໖. ມຫາວຄ຺ໂຄ

໑. ໂສຓສຸຕ຺ຕໍ

໕໕. [ມຫາວ. ໒໔໓ ອາຄຕໍ] ເອວໍ, ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ຄິຊ຺ຌກູເຏ ປພ຺ພເຕ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ໂສໂຓ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ສີຕວນສ຺ມິໍ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ໂສຓສ຺ສ ຣໂຫຄຕສ຺ສ ປຏິສລ຺ລີນສ຺ສ ເອວໍ ເຈຕໂສ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທິ – ‘‘ເຍ ໂຂ ເກຈິ ຠຄວໂຕ ສາວກາ ອາຣທ຺ຘວີຣິຍາ ວິຫຣນ຺ຕິ, ອຫໍ ເຕສໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ. ອຖ ຈ ປນ ເມ ນ ອນຸປາທາຍ ອາສເວຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕິ, ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕິ ໂຂ ປນ ເມ ກຸເລ ໂຠຄາ, ສກ຺ກາ ໂຠຄາ ຈ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ປຸຎ຺ຎານິ ຈ ກາຕຸໍ. ຍໍນູນາຫໍ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂຠເຄ ຈ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍໍ ປຸຎ຺ຎານິ ຈ ກເຣຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມໂຕ ໂສຓສ຺ສ ເຈຕສາ ເຈໂຕປຣິວິຕກ຺ກມຎ຺ຎາຍ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ພລວາ ປຸຣິໂສ ສມ຺ມິຎ຺ຊິຕໍ ວາ ພາຫໍ ປສາເຣຍ຺ຍ, ປສາຣິຕໍ ວາ ພາຫໍ ສມ຺ມິຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ເອວເມວໍ ໂຂ – ຄິຊ຺ຌກູເຏ ປພ຺ພເຕ ອນ຺ຕຣຫິໂຕ ສີຕວເນ ອາຍສ຺ມໂຕ ໂສຓສ຺ສ ສມ຺ມຸເຂ ປາຕຸຣໂຫສິ. ນິສີທິ ຠຄວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ. ອາຍສ຺ມາປິ ໂຂ ໂສໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ໂສຓໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ນນຸ ເຕ, ໂສຓ, ຣໂຫຄຕສ຺ສ ປຏິສລ຺ລີນສ຺ສ ເອວໍ ເຈຕໂສ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທິ – ‘ເຍ ໂຂ ເກຈິ ຠຄວໂຕ ສາວກາ ອາຣທ຺ຘວີຣິຍາ ວິຫຣນ຺ຕິ, ອຫໍ ເຕສໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ. ອຖ ຈ ປນ ເມ ນ ອນຸປາທາຍ ອາສເວຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕິ, ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕິ ໂຂ ປນ ເມ ກຸເລ ໂຠຄາ, ສກ຺ກາ ໂຠຄາ [ໂຠເຄ (ມຫາວ. ໒໔໓)] ຈ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ປຸຎ຺ຎານິ ຈ ກາຕຸໍ. ຍໍນູນາຫໍ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂຠເຄ ຈ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍໍ ປຸຎ຺ຎານິ ຈ ກເຣຍ຺ຍ’’’ນ຺ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ໂສຓ, ກຸສໂລ ຕ຺ວໍ ປຸພ຺ເພ ອຄາຣິຍຠູໂຕ [ອາຄາຣິກຠູໂຕ (ສ຺ຍາ.), ອຄາຣິກຠູໂຕ (ມຫາວ. ໒໔໓)] ວີຓາຍ ຕນ຺ຕິສ຺ສເຣ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ໂສຓ, ຍທາ ເຕ ວີຓາຍ ຕນ຺ຕິໂຍ ອຈ຺ຈາຍຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ອປິ ນຸ ເຕ ວີຓາ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ສຣວຕີ ວາ ໂຫຕິ ກມ຺ມຎ຺ຎາ ວາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ໂສຓ, ຍທາ ເຕ ວີຓາຍ ຕນ຺ຕິໂຍ ອຕິສິຖິລາ ໂຫນ຺ຕິ, ອປິ ນຸ ເຕ ວີຓາ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ສຣວຕີ ວາ ໂຫຕິ ກມ຺ມຎ຺ຎາ ວາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ຍທາ ປນ ເຕ, ໂສຓ, ວີຓາຍ ຕນ຺ຕິໂຍ ນ ອຈ຺ຈາຍຕາ ໂຫນ຺ຕິ ນາຕິສິຖິລາ ສເມ ຄຸເຓ ປຕິຏ຺ຐິຕາ, ອປິ ນຸ ເຕ ວີຓາ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ສຣວຕີ ວາ ໂຫຕິ ກມ຺ມຎ຺ຎາ ວາ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ເອວເມວໍ ໂຂ, ໂສຓ, ອຈ຺ຈາຣທ຺ຘວີຣິຍໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ອຕິສິຖິລວີຣິຍໍ ໂກສຊ຺ຊາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ຕສ຺ມາຕິຫ ຕ຺ວໍ, ໂສຓ, ວີຣິຍສມຖໍ ອຘິຏ຺ຐຫໍ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍານຎ຺ຈ ສມຕໍ ປຏິວິຊ຺ຌ, ຕຕ຺ຖ ຈ ນິມິຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ໂສໂຓ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ໂສຓໍ ອິມິນາ ໂອວາເທນ ໂອວທິຕ຺ວາ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ພລວາ ປຸຣິໂສ ສມິຎ຺ຊິຕໍ ວາ ພາຫໍ ປສາເຣຍ຺ຍ, ປສາຣິຕໍ ວາ ພາຫໍ ສມິຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ເອວເມວໍ ໂຂ – ສີຕວເນ ອນ຺ຕຣຫິໂຕ ຄິຊ຺ຌກູເຏ ປພ຺ພເຕ ປາຕຸຣໂຫສິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ໂສໂຓ ອປເຣນ ສມເຍນ ວີຣິຍສມຖໍ ອຘິຏ຺ຐາສິ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍານຎ຺ຈ ສມຕໍ ປຏິວິຊ຺ຌິ, ຕຕ຺ຖ ຈ ນິມິຕ຺ຕໍ ອຄ຺ຄເຫສິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ໂສໂຓ ເອໂກ ວູປກຏ຺ໂຐ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ອາຕາປີ ປຫິຕຕ຺ໂຕ ວິຫຣນ຺ໂຕ ນຈິຣສ຺ເສວ – ຍສ຺ສຕ຺ຖາຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ສມ຺ມເທວ ອຄາຣສ຺ມາ ອນາຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ ຕທນຸຕ຺ຕຣໍ – ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍປຣິໂຍສານໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫາສິ. ‘‘ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາ’’ຕິ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິ. ອຎ຺ຎຕໂຣ ຈ ປນາຍສ຺ມາ ໂສໂຓ ອຣຫຕໍ ອໂຫສິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ໂສຓສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ຍໍນູນາຫໍ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍໍ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ໂສໂຓ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ໂສໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ໂຍ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ອຣຫໍ ຂີຓາສໂວ ວຸສິຕວາ ກຕກຣຓີໂຍ ໂອຫິຕຠາໂຣ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕສທຕ຺ໂຖ ປຣິກ຺ຂີຓຠວສໍໂຍຊໂນ ສມ຺ມທຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ຉ ຐານານິ ອຘິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ – ເນກ຺ຂມ຺ມາຘິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ປວິເວກາຘິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ອພ຺ຍາປຊ຺ຊາຘິມຸຕ຺ໂຕ [ອພ຺ຍາປຊ຺ຌາຘິມຸຕ຺ໂຕ (ກ.) ມຫາວ. ໒໔໔ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ] ໂຫຕິ, ຕຓ຺ຫາກ຺ຂຍາຘິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ອຸປາທານກ຺ຂຍາຘິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ອສມ຺ໂມຫາຘິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ.

‘‘ສິຍາ ໂຂ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ອິເຘກຈ຺ຈສ຺ສ ອາຍສ຺ມໂຕ ເອວມສ຺ສ – ‘ເກວລໍສທ຺ຘາມຕ຺ຕກໍ ນູນ ອຍມາຍສ຺ມາ ນິສ຺ສາຍ ເນກ຺ຂມ຺ມາຘິມຸຕ຺ໂຕ’ຕິ. ນ ໂຂ ປເນຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຂີຓາສໂວ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ວຸສິຕວາ ກຕກຣຓີໂຍ ກຣຓີຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ອສມນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ ກຕສ຺ສ ວາ ປຏິຈຍໍ ຂຍາ ຣາຄສ຺ສ ວີຕຣາຄຕ຺ຕາ ເນກ຺ຂມ຺ມາຘິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ຂຍາ ໂທສສ຺ສ ວີຕໂທສຕ຺ຕາ ເນກ຺ຂມ຺ມາຘິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ຂຍາ ໂມຫສ຺ສ ວີຕໂມຫຕ຺ຕາ ເນກ຺ຂມ຺ມາຘິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ.

‘‘ສິຍາ ໂຂ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ອິເຘກຈ຺ຈສ຺ສ ອາຍສ຺ມໂຕ ເອວມສ຺ສ – ‘ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລກໍ ນູນ ອຍມາຍສ຺ມາ ນິກາມຍມາໂນ ປວິເວກາຘິມຸຕ຺ໂຕ’ຕິ. ນ ໂຂ ປເນຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຂີຓາສໂວ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ວຸສິຕວາ ກຕກຣຓີໂຍ ກຣຓີຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ອສມນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ ກຕສ຺ສ ວາ ປຏິຈຍໍ ຂຍາ ຣາຄສ຺ສ ວີຕຣາຄຕ຺ຕາ ປວິເວກາຘິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ຂຍາ ໂທສສ຺ສ ວີຕໂທສຕ຺ຕາ ປວິເວກາຘິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ຂຍາ ໂມຫສ຺ສ ວີຕໂມຫຕ຺ຕາ ປວິເວກາຘິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ.

‘‘ສິຍາ ໂຂ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ອິເຘກຈ຺ຈສ຺ສ ອາຍສ຺ມໂຕ ເອວມສ຺ສ – ‘ສີລພ຺ພຕປຣາມາສໍ ນູນ ອຍມາຍສ຺ມາ ສາຣໂຕ ປຈ຺ຈາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອພ຺ຍາປຊ຺ຊາຘິມຸຕ຺ໂຕ’ຕິ. ນ ໂຂ ປເນຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຂີຓາສໂວ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ວຸສິຕວາ ກຕກຣຓີໂຍ ກຣຓີຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ອສມນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ ກຕສ຺ສ ວາ ປຏິຈຍໍ ຂຍາ ຣາຄສ຺ສ ວີຕຣາຄຕ຺ຕາ ອພ຺ຍາປຊ຺ຊາຘິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ຂຍາ ໂທສສ຺ສ ວີຕໂທສຕ຺ຕາ ອພ຺ຍາປຊ຺ຊາຘິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ຂຍາ ໂມຫສ຺ສ ວີຕໂມຫຕ຺ຕາ ອພ຺ຍາປຊ຺ຊາຘິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ.

‘‘ຂຍາ ຣາຄສ຺ສ ວີຕຣາຄຕ຺ຕາ ຕຓ຺ຫາກ຺ຂຍາຘິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ຂຍາ ໂທສສ຺ສ ວີຕໂທສຕ຺ຕາ ຕຓ຺ຫາກ຺ຂຍາຘິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ຂຍາ ໂມຫສ຺ສ ວີຕໂມຫຕ຺ຕາ ຕຓ຺ຫາກ຺ຂຍາຘິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ.

‘‘ຂຍາ ຣາຄສ຺ສ ວີຕຣາຄຕ຺ຕາ ອຸປາທານກ຺ຂຍາຘິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ຂຍາ ໂທສສ຺ສ ວີຕໂທສຕ຺ຕາ ອຸປາທານກ຺ຂຍາຘິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ຂຍາ ໂມຫສ຺ສ ວີຕໂມຫຕ຺ຕາ ອຸປາທານກ຺ຂຍາຘິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ.

‘‘ຂຍາ ຣາຄສ຺ສ ວີຕຣາຄຕ຺ຕາ ອສມ຺ໂມຫາຘິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ຂຍາ ໂທສສ຺ສ ວີຕໂທສຕ຺ຕາ ອສມ຺ໂມຫາຘິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ຂຍາ ໂມຫສ຺ສ ວີຕໂມຫຕ຺ຕາ ອສມ຺ໂມຫາຘິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ.

‘‘ເອວໍ ສມ຺ມາ ວິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ຠຸສາ ເຈປິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຣູປາ ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ອາປາຖໍ [ອາປາຕໍ (ກ.)] ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເນວສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທິຍນ຺ຕິ. ອມິສ຺ສີກຕເມວສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ຐິຕໍ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ຕໍ ວຍຎ຺ຈສ຺ສານຸປສ຺ສຕິ. ຠຸສາ ເຈປິ ໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ສທ຺ທາ…ເປ… ຆານວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຄນ຺ຘາ… ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຣສາ… ກາຍວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາ… ມໂນວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຘມ຺ມາ ມນສ຺ສ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເນວສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທິຍນ຺ຕິ. ອມິສ຺ສີກຕເມວສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ຐິຕໍ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ຕໍ ວຍຎ຺ຈສ຺ສານຸປສ຺ສຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ເສໂລ ປພ຺ພໂຕ ອຈ຺ຉິທ຺ໂທ ອສຸສິໂຣ ເອກຄ຺ຆໂນ. ອຖ ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ເຈປິ ທິສາຍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ຠຸສາ ວາຕວຸຏ຺ຐິ ເນວ ນໍ ສງ຺ກມ຺ເປຍ຺ຍ ນ ສມ຺ປກມ຺ເປຍ຺ຍ ນ ສມ຺ປເວເຘຍ຺ຍ, ອຖ ປຈ຺ຉິມາຍ ເຈປິ ທິສາຍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ຠຸສາ ວາຕວຸຏ຺ຐິ…ເປ… ອຖ ອຸຕ຺ຕຣາຍ ເຈປິ ທິສາຍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ຠຸສາ ວາຕວຸຏ຺ຐິ… ອຖ ທກ຺ຂິຓາຍ ເຈປິ ທິສາຍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ຠຸສາ ວາຕວຸຏ຺ຐິ ເນວ ນໍ ສງ຺ກມ຺ເປຍ຺ຍ ນ ສມ຺ປກມ຺ເປຍ຺ຍ ນ ສມ຺ປເວເຘຍ຺ຍ; ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ສມ຺ມາວິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຠຸສາ ເຈປິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຣູປາ ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເນວສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທິຍນ຺ຕິ. ອມິສ຺ສີກຕເມວສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ຐິຕໍ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ຕໍ ວຍຎ຺ຈສ຺ສານຸປສ຺ສຕິ. ຠຸສາ ເຈປິ ໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ສທ຺ທາ…ເປ… ຆານວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຄນ຺ຘາ… ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຣສາ… ກາຍວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາ… ມໂນວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຘມ຺ມາ ມນສ຺ສ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເນວສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທິຍນ຺ຕິ. ອມິສ຺ສີກຕເມວສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ຐິຕໍ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ຕໍ ວຍຎ຺ຈສ຺ສານຸປສ຺ສຕີ’’ຕິ.

‘‘ເນກ຺ຂມ຺ມໍ ອຘິມຸຕ຺ຕສ຺ສ, ປວິເວກຎ຺ຈ ເຈຕໂສ;

ອພ຺ຍາປຊ຺ຊາຘິມຸຕ຺ຕສ຺ສ, ອຸປາທານກ຺ຂຍສ຺ສ ຈ.

‘‘ຕຓ຺ຫາກ຺ຂຍາຘິມຸຕ຺ຕສ຺ສ, ອສມ຺ໂມຫຎ຺ຈ ເຈຕໂສ;

ທິສ຺ວາ ອາຍຕນຸປ຺ປາທໍ, ສມ຺ມາ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ຕສ຺ສ ສມ຺ມາ ວິມຸຕ຺ຕສ຺ສ, ສນ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ;

ກຕສ຺ສ ປຏິຈໂຍ ນຕ຺ຖິ, ກຣຓີຍໍ ນ ວິຊ຺ຊຕິ.

‘‘ເສໂລ ຍຖາ ເອກຄ຺ຆໂນ, ວາເຕນ ນ ສມີຣຕິ;

ເອວໍ ຣູປາ ຣສາ ສທ຺ທາ, ຄນ຺ຘາ ຜສ຺ສາ ຈ ເກວລາ.

