໓. ວຊ຺ຊິສຕ຺ຕກວຄ຺ໂຄ

໑. ສາຣນ຺ທທສຸຕ຺ຕໍ

໒໑. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ເວສາລິຍໍ ວິຫຣຕິ ສາຣນ຺ທເທ ເຈຕິເຍ. ອຖ ໂຂ ສມ຺ພຫຸລາ ລິຈ຺ຉວີ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ເນ ໂຂ ເຕ ລິຈ຺ຉວີ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສຕ຺ຕ ໂວ, ລິຈ຺ຉວີ, ອປຣິຫານິເຍ [ອປຣິຫານີເຍ (ກ.)] ຘມ຺ເມ ເທເສສ຺ສາມິ. ຕໍ ສຸຓາຖ, ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຖ; ຠາສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ເຕ ລິຈ຺ຉວີ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ກຕເມ ຈ, ລິຈ຺ຉວີ, ສຕ຺ຕ ອປຣິຫານິຍາ ຘມ຺ມາ? ຍາວກີວຎ຺ຈ, ລິຈ຺ຉວີ, ວຊ຺ຊີ ອຠິຓ຺ຫໍ ສນ຺ນິປາຕາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ສນ຺ນິປາຕພຫຸລາ; ວຸທ຺ຘິເຍວ, ລິຈ຺ຉວີ, ວຊ຺ຊີນໍ ປາຏິກງ຺ຂາ, ໂນ ປຣິຫານິ.

‘‘ຍາວກີວຎ຺ຈ, ລິຈ຺ຉວີ, ວຊ຺ຊີ ສມຄ຺ຄາ ສນ຺ນິປຕິສ຺ສນ຺ຕິ, ສມຄ຺ຄາ ວຸຏ຺ຐຫິສ຺ສນ຺ຕິ, ສມຄ຺ຄາ ວຊ຺ຊິກຣຓີຍານິ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ; ວຸທ຺ຘິເຍວ, ລິຈ຺ຉວີ, ວຊ຺ຊີນໍ ປາຏິກງ຺ຂາ, ໂນ ປຣິຫານິ.

‘‘ຍາວກີວຎ຺ຈ, ລິຈ຺ຉວີ, ວຊ຺ຊີ ອປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ນ ປຎ຺ຎາເປສ຺ສນ຺ຕິ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ນ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທິສ຺ສນ຺ຕິ, ຍຖາປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ໂປຣາເຓ ວຊ຺ຊິຘມ຺ເມ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕິສ຺ສນ຺ຕິ; ວຸທ຺ຘິເຍວ, ລິຈ຺ຉວີ, ວຊ຺ຊີນໍ ປາຏິກງ຺ຂາ, ໂນ ປຣິຫານິ.

‘‘ຍາວກີວຎ຺ຈ, ລິຈ຺ຉວີ, ວຊ຺ຊີ ເຍ ເຕ ວຊ຺ຊີນໍ ວຊ຺ຊິມຫລ຺ລກາ ເຕ ສກ຺ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ ຄຣຸໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ ມາເນສ຺ສນ຺ຕິ ປູເຊສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕສຎ຺ຈ ໂສຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎິສ຺ສນ຺ຕິ; ວຸທ຺ຘິເຍວ, ລິຈ຺ຉວີ, ວຊ຺ຊີນໍ ປາຏິກງ຺ຂາ, ໂນ ປຣິຫານິ.

‘‘ຍາວກີວຎ຺ຈ, ລິຈ຺ຉວີ, ວຊ຺ຊີ ຍາ ຕາ ກຸລິຕ຺ຖິໂຍ ກຸລກຸມາຣິໂຍ ຕາ ນ ໂອກສ຺ສ ປສຍ຺ຫ ວາເສສ຺ສນ຺ຕິ; ວຸທ຺ຘິເຍວ, ລິຈ຺ຉວີ, ວຊ຺ຊີນໍ ປາຏິກງ຺ຂາ, ໂນ ປຣິຫານິ.

‘‘ຍາວກີວຎ຺ຈ, ລິຈ຺ຉວີ, ວຊ຺ຊີ ຍານິ ຕານິ ວຊ຺ຊີນໍ ວຊ຺ຊິເຈຕິຍານິ ອພ຺ຠນ຺ຕຣານິ ເຈວ ພາຫິຣານິ ຈ ຕານິ ສກ຺ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ ຄຣຸໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ ມາເນສ຺ສນ຺ຕິ ປູເຊສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕສຎ຺ຈ ທິນ຺ນປຸພ຺ພໍ ກຕປຸພ຺ພໍ ຘມ຺ມິກໍ ພລິໍ ໂນ ປຣິຫາເປສ຺ສນ຺ຕິ; ວຸທ຺ຘິເຍວ, ລິຈ຺ຉວີ, ວຊ຺ຊີນໍ ປາຏິກງ຺ຂາ, ໂນ ປຣິຫານິ.

‘‘ຍາວກີວຎ຺ຈ, ລິຈ຺ຉວີ, ວຊ຺ຊີນໍ ອຣຫນ຺ເຕສຸ ຘມ຺ມິກາ ຣກ຺ຂາວຣຓຄຸຕ຺ຕິ ສຸສໍວິຫິຕາ ຠວິສ຺ສຕິ – ‘ກິນ຺ຕິ ອນາຄຕາ ຈ ອຣຫນ຺ໂຕ ວິຊິຕໍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍຸໍ, ອາຄຕາ ຈ ອຣຫນ຺ໂຕ ວິຊິເຕ ຜາສຸໍ ວິຫເຣຍ຺ຍຸ’ນ຺ຕິ; ວຸທ຺ຘິເຍວ, ລິຈ຺ຉວີ, ວຊ຺ຊີນໍ ປາຏິກງ຺ຂາ, ໂນ ປຣິຫານິ.

