໙. ຄິຫິສຸຕ຺ຕໍ

໑໗໙. ອຖ ໂຂ ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ຄຫປຕິ ປຎ຺ຈມຕ຺ເຕຫິ ອຸປາສກສເຕຫິ ປຣິວຸໂຕ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຍໍ ກຎ຺ຈິ [ຍໍ ກິຎ຺ຈິ (ສີ. ປີ.)], ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຊາເນຍ຺ຍາຖ ຄິຫິໍ ໂອທາຕວສນໍ ປຎ຺ຈສຸ ສິກ຺ຂາປເທສຸ ສໍວຸຕກມ຺ມນ຺ຕໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອາຠິເຈຕສິການໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣານໍ ນິກາມລາຠິໍ ອກິຈ຺ຉລາຠິໍ ອກສິຣລາຠິໍ, ໂສ ອາກງ຺ຂມາໂນ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕານໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍ – ‘ຂີຓນິຣໂຍມ຺ຫິ ຂີຓຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິ ຂີຓເປຕ຺ຕິວິສໂຍ ຂີຓາປາຍທຸຄ຺ຄຕິວິນິປາໂຕ, ໂສຕາປນ຺ໂນຫມສ຺ມິ ອວິນິປາຕຘມ຺ໂມ ນິຍໂຕ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍໂຓ’’’ຕິ.

‘‘ກຕເມສຸ ປຎ຺ຈສຸ ສິກ຺ຂາປເທສຸ ສໍວຸຕກມ຺ມນ຺ໂຕ ໂຫຕິ? ອິຘ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອຣິຍສາວໂກ ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ, ອທິນ຺ນາທານາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ, ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາຣາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ, ມຸສາວາທາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ, ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປມາທຏ຺ຐານາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ. ອິເມສຸ ປຎ຺ຈສຸ ສິກ຺ຂາປເທສຸ ສໍວຸຕກມ຺ມນ຺ໂຕ ໂຫຕິ.

‘‘ກຕເມສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອາຠິເຈຕສິການໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣານໍ ນິກາມລາຠີ ໂຫຕິ ອກິຈ຺ຉລາຠີ ອກສິຣລາຠີ? ອິຘ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອຣິຍສາວໂກ ພຸທ຺ເຘ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ – ‘ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ໂນ ສຸຄໂຕ ໂລກວິທູ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ປຸຣິສທມ຺ມສາຣຖິ, ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ’ຕິ. ອຍມສ຺ສ ປຐໂມ ອາຠິເຈຕສິໂກ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາໂຣ ອຘິຄໂຕ ໂຫຕິ ອວິສຸທ຺ຘສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວິສຸທ຺ຘິຍາ ອປຣິໂຍທາຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິໂຍທປນາຍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອຣິຍສາວໂກ ຘມ຺ເມ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ – ‘ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ຠຄວຕາ ຘມ຺ໂມ ສນ຺ທິຏ຺ຐິໂກ ອກາລິໂກ ເອຫິປສ຺ສິໂກ ໂອປເນຍ຺ຍິໂກ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ໂພ ວິຎ຺ຎູຫີ’ຕິ. ອຍມສ຺ສ ທຸຕິໂຍ ອາຠິເຈຕສິໂກ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາໂຣ ອຘິຄໂຕ ໂຫຕິ ອວິສຸທ຺ຘສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວິສຸທ຺ຘິຍາ ອປຣິໂຍທາຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິໂຍທປນາຍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອຣິຍສາວໂກ ສງ຺ເຆ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ – ‘ສຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ ອຸຊຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ ຎາຍປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ ສາມີຈິປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ, ຍທິທໍ ຈຕ຺ຕາຣິ ປຸຣິສຍຸຄານິ ອຏ຺ຐ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄລາ ເອສ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ ອາຫຸເນຍ຺ໂຍ ປາຫຸເນຍ຺ໂຍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ ອຎ຺ຊລິກຣຓີໂຍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສາ’ຕິ. ອຍມສ຺ສ ຕຕິໂຍ ອາຠິເຈຕສິໂກ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາໂຣ ອຘິຄໂຕ ໂຫຕິ ອວິສຸທ຺ຘສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວິສຸທ຺ຘິຍາ ອປຣິໂຍທາຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິໂຍທປນາຍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອຣິຍສາວໂກ ອຣິຍກນ຺ເຕຫິ ສີເລຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ ອຂຓ຺ເຑຫິ ອຈ຺ຉິທ຺ເທຫິ ອສພເລຫິ ອກມ຺ມາເສຫິ ຠຸຊິສ຺ເສຫິ ວິຎ຺ຎຸປ຺ປສຕ຺ເຖຫິ ອປຣາມຏ຺ເຐຫິ ສມາຘິສໍວຕ຺ຕນິເກຫິ. ອຍມສ຺ສ ຈຕຸຕ຺ໂຖ ອາຠິເຈຕສິໂກ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາໂຣ ອຘິຄໂຕ ໂຫຕິ ອວິສຸທ຺ຘສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວິສຸທ຺ຘິຍາ ອປຣິໂຍທາຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິໂຍທປນາຍ. ອິເມສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອາຠິເຈຕສິການໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣານໍ ນິກາມລາຠີ ໂຫຕິ ອກິຈ຺ຉລາຠີ ອກສິຣລາຠີ.