‘‘ອິຏ຺ຐາ ຘມ຺ມາ ອນິຏ຺ຐາ ຈ, ນປ຺ປເວເຘນ຺ຕິ ຕາທິໂນ;

ຐິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ວິປ຺ປມຸຕ຺ຕໍ [ວິມຸຕຎ຺ຈ (ກ.) ມຫາວ. ໒໔໔; ກຖາ. ໒໖໖], ວຍຎ຺ຈສ຺ສານຸປສ຺ສຕີ’’ຕິ. ປຐມໍ;

໒. ຜຄ຺ຄຸນສຸຕ຺ຕໍ

໕໖. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ຜຄ຺ຄຸໂນ [ເຜຄ຺ຄຸໂນ (ກ.), ຜຄ຺ຄຸໂຓ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ອາພາຘິໂກ ໂຫຕິ ທຸກ຺ຂິໂຕ ພາຬ຺ຫຄິລາໂນ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອາຍສ຺ມາ, ຠນ຺ເຕ, ຜຄ຺ຄຸໂນ ອາພາຘິໂກ ທຸກ຺ຂິໂຕ ພາຬ຺ຫຄິລາໂນ. ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ເຍນາຍສ຺ມາ ຜຄ຺ຄຸໂນ ເຕນຸປສງ຺ກມຕຸ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍາ’’ຕິ. ອຘິວາເສສິ ຠຄວາ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ເຍນາຍສ຺ມາ ຜຄ຺ຄຸໂນ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຜຄ຺ຄຸໂນ ຠຄວນ຺ຕໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ. ທິສ຺ວານ ມຎ຺ຈເກ ສມໂຘສິ [ສມຎ຺ໂຈປິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.), ສໍ + ຘູ + ອີ = ສມໂຘສິ]. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຜຄ຺ຄຸນໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອລໍ, ຜຄ຺ຄຸນ, ມາ ຕ຺ວໍ ມຎ຺ຈເກ ສມໂຘສິ. ສນ຺ຕິມານິ ອາສນານິ ປເຣຫິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕານິ, ຕຕ຺ຖາຫໍ ນິສີທິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ນິສີທິ ຠຄວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ. ນິສຊ຺ຊ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຜຄ຺ຄຸນໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ກຈ຺ຈິ ເຕ, ຜຄ຺ຄຸນ, ຂມນີຍໍ ກຈ຺ຈິ ຍາປນີຍໍ? ກຈ຺ຈິ ເຕ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ປຏິກ຺ກມນ຺ຕິ, ໂນ ອຠິກ຺ກມນ຺ຕິ; ປຏິກ຺ກໂມສານໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ໂນ ອຠິກ຺ກໂມ’’ຕິ? ‘‘ນ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຂມນີຍໍ ນ ຍາປນີຍໍ. ພາຬ຺ຫາ ເມ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ອຠິກ຺ກມນ຺ຕິ, ໂນ ປຏິກ຺ກມນ຺ຕິ; ອຠິກ຺ກໂມສານໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ໂນ ປຏິກ຺ກໂມ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ພລວາ ປຸຣິໂສ ຕິຓ຺ເຫນ ສິຂເຣນ ມຸທ຺ຘນິ [ມຸທ຺ຘານໍ (ສີ. ປີ.)] ອຠິມຕ຺ເຖຍ຺ຍ [ອຠິມຏ຺ເຐຍ຺ຍ (ສ຺ຍາ.)]; ເອວເມວໍ ໂຂ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ອຘິມຕ຺ຕາ ວາຕາ ມຸທ຺ຘນິ [ຫນນ຺ຕິ (ສີ. ປີ.), ໂອຫນນ຺ຕິ (ສ຺ຍາ.)] ອູຫນນ຺ຕິ. ນ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຂມນີຍໍ ນ ຍາປນີຍໍ. ພາຬ຺ຫາ ເມ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ອຠິກ຺ກມນ຺ຕິ, ໂນ ປຏິກ຺ກມນ຺ຕິ; ອຠິກ຺ກໂມສານໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ໂນ ປຏິກ຺ກໂມ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ພລວາ ປຸຣິໂສ ທຬ຺ເຫນ ວຣຕ຺ຕກ຺ຂຓ຺ເຑນ ສີສເວຐນໍ ທເທຍ຺ຍ; ເອວເມວໍ ໂຂ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ອຘິມຕ຺ຕາ ສີເສ ສີສເວທນາ. ນ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຂມນີຍໍ ນ ຍາປນີຍໍ. ພາຬ຺ຫາ ເມ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ອຠິກ຺ກມນ຺ຕິ, ໂນ ປຏິກ຺ກມນ຺ຕິ; ອຠິກ຺ກໂມສານໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ໂນ ປຏິກ຺ກໂມ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ທກ຺ໂຂ ໂຄຆາຕໂກ ວາ ໂຄຆາຕກນ຺ເຕວາສີ ວາ ຕິຓ຺ເຫນ ໂຄວິກນ຺ຕເນນ ກຸຈ຺ຉິໍ ປຣິກນ຺ເຕຍ຺ຍ; ເອວເມວໍ ໂຂ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ອຘິມຕ຺ຕາ ວາຕາ ກຸຈ຺ຉິໍ ປຣິກນ຺ຕນ຺ຕິ. ນ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຂມນີຍໍ ນ ຍາປນີຍໍ. ພາຬ຺ຫາ ເມ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ອຠິກ຺ກມນ຺ຕິ, ໂນ ປຏິກ຺ກມນ຺ຕິ; ອຠິກ຺ກໂມສານໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ໂນ ປຏິກ຺ກໂມ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ທ຺ເວ ພລວນ຺ໂຕ ປຸຣິສາ ທຸພ຺ພລຕຣໍ ປຸຣິສໍ ນານາພາຫາສຸ ຄເຫຕ຺ວາ ອງ຺ຄາຣກາສຸຍາ ສນ຺ຕາເປຍ຺ຍຸໍ ສມ຺ປຣິຕາເປຍ຺ຍຸໍ; ເອວເມວໍ ໂຂ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ອຘິມຕ຺ໂຕ ກາຍສ຺ມິໍ ຑາໂຫ. ນ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຂມນີຍໍ ນ ຍາປນີຍໍ. ພາຬ຺ຫາ ເມ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ອຠິກ຺ກມນ຺ຕິ, ໂນ ປຏິກ຺ກມນ຺ຕິ; ອຠິກ຺ກໂມສານໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ໂນ ປຏິກ຺ກໂມ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຜຄ຺ຄຸນໍ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສມາທເປຕ຺ວາ ສມຸຕ຺ເຕເຊຕ຺ວາ ສມ຺ປຫໍເສຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກາມິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຜຄ຺ຄຸໂນ ອຈິຣປກ຺ກນ຺ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາລມກາສິ. ຕມ຺ຫິ ຈສ຺ສ ສມເຍ ມຣຓກາເລ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ວິປ຺ປສີທິໍສຸ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອາຍສ຺ມາ, ຠນ຺ເຕ, ຜຄ຺ຄຸໂນ ອຈິຣປກ຺ກນ຺ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາລມກາສິ. ຕມ຺ຫິ ຈສ຺ສ ສມເຍ ມຣຓກາເລ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ວິປ຺ປສີທິໍສູ’’ຕິ.

‘‘ກິໍ ຫານນ຺ທ, ຜຄ຺ຄຸນສ຺ສ [ເຜຄ຺ຄຸນສ຺ສ ອານນ຺ທ (ກ.)] ຠິກ຺ຂຸໂນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ນ ວິປ຺ປສີທິສ຺ສນ຺ຕິ! ຜຄ຺ຄຸນສ຺ສ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຎ຺ຈຫິ ໂອຣມ຺ຠາຄິເຍຫິ ສໍໂຍຊເນຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ອວິມຸຕ຺ຕໍ ອໂຫສິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ປຎ຺ຈຫິ ໂອຣມ຺ຠາຄິເຍຫິ ສໍໂຍຊເນຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ຉຍິເມ, ອານນ຺ທ, ອານິສໍສາ ກາເລນ ຘມ຺ມສ຺ສວເນ [ຘມ຺ມສວເຓ (ສີ.)] ກາເລນ ອຕ຺ຖຸປປຣິກ຺ຂາຍ. ກຕເມ ຉ? ອິຘານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຎ຺ຈຫິ ໂອຣມ຺ຠາຄິເຍຫິ ສໍໂຍຊເນຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ອວິມຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ໂສ ຕມ຺ຫິ ສມເຍ ມຣຓກາເລ ລຠຕິ ຕຖາຄຕໍ ທສ຺ສນາຍ. ຕສ຺ສ ຕຖາຄໂຕ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ອາທິກລ຺ຍາຓໍ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓໍ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓໍ ສາຕ຺ຖໍ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ, ເກວລປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປກາເສຕິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ປຎ຺ຈຫິ ໂອຣມ຺ຠາຄິເຍຫິ ສໍໂຍຊເນຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕິ. ອຍໍ, ອານນ຺ທ, ປຐໂມ ອານິສໍໂສ ກາເລນ ຘມ຺ມສ຺ສວເນ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຎ຺ຈຫິ ໂອຣມ຺ຠາຄິເຍຫິ ສໍໂຍຊເນຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ອວິມຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ໂສ ຕມ຺ຫິ ສມເຍ ມຣຓກາເລ ນ ເຫວ ໂຂ [ໂນ ຈ ໂຂ (ກ.)] ລຠຕິ ຕຖາຄຕໍ ທສ຺ສນາຍ, ອປິ ຈ ໂຂ ຕຖາຄຕສາວກໍ ລຠຕິ ທສ຺ສນາຍ. ຕສ຺ສ ຕຖາຄຕສາວໂກ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ອາທິກລ຺ຍາຓໍ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓໍ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓໍ ສາຕ຺ຖໍ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ, ເກວລປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປກາເສຕິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ປຎ຺ຈຫິ ໂອຣມ຺ຠາຄິເຍຫິ ສໍໂຍຊເນຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕິ. ອຍໍ, ອານນ຺ທ, ທຸຕິໂຍ ອານິສໍໂສ ກາເລນ ຘມ຺ມສ຺ສວເນ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຎ຺ຈຫິ ໂອຣມ຺ຠາຄິເຍຫິ ສໍໂຍຊເນຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ອວິມຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ໂສ ຕມ຺ຫິ ສມເຍ ມຣຓກາເລ ນ ເຫວ ໂຂ ລຠຕິ ຕຖາຄຕໍ ທສ຺ສນາຍ, ນປິ ຕຖາຄຕສາວກໍ ລຠຕິ ທສ຺ສນາຍ; ອປິ ຈ ໂຂ ຍຖາສຸຕໍ ຍຖາປຣິຍຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມໍ ເຈຕສາ ອນຸວິຕກ຺ເກຕິ ອນຸວິຈາເຣຕິ ມນສານຸເປກ຺ຂຕິ. ຕສ຺ສ ຍຖາສຸຕໍ ຍຖາປຣິຍຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມໍ ເຈຕສາ ອນຸວິຕກ຺ກຍໂຕ ອນຸວິຈາຣຍໂຕ ມນສານຸເປກ຺ຂໂຕ ປຎ຺ຈຫິ ໂອຣມ຺ຠາຄິເຍຫິ ສໍໂຍຊເນຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕິ. ອຍໍ, ອານນ຺ທ, ຕຕິໂຍ ອານິສໍໂສ ກາເລນ ອຕ຺ຖຸປປຣິກ຺ຂາຍ.

‘‘ອິຘານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຎ຺ຈຫິ ໂອຣມ຺ຠາຄິເຍຫິ ສໍໂຍຊເນຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ອນຸຕ຺ຕເຣ ຈ ໂຂ ອຸປຘິສງ຺ຂເຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອວິມຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ໂສ ຕມ຺ຫິ ສມເຍ ມຣຓກາເລ ລຠຕິ ຕຖາຄຕໍ ທສ຺ສນາຍ. ຕສ຺ສ ຕຖາຄໂຕ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ອາທິກລ຺ຍາຓໍ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓໍ…ເປ… ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປກາເສຕິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ອນຸຕ຺ຕເຣ ອຸປຘິສງ຺ຂເຍ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕິ. ອຍໍ, ອານນ຺ທ, ຈຕຸຕ຺ໂຖ ອານິສໍໂສ ກາເລນ ຘມ຺ມສ຺ສວເນ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຎ຺ຈຫິ ໂອຣມ຺ຠາຄິເຍຫິ ສໍໂຍຊເນຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ອນຸຕ຺ຕເຣ ຈ ໂຂ ອຸປຘິສງ຺ຂເຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອວິມຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ໂສ ຕມ຺ຫິ ສມເຍ ມຣຓກາເລ ນ ເຫວ ໂຂ ລຠຕິ ຕຖາຄຕໍ ທສ຺ສນາຍ, ອປິ ຈ ໂຂ ຕຖາຄຕສາວກໍ ລຠຕິ ທສ຺ສນາຍ. ຕສ຺ສ ຕຖາຄຕສາວໂກ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ອາທິກລ຺ຍາຓໍ…ເປ… ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປກາເສຕິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ອນຸຕ຺ຕເຣ ອຸປຘິສງ຺ຂເຍ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕິ. ອຍໍ, ອານນ຺ທ, ປຎ຺ຈໂມ ອານິສໍໂສ ກາເລນ ຘມ຺ມສ຺ສວເນ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຎ຺ຈຫິ ໂອຣມ຺ຠາຄິເຍຫິ ສໍໂຍຊເນຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ອນຸຕ຺ຕເຣ ຈ ໂຂ ອຸປຘິສງ຺ຂເຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອວິມຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ໂສ ຕມ຺ຫິ ສມເຍ ມຣຓກາເລ ນ ເຫວ ໂຂ ລຠຕິ ຕຖາຄຕໍ ທສ຺ສນາຍ, ນປິ ຕຖາຄຕສາວກໍ ລຠຕິ ທສ຺ສນາຍ; ອປິ ຈ ໂຂ ຍຖາສຸຕໍ ຍຖາປຣິຍຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມໍ ເຈຕສາ ອນຸວິຕກ຺ເກຕິ ອນຸວິຈາເຣຕິ ມນສານຸເປກ຺ຂຕິ. ຕສ຺ສ ຍຖາສຸຕໍ ຍຖາປຣິຍຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມໍ ເຈຕສາ ອນຸວິຕກ຺ກຍໂຕ ອນຸວິຈາຣຍໂຕ ມນສານຸເປກ຺ຂໂຕ ອນຸຕ຺ຕເຣ ອຸປຘິສງ຺ຂເຍ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕິ. ອຍໍ, ອານນ຺ທ, ຉຏ຺ໂຐ ອານິສໍໂສ ກາເລນ ອຕ຺ຖຸປປຣິກ຺ຂາຍ. ອິເມ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຉ ອານິສໍສາ ກາເລນ ຘມ຺ມສ຺ສວເນ ກາເລນ ອຕ຺ຖຸປປຣິກ຺ຂາຍາ’’ຕິ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ຉຬຠິຊາຕິສຸຕ຺ຕໍ

໕໗. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ຄິຊ຺ຌກູເຏ ປພ຺ພເຕ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ປູຣເຓນ, ຠນ຺ເຕ, ກສ຺ສເປນ ຉຬຠິຊາຕິໂຍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາ – ກຓ຺ຫາຠິຊາຕິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາ, ນີລາຠິຊາຕິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາ, ໂລຫິຕາຠິຊາຕິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາ, ຫລິທ຺ທາຠິຊາຕິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາ, ສຸກ຺ກາຠິຊາຕິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາ, ປຣມສຸກ຺ກາຠິຊາຕິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາ.

‘‘ຕຕ຺ຣິທໍ, ຠນ຺ເຕ, ປູຣເຓນ ກສ຺ສເປນ ກຓ຺ຫາຠິຊາຕິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາ, ໂອຣພ຺ຠິກາ ສູກຣິກາ ສາກຸຓິກາ ມາຄວິກາ ລຸທ຺ທາ ມຈ຺ຉຆາຕກາ ໂຈຣາ ໂຈຣຆາຕກາ ພນ຺ຘນາຄາຣິກາ ເຍ ວາ ປນຎ຺ເຎປິ ເກຈິ ກຸຣູຣກມ຺ມນ຺ຕາ.

‘‘ຕຕ຺ຣິທໍ, ຠນ຺ເຕ, ປູຣເຓນ ກສ຺ສເປນ ນີລາຠິຊາຕິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາ, ຠິກ຺ຂູ ກຓ຺ຏກວຸຕ຺ຕິກາ ເຍ ວາ ປນຎ຺ເຎປິ ເກຈິ ກມ຺ມວາທາ ກ຺ຣິຍວາທາ.

‘‘ຕຕ຺ຣິທໍ, ຠນ຺ເຕ, ປູຣເຓນ ກສ຺ສເປນ ໂລຫິຕາຠິຊາຕິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາ, ນິຄຓ຺ຐາ ເອກສາຏກາ.

‘‘ຕຕ຺ຣິທໍ, ຠນ຺ເຕ, ປູຣເຓນ ກສ຺ສເປນ ຫລິທ຺ທາຠິຊາຕິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາ, ຄິຫີ ໂອທາຕວສນາ ອເຈລກສາວກາ.

‘‘ຕຕ຺ຣິທໍ, ຠນ຺ເຕ, ປູຣເຓນ ກສ຺ສເປນ ສຸກ຺ກາຠິຊາຕິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາ, ອາຊີວກາ ອາຊີວກິນິໂຍ.

‘‘ຕຕ຺ຣິທໍ, ຠນ຺ເຕ, ປູຣເຓນ ກສ຺ສເປນ ປຣມສຸກ຺ກາຠິຊາຕິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາ, ນນ຺ໂທ ວຈ຺ໂຉ ກິໂສ ສໍກິຈ຺ໂຈ ມກ຺ຂລິ ໂຄສາໂລ. ປູຣເຓນ, ຠນ຺ເຕ, ກສ຺ສເປນ ອິມາ ຉຬຠິຊາຕິໂຍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາ’’ຕິ.