‘‘ຍາວກີວຎ຺ຈ, ລິຈ຺ຉວີ, ອິເມ ສຕ຺ຕ ອປຣິຫານິຍາ ຘມ຺ມາ ວຊ຺ຊີສຸ ຐສ຺ສນ຺ຕິ [ວຕ຺ຕິສ຺ສນ຺ຕິ (ກ.)], ອິເມສຸ ຈ ສຕ຺ຕສຸ ອປຣິຫານິເຍສຸ ຘມ຺ເມສຸ ວຊ຺ຊີ ສນ຺ທິສ຺ສິສ຺ສນ຺ຕິ [ສນ຺ທິສ຺ສນ຺ຕິ (ສີ. ປີ. ກ.)]; ວຸທ຺ຘິເຍວ, ລິຈ຺ຉວີ, ວຊ຺ຊີນໍ ປາຏິກງ຺ຂາ, ໂນ ປຣິຫານີ’’ຕິ. ປຐມໍ.

໒. ວສ຺ສກາຣສຸຕ຺ຕໍ

໒໒. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ຄິຊ຺ຌກູເຏ ປພ຺ພເຕ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຣາຊາ ມາຄໂຘ ອຊາຕສຕ຺ຕຸ ເວເທຫິປຸຕ຺ໂຕ ວຊ຺ຊີ ອຠິຍາຕຸກາໂມ ໂຫຕິ. ໂສ ເອວມາຫ – ‘‘ອຫໍ ຫິເມ ວຊ຺ຊີ ເອວໍມຫິທ຺ຘິເກ ເອວໍມຫານຸຠາເວ ອຸຈ຺ເຉຈ຺ຉາມິ [ອຸຈ຺ເຉຊ຺ຊິສ຺ສາມິ (ສ຺ຍາ.), ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊິສ຺ສາມິ (ກ.)], ວຊ຺ຊີ ວິນາເສສ຺ສາມິ, ວຊ຺ຊີ ອນຍພ຺ຍສນໍ ອາປາເທສ຺ສາມີ’’ຕິ [ອາປາເທສ຺ສາມິ ວຊ຺ຊີຕິ (ກ.) ທີ. ນິ. ໒.໑໓໑].

ອຖ ໂຂ ຣາຊາ ມາຄໂຘ ອຊາຕສຕ຺ຕຸ ເວເທຫິປຸຕ຺ໂຕ ວສ຺ສກາຣໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ມາຄຘມຫາມຕ຺ຕໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມມ ວຈເນນ ຠຄວໂຕ ປາເທ ສິຣສາ ວນ຺ທາຫິ, ອປ຺ປາພາຘໍ ອປ຺ປາຕງ຺ກໍ ລຫຸຏ຺ຐານໍ ພລໍ ຜາສຸວິຫາຣໍ ປຸຈ຺ຉ – ‘ຣາຊາ, ຠນ຺ເຕ, ມາຄໂຘ ອຊາຕສຕ຺ຕຸ ເວເທຫິປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວໂຕ ປາເທ ສິຣສາ ວນ຺ທຕິ, ອປ຺ປາພາຘໍ ອປ຺ປາຕງ຺ກໍ ລຫຸຏ຺ຐານໍ ພລໍ ຜາສຸວິຫາຣໍ ປຸຈ຺ຉຕີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ວເທຫິ – ‘ຣາຊາ, ຠນ຺ເຕ, ມາຄໂຘ ອຊາຕສຕ຺ຕຸ ເວເທຫິປຸຕ຺ໂຕ ວຊ຺ຊີ ອຠິຍາຕຸກາໂມ. ໂສ ເອວມາຫ – ‘ອຫໍ ຫິເມ ວຊ຺ຊີ ເອວໍມຫິທ຺ຘິເກ ເອວໍມຫານຸຠາເວ ອຸຈ຺ເຉຈ຺ຉາມິ, ວຊ຺ຊີ ວິນາເສສ຺ສາມິ, ວຊ຺ຊີ ອນຍພ຺ຍສນໍ ອາປາເທສ຺ສາມີ’ຕິ. ຍຖາ ເຕ ຠຄວາ ພ຺ຍາກໂຣຕິ, ຕໍ ສາຘຸກໍ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ມມ ອາໂຣເຈຍ຺ຍາສິ. ນ ຫິ ຕຖາຄຕາ ວິຕຖໍ ຠຓນ຺ຕີ’’ຕິ.

‘‘ເອວໍ, ໂຠ’’ຕິ ໂຂ ວສ຺ສກາໂຣ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ມາຄຘມຫາມຕ຺ໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ມາຄຘສ຺ສ ອຊາຕສຕ຺ຕຸສ຺ສ ເວເທຫິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ວສ຺ສກາໂຣ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ມາຄຘມຫາມຕ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຣາຊາ, ໂຠ ໂຄຕມ, ມາຄໂຘ ອຊາຕສຕ຺ຕຸ ເວເທຫິປຸຕ຺ໂຕ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ປາເທ ສິຣສາ ວນ຺ທຕິ, ອປ຺ປາພາຘໍ ອປ຺ປາຕງ຺ກໍ ລຫຸຏ຺ຐານໍ ພລໍ ຜາສຸວິຫາຣໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ຣາຊາ [ເອວຎ຺ຈ ວເທຕິ ຣາຊາ (ສີ. ກ.)], ໂຠ ໂຄຕມ, ມາຄໂຘ ອຊາຕສຕ຺ຕຸ ເວເທຫິປຸຕ຺ໂຕ ວຊ຺ຊີ ອຠິຍາຕຸກາໂມ. ໂສ ເອວມາຫ – ‘ອຫໍ ຫິເມ ວຊ຺ຊີ ເອວໍມຫິທ຺ຘິເກ ເອວໍມຫານຸຠາເວ ອຸຈ຺ເຉຈ຺ຉາມິ, ວຊ຺ຊີ ວິນາເສສ຺ສາມິ, ວຊ຺ຊີ ອນຍພ຺ຍສນໍ ອາປາເທສ຺ສາມີ’’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວໂຕ ປິຏ຺ຐິໂຕ ຐິໂຕ ໂຫຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ພີຊຍມາໂນ [ວີຊມາໂນ (ສີ. ສ຺ຍາ.)]. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ກິນ຺ຕິ ເຕ, ອານນ຺ທ, ສຸຕໍ – ‘ວຊ຺ຊີ ອຠິຓ຺ຫໍ ສນ຺ນິປາຕາ ສນ຺ນິປາຕພຫຸລາ’’’ຕິ? ‘‘ສຸຕໍ ເມຕໍ, ຠນ຺ເຕ – ‘ວຊ຺ຊີ ອຠິຓ຺ຫໍ ສນ຺ນິປາຕາ ສນ຺ນິປາຕພຫຸລາ’’’ຕິ. ‘‘ຍາວກີວຎ຺ຈ, ອານນ຺ທ, ວຊ຺ຊີ ອຠິຓ຺ຫໍ ສນ຺ນິປາຕາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ສນ຺ນິປາຕພຫຸລາ; ວຸທ຺ຘິເຍວ, ອານນ຺ທ, ວຊ຺ຊີນໍ ປາຏິກງ຺ຂາ, ໂນ ປຣິຫານິ.

