໔. ຈຕຸຕ຺ຖປຓ຺ຓາສກໍ

(໑໖) ໑. ສທ຺ຘມ຺ມວຄ຺ໂຄ

໑. ປຐມສມ຺ມຕ຺ຕນິຍາມສຸຕ຺ຕໍ

໑໕໑. ‘‘ປຎ຺ຈຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ສຸຓນ຺ໂຕປິ ສທ຺ຘມ຺ມໍ ອຠພ຺ໂພ ນິຍາມໍ ໂອກ຺ກມິຕຸໍ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ ສມ຺ມຕ຺ຕໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ກຖໍ ປຣິໂຠຕິ, ກຖິກໍ [ກຖິຕໍ (ກ.)] ປຣິໂຠຕິ, ອຕ຺ຕານໍ ປຣິໂຠຕິ, ວິກ຺ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ສຸຓາຕິ, ອເນກຄ຺ຄຈິຕ຺ໂຕ ອໂຍນິໂສ ຈ [ອໂຍນິໂສ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ມນສິ ກໂຣຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ສຸຓນ຺ໂຕປິ ສທ຺ຘມ຺ມໍ ອຠພ຺ໂພ ນິຍາມໍ ໂອກ຺ກມິຕຸໍ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ ສມ຺ມຕ຺ຕໍ.

‘‘ປຎ຺ຈຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ສຸຓນ຺ໂຕ ສທ຺ຘມ຺ມໍ ຠພ຺ໂພ ນິຍາມໍ ໂອກ຺ກມິຕຸໍ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ ສມ຺ມຕ຺ຕໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ນ ກຖໍ ປຣິໂຠຕິ, ນ ກຖິກໍ ປຣິໂຠຕິ, ນ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິໂຠຕິ, ອວິກ຺ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ສຸຓາຕິ, ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ໂຕ ໂຍນິໂສ ຈ ມນສິ ກໂຣຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ສຸຓນ຺ໂຕ ສທ຺ຘມ຺ມໍ ຠພ຺ໂພ ນິຍາມໍ ໂອກ຺ກມິຕຸໍ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ ສມ຺ມຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ປຐມໍ.

໒. ທຸຕິຍສມ຺ມຕ຺ຕນິຍາມສຸຕ຺ຕໍ

໑໕໒. ‘‘ປຎ຺ຈຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ສຸຓນ຺ໂຕປິ ສທ຺ຘມ຺ມໍ ອຠພ຺ໂພ ນິຍາມໍ ໂອກ຺ກມິຕຸໍ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ ສມ຺ມຕ຺ຕໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ກຖໍ ປຣິໂຠຕິ, ກຖິກໍ ປຣິໂຠຕິ, ອຕ຺ຕານໍ ປຣິໂຠຕິ, ທຸປ຺ປຎ຺ໂຎ ໂຫຕິ ຊໂຬ ເອຬມູໂຄ, ອນຎ຺ຎາເຕ ອຎ຺ຎາຕມານີ ໂຫຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ສຸຓນ຺ໂຕປິ ສທ຺ຘມ຺ມໍ ອຠພ຺ໂພ ນິຍາມໍ ໂອກ຺ກມິຕຸໍ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ ສມ຺ມຕ຺ຕໍ.

‘‘ປຎ຺ຈຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ສຸຓນ຺ໂຕ ສທ຺ຘມ຺ມໍ ຠພ຺ໂພ ນິຍາມໍ ໂອກ຺ກມິຕຸໍ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ ສມ຺ມຕ຺ຕໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ນ ກຖໍ ປຣິໂຠຕິ, ນ ກຖິກໍ ປຣິໂຠຕິ, ນ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິໂຠຕິ, ປຎ຺ຎວາ ໂຫຕິ ອຊໂຬ ອເນຬມູໂຄ, ນ ອນຎ຺ຎາເຕ ອຎ຺ຎາຕມານີ ໂຫຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ສຸຓນ຺ໂຕ ສທ຺ຘມ຺ມໍ ຠພ຺ໂພ ນິຍາມໍ ໂອກ຺ກມິຕຸໍ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ ສມ຺ມຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ຕຕິຍສມ຺ມຕ຺ຕນິຍາມສຸຕ຺ຕໍ

໑໕໓. ‘‘ປຎ຺ຈຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ສຸຓນ຺ໂຕປິ ສທ຺ຘມ຺ມໍ ອຠພ຺ໂພ ນິຍາມໍ ໂອກ຺ກມິຕຸໍ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ ສມ຺ມຕ຺ຕໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ມກ຺ຂີ ຘມ຺ມໍ ສຸຓາຕິ ມກ຺ຂປຣິຍຸຏ຺ຐິໂຕ, ອຸປາຣມ຺ຠຈິຕ຺ໂຕ [ສອຸປາຣມ຺ຠຈິຕ຺ໂຕ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ຘມ຺ມໍ ສຸຓາຕິ ຣນ຺ຘຄເວສີ, ຘມ຺ມເທສເກ ອາຫຕຈິຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ ຂີລຊາໂຕ [ຂິລຊາໂຕ (ສ຺ຍາ. ປີ.)], ທຸປ຺ປຎ຺ໂຎ ໂຫຕິ ຊໂຬ ເອຬມູໂຄ, ອນຎ຺ຎາເຕ ອຎ຺ຎາຕມານີ ໂຫຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ສຸຓນ຺ໂຕປິ ສທ຺ຘມ຺ມໍ ອຠພ຺ໂພ ນິຍາມໍ ໂອກ຺ກມິຕຸໍ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ ສມ຺ມຕ຺ຕໍ.

‘‘ປຎ຺ຈຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ສຸຓນ຺ໂຕ ສທ຺ຘມ຺ມໍ ຠພ຺ໂພ ນິຍາມໍ ໂອກ຺ກມິຕຸໍ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ ສມ຺ມຕ຺ຕໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ອມກ຺ຂີ ຘມ຺ມໍ ສຸຓາຕິ ນ ມກ຺ຂປຣິຍຸຏ຺ຐິໂຕ, ອນຸປາຣມ຺ຠຈິຕ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ສຸຓາຕິ ນ ຣນ຺ຘຄເວສີ, ຘມ຺ມເທສເກ ອນາຫຕຈິຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ ອຂີລຊາໂຕ, ປຎ຺ຎວາ ໂຫຕິ ອຊໂຬ ອເນຬມູໂຄ, ນ ອນຎ຺ຎາເຕ ອຎ຺ຎາຕມານີ ໂຫຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ສຸຓນ຺ໂຕ ສທ຺ຘມ຺ມໍ ຠພ຺ໂພ ນິຍາມໍ ໂອກ຺ກມິຕຸໍ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ ສມ຺ມຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ຕຕິຍໍ.

໔. ປຐມສທ຺ຘມ຺ມສມ຺ໂມສສຸຕ຺ຕໍ

໑໕໔. ‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມາ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ສມ຺ໂມສາຍ ອນ຺ຕຣຘານາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ນ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ຕິ, ນ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ຘມ຺ມໍ ປຣິຍາປຸຓນ຺ຕິ, ນ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ຘມ຺ມໍ ຘາເຣນ຺ຕິ, ນ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ຘາຕານໍ [ຘຕານໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ຘມ຺ມານໍ ອຕ຺ຖໍ ອຸປປຣິກ຺ຂນ຺ຕິ, ນ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອຕ຺ຖມຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມມຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມໍ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ສມ຺ໂມສາຍ ອນ຺ຕຣຘານາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ.

‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມາ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ຐິຕິຍາ ອສມ຺ໂມສາຍ ອນນ຺ຕຣຘານາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ຕິ, ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ຘມ຺ມໍ ປຣິຍາປຸຓນ຺ຕິ, ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ຘມ຺ມໍ ຘາເຣນ຺ຕິ, ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ຘາຕານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຕ຺ຖໍ ອຸປປຣິກ຺ຂນ຺ຕິ, ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອຕ຺ຖມຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມມຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມໍ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ຐິຕິຍາ ອສມ຺ໂມສາຍ ອນນ຺ຕຣຘານາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ທຸຕິຍສທ຺ຘມ຺ມສມ຺ໂມສສຸຕ຺ຕໍ

໑໕໕. ‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມາ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ສມ຺ໂມສາຍ ອນ຺ຕຣຘານາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມໍ ນ ປຣິຍາປຸຓນ຺ຕິ – ສຸຕ຺ຕໍ, ເຄຍ຺ຍໍ, ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ, ຄາຖໍ, ອຸທານໍ, ອິຕິວຸຕ຺ຕກໍ, ຊາຕກໍ, ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ, ເວທລ຺ລໍ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຐໂມ ຘມ຺ໂມ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ສມ຺ໂມສາຍ ອນ຺ຕຣຘານາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ຍຖາສຸຕໍ ຍຖາປຣິຍຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມໍ ນ ວິຕ຺ຖາເຣນ ປເຣສໍ ເທເສນ຺ຕິ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸຕິໂຍ ຘມ຺ໂມ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ສມ຺ໂມສາຍ ອນ຺ຕຣຘານາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ຍຖາສຸຕໍ ຍຖາປຣິຍຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມໍ ນ ວິຕ຺ຖາເຣນ ປຣໍ [ປເຣສໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.), ປເຣ (?)] ວາເຈນ຺ຕິ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຕິໂຍ ຘມ຺ໂມ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ສມ຺ໂມສາຍ ອນ຺ຕຣຘານາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ຍຖາສຸຕໍ ຍຖາປຣິຍຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມໍ ນ ວິຕ຺ຖາເຣນ ສຊ຺ຌາຍໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕຸຕ຺ໂຖ ຘມ຺ໂມ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ສມ຺ໂມສາຍ ອນ຺ຕຣຘານາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ຍຖາສຸຕໍ ຍຖາປຣິຍຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມໍ ນ ເຈຕສາ ອນຸວິຕກ຺ເກນ຺ຕິ ອນຸວິຈາເຣນ຺ຕິ ມນສານຸເປກ຺ຂນ຺ຕິ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈໂມ ຘມ຺ໂມ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ສມ຺ໂມສາຍ ອນ຺ຕຣຘານາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ສມ຺ໂມສາຍ ອນ຺ຕຣຘານາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ.

‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມາ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ຐິຕິຍາ ອສມ຺ໂມສາຍ ອນນ຺ຕຣຘານາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມໍ ປຣິຍາປຸຓນ຺ຕິ – ສຸຕ຺ຕໍ, ເຄຍ຺ຍໍ, ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ, ຄາຖໍ, ອຸທານໍ, ອິຕິວຸຕ຺ຕກໍ, ຊາຕກໍ, ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ, ເວທລ຺ລໍ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຐໂມ ຘມ຺ໂມ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ຐິຕິຍາ ອສມ຺ໂມສາຍ ອນນ຺ຕຣຘານາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ຍຖາສຸຕໍ ຍຖາປຣິຍຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ ປເຣສໍ ເທເສນ຺ຕິ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸຕິໂຍ ຘມ຺ໂມ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ຐິຕິຍາ ອສມ຺ໂມສາຍ ອນນ຺ຕຣຘານາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ຍຖາສຸຕໍ ຍຖາປຣິຍຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ ປຣໍ ວາເຈນ຺ຕິ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຕິໂຍ ຘມ຺ໂມ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ຐິຕິຍາ ອສມ຺ໂມສາຍ ອນນ຺ຕຣຘານາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ຍຖາສຸຕໍ ຍຖາປຣິຍຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ ສຊ຺ຌາຍໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕຸຕ຺ໂຖ ຘມ຺ໂມ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ຐິຕິຍາ ອສມ຺ໂມສາຍ ອນນ຺ຕຣຘານາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ຍຖາສຸຕໍ ຍຖາປຣິຍຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມໍ ເຈຕສາ ອນຸວິຕກ຺ເກນ຺ຕິ ອນຸວິຈາເຣນ຺ຕິ ມນສານຸເປກ຺ຂນ຺ຕິ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈໂມ ຘມ຺ໂມ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ຐິຕິຍາ ອສມ຺ໂມສາຍ ອນນ຺ຕຣຘານາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ຐິຕິຍາ ອສມ຺ໂມສາຍ ອນນ຺ຕຣຘານາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ. ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ຕຕິຍສທ຺ຘມ຺ມສມ຺ໂມສສຸຕ຺ຕໍ

໑໕໖. [ອ. ນິ. ໔.໑໖໐] ‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມາ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ສມ຺ໂມສາຍ ອນ຺ຕຣຘານາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ທຸຄ຺ຄຫິຕໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ ປຣິຍາປຸຓນ຺ຕິ ທຸນ຺ນິກ຺ຂິຕ຺ເຕຫິ ປທພ຺ຍຎ຺ຊເນຫິ. ທຸນ຺ນິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ປທພ຺ຍຎ຺ຊນສ຺ສ ອຕ຺ໂຖປິ ທຸນ຺ນໂຍ ໂຫຕິ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຐໂມ ຘມ຺ໂມ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ສມ຺ໂມສາຍ ອນ຺ຕຣຘານາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ທຸພ຺ພຈາ ໂຫນ຺ຕິ, ໂທວຈສ຺ສກຣເຓຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄຕາ, ອກ຺ຂມາ ອປ຺ປທກ຺ຂິຓຄ຺ຄາຫິໂນ ອນຸສາສນິໍ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸຕິໂຍ ຘມ຺ໂມ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ສມ຺ໂມສາຍ ອນ຺ຕຣຘານາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ພຫຸສ຺ສຸຕາ ອາຄຕາຄມາ ຘມ຺ມຘຣາ ວິນຍຘຣາ ມາຕິກາຘຣາ, ເຕ ນ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ ປຣໍ ວາເຈນ຺ຕິ; ເຕສໍ ອຈ຺ຈເຍນ ຉິນ຺ນມູລໂກ ສຸຕ຺ຕນ຺ໂຕ ໂຫຕິ ອປ຺ປຏິສຣໂຓ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຕິໂຍ ຘມ຺ໂມ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ສມ຺ໂມສາຍ ອນ຺ຕຣຘານາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ພາຫຸລິກາ ໂຫນ຺ຕິ ສາຖລິກາ ໂອກ຺ກມເນ ປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ປວິເວເກ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕຘຸຣາ, ນ ວີຣິຍໍ ອາຣຠນ຺ຕິ ອປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ປຕ຺ຕິຍາ ອນຘິຄຕສ຺ສ ອຘິຄມາຍ ອສຈ຺ຉິກຕສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ. ເຕສໍ ປຈ຺ຉິມາ ຊນຕາ ທິຏ຺ຐານຸຄຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ສາປິ ໂຫຕິ ພາຫຸລິກາ ສາຖລິກາ ໂອກ຺ກມເນ ປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ປວິເວເກ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕຘຸຣາ, ນ ວີຣິຍໍ ອາຣຠຕິ ອປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ປຕ຺ຕິຍາ ອນຘິຄຕສ຺ສ ອຘິຄມາຍ ອສຈ຺ຉິກຕສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕຸຕ຺ໂຖ ຘມ຺ໂມ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ສມ຺ໂມສາຍ ອນ຺ຕຣຘານາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສງ຺ໂຆ ຠິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ສງ຺ເຆ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິນ຺ເນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອກ຺ໂກສາ ຈ ໂຫນ຺ຕິ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປຣິຠາສາ ຈ ໂຫນ຺ຕິ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປຣິກ຺ເຂປາ ຈ ໂຫນ຺ຕິ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປຣິຈ຺ຈຊນາ [ປຣິຈ຺ຈຊາ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ຈ ໂຫນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອປ຺ປສນ຺ນາ ເຈວ ນປ຺ປສີທນ຺ຕິ, ປສນ຺ນານຎ຺ຈ ເອກຈ຺ຈານໍ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈໂມ ຘມ຺ໂມ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ສມ຺ໂມສາຍ ອນ຺ຕຣຘານາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ສມ຺ໂມສາຍ ອນ຺ຕຣຘານາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ.

‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມາ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ຐິຕິຍາ ອສມ຺ໂມສາຍ ອນນ຺ຕຣຘານາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ສຸຄ຺ຄຫິຕໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ ປຣິຍາປຸຓນ຺ຕິ ສຸນິກ຺ຂິຕ຺ເຕຫິ ປທພ຺ຍຎ຺ຊເນຫິ. ສຸນິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ປທພ຺ຍຎ຺ຊນສ຺ສ ອຕ຺ໂຖປິ ສຸນໂຍ ໂຫຕິ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຐໂມ ຘມ຺ໂມ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ຐິຕິຍາ ອສມ຺ໂມສາຍ ອນນ຺ຕຣຘານາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ສຸວຈາ ໂຫນ຺ຕິ ໂສວຈສ຺ສກຣເຓຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄຕາ, ຂມາ ປທກ຺ຂິຓຄ຺ຄາຫິໂນ ອນຸສາສນິໍ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸຕິໂຍ ຘມ຺ໂມ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ຐິຕິຍາ ອສມ຺ໂມສາຍ ອນນ຺ຕຣຘານາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ພຫຸສ຺ສຸຕາ ອາຄຕາຄມາ ຘມ຺ມຘຣາ ວິນຍຘຣາ ມາຕິກາຘຣາ, ເຕ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ ປຣໍ ວາເຈນ຺ຕິ; ເຕສໍ ອຈ຺ຈເຍນ ນ ຉິນ຺ນມູລໂກ [ອຈ຺ຉິນ຺ນມູລໂກ (ກ.) ອ. ນິ. ໔.໑໖໐] ສຸຕ຺ຕນ຺ໂຕ ໂຫຕິ ສປ຺ປຏິສຣໂຓ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຕິໂຍ ຘມ຺ໂມ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ຐິຕິຍາ ອສມ຺ໂມສາຍ ອນນ຺ຕຣຘານາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ນ ພາຫຸລິກາ ໂຫນ຺ຕິ ນ ສາຖລິກາ, ໂອກ຺ກມເນ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕຘຸຣາ ປວິເວເກ ປຸພ຺ພງ຺ຄມາ; ວີຣິຍໍ ອາຣຠນ຺ຕິ ອປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ປຕ຺ຕິຍາ ອນຘິຄຕສ຺ສ ອຘິຄມາຍ ອສຈ຺ຉິກຕສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ. ເຕສໍ ປຈ຺ຉິມາ ຊນຕາ ທິຏ຺ຐານຸຄຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ສາປິ ໂຫຕິ ນ ພາຫຸລິກາ ນ ສາຖລິກາ, ໂອກ຺ກມເນ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕຘຸຣາ ປວິເວເກ ປຸພ຺ພງ຺ຄມາ, ວີຣິຍໍ ອາຣຠຕິ ອປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ປຕ຺ຕິຍາ ອນຘິຄຕສ຺ສ ອຘິຄມາຍ ອສຈ຺ຉິກຕສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕຸຕ຺ໂຖ ຘມ຺ໂມ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ຐິຕິຍາ ອສມ຺ໂມສາຍ ອນນ຺ຕຣຘານາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສງ຺ໂຆ ສມຄ຺ໂຄ ສມ຺ໂມທມາໂນ ອວິວທມາໂນ ເອກຸທ຺ເທໂສ ຜາສຸໍ ວິຫຣຕິ. ສງ຺ເຆ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມຄ຺ເຄ ນ ເຈວ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອກ຺ໂກສາ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ຈ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປຣິຠາສາ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ຈ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປຣິກ຺ເຂປາ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ຈ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປຣິຈ຺ຈຊນາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອປ຺ປສນ຺ນາ ເຈວ ປສີທນ຺ຕິ, ປສນ຺ນານຎ຺ຈ ຠິຍ຺ໂຍຠາໂວ ໂຫຕິ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈໂມ ຘມ຺ໂມ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ຐິຕິຍາ ອສມ຺ໂມສາຍ ອນນ຺ຕຣຘານາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ຐິຕິຍາ ອສມ຺ໂມສາຍ ອນນ຺ຕຣຘານາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ. ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ທຸກ຺ກຖາສຸຕ຺ຕໍ