‘‘ກິໍ ປນານນ຺ທ, ປູຣຓສ຺ສ ກສ຺ສປສ຺ສ ສພ຺ໂພ ໂລໂກ ເອຕທພ຺ຠນຸຊານາຕິ ອິມາ ຉຬຠິຊາຕິໂຍ ປຎ຺ຎາເປຕຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອານນ຺ທ, ປຸຣິໂສ ທລິທ຺ໂທ ອສ຺ສໂກ ອນາຬ຺ຫິໂກ, ຕສ຺ສ ອກາມກສ຺ສ ພິລໍ ໂອລຄ຺ເຄຍ຺ຍຸໍ – ‘ອິທໍ ເຕ, ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ມໍສຎ຺ຈ ຂາທິຕພ຺ພໍ, ມູລຎ຺ຈ ອນຸປ຺ປທາຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ. ເອວເມວໍ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ປູຣເຓນ ກສ຺ສເປນ ອປ຺ປຏິຎ຺ຎາຍ ເອເຕສໍ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ອິມາ ຉຬຠິຊາຕິໂຍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາ, ຍຖາ ຕໍ ພາເລນ ອພ຺ຍຕ຺ເຕນ ອເຂຕ຺ຕຎ຺ຎຸນາ ອກຸສເລນ.

‘‘ອຫໍ ໂຂ ປນານນ຺ທ, ຉຬຠິຊາຕິໂຍ ປຎ຺ຎາເປມິ. ຕໍ ສຸຓາຫິ, ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຫິ; ຠາສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກຕມາ ຈານນ຺ທ, ຉຬຠິຊາຕິໂຍ? ອິຘານນ຺ທ, ເອກຈ຺ໂຈ ກຓ຺ຫາຠິຊາຕິໂຍ ສມາໂນ ກຓ຺ຫໍ ຘມ຺ມໍ ອຠິຊາຍຕິ. ອິຘ ປນານນ຺ທ, ເອກຈ຺ໂຈ ກຓ຺ຫາຠິຊາຕິໂຍ ສມາໂນ ສຸກ຺ກໍ ຘມ຺ມໍ ອຠິຊາຍຕິ. ອິຘ ປນານນ຺ທ, ເອກຈ຺ໂຈ ກຓ຺ຫາຠິຊາຕິໂຍ ສມາໂນ ອກຓ຺ຫໍ ອສຸກ຺ກໍ ນິພ຺ພານໍ ອຠິຊາຍຕິ. ອິຘ ປນານນ຺ທ, ເອກຈ຺ໂຈ ສຸກ຺ກາຠິຊາຕິໂຍ ສມາໂນ ກຓ຺ຫໍ ຘມ຺ມໍ ອຠິຊາຍຕິ. ອິຘ ປນານນ຺ທ, ເອກຈ຺ໂຈ ສຸກ຺ກາຠິຊາຕິໂຍ ສມາໂນ ສຸກ຺ກໍ ຘມ຺ມໍ ອຠິຊາຍຕິ. ອິຘ ປນານນ຺ທ, ເອກຈ຺ໂຈ ສຸກ຺ກາຠິຊາຕິໂຍ ສມາໂນ ອກຓ຺ຫໍ ອສຸກ຺ກໍ ນິພ຺ພານໍ ອຠິຊາຍຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈານນ຺ທ, ກຓ຺ຫາຠິຊາຕິໂຍ ສມາໂນ ກຓ຺ຫໍ ຘມ຺ມໍ ອຠິຊາຍຕິ? ອິຘານນ຺ທ, ເອກຈ຺ໂຈ ນີເຈ ກຸເລ ປຈ຺ຈາຊາໂຕ ໂຫຕິ – ຈຓ຺ຑາລກຸເລ ວາ ເນສາທກຸເລ ວາ ເວນກຸເລ [ເວຓກຸເລ (ສພ຺ພຕ຺ຖ)] ວາ ຣຖກາຣກຸເລ ວາ ປຸກ຺ກຸສກຸເລ ວາ, ທລິທ຺ເທ ອປ຺ປນ຺ນປານໂຠຊເນ ກສິຣວຸຕ຺ຕິເກ, ຍຕ຺ຖ ກສິເຣນ ຆາສຈ຺ຉາໂທ ລພ຺ຠຕິ. ໂສ ຈ ໂຫຕິ ທຸພ຺ພຓ຺ໂຓ ທຸທ຺ທສິໂກ ໂອໂກຏິມໂກ ພວ຺ຫາພາໂຘ ກາໂຓ ວາ ກຸຓີ ວາ ຂຎ຺ໂຊ ວາ ປກ຺ຂຫໂຕ ວາ, ນ ລາຠີ ອນ຺ນສ຺ສ ປານສ຺ສ ວຕ຺ຖສ຺ສ ຍານສ຺ສ ມາລາຄນ຺ຘວິເລປນສ຺ສ ເສຍ຺ຍາວສຖປທີເປຍ຺ຍສ຺ສ. ໂສ ກາເຍນ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕິ, ວາຈາຍ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕິ, ມນສາ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕິ. ໂສ ກາເຍນ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣິຕ຺ວາ, ວາຈາຍ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣິຕ຺ວາ, ມນສາ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣິຕ຺ວາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ກຓ຺ຫາຠິຊາຕິໂຍ ສມາໂນ ກຓ຺ຫໍ ຘມ຺ມໍ ອຠິຊາຍຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈານນ຺ທ, ກຓ຺ຫາຠິຊາຕິໂຍ ສມາໂນ ສຸກ຺ກໍ ຘມ຺ມໍ ອຠິຊາຍຕິ? ອິຘານນ຺ທ, ເອກຈ຺ໂຈ ນີເຈ ກຸເລ ປຈ຺ຈາຊາໂຕ ໂຫຕິ – ຈຓ຺ຑາລກຸເລ ວາ…ເປ… ເສຍ຺ຍາວສຖປທີເປຍ຺ຍສ຺ສ. ໂສ ກາເຍນ ສຸຈຣິຕໍ ຈຣຕິ, ວາຈາຍ ສຸຈຣິຕໍ ຈຣຕິ, ມນສາ ສຸຈຣິຕໍ ຈຣຕິ. ໂສ ກາເຍນ ສຸຈຣິຕໍ ຈຣິຕ຺ວາ, ວາຈາຍ ສຸຈຣິຕໍ ຈຣິຕ຺ວາ, ມນສາ ສຸຈຣິຕໍ ຈຣິຕ຺ວາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ກຓ຺ຫາຠິຊາຕິໂຍ ສມາໂນ ສຸກ຺ກໍ ຘມ຺ມໍ ອຠິຊາຍຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈານນ຺ທ, ກຓ຺ຫາຠິຊາຕິໂຍ ສມາໂນ ອກຓ຺ຫໍ ອສຸກ຺ກໍ ນິພ຺ພານໍ ອຠິຊາຍຕິ? ອິຘານນ຺ທ, ເອກຈ຺ໂຈ ນີເຈ ກຸເລ ປຈ຺ຈາຊາໂຕ ໂຫຕິ – ຈຓ຺ຑາລກຸເລ ວາ…ເປ… ໂສ ຈ ໂຫຕິ ທຸພ຺ພຓ຺ໂຓ ທຸທ຺ທສິໂກ ໂອໂກຏິມໂກ. ໂສ ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊຕິ. ໂສ ເອວໍ ປພ຺ພຊິໂຕ ສມາໂນ ປຎ຺ຈ ນີວຣເຓ ປຫາຍ ເຈຕໂສ ອຸປກ຺ກິເລເສ ປຎ຺ຎາຍ ທຸພ຺ພລີກຣເຓ, ຈຕູສຸ ສຕິປຏ຺ຐາເນສຸ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ໂຕ, ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄ ຍຖາຠູຕໍ ຠາເວຕ຺ວາ ອກຓ຺ຫໍ ອສຸກ຺ກໍ ນິພ຺ພານໍ ອຠິຊາຍຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ກຓ຺ຫາຠິຊາຕິໂຍ ສມາໂນ ອກຓ຺ຫໍ ອສຸກ຺ກໍ ນິພ຺ພານໍ ອຠິຊາຍຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈານນ຺ທ, ສຸກ຺ກາຠິຊາຕິໂຍ ສມາໂນ ກຓ຺ຫໍ ຘມ຺ມໍ ອຠິຊາຍຕິ? ອິຘານນ຺ທ, ເອກຈ຺ໂຈ ອຸຈ຺ເຈ ກຸເລ ປຈ຺ຈາຊາໂຕ ໂຫຕິ – ຂຕ຺ຕິຍມຫາສາລກຸເລ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລກຸເລ ວາ ຄຫປຕິມຫາສາລກຸເລ ວາ, ອຑ຺ເຒ ມຫທ຺ຘເນ ມຫາໂຠເຄ ປຫູຕຊາຕຣູປຣຊເຕ ປຫູຕວິຕ຺ຕູປກຣເຓ ປຫູຕຘນຘຎ຺ເຎ. ໂສ ຈ ໂຫຕິ ອຠິຣູໂປ ທສ຺ສນີໂຍ ປາສາທິໂກ ປຣມາຍ ວຓ຺ຓໂປກ຺ຂຣຕາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ລາຠີ ອນ຺ນສ຺ສ ປານສ຺ສ ວຕ຺ຖສ຺ສ ຍານສ຺ສ ມາລາຄນ຺ຘວິເລປນສ຺ສ ເສຍ຺ຍາວສຖປທີເປຍ຺ຍສ຺ສ. ໂສ ກາເຍນ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕິ, ວາຈາຍ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕິ, ມນສາ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕິ. ໂສ ກາເຍນ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣິຕ຺ວາ, ວາຈາຍ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣິຕ຺ວາ, ມນສາ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣິຕ຺ວາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ສຸກ຺ກາຠິຊາຕິໂຍ ສມາໂນ ກຓ຺ຫໍ ຘມ຺ມໍ ອຠິຊາຍຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈານນ຺ທ, ສຸກ຺ກາຠິຊາຕິໂຍ ສມາໂນ ສຸກ຺ກໍ ຘມ຺ມໍ ອຠິຊາຍຕິ? ອິຘານນ຺ທ, ເອກຈ຺ໂຈ ອຸຈ຺ເຈ ກຸເລ ປຈ຺ຈາຊາໂຕ ໂຫຕິ – ຂຕ຺ຕິຍມຫາສາລກຸເລ ວາ…ເປ… ເສຍ຺ຍາວສຖປທີເປຍ຺ຍສ຺ສ. ໂສ ກາເຍນ ສຸຈຣິຕໍ ຈຣຕິ, ວາຈາຍ ສຸຈຣິຕໍ ຈຣຕິ, ມນສາ ສຸຈຣິຕໍ ຈຣຕິ. ໂສ ກາເຍນ ສຸຈຣິຕໍ ຈຣິຕ຺ວາ, ວາຈາຍ ສຸຈຣິຕໍ ຈຣິຕ຺ວາ, ມນສາ ສຸຈຣິຕໍ ຈຣິຕ຺ວາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ສຸກ຺ກາຠິຊາຕິໂຍ ສມາໂນ ສຸກ຺ກໍ ຘມ຺ມໍ ອຠິຊາຍຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈານນ຺ທ, ສຸກ຺ກາຠິຊາຕິໂຍ ສມາໂນ ອກຓ຺ຫໍ ອສຸກ຺ກໍ ນິພ຺ພານໍ ອຠິຊາຍຕິ? ອິຘານນ຺ທ, ເອກຈ຺ໂຈ ອຸຈ຺ເຈ ກຸເລ ປຈ຺ຈາຊາໂຕ ໂຫຕິ – ຂຕ຺ຕິຍມຫາສາລກຸເລ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລກຸເລ ວາ ຄຫປຕິມຫາສາລກຸເລ ວາ, ອຑ຺ເຒ ມຫທ຺ຘເນ ມຫາໂຠເຄ ປຫູຕຊາຕຣູປຣຊເຕ ປຫູຕວິຕ຺ຕູປກຣເຓ ປຫູຕຘນຘຎ຺ເຎ. ໂສ ຈ ໂຫຕິ ອຠິຣູໂປ ທສ຺ສນີໂຍ ປາສາທິໂກ ປຣມາຍ ວຓ຺ຓໂປກ຺ຂຣຕາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ລາຠີ ອນ຺ນສ຺ສ ປານສ຺ສ ວຕ຺ຖສ຺ສ ຍານສ຺ສ ມາລາຄນ຺ຘວິເລປນສ຺ສ ເສຍ຺ຍາວສຖປທີເປຍ຺ຍສ຺ສ. ໂສ ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊຕິ. ໂສ ເອວໍ ປພ຺ພຊິໂຕ ສມາໂນ ປຎ຺ຈ ນີວຣເຓ ປຫາຍ ເຈຕໂສ ອຸປກ຺ກິເລເສ ປຎ຺ຎາຍ ທຸພ຺ພລີກຣເຓ, ຈຕູສຸ ສຕິປຏ຺ຐາເນສຸ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ໂຕ, ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄ ຍຖາຠູຕໍ ຠາເວຕ຺ວາ ອກຓ຺ຫໍ ອສຸກ຺ກໍ ນິພ຺ພານໍ ອຠິຊາຍຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ສຸກ຺ກາຠິຊາຕິໂຍ ສມາໂນ ອກຓ຺ຫໍ ອສຸກ຺ກໍ ນິພ຺ພານໍ ອຠິຊາຍຕິ. ອິມາ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຉຬຠິຊາຕິໂຍ’’ຕິ. ຕຕິຍໍ.

໔. ອາສວສຸຕ຺ຕໍ

໕໘. ‘‘ຉຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອາຫຸເນຍ຺ໂຍ ໂຫຕິ ປາຫຸເນຍ຺ໂຍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ ອຎ຺ຊລິກຣຓີໂຍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສ.

ກຕເມຫິ ຉຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ເຍ ອາສວາ ສໍວຣາ ປຫາຕພ຺ພາ ເຕ ສໍວເຣນ ປຫີນາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຍ ອາສວາ ປຏິເສວນາ ປຫາຕພ຺ພາ ເຕ ປຏິເສວນາຍ ປຫີນາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຍ ອາສວາ ອຘິວາສນາ ປຫາຕພ຺ພາ ເຕ ອຘິວາສນາຍ ປຫີນາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຍ ອາສວາ ປຣິວຊ຺ຊນາ ປຫາຕພ຺ພາ ເຕ ປຣິວຊ຺ຊນາຍ ປຫີນາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຍ ອາສວາ ວິໂນທນາ ປຫາຕພ຺ພາ ເຕ ວິໂນທນາຍ ປຫີນາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຍ ອາສວາ ຠາວນາ ປຫາຕພ຺ພາ ເຕ ຠາວນາຍ ປຫີນາ ໂຫນ຺ຕິ.

‘‘ກຕເມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາສວາ ສໍວຣາ ປຫາຕພ຺ພາ ເຍ ສໍວເຣນ ປຫີນາ ໂຫນ຺ຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ປຏິສງ຺ຂາ ໂຍນິໂສ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣສໍວຸໂຕ ວິຫຣຕິ. ຍໍ ຫິສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣໍ ອສໍວຸຕສ຺ສ ວິຫຣໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ ອາສວາ ວິຆາຕປຣິຬາຫາ, ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣໍ ສໍວຸຕສ຺ສ ວິຫຣໂຕ ເອວໍສ ເຕ ອາສວາ ວິຆາຕປຣິຬາຫາ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ປຏິສງ຺ຂາ ໂຍນິໂສ ໂສຕິນ຺ທ຺ຣິຍ…ເປ… ຆານິນ຺ທ຺ຣິຍ… ຊິວ຺ຫິນ຺ທ຺ຣິຍ… ກາຍິນ຺ທ຺ຣິຍ… ມນິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣສໍວຸໂຕ ວິຫຣຕິ. ຍໍ ຫິສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ມນິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣໍ ອສໍວຸຕສ຺ສ ວິຫຣໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ ອາສວາ ວິຆາຕປຣິຬາຫາ, ມນິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣໍ ສໍວຸຕສ຺ສ ວິຫຣໂຕ ເອວໍສ ເຕ ອາສວາ ວິຆາຕປຣິຬາຫາ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ອິເມ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາສວາ ສໍວຣາ ປຫາຕພ຺ພາ ເຍ ສໍວເຣນ ປຫີນາ ໂຫນ຺ຕິ.