‘‘ກິນ຺ຕິ ເຕ, ອານນ຺ທ, ສຸຕໍ – ‘ວຊ຺ຊີ ສມຄ຺ຄາ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕິ, ສມຄ຺ຄາ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ສມຄ຺ຄາ ວຊ຺ຊິກຣຓີຍານິ ກໂຣນ຺ຕີ’’’ຕິ? ‘‘ສຸຕໍ ເມຕໍ, ຠນ຺ເຕ – ‘ວຊ຺ຊີ ສມຄ຺ຄາ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕິ, ສມຄ຺ຄາ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ສມຄ຺ຄາ ວຊ຺ຊິກຣຓີຍານິ ກໂຣນ຺ຕີ’’’ຕິ. ‘‘ຍາວກີວຎ຺ຈ, ອານນ຺ທ, ວຊ຺ຊີ ສມຄ຺ຄາ ສນ຺ນິປຕິສ຺ສນ຺ຕິ, ສມຄ຺ຄາ ວຸຏ຺ຐຫິສ຺ສນ຺ຕິ, ສມຄ຺ຄາ ວຊ຺ຊິກຣຓີຍານິ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ; ວຸທ຺ຘິເຍວ, ອານນ຺ທ, ວຊ຺ຊີນໍ ປາຏິກງ຺ຂາ, ໂນ ປຣິຫານິ.

‘‘ກິນ຺ຕິ ເຕ, ອານນ຺ທ, ສຸຕໍ – ‘ວຊ຺ຊີ ອປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ນ ປຎ຺ຎາເປນ຺ຕິ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ນ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ຕິ, ຍຖາປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ໂປຣາເຓ ວຊ຺ຊິຘມ຺ເມ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’’ຕິ? ‘‘ສຸຕໍ ເມຕໍ, ຠນ຺ເຕ – ‘ວຊ຺ຊີ ອປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ນ ປຎ຺ຎາເປນ຺ຕິ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ນ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ຕິ, ຍຖາປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ໂປຣາເຓ ວຊ຺ຊິຘມ຺ເມ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’’ຕິ. ‘‘ຍາວກີວຎ຺ຈ, ອານນ຺ທ, ວຊ຺ຊີ ອປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ນ ປຎ຺ຎາເປສ຺ສນ຺ຕິ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ນ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທິສ຺ສນ຺ຕິ, ຍຖາປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ໂປຣາເຓ ວຊ຺ຊິຘມ຺ເມ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕິສ຺ສນ຺ຕິ; ວຸທ຺ຘິເຍວ, ອານນ຺ທ, ວຊ຺ຊີນໍ ປາຏິກງ຺ຂາ, ໂນ ປຣິຫານິ.

‘‘ກິນ຺ຕິ ເຕ, ອານນ຺ທ, ສຸຕໍ – ‘ວຊ຺ຊີ ເຍ ເຕ ວຊ຺ຊີນໍ ວຊ຺ຊິມຫລ຺ລກາ ເຕ ສກ຺ກໂຣນ຺ຕິ ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ຕິ ມາເນນ຺ຕິ ປູເຊນ຺ຕິ, ເຕສຎ຺ຈ ໂສຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕີ’’’ຕິ? ‘‘ສຸຕໍ ເມຕໍ, ຠນ຺ເຕ – ‘ວຊ຺ຊີ ເຍ ເຕ ວຊ຺ຊີນໍ ວຊ຺ຊິມຫລ຺ລກາ ເຕ ສກ຺ກໂຣນ຺ຕິ ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ຕິ ມາເນນ຺ຕິ ປູເຊນ຺ຕິ, ເຕສຎ຺ຈ ໂສຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕີ’’’ຕິ. ‘‘ຍາວກີວຎ຺ຈ, ອານນ຺ທ, ວຊ຺ຊີ ເຍ ເຕ ວຊ຺ຊີນໍ ວຊ຺ຊິມຫລ຺ລກາ ເຕ ສກ຺ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ ຄຣຸໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ ມາເນສ຺ສນ຺ຕິ ປູເຊສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕສຎ຺ຈ ໂສຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎິສ຺ສນ຺ຕິ; ວຸທ຺ຘິເຍວ, ອານນ຺ທ, ວຊ຺ຊີນໍ ປາຏິກງ຺ຂາ, ໂນ ປຣິຫານິ.

