຕ຺ໂຕ ວຊ຺ຊີ ອຠິຍາຕຸກາໂມ. ໂສ ເອວມາຫ – ‘ອຫໍ ຫິເມ ວຊ຺ຊີ ເອວໍມຫິທ຺ຘິເກ ເອວໍມຫານຸຠາເວ ອຸຈ຺ເຉຈ຺ຉາມິ, ວຊ຺ຊີ ວິນາເສສ຺ສາມິ, ວຊ຺ຊີ ອນຍພ຺ຍສນໍ ອາປາເທສ຺ສາມີ’ຕິ. ຍຖາ ເຕ ຠຄວາ ພ຺ຍາກໂຣຕິ, ຕໍ ສາຘຸກໍ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ມມ ອາໂຣເຈຍ຺ຍາສິ. ນ ຫິ ຕຖາຄຕາ ວິຕຖໍ ຠຓນ຺ຕີ’’ຕິ.

‘‘ເອວໍ, ໂຠ’’ຕິ ໂຂ ວສ຺ສກາໂຣ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ມາຄຘມຫາມຕ຺ໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ມາຄຘສ຺ສ ອຊາຕສຕ຺ຕຸສ຺ສ ເວເທຫິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ວສ຺ສກາໂຣ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ມາຄຘມຫາມຕ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຣາຊາ, ໂຠ ໂຄຕມ, ມາຄໂຘ ອຊາຕສຕ຺ຕຸ ເວເທຫິປຸຕ຺ໂຕ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ປາເທ ສິຣສາ ວນ຺ທຕິ, ອປ຺ປາພາຘໍ ອປ຺ປາຕງ຺ກໍ ລຫຸຏ຺ຐານໍ ພລໍ ຜາສຸວິຫາຣໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ຣາຊາ [ເອວຎ຺ຈ ວເທຕິ ຣາຊາ (ສີ. ກ.)], ໂຠ ໂຄຕມ, ມາຄໂຘ ອຊາຕສຕ຺ຕຸ ເວເທຫິປຸຕ຺ໂຕ ວຊ຺ຊີ ອຠິຍາຕຸກາໂມ. ໂສ ເອວມາຫ – ‘ອຫໍ ຫິເມ ວຊ຺ຊີ ເອວໍມຫິທ຺ຘິເກ ເອວໍມຫານຸຠາເວ ອຸຈ຺ເຉຈ຺ຉາມິ, ວຊ຺ຊີ ວິນາເສສ຺ສາມິ, ວຊ຺ຊີ ອນຍພ຺ຍສນໍ ອາປາເທສ຺ສາມີ’’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວໂຕ ປິຏ຺ຐິໂຕ ຐິໂຕ ໂຫຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ພີຊຍມາໂນ [ວີຊມາໂນ (ສີ. ສ຺ຍາ.)]. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ກິນ຺ຕິ ເຕ, ອານນ຺ທ, ສຸຕໍ – ‘ວຊ຺ຊີ ອຠິຓ຺ຫໍ ສນ຺ນິປາຕາ ສນ຺ນິປາຕພຫຸລາ’’’ຕິ? ‘‘ສຸຕໍ ເມຕໍ, ຠນ຺ເຕ – ‘ວຊ຺ຊີ ອຠິຓ຺ຫໍ ສນ຺ນິປາຕາ ສນ຺ນິປາຕພຫຸລາ’’’ຕິ. ‘‘ຍາວກີວຎ຺ຈ, ອານນ຺ທ, ວຊ຺ຊີ ອຠິຓ຺ຫໍ ສນ຺ນິປາຕາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ສນ຺ນິປາຕພຫຸລາ; ວຸທ຺ຘິເຍວ, ອານນ຺ທ, ວຊ຺ຊີນໍ ປາຏິກງ຺ຂາ, ໂນ ປຣິຫານິ.