໑໕໗. ‘‘ປຎ຺ຈນ຺ນໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄລານໍ ກຖາ ທຸກ຺ກຖາ ປຸຄ຺ຄເລ ປຸຄ຺ຄລໍ [ປຸຄ຺ຄລໍ ປຸຄ຺ຄລໍ (ສີ. ປີ.)] ອຸປນິຘາຍ. ກຕເມສໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ? ອສ຺ສທ຺ຘສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ສທ຺ຘາກຖາ ທຸກ຺ກຖາ; ທຸສ຺ສີລສ຺ສ ສີລກຖາ ທຸກ຺ກຖາ; ອປ຺ປສ຺ສຸຕສ຺ສ ພາຫຸສຈ຺ຈກຖາ ທຸກ຺ກຖາ; ມຈ຺ຉຣິສ຺ສ [ມຈ຺ຉຣິຍສ຺ສ (ສີ. ປີ. ກ.)] ຈາຄກຖາ ທຸກ຺ກຖາ; ທຸປ຺ປຎ຺ຎສ຺ສ ປຎ຺ຎາກຖາ ທຸກ຺ກຖາ.

‘‘ກສ຺ມາ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສ຺ສທ຺ຘສ຺ສ ສທ຺ຘາກຖາ ທຸກ຺ກຖາ? ອສ຺ສທ຺ໂຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ສທ຺ຘາກຖາຍ ກຈ຺ຉມານາຍ ອຠິສຊ຺ຊຕິ ກຸປ຺ປຕິ ພ຺ຍາປຊ຺ຊຕິ ປຕິຕ຺ຖີຍຕິ ໂກປຎ຺ຈ ໂທສຎ຺ຈ ອປ຺ປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ປາຕຸກໂຣຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ຕຎ຺ຫິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ສທ຺ຘາສມ຺ປທໍ ອຕ຺ຕນິ ນ ສມນຸປສ຺ສຕິ [ນ ສມ຺ປສ຺ສຕິ (ສີ.)], ນ ຈ ລຠຕິ ຕໂຕນິທານໍ ປີຕິປາໂມຊ຺ຊໍ. ຕສ຺ມາ ອສ຺ສທ຺ຘສ຺ສ ສທ຺ຘາກຖາ ທຸກ຺ກຖາ.

‘‘ກສ຺ມາ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸສ຺ສີລສ຺ສ ສີລກຖາ ທຸກ຺ກຖາ? ທຸສ຺ສີໂລ, ຠິກ຺ຂເວ, ສີລກຖາຍ ກຈ຺ຉມານາຍ ອຠິສຊ຺ຊຕິ ກຸປ຺ປຕິ ພ຺ຍາປຊ຺ຊຕິ ປຕິຕ຺ຖີຍຕິ ໂກປຎ຺ຈ ໂທສຎ຺ຈ ອປ຺ປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ປາຕຸກໂຣຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ຕຎ຺ຫິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ສີລສມ຺ປທໍ ອຕ຺ຕນິ ນ ສມນຸປສ຺ສຕິ ນ ຈ ລຠຕິ ຕໂຕນິທານໍ ປີຕິປາໂມຊ຺ຊໍ. ຕສ຺ມາ ທຸສ຺ສີລສ຺ສ ສີລກຖາ ທຸກ຺ກຖາ.

‘‘ກສ຺ມາ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປ຺ປສ຺ສຸຕສ຺ສ ພາຫຸສຈ຺ຈກຖາ ທຸກ຺ກຖາ? ອປ຺ປສ຺ສຸໂຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ພາຫຸສຈ຺ຈກຖາຍ ກຈ຺ຉມານາຍ ອຠິສຊ຺ຊຕິ ກຸປ຺ປຕິ ພ຺ຍາປຊ຺ຊຕິ ປຕິຕ຺ຖີຍຕິ ໂກປຎ຺ຈ ໂທສຎ຺ຈ ອປ຺ປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ປາຕຸກໂຣຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ຕຎ຺ຫິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸຕສມ຺ປທໍ ອຕ຺ຕນິ ນ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ນ ຈ ລຠຕິ ຕໂຕນິທານໍ ປີຕິປາໂມຊ຺ຊໍ. ຕສ຺ມາ ອປ຺ປສ຺ສຸຕສ຺ສ ພາຫຸສຈ຺ຈກຖາ ທຸກ຺ກຖາ.

‘‘ກສ຺ມາ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຈ຺ຉຣິສ຺ສ ຈາຄກຖາ ທຸກ຺ກຖາ? ມຈ຺ຉຣີ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈາຄກຖາຍ ກຈ຺ຉມານາຍ ອຠິສຊ຺ຊຕິ ກຸປ຺ປຕິ ພ຺ຍາປຊ຺ຊຕິ ປຕິຕ຺ຖີຍຕິ ໂກປຎ຺ຈ ໂທສຎ຺ຈ ອປ຺ປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ປາຕຸກໂຣຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ຕຎ຺ຫິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈາຄສມ຺ປທໍ ອຕ຺ຕນິ ນ ສມນຸປສ຺ສຕິ ນ ຈ ລຠຕິ ຕໂຕນິທານໍ ປີຕິປາໂມຊ຺ຊໍ. ຕສ຺ມາ ມຈ຺ຉຣິສ຺ສ ຈາຄກຖາ ທຸກ຺ກຖາ.

‘‘ກສ຺ມາ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸປ຺ປຎ຺ຎສ຺ສ ປຎ຺ຎາກຖາ ທຸກ຺ກຖາ? ທຸປ຺ປຎ຺ໂຎ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຎາກຖາຍ ກຈ຺ຉມານາຍ ອຠິສຊ຺ຊຕິ ກຸປ຺ປຕິ ພ຺ຍາປຊ຺ຊຕິ ປຕິຕ຺ຖີຍຕິ ໂກປຎ຺ຈ ໂທສຎ຺ຈ ອປ຺ປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ປາຕຸກໂຣຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ຕຎ຺ຫິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຎາສມ຺ປທໍ ອຕ຺ຕນິ ນ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ນ ຈ ລຠຕິ ຕໂຕນິທານໍ ປີຕິປາໂມຊ຺ຊໍ. ຕສ຺ມາ ທຸປ຺ປຎ຺ຎສ຺ສ ປຎ຺ຎາກຖາ ທຸກ຺ກຖາ. ອິເມສໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ກຖາ ທຸກ຺ກຖາ ປຸຄ຺ຄເລ ປຸຄ຺ຄລໍ ອຸປນິຘາຍ.

‘‘ປຎ຺ຈນ຺ນໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄລານໍ ກຖາ ສຸກຖາ ປຸຄ຺ຄເລ ປຸຄ຺ຄລໍ ອຸປນິຘາຍ. ກຕເມສໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ? ສທ຺ຘສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ສທ຺ຘາກຖາ ສຸກຖາ; ສີລວໂຕ ສີລກຖາ ສຸກຖາ; ພຫຸສ຺ສຸຕສ຺ສ ພາຫຸສຈ຺ຈກຖາ ສຸກຖາ; ຈາຄວໂຕ ຈາຄກຖາ ສຸກຖາ; ປຎ຺ຎວໂຕ ປຎ຺ຎາກຖາ ສຸກຖາ.

‘‘ກສ຺ມາ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສທ຺ຘສ຺ສ ສທ຺ຘາກຖາ ສຸກຖາ? ສທ຺ໂຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ສທ຺ຘາກຖາຍ ກຈ຺ຉມານາຍ ນາຠິສຊ຺ຊຕິ ນ ກຸປ຺ປຕິ ນ ພ຺ຍາປຊ຺ຊຕິ ນ ປຕິຕ຺ຖີຍຕິ ນ ໂກປຎ຺ຈ ໂທສຎ຺ຈ ອປ຺ປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ປາຕຸກໂຣຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ຕຎ຺ຫິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ສທ຺ຘາສມ຺ປທໍ ອຕ຺ຕນິ ສມນຸປສ຺ສຕິ ລຠຕິ ຈ ຕໂຕນິທານໍ ປີຕິປາໂມຊ຺ຊໍ. ຕສ຺ມາ ສທ຺ຘສ຺ສ ສທ຺ຘາກຖາ ສຸກຖາ.

‘‘ກສ຺ມາ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສີລວໂຕ ສີລກຖາ ສຸກຖາ? ສີລວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສີລກຖາຍ ກຈ຺ຉມານາຍ ນາຠິສຊ຺ຊຕິ ນ ກຸປ຺ປຕິ ນ ພ຺ຍາປຊ຺ຊຕິ ນ ປຕິຕ຺ຖີຍຕິ ນ ໂກປຎ຺ຈ ໂທສຎ຺ຈ ອປ຺ປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ປາຕຸກໂຣຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ຕຎ຺ຫິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ສີລສມ຺ປທໍ ອຕ຺ຕນິ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ລຠຕິ ຈ ຕໂຕນິທານໍ ປີຕິປາໂມຊ຺ຊໍ. ຕສ຺ມາ ສີລວໂຕ ສີລກຖາ ສຸກຖາ.