‘‘ກິນ຺ຕິ ເຕ, ອານນ຺ທ, ສຸຕໍ – ‘ວຊ຺ຊີ ຍາ ຕາ ກຸລິຕ຺ຖິໂຍ ກຸລກຸມາຣິໂຍ ຕາ ນ ໂອກສ຺ສ ປສຍ຺ຫ ວາເສນ຺ຕີ’’’ຕິ? ‘‘ສຸຕໍ ເມຕໍ, ຠນ຺ເຕ – ‘ວຊ຺ຊີ ຍາ ຕາ ກຸລິຕ຺ຖິໂຍ ກຸລກຸມາຣິໂຍ ຕາ ນ ໂອກສ຺ສ ປສຍ຺ຫ ວາເສນ຺ຕີ’’’ຕິ. ‘‘ຍາວກີວຎ຺ຈ, ອານນ຺ທ, ວຊ຺ຊີ ຍາ ຕາ ກຸລິຕ຺ຖິໂຍ ກຸລກຸມາຣິໂຍ ຕາ ນ ໂອກສ຺ສ ປສຍ຺ຫ ວາເສສ຺ສນ຺ຕິ; ວຸທ຺ຘິເຍວ, ອານນ຺ທ, ວຊ຺ຊີນໍ ປາຏິກງ຺ຂາ, ໂນ ປຣິຫານິ.

‘‘ກິນ຺ຕິ ເຕ, ອານນ຺ທ, ສຸຕໍ – ‘ວຊ຺ຊີ ຍານິ ຕານິ ວຊ຺ຊີນໍ ວຊ຺ຊິເຈຕິຍານິ ອພ຺ຠນ຺ຕຣານິ ເຈວ ພາຫິຣານິ ຈ ຕານິ ສກ຺ກໂຣນ຺ຕິ ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ຕິ ມາເນນ຺ຕິ ປູເຊນ຺ຕິ, ເຕສຎ຺ຈ ທິນ຺ນປຸພ຺ພໍ ກຕປຸພ຺ພໍ ຘມ຺ມິກໍ ພລິໍ ໂນ ປຣິຫາເປນ຺ຕີ’’’ຕິ? ‘‘ສຸຕໍ ເມຕໍ, ຠນ຺ເຕ – ‘ວຊ຺ຊີ ຍານິ ຕານິ ວຊ຺ຊີນໍ ວຊ຺ຊິເຈຕິຍານິ ອພ຺ຠນ຺ຕຣານິ ເຈວ ພາຫິຣານິ ຈ ຕານິ ສກ຺ກໂຣນ຺ຕິ ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ຕິ ມາເນນ຺ຕິ ປູເຊນ຺ຕິ, ເຕສຎ຺ຈ ທິນ຺ນປຸພ຺ພໍ ກຕປຸພ຺ພໍ ຘມ຺ມິກໍ ພລິໍ ໂນ ປຣິຫາເປນ຺ຕີ’’’ຕິ. ‘‘ຍາວກີວຎ຺ຈ, ອານນ຺ທ, ວຊ຺ຊີ ຍານິ ຕານິ ວຊ຺ຊີນໍ ວຊ຺ຊິເຈຕິຍານິ ອພ຺ຠນ຺ຕຣານິ ເຈວ ພາຫິຣານິ ຈ ຕານິ ສກ຺ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ ຄຣຸໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ ມາເນສ຺ສນ຺ຕິ ປູເຊສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕສຎ຺ຈ ທິນ຺ນປຸພ຺ພໍ ກຕປຸພ຺ພໍ ຘມ຺ມິກໍ ພລິໍ ໂນ ປຣິຫາເປສ຺ສນ຺ຕິ; ວຸທ຺ຘິເຍວ, ອານນ຺ທ, ວຊ຺ຊີນໍ ປາຏິກງ຺ຂາ, ໂນ ປຣິຫານິ.

‘‘ກິນ຺ຕິ ເຕ, ອານນ຺ທ, ສຸຕໍ – ‘ວຊ຺ຊີນໍ ອຣຫນ຺ເຕສຸ ຘມ຺ມິກາ ຣກ຺ຂາວຣຓຄຸຕ຺ຕິ ສຸສໍວິຫິຕາ – ກິນ຺ຕິ ອນາຄຕາ ຈ ອຣຫນ຺ໂຕ ວິຊິຕໍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍຸໍ, ອາຄຕາ ຈ ອຣຫນ຺ໂຕ ວິຊິເຕ ຜາສຸໍ ວິຫເຣຍ຺ຍຸ’’’ນ຺ຕິ? ‘‘ສຸຕໍ ເມຕໍ, ຠນ຺ເຕ – ‘ວຊ຺ຊີນໍ ອຣຫນ຺ເຕສຸ ຘມ຺ມິກາ ຣກ຺ຂາວຣຓຄຸຕ຺ຕິ ສຸສໍວິຫິຕາ ຠວິສ຺ສຕິ – ກິນ຺ຕິ ອນາຄຕາ ຈ ອຣຫນ຺ໂຕ ວິຊິຕໍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍຸໍ, ອາຄຕາ ຈ ອຣຫນ຺ໂຕ ວິຊິເຕ ຜາສຸໍ ວິຫເຣຍ຺ຍຸ’’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຍາວກີວຎ຺ຈ, ອານນ຺ທ, ວຊ຺ຊີນໍ ອຣຫນ຺ເຕສຸ ຘມ຺ມິກາ ຣກ຺ຂາວຣຓຄຸຕ຺ຕິ ສຸສໍວິຫິຕາ ຠວິສ຺ສຕິ – ‘ກິນ຺ຕິ ອນາຄຕາ ຈ ອຣຫນ຺ໂຕ ວິຊິຕໍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍຸໍ, ອາຄຕາ ຈ ອຣຫນ຺ໂຕ ວິຊິເຕ ຜາສຸໍ ວິຫເຣຍ຺ຍຸ’ນ຺ຕິ; ວຸທ຺ຘິເຍວ, ອານນ຺ທ, ວຊ຺ຊີນໍ ປາຏິກງ຺ຂາ, ໂນ ປຣິຫານີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ວສ຺ສກາຣໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ມາຄຘມຫາມຕ຺ຕໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອກມິທາຫໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ສມຍໍ ເວສາລິຍໍ ວິຫຣາມິ ສາຣນ຺ທເທ ເຈຕິເຍ. ຕຕ຺ຣາຫໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ວຊ຺ຊີນໍ ອິເມ ສຕ຺ຕ ອປຣິຫານິເຍ ຘມ຺ເມ ເທເສສິໍ. ຍາວກີວຎ຺ຈ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອິເມ ສຕ຺ຕ ອປຣິຫານິຍາ ຘມ຺ມາ ວຊ຺ຊີສຸ ຐສ຺ສນ຺ຕິ, ອິເມສຸ ຈ ສຕ຺ຕສຸ ອປຣິຫານິເຍສຸ ຘມ຺ເມສຸ ວຊ຺ຊີ ສນ຺ທິສ຺ສິສ຺ສນ຺ຕິ; ວຸທ຺ຘິເຍວ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ວຊ຺ຊີນໍ ປາຏິກງ຺ຂາ, ໂນ ປຣິຫານີ’’ຕິ.