‘‘ກິນ຺ຕິ ເຕ, ອານນ຺ທ, ສຸຕໍ – ‘ວຊ຺ຊີ ສມຄ຺ຄາ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕິ, ສມຄ຺ຄາ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ສມຄ຺ຄາ ວຊ຺ຊິກຣຓີຍານິ ກໂຣນ຺ຕີ’’’ຕິ? ‘‘ສຸຕໍ ເມຕໍ, ຠນ຺ເຕ – ‘ວຊ຺ຊີ ສມຄ຺ຄາ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕິ, ສມຄ຺ຄາ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ສມຄ຺ຄາ ວຊ຺ຊິກຣຓີຍານິ ກໂຣນ຺ຕີ’’’ຕິ. ‘‘ຍາວກີວຎ຺ຈ, ອານນ຺ທ, ວຊ຺ຊີ ສມຄ຺ຄາ ສນ຺ນິປຕິສ຺ສນ຺ຕິ, ສມຄ຺ຄາ ວຸຏ຺ຐຫິສ຺ສນ຺ຕິ, ສມຄ຺ຄາ ວຊ຺ຊິກຣຓີຍານິ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ; ວຸທ຺ຘິເຍວ, ອານນ຺ທ, ວຊ຺ຊີນໍ ປາຏິກງ຺ຂາ, ໂນ ປຣິຫານິ.

‘‘ກິນ຺ຕິ ເຕ, ອານນ຺ທ, ສຸຕໍ – ‘ວຊ຺ຊີ ອປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ນ ປຎ຺ຎາເປນ຺ຕິ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ນ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ຕິ, ຍຖາປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ໂປຣາເຓ ວຊ຺ຊິຘມ຺ເມ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’’ຕິ? ‘‘ສຸຕໍ ເມຕໍ, ຠນ຺ເຕ – ‘ວຊ຺ຊີ ອປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ນ ປຎ຺ຎາເປນ຺ຕິ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ນ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ຕິ, ຍຖາປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ໂປຣາເຓ ວຊ຺ຊິຘມ຺ເມ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’’ຕິ. ‘‘ຍາວກີວຎ຺ຈ, ອານນ຺ທ, ວຊ຺ຊີ ອປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ນ ປຎ຺ຎາເປສ຺ສນ຺ຕິ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ນ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທິສ຺ສນ຺ຕິ, ຍຖາປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ໂປຣາເຓ ວຊ຺ຊິຘມ຺ເມ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕິສ຺ສນ຺ຕິ; ວຸທ຺ຘິເຍວ, ອານນ຺ທ, ວຊ຺ຊີນໍ ປາຏິກງ຺ຂາ, ໂນ ປຣິຫານິ.

‘‘ກິນ຺ຕິ ເຕ, ອານນ຺ທ, ສຸຕໍ – ‘ວຊ຺ຊີ ເຍ ເຕ ວຊ຺ຊີນໍ ວຊ຺ຊິມຫລ຺ລກາ ເຕ ສກ຺ກໂຣນ຺ຕິ ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ຕິ ມາເນນ຺ຕິ ປູເຊນ຺ຕິ, ເຕສຎ຺ຈ ໂສຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕີ’’’ຕິ? ‘‘ສຸຕໍ ເມຕໍ, ຠນ຺ເຕ – ‘ວຊ຺ຊີ ເຍ ເຕ ວຊ຺ຊີນໍ ວຊ຺ຊິມຫລ຺ລກາ ເຕ ສກ຺ກໂຣນ຺ຕິ ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ຕິ ມາເນນ຺ຕິ ປູເຊນ຺ຕິ, ເຕສຎ຺ຈ ໂສຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕີ’’’ຕິ. ‘‘ຍາວກີວຎ຺ຈ, ອານນ຺ທ, ວຊ຺ຊີ ເຍ ເຕ ວຊ຺ຊີນໍ ວຊ຺ຊິມຫລ຺ລກາ ເຕ ສກ຺ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ ຄຣຸໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ ມາເນສ຺ສນ຺ຕິ ປູເຊສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕສຎ຺ຈ ໂສຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎິສ຺ສນ຺ຕິ; ວຸທ຺ຘິເຍວ, ອານນ຺ທ, ວຊ຺ຊີນໍ ປາຏິກງ຺ຂາ, ໂນ ປຣິຫານິ.

‘‘ກິນ຺ຕິ ເຕ, ອານນ຺ທ, ສຸຕໍ – ‘ວຊ຺ຊີ ຍາ ຕາ ກຸລິຕ຺ຖິໂຍ ກຸລກຸມາຣິໂຍ ຕາ ນ ໂອກສ຺ສ ປສຍ຺ຫ ວາເສນ຺ຕີ’’’ຕິ? ‘‘ສຸຕໍ ເມຕໍ, ຠນ຺ເຕ – ‘ວຊ຺ຊີ ຍາ ຕາ ກຸລິຕ຺ຖິໂຍ ກຸລກຸມາຣິໂຍ ຕາ ນ ໂອກສ຺ສ ປສຍ຺ຫ ວາເສນ຺ຕີ’’’ຕິ. ‘‘ຍາວກີວຎ຺ຈ, ອານນ຺ທ, ວຊ຺ຊີ ຍາ ຕາ ກຸລິຕ຺ຖິໂຍ ກຸລກຸມາຣິໂຍ ຕາ ນ ໂອກສ຺ສ ປສຍ຺ຫ ວາເສສ຺ສນ຺ຕິ; ວຸທ຺ຘິເຍວ, ອານນ຺ທ, ວຊ຺ຊີນໍ ປາຏິກງ຺ຂາ, ໂນ ປຣິຫານິ.

‘‘ກິນ຺ຕິ ເຕ, ອານນ຺ທ, ສຸຕໍ – ‘ວຊ຺ຊີ ຍານິ ຕານິ ວຊ຺ຊີນໍ ວຊ຺ຊິເຈຕິຍານິ ອພ຺ຠນ຺ຕຣານິ ເຈວ ພາຫິຣານິ ຈ ຕານິ ສກ຺ກໂຣນ຺ຕິ ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ຕິ ມາເນນ຺ຕິ ປູເຊນ຺ຕິ, ເຕສຎ຺ຈ ທິນ຺ນປຸພ຺ພໍ ກຕປຸພ຺ພໍ ຘມ຺ມິກໍ ພລິໍ ໂນ ປຣິຫາເປນ຺ຕີ’’’ຕິ? ‘‘ສຸຕໍ ເມຕໍ, ຠນ຺ເຕ – ‘ວຊ຺ຊີ ຍານິ ຕານິ ວຊ຺ຊີນໍ ວຊ຺ຊິເຈຕິຍານິ ອພ຺ຠນ຺ຕຣານິ ເຈວ ພາຫິຣານິ ຈ ຕານິ ສກ຺ກໂຣນ຺ຕິ ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ຕິ ມາເນນ຺ຕິ ປູເຊນ຺ຕິ, ເຕສຎ຺ຈ ທິນ຺ນປຸພ຺ພໍ ກຕປຸພ຺ພໍ ຘມ຺ມິກໍ ພລິໍ ໂນ ປຣິຫາເປນ຺ຕີ’’’ຕິ. ‘‘ຍາວກີວຎ຺ຈ, ອານນ຺ທ, ວຊ຺ຊີ ຍານິ ຕານິ ວຊ຺ຊີນໍ ວຊ຺ຊິເຈຕິຍານິ ອພ຺ຠນ຺ຕຣານິ ເຈວ ພາຫິຣານິ ຈ ຕານິ ສກ຺ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ ຄຣຸໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ ມາເນສ຺ສນ຺ຕິ ປູເຊສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕສຎ຺ຈ ທິນ຺ນປຸພ຺ພໍ ກຕປຸພ຺ພໍ ຘມ຺ມິກໍ ພລິໍ ໂນ ປຣິຫາເປສ຺ສນ຺ຕິ; ວຸທ຺ຘິເຍວ, ອານນ຺ທ, ວຊ຺ຊີນໍ ປາຏິກງ຺ຂາ, ໂນ ປຣິຫານິ.

