໒. ຜຄ຺ຄຸນສຸຕ຺ຕໍ

໕໖. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ຜຄ຺ຄຸໂນ [ເຜຄ຺ຄຸໂນ (ກ.), ຜຄ຺ຄຸໂຓ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ອາພາຘິໂກ ໂຫຕິ ທຸກ຺ຂິໂຕ ພາຬ຺ຫຄິລາໂນ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອາຍສ຺ມາ, ຠນ຺ເຕ, ຜຄ຺ຄຸໂນ ອາພາຘິໂກ ທຸກ຺ຂິໂຕ ພາຬ຺ຫຄິລາໂນ. ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ເຍນາຍສ຺ມາ ຜຄ຺ຄຸໂນ ເຕນຸປສງ຺ກມຕຸ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍາ’’ຕິ. ອຘິວາເສສິ ຠຄວາ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ເຍນາຍສ຺ມາ ຜຄ຺ຄຸໂນ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຜຄ຺ຄຸໂນ ຠຄວນ຺ຕໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ. ທິສ຺ວານ ມຎ຺ຈເກ ສມໂຘສິ [ສມຎ຺ໂຈປິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.), ສໍ + ຘູ + ອີ = ສມໂຘສິ]. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຜຄ຺ຄຸນໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອລໍ, ຜຄ຺ຄຸນ, ມາ ຕ຺ວໍ ມຎ຺ຈເກ ສມໂຘສິ. ສນ຺ຕິມານິ ອາສນານິ ປເຣຫິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕານິ, ຕຕ຺ຖາຫໍ ນິສີທິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ນິສີທິ ຠຄວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ. ນິສຊ຺ຊ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຜຄ຺ຄຸນໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ກຈ຺ຈິ ເຕ, ຜຄ຺ຄຸນ, ຂມນີຍໍ ກຈ຺ຈິ ຍາປນີຍໍ? ກຈ຺ຈິ ເຕ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ປຏິກ຺ກມນ຺ຕິ, ໂນ ອຠິກ຺ກມນ຺ຕິ; ປຏິກ຺ກໂມສານໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ໂນ ອຠິກ຺ກໂມ’’ຕິ? ‘‘ນ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຂມນີຍໍ ນ ຍາປນີຍໍ. ພາຬ຺ຫາ ເມ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ອຠິກ຺ກມນ຺ຕິ, ໂນ ປຏິກ຺ກມນ຺ຕິ; ອຠິກ຺ກໂມສານໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ໂນ ປຏິກ຺ກໂມ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ພລວາ ປຸຣິໂສ ຕິຓ຺ເຫນ ສິຂເຣນ ມຸທ຺ຘນິ [ມຸທ຺ຘານໍ (ສີ. ປີ.)] ອຠິມຕ຺ເຖຍ຺ຍ [ອຠິມຏ຺ເຐຍ຺ຍ (ສ຺ຍາ.)]; ເອວເມວໍ ໂຂ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ອຘິມຕ຺ຕາ ວາຕາ ມຸທ຺ຘນິ [ຫນນ຺ຕິ (ສີ. ປີ.), ໂອຫນນ຺ຕິ (ສ຺ຍາ.)] ອູຫນນ຺ຕິ. ນ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຂມນີຍໍ ນ ຍາປນີຍໍ. ພາຬ຺ຫາ ເມ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ອຠິກ຺ກມນ຺ຕິ, ໂນ ປຏິກ຺ກມນ຺ຕິ; ອຠິກ຺ກໂມສານໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ໂນ ປຏິກ຺ກໂມ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ພລວາ ປຸຣິໂສ ທຬ຺ເຫນ ວຣຕ຺ຕກ຺ຂຓ຺ເຑນ ສີສເວຐນໍ ທເທຍ຺ຍ; ເອວເມວໍ ໂຂ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ອຘິມຕ຺ຕາ ສີເສ ສີສເວທນາ. ນ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຂມນີຍໍ ນ ຍາປນີຍໍ. ພາຬ຺ຫາ ເມ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ອຠິກ຺ກມນ຺ຕິ, ໂນ ປຏິກ຺ກມນ຺ຕິ; ອຠິກ຺ກໂມສານໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ໂນ ປຏິກ຺ກໂມ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ທກ຺ໂຂ ໂຄຆາຕໂກ ວາ ໂຄຆາຕກນ຺ເຕວາສີ ວາ ຕິຓ຺ເຫນ ໂຄວິກນ຺ຕເນນ ກຸຈ຺ຉິໍ ປຣິກນ຺ເຕຍ຺ຍ; ເອວເມວໍ ໂຂ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ອຘິມຕ຺ຕາ ວາຕາ ກຸຈ຺ຉິໍ ປຣິກນ຺ຕນ຺ຕິ. ນ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຂມນີຍໍ ນ ຍາປນີຍໍ. ພາຬ຺ຫາ ເມ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ອຠິກ຺ກມນ຺ຕິ, ໂນ ປຏິກ຺ກມນ຺ຕິ; ອຠິກ຺ກໂມສານໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ໂນ ປຏິກ຺ກໂມ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ທ຺ເວ ພລວນ຺ໂຕ ປຸຣິສາ ທຸພ຺ພລຕຣໍ ປຸຣິສໍ ນານາພາຫາສຸ ຄເຫຕ຺ວາ ອງ຺ຄາຣກາສຸຍາ ສນ຺ຕາເປຍ຺ຍຸໍ ສມ຺ປຣິຕາເປຍ຺ຍຸໍ; ເອວເມວໍ ໂຂ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ອຘິມຕ຺ໂຕ ກາຍສ຺ມິໍ ຑາໂຫ. ນ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຂມນີຍໍ ນ ຍາປນີຍໍ. ພາຬ຺ຫາ ເມ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ອຠິກ຺ກມນ຺ຕິ, ໂນ ປຏິກ຺ກມນ຺ຕິ; ອຠິກ຺ກໂມສານໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ໂນ ປຏິກ຺ກໂມ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຜຄ຺ຄຸນໍ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສມາທເປຕ຺ວາ ສມຸຕ຺ເຕເຊຕ຺ວາ ສມ຺ປຫໍເສຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກາມິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຜຄ຺ຄຸໂນ ອຈິຣປກ຺ກນ຺ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາລມກາສິ. ຕມ຺ຫິ ຈສ຺ສ ສມເຍ ມຣຓກາເລ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ວິປ຺ປສີທິໍສຸ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອາຍສ຺ມາ, ຠນ຺ເຕ, ຜຄ຺ຄຸໂນ ອຈິຣປກ຺ກນ຺ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາລມກາສິ. ຕມ຺ຫິ ຈສ຺ສ ສມເຍ ມຣຓກາເລ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ວິປ຺ປສີທິໍສູ’’ຕິ.

‘‘ກິໍ ຫານນ຺ທ, ຜຄ຺ຄຸນສ຺ສ [ເຜຄ຺ຄຸນສ຺ສ ອານນ຺ທ (ກ.)] ຠິກ຺ຂຸໂນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ນ ວິປ຺ປສີທິສ຺ສນ຺ຕິ! ຜຄ຺ຄຸນສ຺ສ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຎ຺ຈຫິ ໂອຣມ຺ຠາຄິເຍຫິ ສໍໂຍຊເນຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ອວິມຸຕ຺ຕໍ ອໂຫສິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ປຎ຺ຈຫິ ໂອຣມ຺ຠາຄິເຍຫິ ສໍໂຍຊເນຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ຉຍິເມ, ອານນ຺ທ, ອານິສໍສາ ກາເລນ ຘມ຺ມສ຺ສວເນ [ຘມ຺ມສວເຓ (ສີ.)] ກາເລນ ອຕ຺ຖຸປປຣິກ຺ຂາຍ. ກຕເມ ຉ? ອິຘານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຎ຺ຈຫິ ໂອຣມ຺ຠາຄິເຍຫິ ສໍໂຍຊເນຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ອວິມຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ໂສ ຕມ຺ຫິ ສມເຍ ມຣຓກາເລ ລຠຕິ ຕຖາຄຕໍ ທສ຺ສນາຍ. ຕສ຺ສ ຕຖາຄໂຕ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ອາທິກລ຺ຍາຓໍ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓໍ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓໍ ສາຕ຺ຖໍ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ, ເກວລປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປກາເສຕິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ປຎ຺ຈຫິ ໂອຣມ຺ຠາຄິເຍຫິ ສໍໂຍຊເນຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕິ. ອຍໍ, ອານນ຺ທ, ປຐໂມ ອານິສໍໂສ ກາເລນ ຘມ຺ມສ຺ສວເນ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຎ຺ຈຫິ ໂອຣມ຺ຠາຄິເຍຫິ ສໍໂຍຊເນຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ອວິມຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ໂສ ຕມ຺ຫິ ສມເຍ ມຣຓກາເລ ນ ເຫວ ໂຂ [ໂນ ຈ ໂຂ (ກ.)] ລຠຕິ ຕຖາຄຕໍ ທສ຺ສນາຍ, ອປິ ຈ ໂຂ ຕຖາຄຕສາວກໍ ລຠຕິ ທສ຺ສນາຍ. ຕສ຺ສ ຕຖາຄຕສາວໂກ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ອາທິກລ຺ຍາຓໍ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓໍ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓໍ ສາຕ຺ຖໍ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ, ເກວລປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປກາເສຕິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ປຎ຺ຈຫິ ໂອຣມ຺ຠາຄິເຍຫິ ສໍໂຍຊເນຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕິ. ອຍໍ, ອານນ຺ທ, ທຸຕິໂຍ ອານິສໍໂສ ກາເລນ ຘມ຺ມສ຺ສວເນ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຎ຺ຈຫິ ໂອຣມ຺ຠາຄິເຍຫິ ສໍໂຍຊເນຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ອວິມຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ໂສ ຕມ຺ຫິ ສມເຍ ມຣຓກາເລ ນ ເຫວ ໂຂ ລຠຕິ ຕຖາຄຕໍ ທສ຺ສນາຍ, ນປິ ຕຖາຄຕສາວກໍ ລຠຕິ ທສ຺ສນາຍ; ອປິ ຈ ໂຂ ຍຖາສຸຕໍ ຍຖາປຣິຍຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມໍ ເຈຕສາ ອນຸວິຕກ຺ເກຕິ ອນຸວິຈາເຣຕິ ມນສານຸເປກ຺ຂຕິ. ຕສ຺ສ ຍຖາສຸຕໍ ຍຖາປຣິຍຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມໍ ເຈຕສາ ອນຸວິຕກ຺ກຍໂຕ ອນຸວິຈາຣຍໂຕ ມນສານຸເປກ຺ຂໂຕ ປຎ຺ຈຫິ ໂອຣມ຺ຠາຄິເຍຫິ ສໍໂຍຊເນຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕິ. ອຍໍ, ອານນ຺ທ, ຕຕິໂຍ ອານິສໍໂສ ກາເລນ ອຕ຺ຖຸປປຣິກ຺ຂາຍ.