‘‘ກສ຺ມາ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ພຫຸສ຺ສຸຕສ຺ສ ພາຫຸສຈ຺ຈກຖາ ສຸກຖາ? ພຫຸສ຺ສຸໂຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ພາຫຸສຈ຺ຈກຖາຍ ກຈ຺ຉມານາຍ ນາຠິສຊ຺ຊຕິ ນ ກຸປ຺ປຕິ ນ ພ຺ຍາປຊ຺ຊຕິ ນ ປຕິຕ຺ຖີຍຕິ ນ ໂກປຎ຺ຈ ໂທສຎ຺ຈ ອປ຺ປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ປາຕຸກໂຣຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ຕຎ຺ຫິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸຕສມ຺ປທໍ ອຕ຺ຕນິ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ລຠຕິ ຈ ຕໂຕນິທານໍ ປີຕິປາໂມຊ຺ຊໍ. ຕສ຺ມາ ພຫຸສ຺ສຸຕສ຺ສ ພາຫຸສຈ຺ຈກຖາ ສຸກຖາ.

‘‘ກສ຺ມາ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈາຄວໂຕ ຈາຄກຖາ ສຸກຖາ? ຈາຄວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈາຄກຖາຍ ກຈ຺ຉມານາຍ ນາຠິສຊ຺ຊຕິ ນ ກຸປ຺ປຕິ ນ ພ຺ຍາປຊ຺ຊຕິ ນ ປຕິຕ຺ຖີຍຕິ ນ ໂກປຎ຺ຈ ໂທສຎ຺ຈ ອປ຺ປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ປາຕຸກໂຣຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ຕຎ຺ຫິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈາຄສມ຺ປທໍ ອຕ຺ຕນິ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ລຠຕິ ຈ ຕໂຕນິທານໍ ປີຕິປາໂມຊ຺ຊໍ. ຕສ຺ມາ ຈາຄວໂຕ ຈາຄກຖາ ສຸກຖາ.

‘‘ກສ຺ມາ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຎວໂຕ ປຎ຺ຎາກຖາ ສຸກຖາ? ປຎ຺ຎວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຎາກຖາຍ ກຈ຺ຉມານາຍ ນາຠິສຊ຺ຊຕິ ນ ກຸປ຺ປຕິ ນ ພ຺ຍາປຊ຺ຊຕິ ນ ປຕິຕ຺ຖີຍຕິ ນ ໂກປຎ຺ຈ ໂທສຎ຺ຈ ອປ຺ປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ປາຕຸກໂຣຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ຕຎ຺ຫິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຎາສມ຺ປທໍ ອຕ຺ຕນິ ສມນຸປສ຺ສຕິ ລຠຕິ ຈ ຕໂຕນິທານໍ ປີຕິປາໂມຊ຺ຊໍ. ຕສ຺ມາ ປຎ຺ຎວໂຕ ປຎ຺ຎາກຖາ ສຸກຖາ. ອິເມສໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ກຖາ ສຸກຖາ ປຸຄ຺ຄເລ ປຸຄ຺ຄລໍ ອຸປນິຘາຍາ’’ຕິ. ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ສາຣຊ຺ຊສຸຕ຺ຕໍ

໑໕໘. ‘‘ປຎ຺ຈຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ສາຣຊ຺ຊໍ ໂອກ຺ກນ຺ໂຕ [ໂອກ຺ກມນ຺ໂຕ (ກ.)] ໂຫຕິ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອສ຺ສທ຺ໂຘ ໂຫຕິ, ທຸສ຺ສີໂລ ໂຫຕິ, ອປ຺ປສ຺ສຸໂຕ ໂຫຕິ, ກຸສີໂຕ ໂຫຕິ, ທຸປຎ຺ໂຎ ໂຫຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫິ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ສາຣຊ຺ຊໍ ໂອກ຺ກນ຺ໂຕ ໂຫຕິ.

‘‘ປຎ຺ຈຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ວິສາຣໂທ ໂຫຕິ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສທ຺ໂຘ ໂຫຕິ, ສີລວາ ໂຫຕິ, ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ໂຫຕິ, ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ໂຫຕິ, ປຎ຺ຎວາ ໂຫຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ວິສາຣໂທ ໂຫຕີ’’ຕິ. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ອຸທາຍີສຸຕ຺ຕໍ

໑໕໙. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ໂກສມ຺ພິຍໍ ວິຫຣຕິ ໂຆສິຕາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ອຸທາຍີ ມຫຕິຍາ ຄິຫິປຣິສາຍ ປຣິວຸໂຕ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອຸທາຍິໍ ມຫຕິຍາ ຄິຫິປຣິສາຍ ປຣິວຸຕໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ. ທິສ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອາຍສ຺ມາ, ຠນ຺ເຕ, ອຸທາຍີ ມຫຕິຍາ ຄິຫິປຣິສາຍ ປຣິວຸໂຕ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕີ’’ຕິ [ເທເສນ຺ໂຕ ນິສິນ຺ໂນ’’ຕິ (ສ຺ຍາ.)].

‘‘ນ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ສຸກຣໍ ປເຣສໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕຸໍ. ປເຣສໍ, ອານນ຺ທ, ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ເຕນ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ເມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ປເຣສໍ ຘມ຺ໂມ ເທເສຕພ຺ໂພ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ‘ອນຸປຸພ຺ພິໍ ກຖໍ [ອານຸປຸພ຺ພິກຖໍ (ສີ.), ອນຸປຸພ຺ພິກຖໍ (ສ຺ຍາ. ປີ. ກ.)] ກເຖສ຺ສາມີ’ຕິ ປເຣສໍ ຘມ຺ໂມ ເທເສຕພ຺ໂພ; ‘ປຣິຍາຍທສ຺ສາວີ ກຖໍ ກເຖສ຺ສາມີ’ຕິ ປເຣສໍ ຘມ຺ໂມ ເທເສຕພ຺ໂພ; ‘ອນຸທ຺ທຍຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ກຖໍ ກເຖສ຺ສາມີ’ຕິ ປເຣສໍ ຘມ຺ໂມ ເທເສຕພ຺ໂພ; ‘ນ ອາມິສນ຺ຕໂຣ ກຖໍ ກເຖສ຺ສາມີ’ຕິ ປເຣສໍ ຘມ຺ໂມ ເທເສຕພ຺ໂພ; ‘ອຕ຺ຕານຎ຺ຈ ປຣຎ຺ຈ ອນຸປຫຈ຺ຈ ກຖໍ ກເຖສ຺ສາມີ’ຕິ ປເຣສໍ ຘມ຺ໂມ ເທເສຕພ຺ໂພ. ນ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ສຸກຣໍ ປເຣສໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕຸໍ. ປເຣສໍ, ອານນ຺ທ, ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ເຕນ ອິເມ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ເມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ປເຣສໍ ຘມ຺ໂມ ເທເສຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ນວມໍ.

໑໐. ທຸປ຺ປຏິວິໂນທຍສຸຕ຺ຕໍ

໑໖໐. ‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸປ຺ປນ຺ນາ ທຸປ຺ປຏິວິໂນທຍາ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ຣາໂຄ ທຸປ຺ປຏິວິໂນທໂຍ, ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ໂທໂສ ທຸປ຺ປຏິວິໂນທໂຍ, ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ໂມໂຫ ທຸປ຺ປຏິວິໂນທໂຍ, ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ປຏິຠານໍ ທຸປ຺ປຏິວິໂນທຍໍ, ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຄມິກຈິຕ຺ຕໍ ທຸປ຺ປຏິວິໂນທຍໍ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ທຸປ຺ປຏິວິໂນທຍາ’’ຕິ. ທສມໍ.

ສທ຺ຘມ຺ມວຄ຺ໂຄ ປຐໂມ.

ຕສ຺ສຸທ຺ທານໍ –

ຕໂຍ ສມ຺ມຕ຺ຕນິຍາມາ, ຕໂຍ ສທ຺ຘມ຺ມສມ຺ໂມສາ;

ທຸກ຺ກຖາ ເຈວ ສາຣຊ຺ຊໍ, ອຸທາຍິທຸພ຺ພິໂນທຍາຕິ.

(໑໗) ໒. ອາຆາຕວຄ຺ໂຄ

໑. ປຐມອາຆາຕປຏິວິນຍສຸຕ຺ຕໍ

໑໖໑. ‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຆາຕປຏິວິນຍາ ຍຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ອາຆາໂຕ ສພ຺ພໂສ ປຏິວິເນຕພ຺ໂພ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ຍສ຺ມິໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄເລ ອາຆາໂຕ ຊາເຍຖ, ເມຕ຺ຕາ ຕສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ ຠາເວຕພ຺ພາ; ເອວໍ ຕສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ ອາຆາໂຕ ປຏິວິເນຕພ຺ໂພ. ຍສ຺ມິໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄເລ ອາຆາໂຕ ຊາເຍຖ, ກຣຸຓາ ຕສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ ຠາເວຕພ຺ພາ; ເອວໍ ຕສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ ອາຆາໂຕ ປຏິວິເນຕພ຺ໂພ. ຍສ຺ມິໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄເລ ອາຆາໂຕ ຊາເຍຖ, ອຸເປກ຺ຂາ ຕສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ ຠາເວຕພ຺ພາ; ເອວໍ ຕສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ ອາຆາໂຕ ປຏິວິເນຕພ຺ໂພ. ຍສ຺ມິໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄເລ ອາຆາໂຕ ຊາເຍຖ, ອສຕິອມນສິກາໂຣ ຕສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ໂພ; ເອວໍ ຕສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ ອາຆາໂຕ ປຏິວິເນຕພ຺ໂພ. ຍສ຺ມິໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄເລ ອາຆາໂຕ ຊາເຍຖ, ກມ຺ມສ຺ສກຕາ ຕສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາ – ‘ກມ຺ມສ຺ສໂກ ອຍມາຍສ຺ມາ ກມ຺ມທາຍາໂທ ກມ຺ມໂຍນິ ກມ຺ມພນ຺ຘຸ ກມ຺ມປ຺ປຏິສຣໂຓ, ຍໍ ກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສຕິ ກລ຺ຍາຓໍ ວາ ປາປກໍ ວາ ຕສ຺ສ ທາຍາໂທ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ; ເອວໍ ຕສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ ອາຆາໂຕ ປຏິວິເນຕພ຺ໂພ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈ ອາຆາຕປຏິວິນຍາ, ຍຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ອາຆາໂຕ ສພ຺ພໂສ ປຏິວິເນຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ປຐມໍ.