‘‘ຍໍ ກຎ຺ຈິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຊາເນຍ຺ຍາຖ ຄິຫິໍ ໂອທາຕວສນໍ – ອິເມສຸ ປຎ຺ຈສຸ ສິກ຺ຂາປເທສຸ ສໍວຸຕກມ຺ມນ຺ຕໍ, ອິເມສຎ຺ຈ ຈຕຸນ຺ນໍ ອາຠິເຈຕສິການໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣານໍ ນິກາມລາຠິໍ ອກິຈ຺ຉລາຠິໍ ອກສິຣລາຠິໍ, ໂສ ອາກງ຺ຂມາໂນ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕານໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍ – ‘ຂີຓນິຣໂຍມ຺ຫິ ຂີຓຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິ ຂີຓເປຕ຺ຕິວິສໂຍ ຂີຓາປາຍທຸຄ຺ຄຕິວິນິປາໂຕ, ໂສຕາປນ຺ໂນຫມສ຺ມິ ອວິນິປາຕຘມ຺ໂມ ນິຍໂຕ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍໂຓ’’’ຕິ.

‘‘ນິຣເຍສຸ ຠຍໍ ທິສ຺ວາ, ປາປານິ ປຣິວຊ຺ຊເຍ;

ອຣິຍຘມ຺ມໍ ສມາທາຍ, ປຓ຺ຑິໂຕ ປຣິວຊ຺ຊເຍ.

‘‘ນ ຫິໍເສ ປາຓຠູຕານິ, ວິຊ຺ຊມາເນ ປຣກ຺ກເມ;

ມຸສາ ຈ ນ ຠເຓ ຊານໍ, ອທິນ຺ນໍ ນ ປຣາມເສ.

‘‘ເສຫິ ທາເຣຫິ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ, ປຣທາຣຎ຺ຈ ອາຣເມ [ນາຣເມ (ສີ. ສ຺ຍາ.)];

ເມຣຍໍ ວາຣຸຓິໍ ຊນ຺ຕຸ, ນ ປິເວ ຈິຕ຺ຕໂມຫນິໍ.

‘‘ອນຸສ຺ສເຣຍ຺ຍ ສມ຺ພຸທ຺ຘໍ, ຘມ຺ມຎ຺ຈານຸວິຕກ຺ກເຍ;

ອພ຺ຍາປຊ຺ຊໍ [ອພ຺ຍາປຊ຺ຌໍ (?) ອພ຺ຍາປຊ຺ຌໍ (ກ.)] ຫິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ເທວໂລກາຍ ຠາວເຍ.

‘‘ອຸປຏ຺ຐິເຕ ເທຍ຺ຍຘມ຺ເມ, ປຸຎ຺ຎຕ຺ຖສ຺ສ ຊິຄີສໂຕ [ຊິຄິໍສໂຕ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)];

ສນ຺ເຕສຸ ປຐມໍ ທິນ຺ນາ, ວິປຸລາ ໂຫຕິ ທກ຺ຂິຓາ.

‘‘ສນ຺ໂຕ ຫເວ ປວກ຺ຂາມິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ ສຸໂຓຫິ ເມ;

ອິຕິ ກຓ຺ຫາສຸ ເສຕາສຸ, ໂຣຫິຓີສຸ ຫຣີສຸ ວາ.

‘‘ກມ຺ມາສາສຸ ສຣູປາສຸ, ໂຄສຸ ປາເຣວຕາສຸ ວາ;

ຍາສຸ ກາສຸຈິ ເອຕາສຸ, ທນ຺ໂຕ ຊາຍຕິ ປຸງ຺ຄໂວ.

‘‘ໂຘຣຍ຺ໂຫ ພລສມ຺ປນ຺ໂນ, ກລ຺ຍາຓຊວນິກ຺ກໂມ;

ຕເມວ ຠາເຣ ຍຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ນາສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ປຣິກ຺ຂເຣ.

‘‘ເອວເມວໍ ມນຸສ຺ເສສຸ, ຍສ຺ມິໍ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ຊາຕິເຍ;

ຂຕ຺ຕິເຍ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ເວສ຺ເສ, ສຸທ຺ເທ ຈຓ຺ຑາລປຸກ຺ກຸເສ.

‘‘ຍາສຸ ກາສຸຈິ ເອຕາສຸ, ທນ຺ໂຕ ຊາຍຕິ ສຸພ຺ພໂຕ;

ຘມ຺ມຏ຺ໂຐ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ, ສຈ຺ຈວາທີ ຫິຣີມໂນ.

‘‘ປຫີນຊາຕິມຣໂຓ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ເກວລີ;

ປນ຺ນຠາໂຣ ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕ, ກຕກິຈ຺ໂຈ ອນາສໂວ.

‘‘ປາຣຄູ ສພ຺ພຘມ຺ມານໍ, ອນຸປາທາຍ ນິພ຺ພຸໂຕ;

ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ວິຣເຊ ເຂຕ຺ເຕ, ວິປຸລາ ໂຫຕິ ທກ຺ຂິຓາ.

‘‘ພາລາ ຈ ອວິຊານນ຺ຕາ, ທຸມ຺ເມຘາ ອສ຺ສຸຕາວິໂນ;

ພຫິທ຺ຘາ ທທນ຺ຕິ ທານານິ, ນ ຫິ ສນ຺ເຕ ອຸປາສເຣ.

‘‘ເຍ ຈ ສນ຺ເຕ ອຸປາສນ຺ຕິ, ສປ຺ປຎ຺ເຎ ຘີຣສມ຺ມເຕ;

ສທ຺ຘາ ຈ ເນສໍ ສຸຄເຕ, ມູລຊາຕາ ປຕິຏ຺ຐິຕາ.

‘‘ເທວໂລກຎ຺ຈ ເຕ ຍນ຺ຕິ, ກຸເລ ວາ ອິຘ ຊາຍເຣ;

ອນຸປຸພ຺ເພນ ນິພ຺ພານໍ, ອຘິຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ປຓ຺ຑິຕາ’’ຕິ. ນວມໍ;