‘‘ເອກເມເກນປິ [ເອກເມເກນປິ ເຕນ ໂຂ (ກ.) ທີ. ນິ. ໒.໑໓໕] ໂຠ, ໂຄຕມ, ອປຣິຫານິເຍນ ຘມ຺ເມນ ສມນ຺ນາຄຕານໍ ວຊ຺ຊີນໍ ວຸທ຺ຘິເຍວ ປາຏິກງ຺ຂາ, ໂນ ປຣິຫານິ; ໂກ ປນ ວາໂທ ສຕ຺ຕຫິ ອປຣິຫານິເຍຫິ ຘມ຺ເມຫິ! ອກຣຓີຍາ ຈ, ໂຠ ໂຄຕມ, ວຊ຺ຊີ ຣຎ຺ຎາ ມາຄເຘນ ອຊາຕສຕ຺ຕຸນາ ເວເທຫິປຸຕ຺ເຕນ ຍທິທໍ ຍຸທ຺ຘສ຺ສ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອຸປລາປນາຍ [ອຸປລາປນາ (ກ. ສີ. ກ.)], ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ມິຖຸເຠທາ. ຫນ຺ທ ຈ ທານິ ມຍໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ຄຈ຺ຉາມ, ພຫຸກິຈ຺ຈາ ມຍໍ ພຫຸກຣຓີຍາ’’ຕິ. ‘‘ຍສ຺ສທານິ ຕ຺ວໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ກາລໍ ມຎ຺ຎສີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ວສ຺ສກາໂຣ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ມາຄຘມຫາມຕ຺ໂຕ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທິຕ຺ວາ ອນຸໂມທິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກາມີຕິ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ປຐມສຕ຺ຕກສຸຕ຺ຕໍ

໒໓. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ຄິຊ຺ຌກູເຏ ປພ຺ພເຕ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ສຕ຺ຕ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປຣິຫານິເຍ ຘມ຺ເມ ເທເສສ຺ສາມິ. ຕໍ ສຸຓາຖ, ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຖ; ຠາສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ກຕເມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕ ອປຣິຫານິຍາ ຘມ຺ມາ? ຍາວກີວຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ອຠິຓ຺ຫໍ ສນ຺ນິປາຕາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ສນ຺ນິປາຕພຫຸລາ; ວຸທ຺ຘິເຍວ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູນໍ ປາຏິກງ຺ຂາ, ໂນ ປຣິຫານິ.

‘‘ຍາວກີວຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ສມຄ຺ຄາ ສນ຺ນິປຕິສ຺ສນ຺ຕິ, ສມຄ຺ຄາ ວຸຏ຺ຐຫິສ຺ສນ຺ຕິ, ສມຄ຺ຄາ ສງ຺ຆກຣຓີຍານິ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ; ວຸທ຺ຘິເຍວ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູນໍ ປາຏິກງ຺ຂາ, ໂນ ປຣິຫານິ.

‘‘ຍາວກີວຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ອປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ນ ປຎ຺ຎາເປສ຺ສນ຺ຕິ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ນ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທິສ຺ສນ຺ຕິ, ຍຖາປຎ຺ຎຕ຺ເຕສຸ ສິກ຺ຂາປເທສຸ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕິສ຺ສນ຺ຕິ; ວຸທ຺ຘິເຍວ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູນໍ ປາຏິກງ຺ຂາ, ໂນ ປຣິຫານິ.

‘‘ຍາວກີວຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເຖຣາ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎູ ຈິຣປພ຺ພຊິຕາ ສງ຺ຆປິຕໂຣ ສງ຺ຆປຣິຓາຍກາ ເຕ ສກ຺ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ ຄຣຸໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ ມາເນສ຺ສນ຺ຕິ ປູເຊສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕສຎ຺ຈ ໂສຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎິສ຺ສນ຺ຕິ; ວຸທ຺ຘິເຍວ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູນໍ ປາຏິກງ຺ຂາ, ໂນ ປຣິຫານິ.

‘‘ຍາວກີວຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ຕຓ຺ຫາຍ ໂປໂນຠວິກາຍ ນ ວສໍ ຄຈ຺ຉິສ຺ສນ຺ຕິ; ວຸທ຺ຘິເຍວ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູນໍ ປາຏິກງ຺ຂາ, ໂນ ປຣິຫານິ.

‘‘ຍາວກີວຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ອາຣຎ຺ຎເກສຸ ເສນາສເນສຸ ສາເປກ຺ຂາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ; ວຸທ຺ຘິເຍວ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູນໍ ປາຏິກງ຺ຂາ, ໂນ ປຣິຫານິ.

‘‘ຍາວກີວຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ປຈ຺ຈຕ຺ຕຎ຺ເຎວ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐາເປສ຺ສນ຺ຕິ – ‘ກິນ຺ຕິ ອນາຄຕາ ຈ ເປສລາ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍຸໍ, ອາຄຕາ ຈ ເປສລາ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ຜາສຸໍ ວິຫເຣຍ຺ຍຸ’ນ຺ຕິ; ວຸທ຺ຘິເຍວ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູນໍ ປາຏິກງ຺ຂາ, ໂນ ປຣິຫານິ.