໒. ທຸຕິຍອາຆາຕປຏິວິນຍສຸຕ຺ຕໍ

໑໖໒. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອາວຸໂສ ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິ. ‘‘ອາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ອາວຸໂສ, ອາຆາຕປຏິວິນຍາ ຍຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ອາຆາໂຕ ສພ຺ພໂສ ປຏິວິເນຕພ຺ໂພ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ອິຘາວຸໂສ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ອປຣິສຸທ຺ຘກາຍສມາຈາໂຣ ໂຫຕິ ປຣິສຸທ຺ຘວຈີສມາຈາໂຣ; ເອວຣູເປປິ, ອາວຸໂສ, ປຸຄ຺ຄເລ ອາຆາໂຕ ປຏິວິເນຕພ຺ໂພ. ອິຘ ປນາວຸໂສ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ອປຣິສຸທ຺ຘວຈີສມາຈາໂຣ ໂຫຕິ ປຣິສຸທ຺ຘກາຍສມາຈາໂຣ; ເອວຣູເປປິ, ອາວຸໂສ, ປຸຄ຺ຄເລ ອາຆາໂຕ ປຏິວິເນຕພ຺ໂພ. ອິຘ ປນາວຸໂສ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ອປຣິສຸທ຺ຘກາຍສມາຈາໂຣ ໂຫຕິ ອປຣິສຸທ຺ຘວຈີສມາຈາໂຣ, ລຠຕິ ຈ ກາເລນ ກາລໍ ເຈຕໂສ ວິວຣໍ ເຈຕໂສ ປສາທໍ; ເອວຣູເປປິ, ອາວຸໂສ, ປຸຄ຺ຄເລ ອາຆາໂຕ ປຏິວິເນຕພ຺ໂພ. ອິຘ ປນາວຸໂສ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ອປຣິສຸທ຺ຘກາຍສມາຈາໂຣ ໂຫຕິ ອປຣິສຸທ຺ຘວຈີສມາຈາໂຣ, ນ ຈ ລຠຕິ ກາເລນ ກາລໍ ເຈຕໂສ ວິວຣໍ ເຈຕໂສ ປສາທໍ; ເອວຣູເປປິ, ອາວຸໂສ, ປຸຄ຺ຄເລ ອາຆາໂຕ ປຏິວິເນຕພ຺ໂພ. ອິຘ ປນາວຸໂສ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ປຣິສຸທ຺ຘກາຍສມາຈາໂຣ ປຣິສຸທ຺ຘວຈີສມາຈາໂຣ, ລຠຕິ ຈ ກາເລນ ວາ ກາລໍ ເຈຕໂສ ວິວຣໍ ເຈຕໂສ ປສາທໍ; ເອວຣູເປປິ, ອາວຸໂສ, ປຸຄ຺ຄເລ ອາຆາໂຕ ປຏິວິເນຕພ຺ໂພ.

‘‘ຕຕ຺ຣາວຸໂສ, ຍ຺ວາຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ອປຣິສຸທ຺ຘກາຍສມາຈາໂຣ ປຣິສຸທ຺ຘວຈີສມາຈາໂຣ, ກຖໍ ຕສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ ອາຆາໂຕ ປຏິວິເນຕພ຺ໂພ? ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ປໍສຸກູລິໂກ ຣຖິຍາຍ ນນ຺ຕກໍ ທິສ຺ວາ ວາເມນ ປາເທນ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ທກ຺ຂິເຓນ ປາເທນ ປຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ [ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ (ສີ. ປີ.)], ໂຍ ຕຕ຺ຖ ສາໂຣ ຕໍ ປຣິປາເຕຕ຺ວາ ອາທາຍ ປກ຺ກເມຍ຺ຍ; ເອວເມວໍ ຂ຺ວາວຸໂສ, ຍ຺ວາຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ອປຣິສຸທ຺ຘກາຍສມາຈາໂຣ ປຣິສຸທ຺ຘວຈີສມາຈາໂຣ, ຍາສ຺ສ ອປຣິສຸທ຺ຘກາຍສມາຈາຣຕາ ນ ສາສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ມນສິ ກາຕພ຺ພາ, ຍາ ຈ ຂ຺ວາສ຺ສ ປຣິສຸທ຺ຘວຈີສມາຈາຣຕາ ສາສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ມນສິ ກາຕພ຺ພາ. ເອວໍ ຕສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ ອາຆາໂຕ ປຏິວິເນຕພ຺ໂພ.

‘‘ຕຕ຺ຣາວຸໂສ, ຍ຺ວາຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ອປຣິສຸທ຺ຘວຈີສມາຈາໂຣ ປຣິສຸທ຺ຘກາຍສມາຈາໂຣ, ກຖໍ ຕສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ ອາຆາໂຕ ປຏິວິເນຕພ຺ໂພ? ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອາວຸໂສ, ໂປກ຺ຂຣຓີ ເສວາລປຓກປຣິໂຍນທ຺ຘາ. ອຖ ປຸຣິໂສ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ຆມ຺ມາຠິຕຕ຺ໂຕ ຆມ຺ມປເຣໂຕ ກິລນ຺ໂຕ ຕສິໂຕ ປິປາສິໂຕ. ໂສ ຕໍ ໂປກ຺ຂຣຓິໍ ໂອຄາເຫຕ຺ວາ ອຸໂຠຫິ ຫຕ຺ເຖຫິ ອິຕິຈິຕິ ຈ ເສວາລປຓກໍ ອປວິຍູຫິຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິນາ ປິວິຕ຺ວາ ປກ຺ກເມຍ຺ຍ. ເອວເມວໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຍ຺ວາຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ອປຣິສຸທ຺ຘວຈີສມາຈາໂຣ ປຣິສຸທ຺ຘກາຍສມາຈາໂຣ, ຍາສ຺ສ ອປຣິສຸທ຺ຘວຈີສມາຈາຣຕາ ນ ສາສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ມນສິ ກາຕພ຺ພາ, ຍາ ຈ ຂ຺ວາສ຺ສ ປຣິສຸທ຺ຘກາຍສມາຈາຣຕາ ສາສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ມນສິ ກາຕພ຺ພາ. ເອວໍ ຕສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ ອາຆາໂຕ ປຏິວິເນຕພ຺ໂພ.

‘‘ຕຕ຺ຣາວຸໂສ, ຍ຺ວາຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ອປຣິສຸທ຺ຘກາຍສມາຈາໂຣ ອປຣິສຸທ຺ຘວຈີສມາຈາໂຣ ລຠຕິ ຈ ກາເລນ ກາລໍ ເຈຕໂສ ວິວຣໍ ເຈຕໂສ ປສາທໍ, ກຖໍ ຕສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ ອາຆາໂຕ ປຏິວິເນຕພ຺ໂພ? ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອາວຸໂສ, ປຣິຕ຺ຕໍ ໂຄປເທ [ໂຄປທເກ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ອຸທກໍ. ອຖ ປຸຣິໂສ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ຆມ຺ມາຠິຕຕ຺ໂຕ ຆມ຺ມປເຣໂຕ ກິລນ຺ໂຕ ຕສິໂຕ ປິປາສິໂຕ. ຕສ຺ສ ເອວມສ຺ສ – ‘ອິທໍ ໂຂ ປຣິຕ຺ຕໍ ໂຄປເທ ອຸທກໍ. ສຈາຫໍ ອຎ຺ຊລິນາ ວາ ປິວິສ຺ສາມິ ຠາຊເນນ ວາ ໂຂເຠສ຺ສາມິປິ ຕໍ ໂລເຬສ຺ສາມິປິ ຕໍ ອເປຍ຺ຍມ຺ປິ ຕໍ ກຣິສ຺ສາມິ. ຍໍນູນາຫໍ ຈຕຸກ຺ກຸຓ຺ຑິໂກ [ຈຕຸຄຸຓ຺ຑິໂກ (ສີ.), ຈຕຸກຸຓ຺ຑິໂກ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.), ຈຕຸໂກຓ຺ຑິໂກ (ທີ. ນິ. ໓.໗)] ນິປຕິຕ຺ວາ ໂຄປີຕກໍ ປິວິຕ຺ວາ ປກ຺ກເມຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ໂສ ຈຕຸກ຺ກຸຓ຺ຑິໂກ ນິປຕິຕ຺ວາ ໂຄປີຕກໍ ປິວິຕ຺ວາ ປກ຺ກເມຍ຺ຍ. ເອວເມວໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຍ຺ວາຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ອປຣິສຸທ຺ຘກາຍສມາຈາໂຣ ອປຣິສຸທ຺ຘວຈີສມາຈາໂຣ ລຠຕິ ຈ ກາເລນ ກາລໍ ເຈຕໂສ ວິວຣໍ ເຈຕໂສ ປສາທໍ, ຍາສ຺ສ ອປຣິສຸທ຺ຘກາຍສມາຈາຣຕາ ນ ສາສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ມນສິ ກາຕພ຺ພາ; ຍາປິສ຺ສ ອປຣິສຸທ຺ຘວຈີສມາຈາຣຕາ ນ ສາປິສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ມນສິ ກາຕພ຺ພາ. ຍຎ຺ຈ ໂຂ ໂສ ລຠຕິ ກາເລນ ກາລໍ ເຈຕໂສ ວິວຣໍ ເຈຕໂສ ປສາທໍ, ຕເມວສ຺ສ [ຕເທວສ຺ສ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ມນສິ ກາຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ຕສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ ອາຆາໂຕ ປຏິວິເນຕພ຺ໂພ.