‘‘ກຕເມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາສວາ ປຏິເສວນາ ປຫາຕພ຺ພາ ເຍ ປຏິເສວນາຍ ປຫີນາ ໂຫນ຺ຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ປຏິສງ຺ຂາ ໂຍນິໂສ ຈີວຣໍ ປຏິເສວຕິ – ‘ຍາວເທວ ສີຕສ຺ສ ປຏິຆາຕາຍ, ອຸຓ຺ຫສ຺ສ ປຏິຆາຕາຍ, ຑໍສມກສວາຕາຕປສຣີສປສມ຺ຜສ຺ສານໍ [ຑໍສ… ສິຣິໍສປສມ຺ຜສ຺ສານໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ) ມ. ນິ. ໑.໒໓] ປຏິຆາຕາຍ, ຍາວເທວ ຫິຣິໂກປີນປຏິຈ຺ຉາທນຕ຺ຖໍ’. ປຏິສງ຺ຂາ ໂຍນິໂສ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ປຏິເສວຕິ – ‘ເນວ ທວາຍ ນ ມທາຍ ນ ມຓ຺ຑນາຍ ນ ວິຠູສນາຍ, ຍາວເທວ ອິມສ຺ສ ກາຍສ຺ສ ຐິຕິຍາ ຍາປນາຍ, ວິຫິໍສູປຣຕິຍາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍານຸຄ຺ຄຫາຍ, ອິຕິ ປຸຣາຓຎ຺ຈ ເວທນໍ ປຏິຫງ຺ຂາມິ, ນວຎ຺ຈ ເວທນໍ ນ ອຸປ຺ປາເທສ຺ສາມິ, ຍາຕ຺ຣາ ຈ ເມ ຠວິສ຺ສຕິ ອນວຊ຺ຊຕາ ຈ ຜາສຸວິຫາໂຣ ຈ’ [ຜາສຸວິຫາໂຣ ຈາຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)]. ປຏິສງ຺ຂາ ໂຍນິໂສ ເສນາສນໍ ປຏິເສວຕິ – ‘ຍາວເທວ ສີຕສ຺ສ ປຏິຆາຕາຍ, ອຸຓ຺ຫສ຺ສ ປຏິຆາຕາຍ, ຑໍສມກສວາຕາຕປສຣີສປສມ຺ຜສ຺ສານໍ ປຏິຆາຕາຍ, ຍາວເທວ ອຸຕຸປຣິສ຺ສຍວິໂນທນປຏິສລ຺ລານາຣາມຕ຺ຖໍ’. ປຏິສງ຺ຂາ ໂຍນິໂສ ຄິລານປ຺ປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣໍ ປຏິເສວຕິ – ‘ຍາວເທວ ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ເວຍ຺ຍາພາຘິການໍ ເວທນານໍ ປຏິຆາຕາຍ, ອພ຺ຍາພຊ຺ຌປຣມຕາຍາ’ຕິ. ຍໍ ຫິສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປ຺ປຏິເສວໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ ອາສວາ ວິຆາຕປຣິຬາຫາ, ປຏິເສວໂຕ ເອວໍສ ເຕ ອາສວາ ວິຆາຕປຣິຬາຫາ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ອິເມ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາສວາ ປຏິເສວນາ ປຫາຕພ຺ພາ ເຍ ປຏິເສວນາຍ ປຫີນາ ໂຫນ຺ຕິ.

‘‘ກຕເມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາສວາ ອຘິວາສນາ ປຫາຕພ຺ພາ ເຍ ອຘິວາສນາຍ ປຫີນາ ໂຫນ຺ຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ປຏິສງ຺ຂາ ໂຍນິໂສ ຂໂມ ໂຫຕິ ສີຕສ຺ສ ອຸຓ຺ຫສ຺ສ, ຊິຆຈ຺ຉາຍ, ປິປາສາຍ, ຑໍສມກສວາຕາຕປສຣີສປສມ຺ຜສ຺ສານໍ, ທຸຣຸຕ຺ຕານໍ ທຸຣາຄຕານໍ ວຈນປຖານໍ, ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ສາຣີຣິການໍ ເວທນານໍ ທຸກ຺ຂານໍ ຕິພ຺ພານໍ ຂຣານໍ ກຏຸການໍ ອສາຕານໍ ອມນາປານໍ ປາຓຫຣານໍ ອຘິວາສກຊາຕິໂກ ໂຫຕິ. ຍໍ ຫິສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນຘິວາສໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ ອາສວາ ວິຆາຕປຣິຬາຫາ, ອຘິວາສໂຕ ເອວໍສ ເຕ ອາສວາ ວິຆາຕປຣິຬາຫາ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ອິເມ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາສວາ ອຘິວາສນາ ປຫາຕພ຺ພາ ເຍ ອຘິວາສນາຍ ປຫີນາ ໂຫນ຺ຕິ.

‘‘ກຕເມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາສວາ ປຣິວຊ຺ຊນາ ປຫາຕພ຺ພາ ເຍ ປຣິວຊ຺ຊນາຍ ປຫີນາ ໂຫນ຺ຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ປຏິສງ຺ຂາ ໂຍນິໂສ ຈຓ຺ຑໍ ຫຕ຺ຖິໍ ປຣິວຊ຺ເຊຕິ, ຈຓ຺ຑໍ ອສ຺ສໍ ປຣິວຊ຺ເຊຕິ, ຈຓ຺ຑໍ ໂຄຓໍ ປຣິວຊ຺ເຊຕິ, ຈຓ຺ຑໍ ກຸກ຺ກຸຣໍ ປຣິວຊ຺ເຊຕິ, ອຫິໍ ຂາຓຸໍ ກຓ຺ຏກຏ຺ຐານໍ ໂສພ຺ຠໍ ປປາຕໍ ຈນ຺ທນິກໍ ໂອຬິຄລ຺ລໍ, ຍຖາຣູເປ ອນາສເນ ນິສິນ຺ນໍ, ຍຖາຣູເປ ອໂຄຈເຣ ຈຣນ຺ຕໍ, ຍຖາຣູເປ ປາປເກ ມິຕ຺ເຕ ຠຊນ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎູ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ປາປເກສຸ ຐາເນສຸ ໂອກປ຺ເປຍ຺ຍຸໍ, ໂສ ຕຎ຺ຈ ອນາສນໍ ຕຎ຺ຈ ອໂຄຈຣໍ ເຕ ຈ ປາປເກ ມິຕ຺ເຕ ປຏິສງ຺ຂາ ໂຍນິໂສ ປຣິວຊ຺ເຊຕິ. ຍໍ ຫິສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປຣິວຊ຺ຊຍໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ ອາສວາ ວິຆາຕປຣິຬາຫາ, ປຣິວຊ຺ຊຍໂຕ ເອວໍສ ເຕ ອາສວາ ວິຆາຕປຣິຬາຫາ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ອິເມ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາສວາ ປຣິວຊ຺ຊນາ ປຫາຕພ຺ພາ ເຍ ປຣິວຊ຺ຊນາຍ ປຫີນາ ໂຫນ຺ຕິ.

‘‘ກຕເມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາສວາ ວິໂນທນາ ປຫາຕພ຺ພາ ເຍ ວິໂນທນາຍ ປຫີນາ ໂຫນ຺ຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ປຏິສງ຺ຂາ ໂຍນິໂສ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ກາມວິຕກ຺ກໍ ນາຘິວາເສຕິ ປຊຫຕິ ວິໂນເທຕິ ພ຺ຍນ຺ຕີກໂຣຕິ ອນຠາວໍ ຄເມຕິ, ປຏິສງ຺ຂາ ໂຍນິໂສ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ກໍ…ເປ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ວິຫິໍສາວິຕກ຺ກໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນຸປ຺ປນ຺ເນ ປາປເກ ອກຸສເລ ຘມ຺ເມ ນາຘິວາເສຕິ ປຊຫຕິ ວິໂນເທຕິ ພ຺ຍນ຺ຕີກໂຣຕິ ອນຠາວໍ ຄເມຕິ. ຍໍ ຫິສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ອວິໂນທຍໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ ອາສວາ ວິຆາຕປຣິຬາຫາ, ວິໂນທຍໂຕ ເອວໍສ ເຕ ອາສວາ ວິຆາຕປຣິຬາຫາ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ອິເມ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາສວາ ວິໂນທນາ ປຫາຕພ຺ພາ ເຍ ວິໂນທນາຍ ປຫີນາ ໂຫນ຺ຕິ.

‘‘ກຕເມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາສວາ ຠາວນາ ປຫາຕພ຺ພາ ເຍ ຠາວນາຍ ປຫີນາ ໂຫນ຺ຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ປຏິສງ຺ຂາ ໂຍນິໂສ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ຠາເວຕິ ວິເວກນິສ຺ສິຕໍ ວິຣາຄນິສ຺ສິຕໍ ນິໂຣຘນິສ຺ສິຕໍ ໂວສ຺ສຄ຺ຄປຣິຓາມິໍ, ປຏິສງ຺ຂາ ໂຍນິໂສ ຘມ຺ມວິຈຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ຠາເວຕິ…ເປ… ວີຣິຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ຠາເວຕິ… ປີຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ຠາເວຕິ… ປສ຺ສທ຺ຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ຠາເວຕິ… ສມາຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ຠາເວຕິ… ອຸເປກ຺ຂາສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ຠາເວຕິ ວິເວກນິສ຺ສິຕໍ ວິຣາຄນິສ຺ສິຕໍ ນິໂຣຘນິສ຺ສິຕໍ ໂວສ຺ສຄ຺ຄປຣິຓາມິໍ. ຍໍ ຫິສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຠາວຍໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ ອາສວາ ວິຆາຕປຣິຬາຫາ, ຠາວຍໂຕ ເອວໍສ ເຕ ອາສວາ ວິຆາຕປຣິຬາຫາ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ອິເມ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາສວາ ຠາວນາ ປຫາຕພ຺ພາ ເຍ ຠາວນາຍ ປຫີນາ ໂຫນ຺ຕິ.

‘‘ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອາຫຸເນຍ຺ໂຍ ໂຫຕິ ປາຫຸເນຍ຺ໂຍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ ອຎ຺ຊລິກຣຓີໂຍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສາ’’ຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ທາຣຸກມ຺ມິກສຸຕ຺ຕໍ

໕໙. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ນາຕິເກ ວິຫຣຕິ ຄິຎ຺ຊກາວສເຖ. ອຖ ໂຂ ທາຣຸກມ຺ມິໂກ ຄຫປຕິ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ທາຣຸກມ຺ມິກໍ ຄຫປຕິໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອປິ ນຸ ເຕ, ຄຫປຕິ, ກຸເລ ທານໍ ທີຍຕີ’’ຕິ? ‘‘ທີຍຕິ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ກຸເລ ທານໍ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາຣຎ຺ຎິກາ ປິຓ຺ຑປາຕິກາ ປໍສຸກູລິກາ ອຣຫນ຺ໂຕ ວາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄໍ ວາ ສມາປນ຺ນາ, ຕຖາຣູເປສຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂູສຸ ທານໍ ທີຍຕີ’’ຕິ.

‘‘ທຸຊ຺ຊານໍ ໂຂ ເອຕໍ, ຄຫປຕິ, ຕຍາ ຄິຫິນາ ກາມໂຠຄິນາ ປຸຕ຺ຕສມ຺ພາຘສຍນໍ ອຊ຺ຌາວສນ຺ເຕນ, ກາສິກຈນ຺ທນໍ ປຈ຺ຈນຸໂຠນ຺ເຕນ, ມາລາຄນ຺ຘວິເລປນໍ ຘາຣຍນ຺ເຕນ, ຊາຕຣູປຣຊຕໍ ສາທິຍນ຺ເຕນ ອິເມ ວາ ອຣຫນ຺ໂຕ ອິເມ ວາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄໍ ສມາປນ຺ນາຕິ.

‘‘ອາຣຎ຺ຎິໂກ ເຈປິ, ຄຫປຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ໂຫຕິ ອຸທ຺ຘໂຕ ອຸນ຺ນໂຬ ຈປໂລ ມຸຂໂຣ ວິກິຓ຺ຓວາໂຈ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິ ອສມ຺ປຊາໂນ ອສມາຫິໂຕ ວິພ຺ຠນ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ປາກຕິນ຺ທ຺ຣິໂຍ. ເອວໍ ໂສ ເຕນງ຺ເຄນ ຄາຣຍ຺ໂຫ. ອາຣຎ຺ຎິໂກ ເຈປິ, ຄຫປຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ໂຫຕິ ອນຸທ຺ຘໂຕ ອນຸນ຺ນໂຬ ອຈປໂລ ອມຸຂໂຣ ອວິກິຓ຺ຓວາໂຈ ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕິ ສມ຺ປຊາໂນ ສມາຫິໂຕ ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ໂຕ ສໍວຸຕິນ຺ທ຺ຣິໂຍ. ເອວໍ ໂສ ເຕນງ຺ເຄນ ປາສໍໂສ.

‘‘ຄາມນ຺ຕວິຫາຣີ ເຈປິ, ຄຫປຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ໂຫຕິ ອຸທ຺ຘໂຕ…ເປ… ເອວໍ ໂສ ເຕນງ຺ເຄນ ຄາຣຍ຺ໂຫ. ຄາມນ຺ຕວິຫາຣີ ເຈປິ, ຄຫປຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ໂຫຕິ ອນຸທ຺ຘໂຕ…ເປ… ເອວໍ ໂສ ເຕນງ຺ເຄນ ປາສໍໂສ.

‘‘ປິຓ຺ຑປາຕິໂກ ເຈປິ, ຄຫປຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ໂຫຕິ ອຸທ຺ຘໂຕ…ເປ… ເອວໍ ໂສ ເຕນງ຺ເຄນ ຄາຣຍ຺ໂຫ. ປິຓ຺ຑປາຕິໂກ ເຈປິ, ຄຫປຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ໂຫຕິ ອນຸທ຺ຘໂຕ…ເປ… ເອວໍ ໂສ ເຕນງ຺ເຄນ ປາສໍໂສ.

‘‘ເນມນ຺ຕນິໂກ ເຈປິ, ຄຫປຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ໂຫຕິ ອຸທ຺ຘໂຕ…ເປ… ເອວໍ ໂສ ເຕນງ຺ເຄນ ຄາຣຍ຺ໂຫ. ເນມນ຺ຕນິໂກ ເຈປິ, ຄຫປຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ໂຫຕິ ອນຸທ຺ຘໂຕ…ເປ… ເອວໍ ໂສ ເຕນງ຺ເຄນ ປາສໍໂສ.

‘‘ປໍສຸກູລິໂກ ເຈປິ, ຄຫປຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ໂຫຕິ ອຸທ຺ຘໂຕ…ເປ… ເອວໍ ໂສ ເຕນງ຺ເຄນ ຄາຣຍ຺ໂຫ. ປໍສຸກູລິໂກ ເຈປິ, ຄຫປຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ໂຫຕິ ອນຸທ຺ຘໂຕ…ເປ… ເອວໍ ໂສ ເຕນງ຺ເຄນ ປາສໍໂສ.

‘‘ຄຫປຕິຈີວຣຘໂຣ ເຈປິ, ຄຫປຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ໂຫຕິ ອຸທ຺ຘໂຕ ອຸນ຺ນໂຬ ຈປໂລ ມຸຂໂຣ ວິກິຓ຺ຓວາໂຈ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິ ອສມ຺ປຊາໂນ ອສມາຫິໂຕ ວິພ຺ຠນ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ປາກຕິນ຺ທ຺ຣິໂຍ. ເອວໍ ໂສ ເຕນງ຺ເຄນ ຄາຣຍ຺ໂຫ. ຄຫປຕິຈີວຣຘໂຣ ເຈປິ, ຄຫປຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ໂຫຕິ ອນຸທ຺ຘໂຕ ອນຸນ຺ນໂຬ ອຈປໂລ ອມຸຂໂຣ ອວິກິຓ຺ຓວາໂຈ ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕິ ສມ຺ປຊາໂນ ສມາຫິໂຕ ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ໂຕ ສໍວຸຕິນ຺ທ຺ຣິໂຍ. ເອວໍ ໂສ ເຕນງ຺ເຄນ ປາສໍໂສ.

‘‘ອິງ຺ຆ ຕ຺ວໍ, ຄຫປຕິ, ສງ຺ເຆ ທານໍ [ທານານິ (ກ.)] ເທຫິ. ສງ຺ເຆ ເຕ ທານໍ ທທໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ປສີທິສ຺ສຕິ. ໂສ ຕ຺ວໍ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊິສ຺ສສີ’’ຕິ. ‘‘ເອສາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ສງ຺ເຆ ທານໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ. ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ຫຕ຺ຖິສາຣິປຸຕ຺ຕສຸຕ຺ຕໍ