‘‘ຍາວກີວຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເມ ສຕ຺ຕ ອປຣິຫານິຍາ ຘມ຺ມາ ຠິກ຺ຂູສຸ ຐສ຺ສນ຺ຕິ, ອິເມສຸ ຈ ສຕ຺ຕສຸ ອປຣິຫານິເຍສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຠິກ຺ຂູ ສນ຺ທິສ຺ສິສ຺ສນ຺ຕິ; ວຸທ຺ຘິເຍວ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູນໍ ປາຏິກງ຺ຂາ, ໂນ ປຣິຫານີ’’ຕິ. ຕຕິຍໍ.

໔. ທຸຕິຍສຕ຺ຕກສຸຕ຺ຕໍ

໒໔. [ທີ. ນິ. ໒.໑໓໘] ‘‘ສຕ຺ຕ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປຣິຫານິເຍ ຘມ຺ເມ ເທເສສ຺ສາມິ. ຕໍ ສຸຓາຖ, ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຖ…ເປ… ກຕເມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕ ອປຣິຫານິຍາ ຘມ຺ມາ?

ຍາວກີວຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ນ ກມ຺ມາຣາມາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ນ ກມ຺ມຣຕາ, ນ ກມ຺ມາຣາມຕໍ ອນຸຍຸຕ຺ຕາ; ວຸທ຺ຘິເຍວ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູນໍ ປາຏິກງ຺ຂາ, ໂນ ປຣິຫານິ.

‘‘ຍາວກີວຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ນ ຠສ຺ສາຣາມາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ…ເປ… ນ ນິທ຺ທາຣາມາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ… ນ ສງ຺ຄຓິກາຣາມາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ… ນ ປາປິຈ຺ຉາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ນ ປາປິການໍ ອິຈ຺ຉານໍ ວສໍ ຄຕາ… ນ ປາປມິຕ຺ຕາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ນ ປາປສຫາຍາ ນ ປາປສມ຺ປວງ຺ກາ… ນ ໂອຣມຕ຺ຕເກນ ວິເສສາຘິຄເມນ ອນ຺ຕຣາໂວສານໍ ອາປຊ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕິ; ວຸທ຺ຘິເຍວ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູນໍ ປາຏິກງ຺ຂາ, ໂນ ປຣິຫານິ.

໕. ຕຕິຍສຕ຺ຕກສຸຕ຺ຕໍ

໒໕. ‘‘ສຕ຺ຕ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປຣິຫານິເຍ ຘມ຺ເມ ເທເສສ຺ສາມິ. ຕໍ ສຸຓາຖ, ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຖ…ເປ… ກຕເມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕ ອປຣິຫານິຍາ ຘມ຺ມາ? ຍາວກີວຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ສທ຺ຘາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ; ວຸທ຺ຘິເຍວ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູນໍ ປາຏິກງ຺ຂາ, ໂນ ປຣິຫານິ.

‘‘ຍາວກີວຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ຫິຣິມນ຺ໂຕ [ຫິຣີມາ (ສີ.), ຫິຣິມນາ (ທີ. ນິ. ໒.໑໓໘)] ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ…ເປ… ໂອຕ຺ຕປ຺ປິໂນ [ໂອຕ຺ຕາປີໂນ (ສີ.)] ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ… ພຫຸສ຺ສຸຕາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ… ອາຣທ຺ຘວີຣິຍາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ… ສຕິມນ຺ໂຕ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ… ປຎ຺ຎວນ຺ໂຕ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ; ວຸທ຺ຘິເຍວ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູນໍ ປາຏິກງ຺ຂາ, ໂນ ປຣິຫານິ. ‘‘ຍາວກີວຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເມ ສຕ຺ຕ ອປຣິຫານິຍາ ຘມ຺ມາ ຠິກ຺ຂູສຸ ຐສ຺ສນ຺ຕິ, ອິເມສຸ ຈ ສຕ຺ຕສຸ ອປຣິຫານິເຍສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຠິກ຺ຂູ ສນ຺ທິສ຺ສິສ຺ສນ຺ຕິ; ວຸທ຺ຘິເຍວ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູນໍ ປາຏິກງ຺ຂາ, ໂນ ປຣິຫານີ’’ຕິ. ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສຸຕ຺ຕໍ

໒໖. ‘‘ສຕ຺ຕ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປຣິຫານິເຍ ຘມ຺ເມ ເທເສສ຺ສາມິ. ຕໍ ສຸຓາຖ, ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຖ…ເປ… ກຕເມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕ ອປຣິຫານິຍາ ຘມ຺ມາ? ຍາວກີວຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ຠາເວສ຺ສນ຺ຕິ; ວຸທ຺ຘິເຍວ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູນໍ ປາຏິກງ຺ຂາ, ໂນ ປຣິຫານິ.