‘‘ກິນ຺ຕິ ເຕ, ອານນ຺ທ, ສຸຕໍ – ‘ວຊ຺ຊີນໍ ອຣຫນ຺ເຕສຸ ຘມ຺ມິກາ ຣກ຺ຂາວຣຓຄຸຕ຺ຕິ ສຸສໍວິຫິຕາ – ກິນ຺ຕິ ອນາຄຕາ ຈ ອຣຫນ຺ໂຕ ວິຊິຕໍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍຸໍ, ອາຄຕາ ຈ ອຣຫນ຺ໂຕ ວິຊິເຕ ຜາສຸໍ ວິຫເຣຍ຺ຍຸ’’’ນ຺ຕິ? ‘‘ສຸຕໍ ເມຕໍ, ຠນ຺ເຕ – ‘ວຊ຺ຊີນໍ ອຣຫນ຺ເຕສຸ ຘມ຺ມິກາ ຣກ຺ຂາວຣຓຄຸຕ຺ຕິ ສຸສໍວິຫິຕາ ຠວິສ຺ສຕິ – ກິນ຺ຕິ ອນາຄຕາ ຈ ອຣຫນ຺ໂຕ ວິຊິຕໍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍຸໍ, ອາຄຕາ ຈ ອຣຫນ຺ໂຕ ວິຊິເຕ ຜາສຸໍ ວິຫເຣຍ຺ຍຸ’’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຍາວກີວຎ຺ຈ, ອານນ຺ທ, ວຊ຺ຊີນໍ ອຣຫນ຺ເຕສຸ ຘມ຺ມິກາ ຣກ຺ຂາວຣຓຄຸຕ຺ຕິ ສຸສໍວິຫິຕາ ຠວິສ຺ສຕິ – ‘ກິນ຺ຕິ ອນາຄຕາ ຈ ອຣຫນ຺ໂຕ ວິຊິຕໍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍຸໍ, ອາຄຕາ ຈ ອຣຫນ຺ໂຕ ວິຊິເຕ ຜາສຸໍ ວິຫເຣຍ຺ຍຸ’ນ຺ຕິ; ວຸທ຺ຘິເຍວ, ອານນ຺ທ, ວຊ຺ຊີນໍ ປາຏິກງ຺ຂາ, ໂນ ປຣິຫານີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ວສ຺ສກາຣໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ມາຄຘມຫາມຕ຺ຕໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອກມິທາຫໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ສມຍໍ ເວສາລິຍໍ ວິຫຣາມິ ສາຣນ຺ທເທ ເຈຕິເຍ. ຕຕ຺ຣາຫໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ວຊ຺ຊີນໍ ອິເມ ສຕ຺ຕ ອປຣິຫານິເຍ ຘມ຺ເມ ເທເສສິໍ. ຍາວກີວຎ຺ຈ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອິເມ ສຕ຺ຕ ອປຣິຫານິຍາ ຘມ຺ມາ ວຊ຺ຊີສຸ ຐສ຺ສນ຺ຕິ, ອິເມສຸ ຈ ສຕ຺ຕສຸ ອປຣິຫານິເຍສຸ ຘມ຺ເມສຸ ວຊ຺ຊີ ສນ຺ທິສ຺ສິສ຺ສນ຺ຕິ; ວຸທ຺ຘິເຍວ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ວຊ຺ຊີນໍ ປາຏິກງ຺ຂາ, ໂນ ປຣິຫານີ’’ຕິ.

‘‘ເອກເມເກນປິ [ເອກເມເກນປິ ເຕນ ໂຂ (ກ.) ທີ. ນິ. ໒.໑໓໕] ໂຠ, ໂຄຕມ, ອປຣິຫານິເຍນ ຘມ຺ເມນ ສມນ຺ນາຄຕານໍ ວຊ຺ຊີນໍ ວຸທ຺ຘິເຍວ ປາຏິກງ຺ຂາ, ໂນ ປຣິຫານິ; ໂກ ປນ ວາໂທ ສຕ຺ຕຫິ ອປຣິຫານິເຍຫິ ຘມ຺ເມຫິ! ອກຣຓີຍາ ຈ, ໂຠ ໂຄຕມ, ວຊ຺ຊີ ຣຎ຺ຎາ ມາຄເຘນ ອຊາຕສຕ຺ຕຸນາ ເວເທຫິປຸຕ຺ເຕນ ຍທິທໍ ຍຸທ຺ຘສ຺ສ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອຸປລາປນາຍ [ອຸປລາປນາ (ກ. ສີ. ກ.)], ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ມິຖຸເຠທາ. ຫນ຺ທ ຈ ທານິ ມຍໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ຄຈ຺ຉາມ, ພຫຸກິຈ຺ຈາ ມຍໍ ພຫຸກຣຓີຍາ’’ຕິ. ‘‘ຍສ຺ສທານິ ຕ຺ວໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ກາລໍ ມຎ຺ຎສີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ວສ຺ສກາໂຣ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ມາຄຘມຫາມຕ຺ໂຕ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທິຕ຺ວາ ອນຸໂມທິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກາມີຕິ. ທຸຕິຍໍ.