໖໐. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ພາຣາຓສິຍໍ ວິຫຣຕິ ອິສິປຕເນ ມິຄທາເຍ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສມ຺ພຫຸລາ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ຕາ ມຓ຺ຑລມາເຬ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ ສນ຺ນິປຕິຕາ ອຠິຘມ຺ມກຖໍ ກເຖນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຣ ສຸທໍ ອາຍສ຺ມາ ຈິຕ຺ໂຕ ຫຕ຺ຖິສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເຖຣານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຠິຘມ຺ມກຖໍ ກເຖນ຺ຕານໍ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ກຖໍ ໂອປາເຕຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂກຏ຺ຐິໂກ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຫຕ຺ຖິສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ມາຍສ຺ມາ ຈິຕ຺ໂຕ ຫຕ຺ຖິສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເຖຣານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຠິຘມ຺ມກຖໍ ກເຖນ຺ຕານໍ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ກຖໍ ໂອປາເຕສິ, ຍາວ ກຖາປຣິໂຍສານໍ ອາຍສ຺ມາ ຈິຕ຺ໂຕ ອາຄເມຕູ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອາຍສ຺ມໂຕ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖິສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສຫາຍກາ ຠິກ຺ຂູ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ມຫາໂກຏ຺ຐິກໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ມາຍສ຺ມາ ມຫາໂກຏ຺ຐິໂກ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຫຕ຺ຖິສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ອປສາເທສິ, ປຓ຺ຑິໂຕ ອາຍສ຺ມາ ຈິຕ຺ໂຕ ຫຕ຺ຖິສາຣິປຸຕ຺ໂຕ. ປໂຫຕິ ຈາຍສ຺ມາ ຈິຕ຺ໂຕ ຫຕ຺ຖິສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເຖຣານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຠິຘມ຺ມກຖໍ ກເຖຕຸ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ທຸຊ຺ຊານໍ ໂຂ ເອຕໍ, ອາວຸໂສ, ປຣສ຺ສ ເຈໂຕປຣິຍາຍໍ ອຊານນ຺ເຕຫິ. ອິຘາວຸໂສ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ຕາວເທວ ໂສຣຕໂສຣໂຕ ໂຫຕິ, ນິວາຕນິວາໂຕ ໂຫຕິ, ອຸປສນ຺ຕຸປສນ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ຍາວ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣຕິ ອຎ຺ຎຕຣໍ ວາ ຄຣຸຏ຺ຐານິຍໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໍ. ຍໂຕ ຈ ໂຂ ໂສ ວປກສ຺ສເຕວ ສຕ຺ຖາຣາ, ວປກສ຺ສຕິ ຄຣຸຏ຺ຐານິເຍຫິ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີຫິ, ໂສ ສໍສຏ຺ໂຐ ວິຫຣຕິ ຠິກ຺ຂູຫິ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ອຸປາສເກຫິ ອຸປາສິກາຫິ ຣຎ຺ຎາ ຣາຊມຫາມຕ຺ເຕຫິ ຕິຕ຺ຖິເຍຫິ ຕິຕ຺ຖິຍສາວເກຫິ. ຕສ຺ສ ສໍສຏ຺ຐສ຺ສ ວິສ຺ສຕ຺ຖສ຺ສ ປາກຕສ຺ສ ຠສ຺ສມນຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫຣໂຕ ຣາໂຄ ຈິຕ຺ຕໍ ອນຸທ຺ຘໍເສຕິ. ໂສ ຣາຄານຸທ຺ຘໍສິເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕຕິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອາວຸໂສ, ໂຄໂຓ ກິຏ຺ຐາໂທ ທາເມນ ວາ ພທ຺ໂຘ [ອາຣາເມ ວາ ພນ຺ໂຘ (ກ.)] ວເຊ ວາ ໂອຣຸທ຺ໂຘ. ໂຍ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ນ ທານາຍໍ ໂຄໂຓ ກິຏ຺ຐາໂທ ປຸນເທວ ກິຏ຺ຐໍ ໂອຕຣິສ຺ສຕີ’ຕິ, ສມ຺ມາ ນຸ ໂຂ ໂສ, ອາວຸໂສ, ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’’. ‘‘ຐານຎ຺ເຫຕໍ, ອາວຸໂສ, ວິຊ຺ຊຕິ, ຍໍ ໂສ ໂຄໂຓ ກິຏ຺ຐາໂທ ທາມໍ ວາ ເຉຕ຺ວາ ວຊໍ ວາ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ, ອຖ ປຸນເທວ ກິຏ຺ຐໍ ໂອຕເຣຍ຺ຍາຕິ. ເອວເມວໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ຕາວເທວ ໂສຣຕໂສຣໂຕ ໂຫຕິ, ນິວາຕນິວາໂຕ ໂຫຕິ, ອຸປສນ຺ຕຸປສນ຺ໂຕ ໂຫຕິ ຍາວ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣຕິ ອຎ຺ຎຕຣໍ ວາ ຄຣຸຏ຺ຐານິຍໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໍ. ຍໂຕ ຈ ໂຂ ໂສ ວປກສ຺ສເຕວ ສຕ຺ຖາຣາ, ວປກສ຺ສຕິ ຄຣຸຏ຺ຐານິເຍຫິ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີຫິ, ໂສ ສໍສຏ຺ໂຐ ວິຫຣຕິ ຠິກ຺ຂູຫິ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ອຸປາສເກຫິ ອຸປາສິກາຫິ ຣຎ຺ຎາ ຣາຊມຫາມຕ຺ເຕຫິ ຕິຕ຺ຖິເຍຫິ ຕິຕ຺ຖິຍສາວເກຫິ. ຕສ຺ສ ສໍສຏ຺ຐສ຺ສ ວິສ຺ສຕ຺ຖສ຺ສ ປາກຕສ຺ສ ຠສ຺ສມນຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫຣໂຕ ຣາໂຄ ຈິຕ຺ຕໍ ອນຸທ຺ຘໍເສຕິ. ໂສ ຣາຄານຸທ຺ຘໍສິເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕຕິ.

‘‘ອິຘ ປນາວຸໂສ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ…ເປ… ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ໂສ ‘ລາຠິມ຺ຫິ ປຐມສ຺ສ ຌານສ຺ສາ’ຕິ ສໍສຏ຺ໂຐ ວິຫຣຕິ ຠິກ຺ຂູຫິ…ເປ… ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອາວຸໂສ, ຈາຕຸມຫາປເຖ ຖຸລ຺ລຜຸສິຕໂກ ເທໂວ ວສ຺ສນ຺ໂຕ [ຖຸລ຺ລຜຸສິຕເກ ເທເວ ວສ຺ສນ຺ເຕ (ກ.)] ຣຊໍ ອນ຺ຕຣຘາເປຍ຺ຍ, ຈິກ຺ຂລ຺ລໍ ປາຕຸກເຣຍ຺ຍ. ໂຍ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ນ ທານິ ອມຸສ຺ມິໍ [ອມຸກສ຺ມິໍ (ກ.)] ຈາຕຸມຫາປເຖ ປຸນເທວ ຣໂຊ ປາຕຸຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ, ສມ຺ມາ ນຸ ໂຂ ໂສ, ອາວຸໂສ, ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’’. ‘‘ຐານຎ຺ເຫຕໍ, ອາວຸໂສ, ວິຊ຺ຊຕິ, ຍໍ ອມຸສ຺ມິໍ ຈາຕຸມຫາປເຖ ມນຸສ຺ສາ ວາ ອຕິກ຺ກເມຍ຺ຍຸໍ, ໂຄປສູ ວາ ອຕິກ຺ກເມຍ຺ຍຸໍ, ວາຕາຕໂປ ວາ ສ຺ເນຫຄຕໍ ປຣິຍາທິເຍຍ຺ຍ, ອຖ ປຸນເທວ ຣໂຊ ປາຕຸຠເວຍ຺ຍາຕິ. ເອວເມວໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ…ເປ… ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ໂສ ‘ລາຠິມ຺ຫິ ປຐມສ຺ສ ຌານສ຺ສາ’ຕິ ສໍສຏ຺ໂຐ ວິຫຣຕິ ຠິກ຺ຂູຫິ…ເປ… ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕຕິ.

‘‘ອິຘ ປນາວຸໂສ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວູປສມາ…ເປ… ທຸຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ໂສ ‘ລາຠິມ຺ຫິ ທຸຕິຍສ຺ສ ຌານສ຺ສາ’ຕິ ສໍສຏ຺ໂຐ ວິຫຣຕິ ຠິກ຺ຂູຫິ…ເປ… ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອາວຸໂສ, ຄາມສ຺ສ ວາ ນິຄມສ຺ສ ວາ ອວິທູເຣ ມຫນ຺ຕໍ ຕຬາກໍ. ຕຕ຺ຖ ຖຸລ຺ລຜຸສິຕໂກ ເທໂວ ວຸຏ຺ໂຐ ສິປ຺ປິສມ຺ພຸກມ຺ປິ ສກ຺ຂຣກຐລມ຺ປິ ອນ຺ຕຣຘາເປຍ຺ຍ. ໂຍ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ນ ທານິ ອມຸສ຺ມິໍ ຕຬາເກ ປຸນເທວ ສິປ຺ປິສມ຺ພຸກາ ວາ ສກ຺ຂຣກຐລາ ວາ ປາຕຸຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’ຕິ, ສມ຺ມາ ນຸ ໂຂ ໂສ, ອາວຸໂສ, ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’’. ‘‘ຐານຎ຺ເຫຕໍ, ອາວຸໂສ, ວິຊ຺ຊຕິ, ຍໍ ອມຸສ຺ມິໍ ຕຬາເກ ມນຸສ຺ສາ ວາ ປິເວຍ຺ຍຸໍ, ໂຄປສູ ວາ ປິເວຍ຺ຍຸໍ, ວາຕາຕໂປ ວາ ສ຺ເນຫຄຕໍ ປຣິຍາທິເຍຍ຺ຍ, ອຖ ປຸນເທວ ສິປ຺ປິສມ຺ພຸກາປິ ສກ຺ຂຣກຐລາປິ ປາຕຸຠເວຍ຺ຍຸນ຺ຕິ. ເອວເມວໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວູປສມາ…ເປ… ທຸຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ໂສ ‘ລາຠິມ຺ຫິ ທຸຕິຍສ຺ສ ຌານສ຺ສາ’ຕິ ສໍສຏ຺ໂຐ ວິຫຣຕິ ຠິກ຺ຂູຫິ…ເປ… ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕຕິ.

‘‘ອິຘ ປນາວຸໂສ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ປີຕິຍາ ຈ ວິຣາຄາ…ເປ… ຕຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ໂສ ‘ລາຠິມ຺ຫິ ຕຕິຍສ຺ສ ຌານສ຺ສາ’ຕິ ສໍສຏ຺ໂຐ ວິຫຣຕິ ຠິກ຺ຂູຫິ…ເປ… ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອາວຸໂສ, ປຸຣິສໍ ປຓີຕໂຠຊນໍ ຠຸຕ຺ຕາວິໍ ອາຠິໂທສິກໍ ໂຠຊນໍ ນຈ຺ຉາເທຍ຺ຍ. ໂຍ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ນ ທານິ ອມຸໍ ປຸຣິສໍ ປຸນເທວ ໂຠຊນໍ ຉາເທສ຺ສຕີ’ຕິ, ສມ຺ມາ ນຸ ໂຂ ໂສ, ອາວຸໂສ, ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’’. ‘‘ຐານຎ຺ເຫຕໍ, ອາວຸໂສ, ວິຊ຺ຊຕິ, ອມຸໍ ປຸຣິສໍ ປຓີຕໂຠຊນໍ ຠຸຕ຺ຕາວິໍ ຍາວສ຺ສ ສາ ໂອຊາ ກາເຍ ຐສ຺ສຕິ ຕາວ ນ ອຎ຺ຎໍ ໂຠຊນໍ ຉາເທສ຺ສຕິ. ຍໂຕ ຈ ຂ຺ວສ຺ສ ສາ ໂອຊາ ອນ຺ຕຣຘາຍິສ຺ສຕິ, ອຖ ປຸນເທວ ຕໍ ໂຠຊນໍ ຉາເທຍ຺ຍາຕິ. ເອວເມວໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ປີຕິຍາ ຈ ວິຣາຄາ…ເປ… ຕຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ໂສ ‘ລາຠິມ຺ຫິ ຕຕິຍສ຺ສ ຌານສ຺ສາ’ຕິ ສໍສຏ຺ໂຐ ວິຫຣຕິ ຠິກ຺ຂູຫິ…ເປ… ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕຕິ.

‘‘ອິຘ, ປນາວຸໂສ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ສຸຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ…ເປ… ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ໂສ ‘ລາຠິມ຺ຫິ ຈຕຸຕ຺ຖສ຺ສ ຌານສ຺ສາ’ຕິ ສໍສຏ຺ໂຐ ວິຫຣຕິ ຠິກ຺ຂູຫິ…ເປ… ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອາວຸໂສ, ປພ຺ພຕສງ຺ເຂເປ ອຸທກຣຫໂທ ນິວາໂຕ ວິຄຕອູມິໂກ. ໂຍ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ນ ທານິ ອມຸສ຺ມິໍ ອຸທກຣຫເທ ປຸນເທວ ອູມິ ປາຕຸຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ, ສມ຺ມາ ນຸ ໂຂ ໂສ, ອາວຸໂສ, ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’’. ‘‘ຐານຎ຺ເຫຕໍ, ອາວຸໂສ, ວິຊ຺ຊຕິ, ຍາ ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ທິສາຍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ຠຸສາ ວາຕວຸຏ຺ຐິ. ສາ ຕສ຺ມິໍ ອຸທກຣຫເທ ອູມິໍ ຊເນຍ຺ຍ. ຍາ ປຈ຺ຉິມາຍ ທິສາຍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ…ເປ… ຍາ ອຸຕ຺ຕຣາຍ ທິສາຍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ… ຍາ ທກ຺ຂິຓາຍ ທິສາຍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ຠຸສາ ວາຕວຸຏ຺ຐິ. ສາ ຕສ຺ມິໍ ອຸທກຣຫເທ ອູມິໍ ຊເນຍ຺ຍາຕິ. ເອວເມວໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ສຸຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ…ເປ… ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ໂສ ‘ລາຠິມ຺ຫິ ຈຕຸຕ຺ຖສ຺ສ ຌານສ຺ສາ’ຕິ ສໍສຏ຺ໂຐ ວິຫຣຕິ ຠິກ຺ຂູຫິ…ເປ… ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕຕິ.

‘‘ອິຘ, ປນາວຸໂສ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ສພ຺ພນິມິຕ຺ຕານໍ ອມນສິກາຣາ ອນິມິຕ຺ຕໍ ເຈໂຕສມາຘິໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ໂສ ‘ລາຠິມ຺ຫິ ອນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ເຈໂຕສມາຘິສ຺ສາ’ຕິ ສໍສຏ຺ໂຐ ວິຫຣຕິ ຠິກ຺ຂູຫິ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ອຸປາສເກຫິ ອຸປາສິກາຫິ ຣຎ຺ຎາ ຣາຊມຫາມຕ຺ເຕຫິ ຕິຕ຺ຖິເຍຫິ ຕິຕ຺ຖິຍສາວເກຫິ. ຕສ຺ສ ສໍສຏ຺ຐສ຺ສ ວິສ຺ສຕ຺ຖສ຺ສ ປາກຕສ຺ສ ຠສ຺ສມນຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫຣໂຕ ຣາໂຄ ຈິຕ຺ຕໍ ອນຸທ຺ຘໍເສຕິ. ໂສ ຣາຄານຸທ຺ຘໍສິເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອາວຸໂສ, ຣາຊາ ວາ ຣາຊມຫາມຕ຺ໂຕ ວາ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິຍາ ເສນາຍ ອທ຺ຘານມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ວນສຓ຺ເຑ ເອກຣຕ຺ຕິໍ ວາສໍ ອຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ຕຕ຺ຣ [ຕຕ຺ຖ (ສີ. ປີ.)] ຫຕ຺ຖິສທ຺ເທນ ອສ຺ສສທ຺ເທນ ຣຖສທ຺ເທນ ປຕ຺ຕິສທ຺ເທນ ເຠຣິປຓວສງ຺ຂຕິຓວນິນ຺ນາທສທ຺ເທນ ຈີຣິກສທ຺ໂທ [ຈິຣິຬິກາສທ຺ໂທ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ອນ຺ຕຣຘາເຍຍ຺ຍ [ອນ຺ຕຣຘາເປຍ຺ຍ (ສ຺ຍາ. ປີ. ກ.)]. ໂຍ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ນ ທານິ ອມຸສ຺ມິໍ ວນສຓ຺ເຑ ປຸນເທວ ຈີຣິກສທ຺ໂທ ປາຕຸຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ, ສມ຺ມາ ນຸ ໂຂ ໂສ, ອາວຸໂສ, ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’’. ‘‘ຐານຎ຺ເຫຕໍ, ອາວຸໂສ, ວິຊ຺ຊຕິ, ຍໍ ໂສ ຣາຊາ ວາ ຣາຊມຫາມຕ຺ໂຕ ວາ ຕມ຺ຫາ ວນສຓ຺ຑາ ປກ຺ກເມຍ຺ຍ, ອຖ ປຸນເທວ ຈີຣິກສທ຺ໂທ ປາຕຸຠເວຍ຺ຍາຕິ. ເອວເມວໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ສພ຺ພນິມິຕ຺ຕານໍ ອມນສິກາຣາ ອນິມິຕ຺ຕໍ ເຈໂຕສມາຘິໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ໂສ ‘ລາຠິມ຺ຫິ ອນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ເຈໂຕສມາຘິສ຺ສາ’ຕິ ສໍສຏ຺ໂຐ ວິຫຣຕິ ຠິກ຺ຂູຫິ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ອຸປາສເກຫິ ອຸປາສິກາຫິ ຣຎ຺ຎາ ຣາຊມຫາມຕ຺ເຕຫິ ຕິຕ຺ຖິເຍຫິ ຕິຕ຺ຖິຍສາວເກຫິ. ຕສ຺ສ ສໍສຏ຺ຐສ຺ສ ວິສ຺ສຕ຺ຖສ຺ສ ປາກຕສ຺ສ ຠສ຺ສມນຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫຣໂຕ ຣາໂຄ ຈິຕ຺ຕໍ ອນຸທ຺ຘໍເສຕິ. ໂສ ຣາຄານຸທ຺ຘໍສິເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຈິຕ຺ໂຕ ຫຕ຺ຖິສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອປເຣນ ສມເຍນ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕຕິ. ອຖ ໂຂ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖິສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສຫາຍກາ ຠິກ຺ຂູ ເຍນາຍສ຺ມາ ມຫາໂກຏ຺ຐິໂກ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ມຫາໂກຏ຺ຐິກໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ອາຍສ຺ມຕາ ມຫາໂກຏ຺ຐິເກນ ຈິຕ຺ໂຕ ຫຕ຺ຖິສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ວິທິໂຕ – ‘ອິມາສຎ຺ຈ ອິມາສຎ຺ຈ ວິຫາຣສມາປຕ຺ຕີນໍ ຈິຕ຺ໂຕ ຫຕ຺ຖິສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ລາຠີ, ອຖ ຈ ປນ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕິສ຺ສຕີ’ຕິ; ອຸທາຫຸ ເທວຕາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ – ‘ຈິຕ຺ໂຕ, ຠນ຺ເຕ, ຫຕ຺ຖິສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອິມາສຎ຺ຈ ອິມາສຎ຺ຈ ວິຫາຣສມາປຕ຺ຕີນໍ ລາຠີ, ອຖ ຈ ປນ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕິສ຺ສຕີ’’’ຕິ? ‘‘ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ວິທິໂຕ ເມ, ອາວຸໂສ – ‘ຈິຕ຺ໂຕ ຫຕ຺ຖິສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອິມາສຎ຺ຈ ອິມາສຎ຺ຈ ວິຫາຣສມາປຕ຺ຕີນໍ ລາຠີ, ອຖ ຈ ປນ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເທວຕາປິ ເມ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ – ‘ຈິຕ຺ໂຕ, ຠນ຺ເຕ, ຫຕ຺ຖິສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອິມາສຎ຺ຈ ອິມາສຎ຺ຈ ວິຫາຣສມາປຕ຺ຕີນໍ ລາຠີ, ອຖ ຈ ປນ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖິສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສຫາຍກາ ຠິກ຺ຂູ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ຈິຕ຺ໂຕ, ຠນ຺ເຕ, ຫຕ຺ຖິສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອິມາສຎ຺ຈ ອິມາສຎ຺ຈ ວິຫາຣສມາປຕ຺ຕີນໍ ລາຠີ, ອຖ ຈ ປນ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈິຕ຺ໂຕ ຈິຣໍ ສຣິສ຺ສຕິ [ປທິສ຺ສຕິ (ກ.)] ເນກ຺ຂມ຺ມສ຺ສາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຈິຕ຺ໂຕ ຫຕ຺ຖິສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ນຈິຣສ຺ເສວ ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຈິຕ຺ໂຕ ຫຕ຺ຖິສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເອໂກ ວູປກຏ຺ໂຐ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ອາຕາປີ ປຫິຕຕ຺ໂຕ ວິຫຣນ຺ໂຕ ນຈິຣສ຺ເສວ – ຍສ຺ສຕ຺ຖາຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ສມ຺ມເທວ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ ຕທນຸຕ຺ຕຣໍ – ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍປຣິໂຍສານໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫາສິ. ‘‘ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາ’’ຕິ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິ. ອຎ຺ຎຕໂຣ ຈ ປນາຍສ຺ມາ ຈິຕ຺ໂຕ ຫຕ຺ຖິສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອຣຫຕໍ ອໂຫສີຕິ. ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ມຊ຺ເຌສຸຕ຺ຕໍ

