(໒໑) ໑. ກິມິລວຄ຺ໂຄ

໑. ກິມິລສຸຕ຺ຕໍ

໒໐໑. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ກິມິລາຍໍ [ກິມ຺ພິລາຍໍ (ສີ. ປີ.) ອ. ນິ. ໖.໔໐; ໗.໕໙] ວິຫຣຕິ ເວຬຸວເນ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ກິມິໂລ [ກິມ຺ພິໂລ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ກິມິໂລ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ເຫຕຸ ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ, ເຍນ ຕຖາຄເຕ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ສທ຺ຘມ຺ໂມ ນ ຈິຣຏ຺ຐິຕິໂກ ໂຫຕີ’’ຕິ? ‘‘ອິຘ, ກິມິລ, ຕຖາຄເຕ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອຸປາສກາ ອຸປາສິກາໂຍ ສຕ຺ຖຣິ ອຄາຣວາ ວິຫຣນ຺ຕິ ອປ຺ປຕິສ຺ສາ, ຘມ຺ເມ ອຄາຣວາ ວິຫຣນ຺ຕິ ອປ຺ປຕິສ຺ສາ, ສງ຺ເຆ ອຄາຣວາ ວິຫຣນ຺ຕິ ອປ຺ປຕິສ຺ສາ, ສິກ຺ຂາຍ ອຄາຣວາ ວິຫຣນ຺ຕິ ອປ຺ປຕິສ຺ສາ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອຄາຣວາ ວິຫຣນ຺ຕິ ອປ຺ປຕິສ຺ສາ. ອຍໍ ໂຂ, ກິມິລ, ເຫຕຸ ອຍໍ ປຈ຺ຈໂຍ, ເຍນ ຕຖາຄເຕ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ສທ຺ຘມ຺ໂມ ນ ຈິຣຏ຺ຐິຕິໂກ ໂຫຕີ’’ຕິ.

‘‘ໂກ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ເຫຕຸ ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ, ເຍນ ຕຖາຄເຕ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ສທ຺ຘມ຺ໂມ ຈິຣຏ຺ຐິຕິໂກ ໂຫຕີ’’ຕິ? ‘‘ອິຘ, ກິມິລ, ຕຖາຄເຕ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອຸປາສກາ ອຸປາສິກາໂຍ ສຕ຺ຖຣິ ສຄາຣວາ ວິຫຣນ຺ຕິ ສປ຺ປຕິສ຺ສາ, ຘມ຺ເມ ສຄາຣວາ ວິຫຣນ຺ຕິ ສປ຺ປຕິສ຺ສາ, ສງ຺ເຆ ສຄາຣວາ ວິຫຣນ຺ຕິ ສປ຺ປຕິສ຺ສາ, ສິກ຺ຂາຍ ສຄາຣວາ ວິຫຣນ຺ຕິ ສປ຺ປຕິສ຺ສາ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສຄາຣວາ ວິຫຣນ຺ຕິ ສປ຺ປຕິສ຺ສາ. ອຍໍ ໂຂ, ກິມິລ, ເຫຕຸ ອຍໍ ປຈ຺ຈໂຍ, ເຍນ ຕຖາຄເຕ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ສທ຺ຘມ຺ໂມ ຈິຣຏ຺ຐິຕິໂກ ໂຫຕີ’’ຕິ. ປຐມໍ.

໒. ຘມ຺ມສ຺ສວນສຸຕ຺ຕໍ

໒໐໒. ‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອານິສໍສາ ຘມ຺ມສ຺ສວເນ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ອສ຺ສຸຕໍ ສຸຓາຕິ, ສຸຕໍ ປຣິໂຍທາເປຕິ, ກງ຺ຂໍ ວິຕຣຕິ [ວິຫນຕິ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ. ກ.)], ທິຏ຺ຐິໍ ອຸຊຸໍ ກໂຣຕິ, ຈິຕ຺ຕມສ຺ສ ປສີທຕິ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈ ອານິສໍສາ ຘມ຺ມສ຺ສວເນ’’ຕິ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ອສ຺ສາຊານີຍສຸຕ຺ຕໍ

໒໐໓. ‘‘ປຎ຺ຈຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ຠທ຺ໂຣ [ຠທ຺ໂທ (ປີ.)] ອສ຺ສາຊານີໂຍ ຣາຊາຣໂຫ ໂຫຕິ ຣາຊໂຠຄ຺ໂຄ, ຣຎ຺ໂຎ ອງ຺ຄນ຺ຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ.