‘‘ຕຕ຺ຣາວຸໂສ, ຍ຺ວາຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ອປຣິສຸທ຺ຘກາຍສມາຈາໂຣ ອປຣິສຸທ຺ຘວຈີສມາຈາໂຣ ນ ຈ ລຠຕິ ກາເລນ ກາລໍ ເຈຕໂສ ວິວຣໍ ເຈຕໂສ ປສາທໍ, ກຖໍ ຕສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ ອາຆາໂຕ ປຏິວິເນຕພ຺ໂພ? ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອາວຸໂສ, ປຸຣິໂສ ອາພາຘິໂກ ທຸກ຺ຂິໂຕ ພາຬ຺ຫຄິລາໂນ ອທ຺ຘານມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ໂນ. ຕສ຺ສ ປຸຣໂຕປິສ຺ສ ທູເຣ ຄາໂມ ປຈ຺ຉໂຕປິສ຺ສ ທູເຣ ຄາໂມ. ໂສ ນ ລເຠຍ຺ຍ ສປ຺ປາຍານິ ໂຠຊນານິ, ນ ລເຠຍ຺ຍ ສປ຺ປາຍານິ ເຠສຊ຺ຊານິ, ນ ລເຠຍ຺ຍ ປຕິຣູປໍ ອຸປຏ຺ຐາກໍ, ນ ລເຠຍ຺ຍ ຄາມນ຺ຕນາຍກໍ. ຕເມນໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ ປຸຣິໂສ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ອທ຺ຘານມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ໂນ. ໂສ ຕສ຺ມິໍ ປຸຣິເສ ກາຣຸຎ຺ຎໍເຍວ ອຸປຏ຺ຐາເປຍ຺ຍ, ອນຸທ຺ທຍໍເຍວ ອຸປຏ຺ຐາເປຍ຺ຍ, ອນຸກມ຺ປໍເຍວ ອຸປຏ຺ຐາເປຍ຺ຍ – ‘ອໂຫ ວຕາຍໍ ປຸຣິໂສ ລເຠຍ຺ຍ ສປ຺ປາຍານິ ໂຠຊນານິ, ລເຠຍ຺ຍ ສປ຺ປາຍານິ ເຠສຊ຺ຊານິ, ລເຠຍ຺ຍ ປຕິຣູປໍ ອຸປຏ຺ຐາກໍ, ລເຠຍ຺ຍ ຄາມນ຺ຕນາຍກໍ! ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ມາຍໍ [ອຍໍ (ກ.)] ປຸຣິໂສ ອິເຘວ ອນຍພ຺ຍສນໍ ອາປຊ຺ຊີ’ຕິ [ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ (ກ.)]! ເອວເມວໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຍ຺ວາຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ອປຣິສຸທ຺ຘກາຍສມາຈາໂຣ ອປຣິສຸທ຺ຘວຈີສມາຈາໂຣ ນ ຈ ລຠຕິ ກາເລນ ກາລໍ ເຈຕໂສ ວິວຣໍ ເຈຕໂສ ປສາທໍ, ເອວຣູເປປິ [ເອວຣູເປ (ປີ.)], ອາວຸໂສ, ປຸຄ຺ຄເລ ກາຣຸຎ຺ຎໍເຍວ ອຸປຏ຺ຐາເປຕພ຺ພໍ ອນຸທ຺ທຍາເຍວ ອຸປຏ຺ຐາເປຕພ຺ພາ ອນຸກມ຺ປາເຍວ ອຸປຏ຺ຐາເປຕພ຺ພາ – ‘ອໂຫ ວຕ ອຍມາຍສ຺ມາ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ປຫາຍ ກາຍສຸຈຣິຕໍ ຠາເວຍ຺ຍ, ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ປຫາຍ ວຈີສຸຈຣິຕໍ ຠາເວຍ຺ຍ, ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ປຫາຍ ມໂນສຸຈຣິຕໍ ຠາເວຍ຺ຍ! ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ມາຍໍ ອາຍສ຺ມາ [ອຍມາຍສ຺ມາ (ກ.)] ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊີ’ຕິ [ອຸປປຊ຺ຊຕີຕິ (ກ.)]! ເອວໍ ຕສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ ອາຆາໂຕ ປຏິວິເນຕພ຺ໂພ.

‘‘ຕຕ຺ຣາວຸໂສ, ຍ຺ວາຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ປຣິສຸທ຺ຘກາຍສມາຈາໂຣ ປຣິສຸທ຺ຘວຈີສມາຈາໂຣ ລຠຕິ ຈ ກາເລນ ກາລໍ ເຈຕໂສ ວິວຣໍ ເຈຕໂສ ປສາທໍ, ກຖໍ ຕສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ ອາຆາໂຕ ປຏິວິເນຕພ຺ໂພ? ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອາວຸໂສ, ໂປກ຺ຂຣຓີ ອຈ຺ໂຉທກາ ສາໂຕທກາ ສີໂຕທກາ [ອຈ຺ໂຉທິກາ ສາໂຕທິກາ ສີໂຕທິກາ (ສີ.)] ເສຕກາ [ເສໂຕທກາ (ກ.)] ສຸປຕິຕ຺ຖາ ຣມຓີຍາ ນານາຣຸກ຺ເຂຫິ ສຎ຺ຉນ຺ນາ. ອຖ ປຸຣິໂສ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ຆມ຺ມາຠິຕຕ຺ໂຕ ຆມ຺ມປເຣໂຕ ກິລນ຺ໂຕ ຕສິໂຕ ປິປາສິໂຕ. ໂສ ຕໍ ໂປກ຺ຂຣຓິໍ ໂອຄາເຫຕ຺ວາ ນ຺ຫາຕ຺ວາ ຈ ປິວິຕ຺ວາ ຈ ປຈ຺ຈຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ຣຸກ຺ຂຈ຺ຉາຍາຍ ນິສີເທຍ຺ຍ ວາ ນິປຊ຺ເຊຍ຺ຍ ວາ.

ເອວເມວໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຍ຺ວາຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ປຣິສຸທ຺ຘກາຍສມາຈາໂຣ ປຣິສຸທ຺ຘວຈີສມາຈາໂຣ ລຠຕິ ຈ ກາເລນ ກາລໍ ເຈຕໂສ ວິວຣໍ ເຈຕໂສ ປສາທໍ, ຍາປິສ຺ສ ປຣິສຸທ຺ຘກາຍສມາຈາຣຕາ ສາປິສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ມນສິ ກາຕພ຺ພາ; ຍາປິສ຺ສ ປຣິສຸທ຺ຘວຈີສມາຈາຣຕາ ສາປິສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ມນສິ ກາຕພ຺ພາ; ຍມ຺ປິ ລຠຕິ ກາເລນ ກາລໍ ເຈຕໂສ ວິວຣໍ ເຈຕໂສ ປສາທໍ, ຕມ຺ປິສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ມນສິ ກາຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ຕສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ ອາຆາໂຕ ປຏິວິເນຕພ຺ໂພ. ສມນ຺ຕປາສາທິກໍ, ອາວຸໂສ, ປຸຄ຺ຄລໍ ອາຄມ຺ມ ຈິຕ຺ຕໍ ປສີທຕິ.

‘‘ອິເມ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ປຎ຺ຈ ອາຆາຕປຏິວິນຍາ, ຍຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ອາຆາໂຕ ສພ຺ພໂສ ປຏິວິເນຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ສາກຈ຺ຉສຸຕ຺ຕໍ

໑໖໓. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອາວຸໂສ ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິ. ‘‘ອາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເອຕທໂວຈ –

[ອ. ນິ. ໕.໖໕-໖໖] ‘‘ປຎ຺ຈຫາວຸໂສ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອລໍ ສາກຈ຺ໂຉ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ອິຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຕນາ ຈ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ສີລສມ຺ປທາກຖາຍ ຈ ອາຄຕໍ ປຎ຺ຫໍ ພ຺ຍາກຕ຺ຕາ ໂຫຕິ; ອຕ຺ຕນາ ຈ ສມາຘິສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ສມາຘິສມ຺ປທາກຖາຍ ຈ ອາຄຕໍ ປຎ຺ຫໍ ພ຺ຍາກຕ຺ຕາ ໂຫຕິ; ອຕ຺ຕນາ ຈ ປຎ຺ຎາສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ປຎ຺ຎາສມ຺ປທາກຖາຍ ຈ ອາຄຕໍ ປຎ຺ຫໍ ພ຺ຍາກຕ຺ຕາ ໂຫຕິ; ອຕ຺ຕນາ ຈ ວິມຸຕ຺ຕິສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ວິມຸຕ຺ຕິສມ຺ປທາກຖາຍ ຈ ອາຄຕໍ ປຎ຺ຫໍ ພ຺ຍາກຕ຺ຕາ ໂຫຕິ; ອຕ຺ຕນາ ຈ ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນສມ຺ປທາກຖາຍ ຈ ອາຄຕໍ ປຎ຺ຫໍ ພ຺ຍາກຕ຺ຕາ ໂຫຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ປຎ຺ຈຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອລໍ ສາກຈ຺ໂຉ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນ’’ນ຺ຕິ. ຕຕິຍໍ.