໖໑. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ພາຣາຓສິຍໍ ວິຫຣຕິ ອິສິປຕເນ ມິຄທາເຍ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສມ຺ພຫຸລານໍ ເຖຣານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ຕານໍ ມຓ຺ຑລມາເຬ ສນ຺ນິສິນ຺ນານໍ ສນ຺ນິປຕິຕານໍ ອຍມນ຺ຕຣາກຖາ ອຸທປາທິ – ‘‘ວຸຕ຺ຕມິທໍ, ອາວຸໂສ, ຠຄວຕາ ປາຣາຍເນ ເມຕ຺ເຕຍ຺ຍປຎ຺ເຫ –

[ຈູຬນິ. ຕິສ຺ສມິຕ຺ເຕຍ຺ຍມາຓວປຸຈ຺ຉາ ໖໗] ‘‘ໂຍ ອຸໂຠນ຺ເຕ ວິທິຕ຺ວານ, ມຊ຺ເຌ ມນ຺ຕາ ນ ລິປ຺ປຕິ [ນ ລິມ຺ປຕິ (ກ.)];

ຕໍ ພ຺ຣູມິ ມຫາປຸຣິໂສຕິ, ໂສຘ ສິພ຺ພິນິ [ສິພ຺ພນິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ມຈ຺ຈຄາ’’ຕິ.

‘‘ກຕໂມ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ເອໂກ ອນ຺ໂຕ, ກຕໂມ ທຸຕິໂຍ ອນ຺ໂຕ, ກິໍ ມຊ຺ເຌ, ກາ ສິພ຺ພິນີ’’ຕິ? ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ເຖເຣ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຜສ຺ໂສ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ເອໂກ ອນ຺ໂຕ, ຜສ຺ສສມຸທໂຍ ທຸຕິໂຍ ອນ຺ໂຕ, ຜສ຺ສນິໂຣໂຘ ມຊ຺ເຌ, ຕຓ຺ຫາ ສິພ຺ພິນີ; ຕຓ຺ຫາ ຫິ ນໍ ສິພ຺ພຕິ ຕສ຺ສ ຕສ຺ເສວ ຠວສ຺ສ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິຍາ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ອຠິຊານາຕິ, ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ປຣິຊານາຕິ, ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ອຠິຊານນ຺ໂຕ [ອຠິຊານິຕ຺ວາ (ກ.)] ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ປຣິຊານນ຺ໂຕ [ປຣິຊານິຕ຺ວາ (ກ.)] ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕກໂຣ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ເຖເຣ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຕີຕໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ເອໂກ ອນ຺ໂຕ, ອນາຄຕໍ ທຸຕິໂຍ ອນ຺ໂຕ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ມຊ຺ເຌ, ຕຓ຺ຫາ ສິພ຺ພິນີ; ຕຓ຺ຫາ ຫິ ນໍ ສິພ຺ພຕິ ຕສ຺ສ ຕສ຺ເສວ ຠວສ຺ສ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິຍາ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ອຠິຊານາຕິ, ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ປຣິຊານາຕິ, ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ອຠິຊານນ຺ໂຕ, ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ປຣິຊານນ຺ໂຕ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕກໂຣ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ເຖເຣ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສຸຂາ, ອາວຸໂສ, ເວທນາ ເອໂກ ອນ຺ໂຕ, ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ທຸຕິໂຍ ອນ຺ໂຕ, ອທຸກ຺ຂມສຸຂາ ເວທນາ ມຊ຺ເຌ, ຕຓ຺ຫາ ສິພ຺ພິນີ; ຕຓ຺ຫາ ຫິ ນໍ ສິພ຺ພຕິ ຕສ຺ສ ຕສ຺ເສວ ຠວສ຺ສ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິຍາ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ອຠິຊານາຕິ, ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ປຣິຊານາຕິ, ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ອຠິຊານນ຺ໂຕ, ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ປຣິຊານນ຺ໂຕ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕກໂຣ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ເຖເຣ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ນາມໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ເອໂກ ອນ຺ໂຕ, ຣູປໍ ທຸຕິໂຍ ອນ຺ໂຕ, ວິຎ຺ຎາຓໍ ມຊ຺ເຌ, ຕຓ຺ຫາ ສິພ຺ພິນີ; ຕຓ຺ຫາ ຫິ ນໍ ສິພ຺ພຕິ ຕສ຺ສ ຕສ຺ເສວ ຠວສ຺ສ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິຍາ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ອຠິຊານາຕິ, ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ປຣິຊານາຕິ, ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ອຠິຊານນ຺ໂຕ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ປຣິຊານນ຺ໂຕ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕກໂຣ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ເຖເຣ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຉ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ອຊ຺ຌຕ຺ຕິການິ ອາຍຕນານິ ເອໂກ ອນ຺ໂຕ, ຉ ພາຫິຣານິ ອາຍຕນານິ ທຸຕິໂຍ ອນ຺ໂຕ, ວິຎ຺ຎາຓໍ ມຊ຺ເຌ, ຕຓ຺ຫາ ສິພ຺ພິນີ; ຕຓ຺ຫາ ຫິ ນໍ ສິພ຺ພຕິ ຕສ຺ສ ຕສ຺ເສວ ຠວສ຺ສ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິຍາ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ໂຂ ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ອຠິຊານາຕິ, ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ປຣິຊານາຕິ, ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ອຠິຊານນ຺ໂຕ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ປຣິຊານນ຺ໂຕ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕກໂຣ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ເຖເຣ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສກ຺ກາໂຍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ເອໂກ ອນ຺ໂຕ, ສກ຺ກາຍສມຸທໂຍ ທຸຕິໂຍ ອນ຺ໂຕ, ສກ຺ກາຍນິໂຣໂຘ ມຊ຺ເຌ, ຕຓ຺ຫາ ສິພ຺ພິນີ; ຕຓ຺ຫາ ຫິ ນໍ ສິພ຺ພຕິ ຕສ຺ສ ຕສ຺ເສວ ຠວສ຺ສ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິຍາ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ອຠິຊານາຕິ, ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ປຣິຊານາຕິ, ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ອຠິຊານນ຺ໂຕ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ປຣິຊານນ຺ໂຕ [ສພ຺ພຕ຺ຖປິ ເອວເມວ ທິສ຺ສຕິ] ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕກໂຣ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ເຖເຣ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ພ຺ຍາກຕໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ອມ຺ເຫຫິ ສພ຺ເພເຫວ ຍຖາສກໍ ປຏິຠານໍ. ອາຍາມາວຸໂສ, ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິສ຺ສາມ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສ຺ສາມ. ຍຖາ ໂນ ຠຄວາ ພ຺ຍາກຣິສ຺ສຕິ ຕຖາ ນໍ ຘາເຣສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ອຖ ໂຂ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ຍາວຕໂກ ອໂຫສິ ສພ຺ເພເຫວ ສທ຺ຘິໍ ກຖາສລ຺ລາໂປ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ກສ຺ສ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ສຸຠາສິຕ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ສພ຺ເພສໍ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸຠາສິຕໍ ປຣິຍາເຍນ, ອປິ ຈ ຍໍ ມຍາ ສນ຺ຘາຍ ຠາສິຕໍ ປາຣາຍເນ ເມຕ຺ເຕຍ຺ຍປຎ຺ເຫ –

‘‘ໂຍ ອຸໂຠນ຺ເຕ ວິທິຕ຺ວານ, ມຊ຺ເຌ ມນ຺ຕາ ນ ລິປ຺ປຕິ;

ຕໍ ພ຺ຣູມິ ມຫາປຸຣິໂສຕິ, ໂສຘ ສິພ຺ພິນິມຈ຺ຈຄາ’’ຕິ.

‘‘ຕໍ ສຸຓາຖ, ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຖ; ຠາສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຜສ຺ໂສ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອໂກ ອນ຺ໂຕ, ຜສ຺ສສມຸທໂຍ ທຸຕິໂຍ ອນ຺ໂຕ, ຜສ຺ສນິໂຣໂຘ ມຊ຺ເຌ, ຕຓ຺ຫາ ສິພ຺ພິນີ; ຕຓ຺ຫາ ຫິ ນໍ ສິພ຺ພຕິ ຕສ຺ສ ຕສ຺ເສວ ຠວສ຺ສ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິຍາ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ອຠິຊານາຕິ, ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ປຣິຊານາຕິ, ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ອຠິຊານນ຺ໂຕ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ປຣິຊານນ຺ໂຕ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕກໂຣ ໂຫຕີ’’ຕິ. ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິຍຎາຓສຸຕ຺ຕໍ

໖໒. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ໂກສເລສຸ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ມຫຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ ເຍນ ທຓ຺ຑກປ຺ປກໍ ນາມ ໂກສລານໍ ນິຄໂມ ຕທວສຣິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ມຄ຺ຄາ ໂອກ຺ກມ຺ມ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ເຕ ຈ ຠິກ຺ຂູ ທຓ຺ຑກປ຺ປກໍ ປວິສິໍສຸ ອາວສຖໍ ປຣິເຍສິຕຸໍ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ສມ຺ພຫຸເລຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ເຍນ ອຈິຣວຕີ ນທີ ເຕນຸປສງ຺ກມິ ຄຕ຺ຕານິ ປຣິສິຎ຺ຈິຕຸໍ. ອຈິຣວຕິຍາ ນທິຍາ ຄຕ຺ຕານິ ປຣິສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ເອກຈີວໂຣ ອຏ຺ຐາສິ ຄຕ຺ຕານິ ປຸພ຺ພາປຍມາໂນ. ອຖ ໂຂ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ເຍນາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ສພ຺ພໍ ເຈຕໂສ ສມນ຺ນາຫຣິຕ຺ວາ ນຸ ໂຂ ເທວທຕ຺ໂຕ ຠຄວຕາ ພ຺ຍາກໂຕ – ‘ອາປາຍິໂກ ເທວທຕ຺ໂຕ ເນຣຍິໂກ ກປ຺ປຏ຺ໂຐ ອເຕກິຈ຺ໂຉ’ຕິ [ຈູຬວ. ໓໔໘; ອ. ນິ. ໘.໗ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ], ອຸທາຫຸ ເກນຈິເທວ ປຣິຍາເຍນາ’ຕິ? ‘‘ເອວໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ອາວຸໂສ, ຠຄວຕາ ພ຺ຍາກຕ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິຘາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສມ຺ພຫຸເລຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ເຍນ ອຈິຣວຕີ ນທີ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍ ຄຕ຺ຕານິ ປຣິສິຎ຺ຈິຕຸໍ. ອຈິຣວຕິຍາ ນທິຍາ ຄຕ຺ຕານິ ປຣິສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ເອກຈີວໂຣ ອຏ຺ຐາສິໍ ຄຕ຺ຕານິ ປຸພ຺ພາປຍມາໂນ. ອຖ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ເຍນາຫໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ອານນ຺ທ ສພ຺ພໍ ເຈຕໂສ ສມນ຺ນາຫຣິຕ຺ວາ ນຸ ໂຂ ເທວທຕ຺ໂຕ ຠຄວຕາ ພ຺ຍາກໂຕ – ອາປາຍິໂກ ເທວທຕ຺ໂຕ ເນຣຍິໂກ ກປ຺ປຏ຺ໂຐ ອເຕກິຈ຺ໂຉຕິ, ອຸທາຫຸ ເກນຈິເທວ ປຣິຍາເຍນາ’ຕິ? ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ເອຕທໂວຈໍ – ‘ເອວໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ອາວຸໂສ, ຠຄວຕາ ພ຺ຍາກຕ’’’ນ຺ຕິ.

‘‘ໂສ ວາ [ໂສ ຈ (ສ຺ຍາ.)] ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ນໂວ ຠວິສ຺ສຕິ ອຈິຣປພ຺ພຊິໂຕ, ເຖໂຣ ວາ ປນ ພາໂລ ອພ຺ຍຕ຺ໂຕ. ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຍໍ ມຍາ ເອກໍເສນ ພ຺ຍາກຕໍ ຕຕ຺ຖ ທ຺ເວຊ຺ຌໍ ອາປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ! ນາຫໍ, ອານນ຺ທ, ອຎ຺ຎໍ ເອກປຸຄ຺ຄລມ຺ປິ ສມນຸປສ຺ສາມິ, ໂຍ ເອວໍ ມຍາ ສພ຺ພໍ ເຈຕໂສ ສມນ຺ນາຫຣິຕ຺ວາ ພ຺ຍາກໂຕ, ຍຖຍິທໍ ເທວທຕ຺ໂຕ. ຍາວກີວຎ຺ຈາຫໍ, ອານນ຺ທ, ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ວາລຄ຺ຄໂກຏິນິຕ຺ຕຸທນມຕ຺ຕມ຺ປິ ສຸກ຺ກຘມ຺ມໍ ອທ຺ທສໍ; ເນວ ຕາວາຫໍ ເທວທຕ຺ຕໍ ພ຺ຍາກາສິໍ – ‘ອາປາຍິໂກ ເທວທຕ຺ໂຕ ເນຣຍິໂກ ກປ຺ປຏ຺ໂຐ ອເຕກິຈ຺ໂຉ’ຕິ. ຍໂຕ ຈ ໂຂ ອຫໍ, ອານນ຺ທ, ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ວາລຄ຺ຄໂກຏິນິຕ຺ຕຸທນມຕ຺ຕມ຺ປິ ສຸກ຺ກຘມ຺ມໍ ນ ອທ຺ທສໍ; ອຖາຫໍ ເທວທຕ຺ຕໍ ພ຺ຍາກາສິໍ – ‘ອາປາຍິໂກ ເທວທຕ຺ໂຕ ເນຣຍິໂກ ກປ຺ປຏ຺ໂຐ ອເຕກິຈ຺ໂຉ’ຕິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອານນ຺ທ, ຄູຖກູໂປ ສາຘິກໂປຣິໂສ ປູໂຣ ຄູຖສ຺ສ ສມຕິຕ຺ຕິໂກ. ຕຕ຺ຣ ປຸຣິໂສ ສສີສໂກ ນິມຸຄ຺ໂຄ ອສ຺ສ. ຕສ຺ສ ໂກຈິເທວ ປຸຣິໂສ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ ອຕ຺ຖກາໂມ ຫິຕກາໂມ ໂຍຄກ຺ເຂມກາໂມ ຕມ຺ຫາ ຄູຖກູປາ ອຸທ຺ຘຣິຕຸກາໂມ. ໂສ ຕໍ ຄູຖກູປໍ ສມນ຺ຕານຸປຣິຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເນວ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ວາລຄ຺ຄໂກຏິນິຕ຺ຕຸທນມຕ຺ຕມ຺ປິ ຄູເຖນ ອມກ຺ຂິຕໍ, ຍຕ຺ຖ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘເຣຍ຺ຍ. ເອວເມວໍ ໂຂ ອຫໍ, ອານນ຺ທ, ຍໂຕ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ວາລຄ຺ຄໂກຏິນິຕ຺ຕຸທນມຕ຺ຕມ຺ປິ ສຸກ຺ກຘມ຺ມໍ ນ ອທ຺ທສໍ; ອຖາຫໍ ເທວທຕ຺ຕໍ ພ຺ຍາກາສິໍ – ‘ອາປາຍິໂກ ເທວທຕ຺ໂຕ ເນຣຍິໂກ ກປ຺ປຏ຺ໂຐ ອເຕກິຈ຺ໂຉ’ຕິ. ສເຈ ຕຸມ຺ເຫ, ອານນ຺ທ, ສຸເຓຍ຺ຍາຖ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິຍຎາຓານິ ວິຠຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ [ວິຠຊນ຺ຕສ຺ສາຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)]?