‘‘ຍາວກີວຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມວິຈຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ຠາເວສ຺ສນ຺ຕິ…ເປ… ວີຣິຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ຠາເວສ຺ສນ຺ຕິ… ປີຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ຠາເວສ຺ສນ຺ຕິ… ປສ຺ສທ຺ຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ຠາເວສ຺ສນ຺ຕິ… ສມາຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ຠາເວສ຺ສນ຺ຕິ… ອຸເປກ຺ຂາສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ຠາເວສ຺ສນ຺ຕິ; ວຸທ຺ຘິເຍວ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູນໍ ປາຏິກງ຺ຂາ, ໂນ ປຣິຫານິ. ‘‘ຍາວກີວຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເມ ສຕ຺ຕ ອປຣິຫານິຍາ ຘມ຺ມາ ຠິກ຺ຂູສຸ ຐສ຺ສນ຺ຕິ, ອິເມສຸ ຈ ສຕ຺ຕສຸ ອປຣິຫານິເຍສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຠິກ຺ຂູ ສນ຺ທິສ຺ສິສ຺ສນ຺ຕິ; ວຸທ຺ຘິເຍວ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູນໍ ປາຏິກງ຺ຂາ, ໂນ ປຣິຫານີ’’ຕິ. ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ສຎ຺ຎາສຸຕ຺ຕໍ

໒໗. ‘‘ສຕ຺ຕ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປຣິຫານິເຍ ຘມ຺ເມ ເທເສສ຺ສາມິ. ຕໍ ສຸຓາຖ, ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຖ…ເປ…. ກຕເມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕ ອປຣິຫານິຍາ ຘມ຺ມາ? ຍາວກີວຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎໍ ຠາເວສ຺ສນ຺ຕິ; ວຸທ຺ຘິເຍວ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູນໍ ປາຏິກງ຺ຂາ, ໂນ ປຣິຫານິ.

‘‘ຍາວກີວຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ອນຕ຺ຕສຎ຺ຎໍ ຠາເວສ຺ສນ຺ຕິ…ເປ… ອສຸຠສຎ຺ຎໍ ຠາເວສ຺ສນ຺ຕິ… ອາທີນວສຎ຺ຎໍ ຠາເວສ຺ສນ຺ຕິ… ປຫານສຎ຺ຎໍ ຠາເວສ຺ສນ຺ຕິ… ວິຣາຄສຎ຺ຎໍ ຠາເວສ຺ສນ຺ຕິ… ນິໂຣຘສຎ຺ຎໍ ຠາເວສ຺ສນ຺ຕິ; ວຸທ຺ຘິເຍວ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູນໍ ປາຏິກງ຺ຂາ, ໂນ ປຣິຫານິ. ‘‘ຍາວກີວຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເມ ສຕ຺ຕ ອປຣິຫານິຍາ ຘມ຺ມາ ຠິກ຺ຂູສຸ ຐສ຺ສນ຺ຕິ, ອິເມສຸ ຈ ສຕ຺ຕສຸ ອປຣິຫານິເຍສຸ ຘມ຺ເມສຸ, ຠິກ຺ຂູ ສນ຺ທິສ຺ສິສ຺ສນ຺ຕິ; ວຸທ຺ຘິເຍວ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູນໍ ປາຏິກງ຺ຂາ, ໂນ ປຣິຫານີ’’ຕິ [ທີ. ນິ. ໒.໑໓໘]. ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ປຐມປຣິຫານິສຸຕ຺ຕໍ

໒໘. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ສຕ຺ຕິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມາ ເສຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຣິຫານາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ກຕເມ ສຕ຺ຕ? ກມ຺ມາຣາມຕາ, ຠສ຺ສາຣາມຕາ, ນິທ຺ທາຣາມຕາ, ສງ຺ຄຓິກາຣາມຕາ, ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ອຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣຕາ, ໂຠຊເນ ອມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາ, ສນ຺ຕິ ໂຂ ປນ ສງ຺ເຆ ສງ຺ຆກຣຓີຍານິ; ຕຕ຺ຣ ເສໂຂ ຠິກ຺ຂຸ [ຕຕ຺ຣ ຠິກ຺ຂຸ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ສນ຺ຕິ ໂຂ ປນ ສງ຺ເຆ ເຖຣາ [ໂຂ ສໍຆຕ຺ເຖຣາ (ກ.)] ຣຕ຺ຕຎ຺ຎູ ຈິຣປພ຺ພຊິຕາ ຠາຣວາຫິໂນ, ເຕ [ນ ເຕ (ກ.)] ເຕນ ປຎ຺ຎາຍິສ຺ສນ຺ຕີ’ຕິ ອຕ຺ຕນາ ເຕສຸ ໂຍຄໍ [ອຕ຺ຕນາ ໂວໂຍຄໍ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ອາປຊ຺ຊຕິ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕ ຘມ຺ມາ ເສຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຣິຫານາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ.

‘‘ສຕ຺ຕິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມາ ເສຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອປຣິຫານາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ກຕເມ ສຕ຺ຕ? ນ ກມ຺ມາຣາມຕາ, ນ ຠສ຺ສາຣາມຕາ, ນ ນິທ຺ທາຣາມຕາ, ນ ສງ຺ຄຓິກາຣາມຕາ, ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣຕາ, ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາ, ສນ຺ຕິ ໂຂ ປນ ສງ຺ເຆ ສງ຺ຆກຣຓີຍານິ; ຕຕ຺ຣ ເສໂຂ ຠິກ຺ຂຸ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ສນ຺ຕິ ໂຂ ປນ ສງ຺ເຆ ເຖຣາ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎູ ຈິຣປພ຺ພຊິຕາ ຠາຣວາຫິໂນ, ເຕ ເຕນ ປຎ຺ຎາຍິສ຺ສນ຺ຕີ’ຕິ ອຕ຺ຕນາ ນ ເຕສຸ ໂຍຄໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕ ຘມ຺ມາ ເສຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອປຣິຫານາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ທຸຕິຍປຣິຫານິສຸຕ຺ຕໍ

໒໙. ‘‘ສຕ຺ຕິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມາ ອຸປາສກສ຺ສ ປຣິຫານາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ກຕເມ ສຕ຺ຕ? ຠິກ຺ຂຸທສ຺ສນໍ ຫາເປຕິ, ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສວນໍ ປມຊ຺ຊຕິ, ອຘິສີເລ ນ ສິກ຺ຂຕິ, ອປ຺ປສາທພຫຸໂລ ໂຫຕິ, ຠິກ຺ຂູສຸ ເຖເຣສຸ ເຈວ ນເວສຸ ຈ ມຊ຺ຌິເມສຸ ຈ ອຸປາຣມ຺ຠຈິຕ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ສຸຓາຕິ ຣນ຺ຘຄເວສີ, ອິໂຕ ພຫິທ຺ຘາ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍໍ ຄເວສຕິ, ຕຕ຺ຖ ຈ ປຸພ຺ພກາຣໍ ກໂຣຕິ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕ ຘມ຺ມາ ອຸປາສກສ຺ສ ປຣິຫານາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ.