‘‘ອິຘານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຎ຺ຈຫິ ໂອຣມ຺ຠາຄິເຍຫິ ສໍໂຍຊເນຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ອນຸຕ຺ຕເຣ ຈ ໂຂ ອຸປຘິສງ຺ຂເຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອວິມຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ໂສ ຕມ຺ຫິ ສມເຍ ມຣຓກາເລ ລຠຕິ ຕຖາຄຕໍ ທສ຺ສນາຍ. ຕສ຺ສ ຕຖາຄໂຕ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ອາທິກລ຺ຍາຓໍ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓໍ…ເປ… ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປກາເສຕິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ອນຸຕ຺ຕເຣ ອຸປຘິສງ຺ຂເຍ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕິ. ອຍໍ, ອານນ຺ທ, ຈຕຸຕ຺ໂຖ ອານິສໍໂສ ກາເລນ ຘມ຺ມສ຺ສວເນ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຎ຺ຈຫິ ໂອຣມ຺ຠາຄິເຍຫິ ສໍໂຍຊເນຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ອນຸຕ຺ຕເຣ ຈ ໂຂ ອຸປຘິສງ຺ຂເຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອວິມຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ໂສ ຕມ຺ຫິ ສມເຍ ມຣຓກາເລ ນ ເຫວ ໂຂ ລຠຕິ ຕຖາຄຕໍ ທສ຺ສນາຍ, ອປິ ຈ ໂຂ ຕຖາຄຕສາວກໍ ລຠຕິ ທສ຺ສນາຍ. ຕສ຺ສ ຕຖາຄຕສາວໂກ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ອາທິກລ຺ຍາຓໍ…ເປ… ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປກາເສຕິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ອນຸຕ຺ຕເຣ ອຸປຘິສງ຺ຂເຍ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕິ. ອຍໍ, ອານນ຺ທ, ປຎ຺ຈໂມ ອານິສໍໂສ ກາເລນ ຘມ຺ມສ຺ສວເນ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຎ຺ຈຫິ ໂອຣມ຺ຠາຄິເຍຫິ ສໍໂຍຊເນຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ອນຸຕ຺ຕເຣ ຈ ໂຂ ອຸປຘິສງ຺ຂເຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອວິມຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ໂສ ຕມ຺ຫິ ສມເຍ ມຣຓກາເລ ນ ເຫວ ໂຂ ລຠຕິ ຕຖາຄຕໍ ທສ຺ສນາຍ, ນປິ ຕຖາຄຕສາວກໍ ລຠຕິ ທສ຺ສນາຍ; ອປິ ຈ ໂຂ ຍຖາສຸຕໍ ຍຖາປຣິຍຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມໍ ເຈຕສາ ອນຸວິຕກ຺ເກຕິ ອນຸວິຈາເຣຕິ ມນສານຸເປກ຺ຂຕິ. ຕສ຺ສ ຍຖາສຸຕໍ ຍຖາປຣິຍຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມໍ ເຈຕສາ ອນຸວິຕກ຺ກຍໂຕ ອນຸວິຈາຣຍໂຕ ມນສານຸເປກ຺ຂໂຕ ອນຸຕ຺ຕເຣ ອຸປຘິສງ຺ຂເຍ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕິ. ອຍໍ, ອານນ຺ທ, ຉຏ຺ໂຐ ອານິສໍໂສ ກາເລນ ອຕ຺ຖຸປປຣິກ຺ຂາຍ. ອິເມ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຉ ອານິສໍສາ ກາເລນ ຘມ຺ມສ຺ສວເນ ກາເລນ ອຕ຺ຖຸປປຣິກ຺ຂາຍາ’’ຕິ. ທຸຕິຍໍ.