‘‘ເອຕສ຺ສ, ຠຄວາ, ກາໂລ; ເອຕສ຺ສ, ສຸຄຕ, ກາໂລ ຍໍ ຠຄວາ ປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິຍຎາຓານິ ວິຠເຊຍ຺ຍ. ຠຄວໂຕ ສຸຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ຘາເຣສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນຫານນ຺ທ, ສຸຓາຫິ, ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຫິ; ຠາສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ອິຘາຫໍ, ອານນ຺ທ, ເອກຈ຺ຈໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ເອວໍ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ປຊານາມິ – ‘ອິມສ຺ສ ໂຂ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວິຊ຺ຊມານາ ກຸສລາປິ ຘມ຺ມາ ອກຸສລາປິ ຘມ຺ມາ’ຕິ. ຕເມນໍ ອປເຣນ ສມເຍນ ເອວໍ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ປຊານາມິ – ‘ອິມສ຺ສ ໂຂ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອນ຺ຕຣຫິຕາ, ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ສມ຺ມຸຂີຠູຕາ. ອຕ຺ຖິ ຈ ຂ຺ວສ຺ສ ກຸສລມູລໍ ອສມຸຈ຺ຉິນ຺ນໍ, ຕມ຺ຫາ ຕສ຺ສ ກຸສລາ ກຸສລໍ ປາຕຸຠວິສ຺ສຕິ. ເອວມຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ອາຍຕິໍ ອປຣິຫານຘມ຺ໂມ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອານນ຺ທ, ພີຊານິ ອຂຓ຺ຑານິ ອປູຕີນິ ອວາຕາຕປຫຕານິ ສາຣທານິ ສຸຂສຍິຕານິ ສຸເຂຕ຺ເຕ ສຸປຣິກມ຺ມກຕາຍ ຠູມິຍາ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕານິ. ຊາເນຍ຺ຍາສິ ຕ຺ວໍ, ອານນ຺ທ, ອິມານິ ພີຊານິ ວຸທ຺ຘິໍ ວິຣູຬ຺ຫິໍ ເວປຸລ຺ລໍ ອາປຊ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ເອວເມວໍ ໂຂ ອຫໍ, ອານນ຺ທ, ອິເຘກຈ຺ຈໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ເອວໍ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ປຊານາມິ – ‘ອິມສ຺ສ ໂຂ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວິຊ຺ຊມານາ ກຸສລາປິ ຘມ຺ມາ ອກຸສລາປິ ຘມ຺ມາ’ຕິ. ຕເມນໍ ອປເຣນ ສມເຍນ ເອວໍ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ປຊານາມິ – ‘ອິມສ຺ສ ໂຂ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອນ຺ຕຣຫິຕາ, ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ສມ຺ມຸຂີຠູຕາ. ອຕ຺ຖິ ຈ ຂ຺ວສ຺ສ ກຸສລມູລໍ ອສມຸຈ຺ຉິນ຺ນໍ, ຕມ຺ຫາ ຕສ຺ສ ກຸສລາ ກຸສລໍ ປາຕຸຠວິສ຺ສຕິ. ເອວມຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ອາຍຕິໍ ອປຣິຫານຘມ຺ໂມ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເອວມ຺ປິ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ວິທິໂຕ ໂຫຕິ. ເອວມ຺ປິ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິຍຎາຓໍ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ວິທິຕໍ ໂຫຕິ. ເອວມ຺ປິ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ອາຍຕິໍ ຘມ຺ມສມຸປ຺ປາໂທ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ວິທິໂຕ ໂຫຕິ.

‘‘ອິຘ ປນາຫໍ, ອານນ຺ທ, ເອກຈ຺ຈໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ເອວໍ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ປຊານາມິ – ‘ອິມສ຺ສ ໂຂ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວິຊ຺ຊມານາ ກຸສລາປິ ຘມ຺ມາ ອກຸສລາປິ ຘມ຺ມາ’ຕິ. ຕເມນໍ ອປເຣນ ສມເຍນ ເອວໍ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ປຊານາມິ – ‘ອິມສ຺ສ ໂຂ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອນ຺ຕຣຫິຕາ, ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ສມ຺ມຸຂີຠູຕາ. ອຕ຺ຖິ ຈ ຂ຺ວສ຺ສ ອກຸສລມູລໍ ອສມຸຈ຺ຉິນ຺ນໍ, ຕມ຺ຫາ ຕສ຺ສ ອກຸສລາ ອກຸສລໍ ປາຕຸຠວິສ຺ສຕິ. ເອວມຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ອາຍຕິໍ ປຣິຫານຘມ຺ໂມ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອານນ຺ທ, ພີຊານິ ອຂຓ຺ຑານິ ອປູຕີນິ ອວາຕາຕປຫຕານິ ສາຣທານິ ສຸຂສຍິຕານິ ປຸຖຸສິລາຍ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕານິ. ຊາເນຍ຺ຍາສິ ຕ຺ວໍ, ອານນ຺ທ, ນຍິມານິ ພີຊານິ ວຸທ຺ຘິໍ ວິຣູຬ຺ຫິໍ ເວປຸລ຺ລໍ ອາປຊ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ເອວເມວໍ ໂຂ ອຫໍ, ອານນ຺ທ, ອິເຘກຈ຺ຈໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ເອວໍ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ປຊານາມິ – ‘ອິມສ຺ສ ໂຂ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວິຊ຺ຊມານາ ກຸສລາປິ ຘມ຺ມາ ອກຸສລາປິ ຘມ຺ມາ’ຕິ. ຕເມນໍ ອປເຣນ ສມເຍນ ເອວໍ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ປຊານາມິ – ‘ອິມສ຺ສ ໂຂ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອນ຺ຕຣຫິຕາ, ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ສມ຺ມຸຂີຠູຕາ. ອຕ຺ຖິ ຈ ຂ຺ວສ຺ສ ອກຸສລມູລໍ ອສມຸຈ຺ຉິນ຺ນໍ, ຕມ຺ຫາ ຕສ຺ສ ອກຸສລາ ອກຸສລໍ ປາຕຸຠວິສ຺ສຕິ. ເອວມຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ອາຍຕິໍ ປຣິຫານຘມ຺ໂມ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເອວມ຺ປິ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ວິທິໂຕ ໂຫຕິ. ເອວມ຺ປິ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິຍຎາຓໍ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ວິທິຕໍ ໂຫຕິ. ເອວມ຺ປິ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ອາຍຕິໍ ຘມ຺ມສມຸປ຺ປາໂທ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ວິທິໂຕ ໂຫຕິ.

‘‘ອິຘ ປນາຫໍ, ອານນ຺ທ, ເອກຈ຺ຈໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ເອວໍ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ປຊານາມິ – ‘ອິມສ຺ສ ໂຂ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວິຊ຺ຊມານາ ກຸສລາປິ ຘມ຺ມາ ອກຸສລາປິ ຘມ຺ມາ’ຕິ. ຕເມນໍ ອປເຣນ ສມເຍນ ເອວໍ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ປຊານາມິ – ‘ນຕ຺ຖິ ອິມສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວາລຄ຺ຄໂກຏິນິຕ຺ຕຸທນມຕ຺ໂຕປິ ສຸກ຺ໂກ ຘມ຺ໂມ, ສມນ຺ນາຄໂຕຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ເອກນ຺ຕກາຬເກຫິ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ, ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອານນ຺ທ, ພີຊານິ ຂຓ຺ຑານິ ປູຕີນິ ວາຕາຕປຫຕານິ ສຸເຂຕ຺ເຕ ສຸປຣິກມ຺ມກຕາຍ ຠູມິຍາ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕານິ. ຊາເນຍ຺ຍາສິ ຕ຺ວໍ, ອານນ຺ທ, ນຍິມານິ ພີຊານິ ວຸທ຺ຘິໍ ວິຣູຬ຺ຫິໍ ເວປຸລ຺ລໍ ອາປຊ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ເອວເມວໍ ໂຂ ອຫໍ, ອານນ຺ທ, ອິເຘກຈ຺ຈໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ເອວໍ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ປຊານາມິ – ‘ອິມສ຺ສ ໂຂ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວິຊ຺ຊມານາ ກຸສລາປິ ຘມ຺ມາ ອກຸສລາປິ ຘມ຺ມາ’ຕິ. ຕເມນໍ ອປເຣນ ສມເຍນ ເອວໍ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ປຊານາມິ – ‘ນຕ຺ຖິ ອິມສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວາລຄ຺ຄໂກຏິນິຕ຺ຕຸທນມຕ຺ໂຕປິ ສຸກ຺ໂກ ຘມ຺ໂມ, ສມນ຺ນາຄໂຕຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ເອກນ຺ຕກາຬເກຫິ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ, ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເອວມ຺ປິ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ວິທິໂຕ ໂຫຕິ. ເອວມ຺ປິ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິຍຎາຓໍ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ວິທິຕໍ ໂຫຕິ. ເອວມ຺ປິ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ອາຍຕິໍ ຘມ຺ມສມຸປ຺ປາໂທ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ວິທິໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສກ຺ກາ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອິເມສໍ ຕິຓ຺ຓໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ອປເຣປິ ຕໂຍ ປຸຄ຺ຄລາ ສປ຺ປຏິຠາຄາ ປຎ຺ຎາເປຕຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ສກ຺ກາ, ອານນ຺ທາ’’ຕິ ຠຄວາ ອໂວຈ – ‘‘ອິຘາຫໍ, ອານນ຺ທ, ເອກຈ຺ຈໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ເອວໍ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ປຊານາມິ – ‘ອິມສ຺ສ ໂຂ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວິຊ຺ຊມານາ ກຸສລາປິ ຘມ຺ມາ ອກຸສລາປິ ຘມ຺ມາ’ຕິ. ຕເມນໍ ອປເຣນ ສມເຍນ ເອວໍ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ປຊານາມິ – ‘ອິມສ຺ສ ໂຂ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອນ຺ຕຣຫິຕາ, ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ສມ຺ມຸຂີຠູຕາ. ອຕ຺ຖິ ຈ ຂ຺ວສ຺ສ ກຸສລມູລໍ ອສມຸຈ຺ຉິນ຺ນໍ, ຕມ຺ປິ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ສມຸຄ຺ຆາຕໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ເອວມຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ອາຍຕິໍ ປຣິຫານຘມ຺ໂມ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອານນ຺ທ, ອງ຺ຄາຣານິ ອາທິຕ຺ຕານິ ສມ຺ປຊ຺ຊລິຕານິ ສໂຊຕິຠູຕານິ ປຸຖຸສິລາຍ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕານິ. ຊາເນຍ຺ຍາສິ ຕ຺ວໍ, ອານນ຺ທ, ນຍິມານິ ອງ຺ຄາຣານິ ວຸທ຺ຘິໍ ວິຣູຬ຺ຫິໍ ເວປຸລ຺ລໍ ອາປຊ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ ວາ ປນ, ອານນ຺ທ, ສາຍນ຺ຫສມຍໍ [ສາຍນ຺ຫສມເຍ (ສ຺ຍາ. ກ.)] ສູຣິເຍ ໂອຄຈ຺ຉນ຺ເຕ, ຊາເນຍ຺ຍາສິ ຕ຺ວໍ, ອານນ຺ທ, ອາໂລໂກ ອນ຺ຕຣຘາຍິສ຺ສຕິ ອນ຺ຘກາໂຣ ປາຕຸຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ ວາ, ປນານນ຺ທ, ອຠິໂທ ອທ຺ຘຣຕ຺ຕໍ ຠຕ຺ຕກາລສມເຍ, ຊາເນຍ຺ຍາສິ ຕ຺ວໍ, ອານນ຺ທ, ອາໂລໂກ ອນ຺ຕຣຫິໂຕ ອນ຺ຘກາໂຣ ປາຕຸຠູໂຕ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ເອວເມວໍ ໂຂ ອຫໍ, ອານນ຺ທ, ອິເຘກຈ຺ຈໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ເອວໍ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ປຊານາມິ – ‘ອິມສ຺ສ ໂຂ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວິຊ຺ຊມານາ ກຸສລາປິ ຘມ຺ມາ ອກຸສລາປິ ຘມ຺ມາ’ຕິ. ຕເມນໍ ອປເຣນ ສມເຍນ ເອວໍ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ປຊານາມິ – ‘ອິມສ຺ສ ໂຂ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອນ຺ຕຣຫິຕາ, ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ສມ຺ມຸຂີຠູຕາ. ອຕ຺ຖິ ຈ ຂ຺ວສ຺ສ ກຸສລມູລໍ ອສມຸຈ຺ຉິນ຺ນໍ, ຕມ຺ປິ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ສມຸຄ຺ຆາຕໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ເອວມຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ອາຍຕິໍ ປຣິຫານຘມ຺ໂມ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເອວມ຺ປິ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ວິທິໂຕ ໂຫຕິ. ເອວມ຺ປິ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິຍຎາຓໍ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ວິທິຕໍ ໂຫຕິ. ເອວມ຺ປິ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ອາຍຕິໍ ຘມ຺ມສມຸປ຺ປາໂທ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ວິທິໂຕ ໂຫຕິ.

‘‘ອິຘ ປນາຫໍ, ອານນ຺ທ, ເອກຈ຺ຈໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ເອວໍ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ປຊານາມິ – ‘ອິມສ຺ສ ໂຂ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວິຊ຺ຊມານາ ກຸສລາປິ ຘມ຺ມາ ອກຸສລາປິ ຘມ຺ມາ’ຕິ. ຕເມນໍ ອປເຣນ ສມເຍນ ເອວໍ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ປຊານາມິ – ‘ອິມສ຺ສ ໂຂ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອນ຺ຕຣຫິຕາ, ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ສມ຺ມຸຂີຠູຕາ. ອຕ຺ຖິ ຈ ຂ຺ວສ຺ສ ອກຸສລມູລໍ ອສມຸຈ຺ຉິນ຺ນໍ, ຕມ຺ປິ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ສມຸຄ຺ຆາຕໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ເອວມຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ອາຍຕິໍ ອປຣິຫານຘມ຺ໂມ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອານນ຺ທ, ອງ຺ຄາຣານິ ອາທິຕ຺ຕານິ ສມ຺ປຊ຺ຊລິຕານິ ສໂຊຕິຠູຕານິ ສຸກ຺ເຂ ຕິຓປຸຎ຺ເຊ ວາ ກຏ຺ຐປຸຎ຺ເຊ ວາ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕານິ. ຊາເນຍ຺ຍາສິ ຕ຺ວໍ, ອານນ຺ທ, ອິມານິ ອງ຺ຄາຣານິ ວຸຑ຺ຒິໍ ວິຣູຬ຺ຫິໍ ເວປຸລ຺ລໍ ອາປຊ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ ວາ ປນານນ຺ທ, ຣຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈູສສມຍໍ [ຣຕ຺ຕິປຈ຺ຈູສສມເຍ (ກ.)] ສູຣິເຍ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ, ຊາເນຍ຺ຍາສິ ຕ຺ວໍ, ອານນ຺ທ, ອນ຺ຘກາໂຣ ອນ຺ຕຣຘາຍິສ຺ສຕິ, ອາໂລໂກ ປາຕຸຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ ວາ ປນານນ຺ທ, ອຠິໂທ ມຊ຺ຌນ຺ຫິເກ ຠຕ຺ຕກາລສມເຍ, ຊາເນຍ຺ຍາສິ ຕ຺ວໍ, ອານນ຺ທ, ອນ຺ຘກາໂຣ ອນ຺ຕຣຫິໂຕ ອາໂລໂກ ປາຕຸຠູໂຕ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ເອວເມວໍ ໂຂ ອຫໍ, ອານນ຺ທ, ອິເຘກຈ຺ຈໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ເອວໍ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ປຊານາມິ – ‘ອິມສ຺ສ ໂຂ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວິຊ຺ຊມານາ ກຸສລາປິ ຘມ຺ມາ ອກຸສລາປິ ຘມ຺ມາ’ຕິ. ຕເມນໍ ອປເຣນ ສມເຍນ ເອວໍ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ປຊານາມິ – ‘ອິມສ຺ສ ໂຂ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອນ຺ຕຣຫິຕາ, ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ສມ຺ມຸຂີຠູຕາ. ອຕ຺ຖິ ຈ ຂ຺ວສ຺ສ ອກຸສລມູລໍ ອສມຸຈ຺ຉິນ຺ນໍ, ຕມ຺ປິ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ສມຸຄ຺ຆາຕໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ເອວມຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ອາຍຕິໍ ອປຣິຫານຘມ຺ໂມ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເອວມ຺ປິ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ວິທິໂຕ ໂຫຕິ. ເອວມ຺ປິ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິຍຎາຓໍ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ວິທິຕໍ ໂຫຕິ. ເອວມ຺ປິ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ອາຍຕິໍ ຘມ຺ມສມຸປ຺ປາໂທ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ວິທິໂຕ ໂຫຕິ.