‘‘ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ອຊ຺ຊເວນ, ຊເວນ, ມທ຺ທເວນ, ຂນ຺ຕິຍາ, ໂສຣຈ຺ເຈນ – ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ຠທ຺ໂຣ ອສ຺ສາຊານີໂຍ ຣາຊາຣໂຫ ໂຫຕິ ຣາຊໂຠຄ຺ໂຄ, ຣຎ຺ໂຎ ອງ຺ຄນ຺ຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ‘‘ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອາຫຸເນຍ຺ໂຍ ໂຫຕິ ປາຫຸເນຍ຺ໂຍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ ອຎ຺ຊລິກຣຓີໂຍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສ.

‘‘ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ອຊ຺ຊເວນ, ຊເວນ, ມທ຺ທເວນ, ຂນ຺ຕິຍາ, ໂສຣຈ຺ເຈນ – ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອາຫຸເນຍ຺ໂຍ ໂຫຕິ ປາຫຸເນຍ຺ໂຍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ ອຎ຺ຊລິກຣຓີໂຍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສາ’’ຕິ. ຕຕິຍໍ.

໔. ພລສຸຕ຺ຕໍ

໒໐໔. ‘‘ປຎ຺ຈິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ພລານິ. ກຕມານິ ປຎ຺ຈ? ສທ຺ຘາພລໍ, ຫິຣິພລໍ, ໂອຕ຺ຕປ຺ປພລໍ, ວີຣິຍພລໍ, ປຎ຺ຎາພລໍ – ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈ ພລານີ’’ຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ເຈໂຕຂິລສຸຕ຺ຕໍ

໒໐໕. [ອ. ນິ. ໙.໗໑; ມ. ນິ. ໑.໑໘໕; ທີ. ນິ. ໓.໓໑໙] ‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຈໂຕຂິລາ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖຣິ ກງ຺ຂຕິ ວິຈິກິຈ຺ຉຕິ ນາຘິມຸຈ຺ຈຕິ ນ ສມ຺ປສີທຕິ. ໂຍ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖຣິ ກງ຺ຂຕິ ວິຈິກິຈ຺ຉຕິ ນາຘິມຸຈ຺ຈຕິ ນ ສມ຺ປສີທຕິ, ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ນມຕິ ອາຕປ຺ປາຍ ອນຸໂຍຄາຍ ສາຕຈ຺ຈາຍ ປຘານາຍ. ຍສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ນມຕິ ອາຕປ຺ປາຍ ອນຸໂຍຄາຍ ສາຕຈ຺ຈາຍ ປຘານາຍ, ອຍໍ ປຐໂມ ເຈໂຕຂິໂລ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຘມ຺ເມ ກງ຺ຂຕິ…ເປ… ສງ຺ເຆ ກງ຺ຂຕິ…ເປ… ສິກ຺ຂາຍ ກງ຺ຂຕິ…ເປ… ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີສຸ ກຸປິໂຕ ໂຫຕິ ອນຕ຺ຕມໂນ ອາຫຕຈິຕ຺ໂຕ ຂິລຊາໂຕ. ໂຍ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີສຸ ກຸປິໂຕ ໂຫຕິ ອນຕ຺ຕມໂນ ອາຫຕຈິຕ຺ໂຕ ຂິລຊາໂຕ, ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ນມຕິ ອາຕປ຺ປາຍ ອນຸໂຍຄາຍ ສາຕຈ຺ຈາຍ ປຘານາຍ. ຍສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ນມຕິ ອາຕປ຺ປາຍ ອນຸໂຍຄາຍ ສາຕຈ຺ຈາຍ ປຘານາຍ, ອຍໍ ປຎ຺ຈໂມ ເຈໂຕຂິໂລ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈ ເຈໂຕຂິລາ’’ຕິ. ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ວິນິພນ຺ຘສຸຕ຺ຕໍ