‘‘ສຕ຺ຕິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມາ ອຸປາສກສ຺ສ ອປຣິຫານາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ກຕເມ ສຕ຺ຕ? ຠິກ຺ຂຸທສ຺ສນໍ ນ ຫາເປຕິ, ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສວນໍ ນປ຺ປມຊ຺ຊຕິ, ອຘິສີເລ ສິກ຺ຂຕິ, ປສາທພຫຸໂລ ໂຫຕິ, ຠິກ຺ຂູສຸ ເຖເຣສຸ ເຈວ ນເວສຸ ຈ ມຊ຺ຌິເມສຸ ຈ ອນຸປາຣມ຺ຠຈິຕ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ສຸຓາຕິ ນ ຣນ຺ຘຄເວສີ, ນ ອິໂຕ ພຫິທ຺ຘາ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍໍ ຄເວສຕິ, ອິຘ ຈ ປຸພ຺ພກາຣໍ ກໂຣຕິ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕ ຘມ຺ມາ ອຸປາສກສ຺ສ ອປຣິຫານາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ. ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອິທໍ ວຕ຺ວານ ສຸຄໂຕ ອຖາປຣໍ ເອຕທໂວຈ ສຕ຺ຖາ –

‘‘ທສ຺ສນໍ ຠາວິຕຕ຺ຕານໍ, ໂຍ ຫາເປຕິ ອຸປາສໂກ;

ສວນຎ຺ຈ ອຣິຍຘມ຺ມານໍ, ອຘິສີເລ ນ ສິກ຺ຂຕິ.

‘‘ອປ຺ປສາໂທ ຈ ຠິກ຺ຂູສຸ, ຠິຍ຺ໂຍ ຠິຍ຺ໂຍ ປວຑ຺ຒຕິ;

ອຸປາຣມ຺ຠກຈິຕ຺ໂຕ ຈ, ສທ຺ຘມ຺ມໍ ໂສຕຸມິຈ຺ຉຕິ.

‘‘ອິໂຕ ຈ ພຫິທ຺ຘາ ອຎ຺ຎໍ, ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍໍ ຄເວສຕິ;

ຕຕ຺ເຖວ ຈ ປຸພ຺ພກາຣໍ, ໂຍ ກໂຣຕິ ອຸປາສໂກ.

‘‘ເອເຕ ໂຂ ປຣິຫານິເຍ, ສຕ຺ຕ ຘມ຺ເມ ສຸເທສິເຕ;

ອຸປາສໂກ ເສວມາໂນ, ສທ຺ຘມ຺ມາ ປຣິຫາຍຕິ.

‘‘ທສ຺ສນໍ ຠາວິຕຕ຺ຕານໍ, ໂຍ ນ ຫາເປຕິ ອຸປາສໂກ;

ສວນຎ຺ຈ ອຣິຍຘມ຺ມານໍ, ອຘິສີເລ ຈ ສິກ຺ຂຕິ.

‘‘ປສາໂທ ຈສ຺ສ ຠິກ຺ຂູສຸ, ຠິຍ຺ໂຍ ຠິຍ຺ໂຍ ປວຑ຺ຒຕິ;

ອນຸປາຣມ຺ຠຈິຕ຺ໂຕ ຈ, ສທ຺ຘມ຺ມໍ ໂສຕຸມິຈ຺ຉຕິ.

‘‘ນ ອິໂຕ ພຫິທ຺ຘາ ອຎ຺ຎໍ, ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍໍ ຄເວສຕິ;

ອິເຘວ ຈ ປຸພ຺ພກາຣໍ, ໂຍ ກໂຣຕິ ອຸປາສໂກ.

‘‘ເອເຕ ໂຂ ອປຣິຫານິເຍ, ສຕ຺ຕ ຘມ຺ເມ ສຸເທສິເຕ;

ອຸປາສໂກ ເສວມາໂນ, ສທ຺ຘມ຺ມາ ນ ປຣິຫາຍຕີ’’ຕິ. ນວມໍ;

໑໐. ວິປຕ຺ຕິສຸຕ຺ຕໍ

໓໐. ສຕ຺ຕິມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸປາສກສ຺ສ ວິປຕ຺ຕິໂຍ…ເປ… ສຕ຺ຕິມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸປາສກສ຺ສ ສມ຺ປທາ…ເປ…. ທສມໍ.

໑໑. ປຣາຠວສຸຕ຺ຕໍ

໓໑. ‘‘ສຕ຺ຕິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸປາສກສ຺ສ ປຣາຠວາ…ເປ… ສຕ຺ຕິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸປາສກສ຺ສ ສມ຺ຠວາ. ກຕເມ ສຕ຺ຕ? ຠິກ຺ຂຸທສ຺ສນໍ ນ ຫາເປຕິ, ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສວນໍ ນປ຺ປມຊ຺ຊຕິ, ອຘິສີເລ ສິກ຺ຂຕິ, ປສາທພຫຸໂລ ໂຫຕິ, ຠິກ຺ຂູສຸ ເຖເຣສຸ ເຈວ ນເວສຸ ຈ ມຊ຺ຌິເມສຸ ຈ ອນຸປາຣມ຺ຠຈິຕ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ສຸຓາຕິ ນ ຣນ຺ຘຄເວສີ, ນ ອິໂຕ ພຫິທ຺ຘາ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍໍ ຄເວສຕິ, ອິຘ ຈ ປຸພ຺ພກາຣໍ ກໂຣຕິ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕ ອຸປາສກສ຺ສ ສມ຺ຠວາຕິ.