‘‘ອິຘ ປນາຫໍ, ອານນ຺ທ, ເອກຈ຺ຈໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ປຊານາມິ – ‘ອິມສ຺ສ ໂຂ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວິຊ຺ຊມານາ ກຸສລາປິ ຘມ຺ມາ ອກຸສລາປິ ຘມ຺ມາ’ຕິ. ຕເມນໍ ອປເຣນ ສມເຍນ ເອວໍ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ປຊານາມິ – ‘ນຕ຺ຖິ ອິມສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວາລຄ຺ຄໂກຏິນິຕ຺ຕຸທນມຕ຺ໂຕປິ ອກຸສໂລ ຘມ຺ໂມ, ສມນ຺ນາຄໂຕຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ເອກນ຺ຕສຸກ຺ເກຫິ ອນວຊ຺ເຊຫິ ຘມ຺ເມຫິ, ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອານນ຺ທ, ອງ຺ຄາຣານິ ສີຕານິ ນິພ຺ພຸຕານິ ສຸກ຺ເຂ ຕິຓປຸຎ຺ເຊ ວາ ກຏ຺ຐປຸຎ຺ເຊ ວາ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕານິ. ຊາເນຍ຺ຍາສິ ຕ຺ວໍ, ອານນ຺ທ, ນຍິມານິ ອງ຺ຄາຣານິ ວຸຑ຺ຒິໍ ວິຣູຬ຺ຫິໍ ເວປຸລ຺ລໍ ອາປຊ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ເອວເມວໍ ໂຂ ອຫໍ, ອານນ຺ທ, ອິເຘກຈ຺ຈໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ເອວໍ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ປຊານາມິ – ‘ອິມສ຺ສ ໂຂ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວິຊ຺ຊມານາ ກຸສລາປິ ຘມ຺ມາ ອກຸສລາປິ ຘມ຺ມາ’ຕິ. ຕເມນໍ ອປເຣນ ສມເຍນ ເອວໍ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ປຊານາມິ – ‘ນຕ຺ຖິ ອິມສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວາລຄ຺ຄໂກຏິນິຕ຺ຕຸທນມຕ຺ໂຕປິ ອກຸສໂລ ຘມ຺ໂມ, ສມນ຺ນາຄໂຕຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ເອກນ຺ຕສຸກ຺ເກຫິ ອນວຊ຺ເຊຫິ ຘມ຺ເມຫິ, ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເອວມ຺ປິ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ວິທິໂຕ ໂຫຕິ. ເອວມ຺ປິ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິຍຎາຓໍ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ວິທິຕໍ ໂຫຕິ. ເອວມ຺ປິ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ອາຍຕິໍ ຘມ຺ມສມຸປ຺ປາໂທ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ວິທິໂຕ ໂຫຕິ.

‘‘ຕຕ຺ຣານນ຺ທ, ເຍ ເຕ ປຸຣິມາ ຕໂຍ ປຸຄ຺ຄລາ ເຕສໍ ຕິຓ຺ຓໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ເອໂກ ອປຣິຫານຘມ຺ໂມ, ເອໂກ ປຣິຫານຘມ຺ໂມ, ເອໂກ ອາປາຍິໂກ ເນຣຍິໂກ. ຕຕ຺ຣານນ຺ທ, ເຍເມ ປຈ຺ຉິມາ ຕໂຍ ປຸຄ຺ຄລາ ອິເມສໍ ຕິຓ຺ຓໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ເອໂກ ປຣິຫານຘມ຺ໂມ, ເອໂກ ອປຣິຫານຘມ຺ໂມ, ເອໂກ ປຣິນິພ຺ພານຘມ຺ໂມ’’ຕິ. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ນິພ຺ເພຘິກສຸຕ຺ຕໍ

໖໓. ‘‘ນິພ຺ເພຘິກປຣິຍາຍໍ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມປຣິຍາຍໍ ເທເສສ຺ສາມິ. ຕໍ ສຸຓາຖ, ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຖ; ຠາສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ກຕໂມ ຈ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ນິພ຺ເພຘິກປຣິຍາໂຍ ຘມ຺ມປຣິຍາໂຍ? ກາມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວທິຕພ຺ພາ, ກາມານໍ ນິທານສມ຺ຠໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ, ກາມານໍ ເວມຕ຺ຕຕາ ເວທິຕພ຺ພາ, ກາມານໍ ວິປາໂກ ເວທິຕພ຺ໂພ, ກາມນິໂຣໂຘ [ກາມານໍ ນິໂຣໂຘ (ກ.) ເອວໍ ເວທນານິໂຣໂຘ-ອິຈ຺ຈາທີສຸປິ] ເວທິຕພ຺ໂພ, ກາມນິໂຣຘຄາມິນີ [ກາມານໍ ນິໂຣຘຄາມິນີ (ກ.) ເອວໍ ເວທນານິໂຣຘຄາມິນີ-ອິຈ຺ຈາທີສຸປິ] ປຏິປທາ ເວທິຕພ຺ພາ.

‘‘ເວທນາ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວທິຕພ຺ພາ, ເວທນານໍ ນິທານສມ຺ຠໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ, ເວທນານໍ ເວມຕ຺ຕຕາ ເວທິຕພ຺ພາ, ເວທນານໍ ວິປາໂກ ເວທິຕພ຺ໂພ, ເວທນານິໂຣໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ, ເວທນານິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ ເວທິຕພ຺ພາ.

‘‘ສຎ຺ຎາ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວທິຕພ຺ພາ, ສຎ຺ຎານໍ ນິທານສມ຺ຠໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ, ສຎ຺ຎານໍ ເວມຕ຺ຕຕາ ເວທິຕພ຺ພາ, ສຎ຺ຎານໍ ວິປາໂກ ເວທິຕພ຺ໂພ, ສຎ຺ຎານິໂຣໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ, ສຎ຺ຎານິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ ເວທິຕພ຺ພາ.

‘‘ອາສວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວທິຕພ຺ພາ, ອາສວານໍ ນິທານສມ຺ຠໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ, ອາສວານໍ ເວມຕ຺ຕຕາ ເວທິຕພ຺ພາ, ອາສວານໍ ວິປາໂກ ເວທິຕພ຺ໂພ, ອາສວນິໂຣໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ, ອາສວນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ ເວທິຕພ຺ພາ.

‘‘ກມ຺ມໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວທິຕພ຺ພໍ, ກມ຺ມານໍ ນິທານສມ຺ຠໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ, ກມ຺ມານໍ ເວມຕ຺ຕຕາ ເວທິຕພ຺ພາ, ກມ຺ມານໍ ວິປາໂກ ເວທິຕພ຺ໂພ, ກມ຺ມນິໂຣໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ, ກມ຺ມນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ ເວທິຕພ຺ພາ.

‘‘ທຸກ຺ຂໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວທິຕພ຺ພໍ, ທຸກ຺ຂສ຺ສ ນິທານສມ຺ຠໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ, ທຸກ຺ຂສ຺ສ ເວມຕ຺ຕຕາ ເວທິຕພ຺ພາ, ທຸກ຺ຂສ຺ສ ວິປາໂກ ເວທິຕພ຺ໂພ, ທຸກ຺ຂນິໂຣໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ, ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ ເວທິຕພ຺ພາ.

‘‘‘ກາມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວທິຕພ຺ພາ, ກາມານໍ ນິທານສມ຺ຠໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ, ກາມານໍ ເວມຕ຺ຕຕາ ເວທິຕພ຺ພາ, ກາມານໍ ວິປາໂກ ເວທິຕພ຺ໂພ, ກາມນິໂຣໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ, ກາມນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ ເວທິຕພ຺ພາ’ຕິ, ອິຕິ ໂຂ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ເຈຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ [ມ. ນິ. ໑.໑໖໖; ສໍ. ນິ. ໔.໒໖໘]? ປຎ຺ຈິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາມຄຸຓາ – ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຣູປາ ອິຏ຺ຐາ ກນ຺ຕາ ມນາປາ ປິຍຣູປາ ກາມູປສໍຫິຕາ ຣຊນີຍາ, ໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ສທ຺ທາ… ຆານວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຄນ຺ຘາ… ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຣສາ… ກາຍວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາ ອິຏ຺ຐາ ກນ຺ຕາ ມນາປາ ປິຍຣູປາ ກາມູປສໍຫິຕາ ຣຊນີຍາ. ອປິ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເນເຕ ກາມາ ກາມຄຸຓາ ນາເມເຕ [ເຕ ກາມຄຸຓາ ນາມ ເນເຕ ກາມາ (ກ.)] ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ –

[ກຖາ. ໕໑໔] ‘‘ສງ຺ກປ຺ປຣາໂຄ ປຸຣິສສ຺ສ ກາໂມ,

ເນເຕ [ນ ເຕ (ສ຺ຍາ.)] ກາມາ ຍານິ ຈິຕ຺ຣານິ ໂລເກ;

ສງ຺ກປ຺ປຣາໂຄ ປຸຣິສສ຺ສ ກາໂມ,

ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຣານິ ຕເຖວ ໂລເກ;

ອເຖຕ຺ຖ ຘີຣາ ວິນຍນ຺ຕິ ຉນ຺ທ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາມານໍ ນິທານສມ຺ຠໂວ? ຜສ຺ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາມານໍ ນິທານສມ຺ຠໂວ.

‘‘ກຕມາ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາມານໍ ເວມຕ຺ຕຕາ? ອຎ຺ໂຎ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາໂມ ຣູເປສຸ, ອຎ຺ໂຎ ກາໂມ ສທ຺ເທສຸ, ອຎ຺ໂຎ ກາໂມ ຄນ຺ເຘສຸ, ອຎ຺ໂຎ ກາໂມ ຣເສສຸ, ອຎ຺ໂຎ ກາໂມ ໂຜຏ຺ຐພ຺ເພສຸ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາມານໍ ເວມຕ຺ຕຕາ.

‘‘ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາມານໍ ວິປາໂກ? ຍໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາມຍມາໂນ ຕຊ຺ຊໍ ຕຊ຺ຊໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ເຕຕິ ປຸຎ຺ຎຠາຄິຍໍ ວາ ອປຸຎ຺ຎຠາຄິຍໍ ວາ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາມານໍ ວິປາໂກ.

‘‘ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາມນິໂຣໂຘ? ຜສ຺ສນິໂຣໂຘ [ຜສ຺ສນິໂຣຘາ (ສ຺ຍາ.)], ຠິກ຺ຂເວ, ກາມນິໂຣໂຘ. ອຍເມວ ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ ກາມນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ, ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ, ສມ຺ມາວາຈາ, ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ໂຕ, ສມ຺ມາອາຊີໂວ, ສມ຺ມາວາຍາໂມ, ສມ຺ມາສຕິ, ສມ຺ມາສມາຘິ.

‘‘ຍໂຕ ໂຂ [ຍໂຕ ຈ ໂຂ (ພຫູສຸ)], ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ ເອວໍ ກາເມ ປຊານາຕິ, ເອວໍ ກາມານໍ ນິທານສມ຺ຠວໍ ປຊານາຕິ, ເອວໍ ກາມານໍ ເວມຕ຺ຕຕໍ ປຊານາຕິ, ເອວໍ ກາມານໍ ວິປາກໍ ປຊານາຕິ, ເອວໍ ກາມນິໂຣຘໍ ປຊານາຕິ, ເອວໍ ກາມນິໂຣຘຄາມິນິໍ ປຏິປທໍ ປຊານາຕິ, ໂສ ອິມໍ ນິພ຺ເພຘິກໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປຊານາຕິ ກາມນິໂຣຘໍ. ກາມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວທິຕພ຺ພາ…ເປ… ກາມນິໂຣຘຄາມິນີ [ສພ຺ພຕ຺ຖປິ ເອວເມວ ທິສ຺ສຕິ] ປຏິປທາ ເວທິຕພ຺ພາຕິ, ອິຕິ ຍໍ ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ອິທເມຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ເວທນາ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວທິຕພ຺ພາ…ເປ… ເວທນານິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ ເວທິຕພ຺ພາຕິ, ອິຕິ ໂຂ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ເຈຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ? ຕິສ຺ໂສ ອິມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວທນາ – ສຸຂາ ເວທນາ, ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ, ອທຸກ຺ຂມສຸຂາ ເວທນາ.

‘‘ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວທນານໍ ນິທານສມ຺ຠໂວ? ຜສ຺ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວທນານໍ ນິທານສມ຺ຠໂວ.

‘‘ກຕມາ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວທນານໍ ເວມຕ຺ຕຕາ? ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສາມິສາ ສຸຂາ ເວທນາ, ອຕ຺ຖິ ນິຣາມິສາ ສຸຂາ ເວທນາ, ອຕ຺ຖິ ສາມິສາ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ, ອຕ຺ຖິ ນິຣາມິສາ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ, ອຕ຺ຖິ ສາມິສາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂາ ເວທນາ, ອຕ຺ຖິ ນິຣາມິສາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂາ ເວທນາ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວທນານໍ ເວມຕ຺ຕຕາ.

‘‘ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວທນານໍ ວິປາໂກ? ຍໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວທິຍມາໂນ [ເວທຍມາໂນ (ສ຺ຍາ. ກໍ.) ອ. ນິ. ໔.໒໓໓] ຕຊ຺ຊໍ ຕຊ຺ຊໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ເຕຕິ ປຸຎ຺ຎຠາຄິຍໍ ວາ ອປຸຎ຺ຎຠາຄິຍໍ ວາ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວທນານໍ ວິປາໂກ.

‘‘ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວທນານິໂຣໂຘ? ຜສ຺ສນິໂຣໂຘ [ຜສ຺ສນິໂຣຘາ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)], ຠິກ຺ຂເວ, ເວທນານິໂຣໂຘ. ອຍເມວ ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ ເວທນານິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ…ເປ… ສມ຺ມາສມາຘິ.

‘‘ຍໂຕ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ ເອວໍ ເວທນໍ ປຊານາຕິ, ເອວໍ ເວທນານໍ ນິທານສມ຺ຠວໍ ປຊານາຕິ, ເອວໍ ເວທນານໍ ເວມຕ຺ຕຕໍ ປຊານາຕິ, ເອວໍ ເວທນານໍ ວິປາກໍ ປຊານາຕິ, ເອວໍ ເວທນານິໂຣຘໍ ປຊານາຕິ, ເອວໍ ເວທນານິໂຣຘຄາມິນິໍ ປຏິປທໍ ປຊານາຕິ. ໂສ ອິມໍ ນິພ຺ເພຘິກໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປຊານາຕິ ເວທນານິໂຣຘໍ. ເວທນາ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວທິຕພ຺ພາ…ເປ… ເວທນານິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ ເວທິຕພ຺ພາຕິ, ອິຕິ ຍໍ ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ອິທເມຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ສຎ຺ຎາ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວທິຕພ຺ພາ…ເປ… ສຎ຺ຎານິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ ເວທິຕພ຺ພາຕິ, ອິຕິ ໂຂ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ເຈຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ? ຉຍິມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຎ຺ຎາ – ຣູປສຎ຺ຎາ, ສທ຺ທສຎ຺ຎາ, ຄນ຺ຘສຎ຺ຎາ, ຣສສຎ຺ຎາ, ໂຜຏ຺ຐພ຺ພສຎ຺ຎາ, ຘມ຺ມສຎ຺ຎາ.

‘‘ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຎ຺ຎານໍ ນິທານສມ຺ຠໂວ? ຜສ຺ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຎ຺ຎານໍ ນິທານສມ຺ຠໂວ.

‘‘ກຕມາ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຎ຺ຎານໍ ເວມຕ຺ຕຕາ? ອຎ຺ຎາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຎ຺ຎາ ຣູເປສຸ, ອຎ຺ຎາ ສຎ຺ຎາ ສທ຺ເທສຸ [ອຎ຺ຎາ ຠິກ຺ຂເວ ຣູເປສຸ ສຎ຺ຎາ ອຎ຺ຎາ ສທ຺ເທສຸ ສຎ຺ຎາ (ກ.) ເອວໍ ເສເສສຸປິ], ອຎ຺ຎາ ສຎ຺ຎາ ຄນ຺ເຘສຸ, ອຎ຺ຎາ ສຎ຺ຎາ ຣເສສຸ, ອຎ຺ຎາ ສຎ຺ຎາ ໂຜຏ຺ຐພ຺ເພສຸ, ອຎ຺ຎາ ສຎ຺ຎາ ຘມ຺ເມສຸ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຎ຺ຎານໍ ເວມຕ຺ຕຕາ.

‘‘ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຎ຺ຎານໍ ວິປາໂກ? ໂວຫາຣເວປກ຺ກໍ [ໂວຫາຣເວປກ຺ກາຫໍ (ສ຺ຍາ. ປີ.), ໂວຫາຣປກ຺ກາຫໍ (ສີ.)], ຠິກ຺ຂເວ, ສຎ຺ຎໍ [ສຎ຺ຎາ (ສ຺ຍາ. ປີ.)] ວທາມິ. ຍຖາ ຍຖາ ນໍ ສຎ຺ຊານາຕິ ຕຖາ ຕຖາ ໂວຫຣຕິ, ເອວໍ ສຎ຺ຎີ ອໂຫສິນ຺ຕິ [ອໂຫສີຕິ (ກ.)]. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຎ຺ຎານໍ ວິປາໂກ.

‘‘ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຎ຺ຎານິໂຣໂຘ? ຜສ຺ສນິໂຣໂຘ, [ຜສ຺ສນິໂຣຘາ (ສ຺ຍາ. ກ.)] ຠິກ຺ຂເວ, ສຎ຺ຎານິໂຣໂຘ. ອຍເມວ ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ ສຎ຺ຎານິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ…ເປ… ສມ຺ມາສມາຘິ.