໒໐໖. [ອ. ນິ. ໙.໗໒; ທີ. ນິ. ໓.໓໒໐] ‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຈຕໂສວິນິພນ຺ຘາ [ເຈໂຕວິນິພທ຺ຘາ (ສາຣຕ຺ຖທີປນີຏີກາຍໍ)]. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ກາເມສຸ ອວີຕຣາໂຄ [ອວິຄຕຣາໂຄ (ກ.)] ໂຫຕິ ອວິຄຕຈ຺ຉນ຺ໂທ ອວິຄຕເປໂມ ອວິຄຕປິປາໂສ ອວິຄຕປຣິຬາໂຫ ອວິຄຕຕຓ຺ໂຫ. ໂຍ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ກາເມສຸ ອວີຕຣາໂຄ ໂຫຕິ ອວິຄຕຈ຺ຉນ຺ໂທ ອວິຄຕເປໂມ ອວິຄຕປິປາໂສ ອວິຄຕປຣິຬາໂຫ ອວິຄຕຕຓ຺ໂຫ, ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ນມຕິ ອາຕປ຺ປາຍ ອນຸໂຍຄາຍ ສາຕຈ຺ຈາຍ ປຘານາຍ. ຍສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ນມຕິ ອາຕປ຺ປາຍ ອນຸໂຍຄາຍ ສາຕຈ຺ຈາຍ ປຘານາຍ, ອຍໍ ປຐໂມ ເຈຕໂສວິນິພນ຺ໂຘ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ກາເຍ ອວີຕຣາໂຄ ໂຫຕິ…ເປ… ຣູເປ ອວີຕຣາໂຄ ໂຫຕິ…ເປ… ຍາວທຕ຺ຖໍ ອຸທຣາວເທຫກໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ເສຍ຺ຍສຸຂໍ ປສ຺ສສຸຂໍ ມິທ຺ຘສຸຂໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕິ…ເປ… ອຎ຺ຎຕຣໍ ເທວນິກາຍໍ ປຓິຘາຍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣຕິ – ‘ອິມິນາຫໍ ສີເລນ ວາ ວເຕນ ວາ ຕເປນ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍນ ວາ ເທໂວ ວາ ຠວິສ຺ສາມິ ເທວຎ຺ຎຕໂຣ ວາ’ຕິ. ໂຍ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ເທວນິກາຍໍ ປຓິຘາຍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣຕິ – ‘ອິມິນາຫໍ ສີເລນ ວາ ວເຕນ ວາ ຕເປນ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍນ ວາ ເທໂວ ວາ ຠວິສ຺ສາມິ ເທວຎ຺ຎຕໂຣ ວາ’ຕິ, ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ນມຕິ ອາຕປ຺ປາຍ ອນຸໂຍຄາຍ ສາຕຈ຺ຈາຍ ປຘານາຍ. ຍສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ນມຕິ ອາຕປ຺ປາຍ ອນຸໂຍຄາຍ ສາຕຈ຺ຈາຍ ປຘານາຍ, ອຍໍ ປຎ຺ຈໂມ ເຈຕໂສວິນິພນ຺ໂຘ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈ ເຈຕໂສວິນິພນ຺ຘາ’’ຕິ. ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ຍາຄຸສຸຕ຺ຕໍ

໒໐໗. ‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອານິສໍສາ ຍາຄຸຍາ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ຂຸທ຺ທໍ [ຂຸທໍ (ສີ. ປີ.) ຂຸຘາຕິ ສກ຺ກຕານຸໂລມໍ. ມຫາວ. ໒໘໒] ປຏິຫນຕິ, ປິປາສໍ ປຏິວິເນຕິ, ວາຕໍ ອນຸໂລເມຕິ, ວຕ຺ຖິໍ ໂສເຘຕິ, ອາມາວເສສໍ ປາເຈຕິ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈ ອານິສໍສາ ຍາຄຸຍາ’’ຕິ. ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ທນ຺ຕກຏ຺ຐສຸຕ຺ຕໍ

໒໐໘. ‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາທີນວາ ທນ຺ຕກຏ຺ຐສ຺ສ ອຂາທເນ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ອຈກ຺ຂຸສ຺ສໍ, ມຸຂໍ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘໍ ໂຫຕິ, ຣສຫຣຓິໂຍ ນ ວິສຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ປິຕ຺ຕໍ ເສມ຺ຫໍ ຠຕ຺ຕໍ ປຣິໂຍນນ຺ຘຕິ [ປຣິໂຍນທ຺ຘນ຺ຕິ (ສີ. ປີ.), ປຣິໂຍນທ຺ຘຕິ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.) ຈູຬວ. ໒໘໒ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ], ຠຕ຺ຕມສ຺ສ ນຈ຺ຉາເທຕິ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈ ອາທີນວາ ທນ຺ຕກຏ຺ຐສ຺ສ ອຂາທເນ.

‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອານິສໍສາ ທນ຺ຕກຏ຺ຐສ຺ສ ຂາທເນ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ຈກ຺ຂຸສ຺ສໍ, ມຸຂໍ ນ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘໍ ໂຫຕິ, ຣສຫຣຓິໂຍ ວິສຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ປິຕ຺ຕໍ ເສມ຺ຫໍ ຠຕ຺ຕໍ ນ ປຣິໂຍນນ຺ຘຕິ, ຠຕ຺ຕມສ຺ສ ຉາເທຕິ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈ ອານິສໍສາ ທນ຺ຕກຏ຺ຐສ຺ສ ຂາທເນ’’ຕິ. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ຄີຕສ຺ສຣສຸຕ຺ຕໍ

໒໐໙. [ຈູຬວ. ໒໔໙] ‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາທີນວາ ອາຍຕເກນ ຄີຕສ຺ສເຣນ ຘມ຺ມໍ ຠຓນ຺ຕສ຺ສ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ອຕ຺ຕນາປິ ຕສ຺ມິໍ ສເຣ ສາຣຊ຺ຊຕິ, ປເຣປິ ຕສ຺ມິໍ ສເຣ ສາຣຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຄຫປຕິກາປິ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ – ‘ຍເຖວ ມຍໍ ຄາຍາມ, ເອວເມວໍ ໂຂ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ຄາຍນ຺ຕີ’ຕິ, ສຣກຸຕ຺ຕິມ຺ປິ ນິກາມຍມານສ຺ສ ສມາຘິສ຺ສ ຠງ຺ໂຄ ໂຫຕິ, ປຈ຺ຉິມາ ຊນຕາ ທິຏ຺ຐານຸຄຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈ ອາທີນວາ ອາຍຕເກນ ຄີຕສ຺ສເຣນ ຘມ຺ມໍ ຠຓນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ. ນວມໍ.

໑໐. ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິສຸຕ຺ຕໍ

໒໑໐. [ມຫາວ. ໓໕໓] ‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາທີນວາ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິສ຺ສ ອສມ຺ປຊານສ຺ສ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກມຍໂຕ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ທຸກ຺ຂໍ ສຸປຕິ, ທຸກ຺ຂໍ ປຏິພຸຊ຺ຌຕິ, ປາປກໍ ສຸປິນໍ ປສ຺ສຕິ, ເທວຕາ ນ ຣກ຺ຂນ຺ຕິ, ອສຸຈິ ມຸຈ຺ຈຕິ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈ ອາທີນວາ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິສ຺ສ ອສມ຺ປຊານສ຺ສ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກມຍໂຕ.

‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອານິສໍສາ ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕິສ຺ສ ສມ຺ປຊານສ຺ສ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກມຍໂຕ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ສຸຂໍ ສຸປຕິ, ສຸຂໍ ປຏິພຸຊ຺ຌຕິ, ນ ປາປກໍ ສຸປິນໍ ປສ຺ສຕິ, ເທວຕາ ຣກ຺ຂນ຺ຕິ, ອສຸຈິ ນ ມຸຈ຺ຈຕິ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈ ອານິສໍສາ ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕິສ຺ສ ສມ຺ປຊານສ຺ສ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກມຍໂຕ’’ຕິ. ທສມໍ.

ກິມິລວຄ຺ໂຄ ປຐໂມ.