໔. ສາຊີວສຸຕ຺ຕໍ

໑໖໔. [ອ. ນິ. ໕.໖໕] ຕຕ຺ຣ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ…ເປ… ‘‘ປຎ຺ຈຫິ, ອາວຸໂສ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອລໍສາຊີໂວ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ອິຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຕນາ ຈ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ສີລສມ຺ປທາກຖາຍ ຈ ອາຄຕໍ ປຎ຺ຫໍ ພ຺ຍາກຕ຺ຕາ ໂຫຕິ; ອຕ຺ຕນາ ຈ ສມາຘິສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ສມາຘິສມ຺ປທາກຖາຍ ຈ ອາຄຕໍ ປຎ຺ຫໍ ພ຺ຍາກຕ຺ຕາ ໂຫຕິ; ອຕ຺ຕນາ ຈ ປຎ຺ຎາສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ປຎ຺ຎາສມ຺ປທາກຖາຍ ຈ ອາຄຕໍ ປຎ຺ຫໍ ພ຺ຍາກຕ຺ຕາ ໂຫຕິ; ອຕ຺ຕນາ ຈ ວິມຸຕ຺ຕິສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ວິມຸຕ຺ຕິສມ຺ປທາກຖາຍ ຈ ອາຄຕໍ ປຎ຺ຫໍ ພ຺ຍາກຕ຺ຕາ ໂຫຕິ; ອຕ຺ຕນາ ຈ ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນສມ຺ປທາກຖາຍ ຈ ອາຄຕໍ ປຎ຺ຫໍ ພ຺ຍາກຕ຺ຕາ ໂຫຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ປຎ຺ຈຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອລໍສາຊີໂວ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນ’’ນ຺ຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ປຎ຺ຫປຸຈ຺ຉາສຸຕ຺ຕໍ

໑໖໕. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ…ເປ… ‘‘ໂຍ ຫິ ໂກຈິ, ອາວຸໂສ, ປຣໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ສພ຺ໂພ ໂສ ປຎ຺ຈຫິ ຐາເນຫິ, ເອເຕສໍ ວາ ອຎ຺ຎຕເຣນ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ມນ຺ທຕ຺ຕາ ໂມມູຫຕ຺ຕາ [ໂມມຸຫຕ຺ຕາ (ສີ.)] ປຣໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ປາປິຈ຺ໂຉ ອິຈ຺ຉາປກໂຕ ປຣໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ປຣິຠວໍ ປຣໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ອຎ຺ຎາຕຸກາໂມ ປຣໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ອຖ ວາ ປເນວໍຈິຕ຺ໂຕ [ອຖ ວາ ປກຸປ຺ປນ຺ໂຕ (ສີ. ປີ.)] ປຣໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ – ‘ສເຈ ເມ ປຎ຺ຫໍ ປຸຏ຺ໂຐ ສມ຺ມເທວ ພ຺ຍາກຣິສ຺ສຕິ ອິຈ຺ເຈຕໍ ກຸສລໍ, ໂນ ເຈ [ໂນ ຈ (ສ຺ຍາ.)] ເມ ປຎ຺ຫໍ ປຸຏ຺ໂຐ ສມ຺ມເທວ ພ຺ຍາກຣິສ຺ສຕິ ອຫມສ຺ສ ສມ຺ມເທວ ພ຺ຍາກຣິສ຺ສາມີ’ຕິ. ໂຍ ຫິ ໂກຈິ, ອາວຸໂສ, ປຣໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ສພ຺ໂພ ໂສ ອິເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ ຐາເນຫິ, ເອເຕສໍ ວາ ອຎ຺ຎຕເຣນ. ອຫໍ ໂຂ ປນາວຸໂສ, ເອວໍຈິຕ຺ໂຕ ປຣໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉາມິ – ‘ສເຈ ເມ ປຎ຺ຫໍ ປຸຏ຺ໂຐ ສມ຺ມເທວ ພ຺ຍາກຣິສ຺ສຕິ ອິຈ຺ເຈຕໍ ກຸສລໍ, ໂນ ເຈ ເມ ປຎ຺ຫໍ ປຸຏ຺ໂຐ ສມ຺ມເທວ ພ຺ຍາກຣິສ຺ສຕິ, ອຫມສ຺ສ ສມ຺ມເທວ ພ຺ຍາກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ນິໂຣຘສຸຕ຺ຕໍ

໑໖໖. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ…ເປ… ‘‘ອິຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ ສມາຘິສມ຺ປນ຺ໂນ ປຎ຺ຎາສມ຺ປນ຺ໂນ ສຎ຺ຎາເວທຍິຕນິໂຣຘໍ ສມາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາປິ ວຸຏ຺ຐເຫຍ຺ຍາປິ [ສມາປຊ຺ເຊຍ຺ຍປິ ວຸຏ຺ຐເຫຍ຺ຍປິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] – ອຕ຺ເຖຕໍ ຐານໍ. ໂນ ເຈ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ອຎ຺ຎໍ ອາຣາເຘຍ຺ຍ, ອຕິກ຺ກມ຺ເມວ ກພຬີກາຣາຫາຣຠກ຺ຂານໍ [ກພຬິໍກາຣາຫາຣຠກ຺ຂານໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ມໂນມຍໍ ກາຍໍ ອຸປປນ຺ໂນ ສຎ຺ຎາເວທຍິຕນິໂຣຘໍ ສມາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາປິ ວຸຏ຺ຐເຫຍ຺ຍາປິ – ອຕ຺ເຖຕໍ ຐານ’’ນ຺ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອາຍສ຺ມາ ອຸທາຍີ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຏ຺ຐານໍ ໂຂ ເອຕໍ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອນວກາໂສ ຍໍ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອຕິກ຺ກມ຺ເມວ ກພຬີກາຣາຫາຣຠກ຺ຂານໍ ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ມໂນມຍໍ ກາຍໍ ອຸປປນ຺ໂນ ສຎ຺ຎາເວທຍິຕນິໂຣຘໍ ສມາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາປິ ວຸຏ຺ຐເຫຍ຺ຍາປິ – ນຕ຺ເຖຕໍ ຐານ’’ນ຺ຕິ.

ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ…ເປ… ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ ສມາຘິສມ຺ປນ຺ໂນ ປຎ຺ຎາສມ຺ປນ຺ໂນ ສຎ຺ຎາເວທຍິຕນິໂຣຘໍ ສມາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາປິ ວຸຏ຺ຐເຫຍ຺ຍາປິ – ອຕ຺ເຖຕໍ ຐານໍ. ໂນ ເຈ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ອຎ຺ຎໍ ອາຣາເຘຍ຺ຍ, ອຕິກ຺ກມ຺ເມວ ກພຬີກາຣາຫາຣຠກ຺ຂານໍ ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ມໂນມຍໍ ກາຍໍ ອຸປປນ຺ໂນ ສຎ຺ຎາເວທຍິຕນິໂຣຘໍ ສມາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາປິ ວຸຏ຺ຐເຫຍ຺ຍາປິ – ອຕ຺ເຖຕໍ ຐານ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອຸທາຍີ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຏ຺ຐານໍ ໂຂ ເອຕໍ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອນວກາໂສ ຍໍ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອຕິກ຺ກມ຺ເມວ ກພຬີກາຣາຫາຣຠກ຺ຂານໍ ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ມໂນມຍໍ ກາຍໍ ອຸປປນ຺ໂນ ສຎ຺ຎາເວທຍິຕນິໂຣຘໍ ສມາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາປິ ວຸຏ຺ຐເຫຍ຺ຍາປິ – ນຕ຺ເຖຕໍ ຐານ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ຍາວຕຕິຍກມ຺ປິ [ຍາວຕຕິຍມ຺ປິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ໂຂ ເມ ອາຍສ຺ມາ ອຸທາຍີ ປຏິກ຺ໂກສຕິ, ນ ຈ ເມ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ອນຸໂມທຕິ. ຍໍນູນາຫໍ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ ສມາຘິສມ຺ປນ຺ໂນ ປຎ຺ຎາສມ຺ປນ຺ໂນ ສຎ຺ຎາເວທຍິຕນິໂຣຘໍ ສມາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາປິ ວຸຏ຺ຐເຫຍ຺ຍາປິ – ອຕ຺ເຖຕໍ ຐານໍ. ໂນ ເຈ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ອຎ຺ຎໍ ອາຣາເຘຍ຺ຍ, ອຕິກ຺ກມ຺ເມວ ກພຬີກາຣາຫາຣຠກ຺ຂານໍ ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ມໂນມຍໍ ກາຍໍ ອຸປປນ຺ໂນ ສຎ຺ຎາເວທຍິຕນິໂຣຘໍ ສມາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາປິ ວຸຏ຺ຐເຫຍ຺ຍາປິ – ອຕ຺ເຖຕໍ ຐານ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ຠຄວໂຕປິ ໂຂ ເມ ສມ຺ມຸຂາ ອາຍສ຺ມາ ອຸທາຍີ ຍາວຕຕິຍກໍ ປຏິກ຺ໂກສຕິ, ນ ຈ ເມ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ອນຸໂມທຕິ. ຍໍນູນາຫໍ ຕຸຓ຺ຫີ ອສ຺ສ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອຸທາຍິໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ກໍ ປນ ຕ຺ວໍ, ອຸທາຍິ, ມໂນມຍໍ ກາຍໍ ປຈ຺ເຈສີ’’ຕິ? ‘‘ເຍ ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ເທວາ ອຣູປິໂນ ສຎ຺ຎາມຍາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ຕຸຍ຺ຫໍ, ອຸທາຍິ, ພາລສ຺ສ ອພ຺ຍຕ຺ຕສ຺ສ ຠຓິເຕນ! ຕ຺ວມ຺ປິ ນາມ ຠຓິຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎສີ’’ຕິ! ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຕ຺ຖິ ນາມ, ອານນ຺ທ, ເຖຣໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ວິເຫສິຍມານໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂິສ຺ສຖ. ນ ຫິ ນາມ, ອານນ຺ທ, ກາຣຸຎ຺ຎມ຺ປິ ຠວິສ຺ສຕິ ເຖຣມ຺ຫິ [ພ຺ຍຕ຺ຕມ຺ຫິ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)] ຠິກ຺ຂຸມ຺ຫິ ວິເຫສິຍມານມ຺ຫີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ ສມາຘິສມ຺ປນ຺ໂນ ປຎ຺ຎາສມ຺ປນ຺ໂນ ສຎ຺ຎາເວທຍິຕນິໂຣຘໍ ສມາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາປິ ວຸຏ຺ຐເຫຍ຺ຍາປິ – ອຕ຺ເຖຕໍ ຐານໍ. ໂນ ເຈ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ອຎ຺ຎໍ ອາຣາເຘຍ຺ຍ, ອຕິກ຺ກມ຺ເມວ ກພຬີກາຣາຫາຣຠກ຺ຂານໍ ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ມໂນມຍໍ ກາຍໍ ອຸປປນ຺ໂນ ສຎ຺ຎາເວທຍິຕນິໂຣຘໍ ສມາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາປິ ວຸຏ຺ຐເຫຍ຺ຍາປິ – ອຕ຺ເຖຕໍ ຐານ’’ນ຺ຕິ. ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອິທໍ ວຕ຺ວານ ສຸຄໂຕ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ວິຫາຣໍ ປາວິສິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ອຈິຣປກ຺ກນ຺ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ເຍນາຍສ຺ມາ ອຸປວາໂຓ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອຸປວາຓໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິຘາວຸໂສ ອຸປວາຓ, ອຎ຺ເຎ ເຖເຣ ຠິກ຺ຂູ ວິເຫເສນ຺ຕິ. ມຍໍ ເຕນ ນ ມຸຈ຺ຈາມ. ອນຈ຺ຉຣິຍໍ ໂຂ, ປເນຕໍ ອາວຸໂສ ອຸປວາຓ, ຍໍ ຠຄວາ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ເອຕເທວ ອາຣພ຺ຠ ອຸທາຫເຣຍ຺ຍ ຍຖາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍເຍເວຕ຺ຖ ອຸປວາຓໍ ປຏິຠາເສຍ຺ຍ. ອິທາເນວ ອມ຺ຫາກໍ ສາຣຊ຺ຊໍ ໂອກ຺ກນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ເຍນ ອຸປຏ຺ຐານສາລາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ນິສຊ຺ຊ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອຸປວາຓໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ກຕີຫິ ນຸ ໂຂ, ອຸປວາຓ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ເຖໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ ປິໂຍ ຈ ໂຫຕິ ມນາໂປ ຈ ຄຣຸ ຈ ຠາວນີໂຍ ຈາ’’ຕິ? ‘‘ປຎ຺ຈຫິ, ຠນ຺ເຕ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ເຖໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ ປິໂຍ ຈ ໂຫຕິ ມນາໂປ ຈ ຄຣຸ ຈ ຠາວນີໂຍ ຈ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ອິຘ, ຠນ຺ເຕ, ເຖໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ສີລວາ ໂຫຕິ…ເປ… ສມາທາຍ ສິກ຺ຂຕິ ສິກ຺ຂາປເທສຸ; ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ໂຫຕິ…ເປ… ທິຏ຺ຐິຍາ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘາ; ກລ຺ຍາຓວາໂຈ ໂຫຕິ ກລ຺ຍາຓວາກ຺ກຣໂຓ ໂປຣິຍາ ວາຈາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ວິສ຺ສຏ຺ຐາຍ ອເນລຄລາຍ [ອເນລຄຬາຍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ອຕ຺ຖສ຺ສ ວິຎ຺ຎາປນິຍາ; ຈຕຸນ຺ນໍ ຌານານໍ ອາຠິເຈຕສິການໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣານໍ ນິກາມລາຠີ ໂຫຕິ ອກິຈ຺ຉລາຠີ ອກສິຣລາຠີ; ອາສວານໍ ຂຍາ…ເປ… ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ປຎ຺ຈຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ເຖໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ ປິໂຍ ຈ ໂຫຕິ ມນາໂປ ຈ ຄຣຸ ຈ ຠາວນີໂຍ ຈາ’’ຕິ.

‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ອຸປວາຓ! ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປວາຓ, ປຎ຺ຈຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ເຖໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ ປິໂຍ ຈ ໂຫຕິ ມນາໂປ ຈ ຄຣຸ ຈ ຠາວນີໂຍ ຈ. ອິເມ ເຈ, ອຸປວາຓ, ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ເຖຣສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ນ ສໍວິຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ, ຕໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ນ ສກ຺ກເຣຍ຺ຍຸໍ ນ ຄຣຸໍ ກເຣຍ຺ຍຸໍ ນ ມາເນຍ຺ຍຸໍ ນ ປູເຊຍ຺ຍຸໍ ຂຓ຺ຑິຈ຺ເຈນ ປາລິຈ຺ເຈນ ວລິຕ຺ຕຈຕາຍ. ຍສ຺ມາ ຈ ໂຂ, ອຸປວາຓ, ອິເມ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ເຖຣສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ສກ຺ກໂຣນ຺ຕິ ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ຕິ ມາເນນ຺ຕິ ປູເຊນ຺ຕີ’’ຕິ. ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ໂຈທນາສຸຕ຺ຕໍ

໑໖໗. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ໂຈທເກນ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸນາ ປຣໍ ໂຈເທຕຸກາເມນ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ເມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ປໂຣ ໂຈເທຕພ຺ໂພ’’.

‘‘ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ກາເລນ ວກ຺ຂາມິ, ໂນ ອກາເລນ; ຠູເຕນ ວກ຺ຂາມິ, ໂນ ອຠູເຕນ; ສຓ຺ເຫນ ວກ຺ຂາມິ, ໂນ ຜຣຸເສນ; ອຕ຺ຖສໍຫິເຕນ ວກ຺ຂາມິ, ໂນ ອນຕ຺ຖສໍຫິເຕນ; ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ [ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ (ສີ. ປີ. ກ.) ຈູຬວ. ໔໐໐ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ] ວກ຺ຂາມິ, ໂນ ໂທສນ຺ຕໂຣ [ໂທສນ຺ຕເຣນ (ສີ. ປີ. ກ.)]. ໂຈທເກນ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸນາ ປຣໍ ໂຈເທຕຸກາເມນ ອິເມ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ເມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ປໂຣ ໂຈເທຕພ຺ໂພ.

‘‘ອິຘາຫໍ, ອາວຸໂສ, ເອກຈ຺ຈໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ປສ຺ສາມິ ອກາເລນ ໂຈທິຍມານໍ ໂນ ກາເລນ ກຸປິຕໍ, ອຠູເຕນ ໂຈທິຍມານໍ ໂນ ຠູເຕນ ກຸປິຕໍ, ຜຣຸເສນ ໂຈທິຍມານໍ ໂນ ສຓ຺ເຫນ ກຸປິຕໍ, ອນຕ຺ຖສໍຫິເຕນ ໂຈທິຍມານໍ ໂນ ອຕ຺ຖສໍຫິເຕນ ກຸປິຕໍ, ໂທສນ຺ຕເຣນ ໂຈທິຍມານໍ ໂນ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ ກຸປິຕໍ.

‘‘ອຘມ຺ມຈຸທິຕສ຺ສ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຎ຺ຈຫາກາເຣຫິ ອວິປ຺ປຏິສາໂຣ ອຸປທຫາຕພ຺ໂພ [ອຸປທຫິຕພ຺ໂພ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] – ‘ອກາເລນາຍສ຺ມາ ຈຸທິໂຕ ໂນ ກາເລນ, ອລໍ ເຕ ອວິປ຺ປຏິສາຣາຍ; ອຠູເຕນາຍສ຺ມາ ຈຸທິໂຕ ໂນ ຠູເຕນ, ອລໍ ເຕ ອວິປ຺ປຏິສາຣາຍ; ຜຣຸເສນາຍສ຺ມາ ຈຸທິໂຕ ໂນ ສຓ຺ເຫນ, ອລໍ ເຕ ອວິປ຺ປຏິສາຣາຍ; ອນຕ຺ຖສໍຫິເຕນາຍສ຺ມາ ຈຸທິໂຕ ໂນ ອຕ຺ຖສໍຫິເຕນ, ອລໍ ເຕ ອວິປ຺ປຏິສາຣາຍ; ໂທສນ຺ຕເຣນາຍສ຺ມາ ຈຸທິໂຕ ໂນ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ, ອລໍ ເຕ ອວິປ຺ປຏິສາຣາຍາ’ຕິ. ອຘມ຺ມຈຸທິຕສ຺ສ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອິເມຫິ ປຎ຺ຈຫາກາເຣຫິ ອວິປ຺ປຏິສາໂຣ ອຸປທຫາຕພ຺ໂພ.

‘‘ອຘມ຺ມໂຈທກສ຺ສ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຎ຺ຈຫາກາເຣຫິ ວິປ຺ປຏິສາໂຣ ອຸປທຫາຕພ຺ໂພ – ‘ອກາເລນ ເຕ, ອາວຸໂສ, ໂຈທິໂຕ [ຈຸທິໂຕ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ໂນ ກາເລນ, ອລໍ ເຕ ວິປ຺ປຏິສາຣາຍ; ອຠູເຕນ ເຕ, ອາວຸໂສ, ໂຈທິໂຕ ໂນ ຠູເຕນ, ອລໍ ເຕ ວິປ຺ປຏິສາຣາຍ; ຜຣຸເສນ ເຕ, ອາວຸໂສ, ໂຈທິໂຕ ໂນ ສຓ຺ເຫນ, ອລໍ ເຕ ວິປ຺ປຏິສາຣາຍ; ອນຕ຺ຖສໍຫິເຕນ ເຕ, ອາວຸໂສ, ໂຈທິໂຕ ໂນ ອຕ຺ຖສໍຫິເຕນ, ອລໍ ເຕ ວິປ຺ປຏິສາຣາຍ; ໂທສນ຺ຕເຣນ ເຕ, ອາວຸໂສ, ໂຈທິໂຕ ໂນ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ, ອລໍ ເຕ ວິປ຺ປຏິສາຣາຍາ’ຕິ. ອຘມ຺ມໂຈທກສ຺ສ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອິເມຫິ ປຎ຺ຈຫາກາເຣຫິ ວິປ຺ປຏິສາໂຣ ອຸປທຫາຕພ຺ໂພ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ຍຖາ ນ ອຎ຺ໂຎປິ ຠິກ຺ຂຸ ອຠູເຕນ ໂຈເທຕພ຺ພໍ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍາຕິ.

‘‘ອິຘ ປນາຫໍ, ອາວຸໂສ, ເອກຈ຺ຈໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ປສ຺ສາມິ ກາເລນ ໂຈທິຍມານໍ ໂນ ອກາເລນ ກຸປິຕໍ, ຠູເຕນ ໂຈທິຍມານໍ ໂນ ອຠູເຕນ ກຸປິຕໍ, ສຓ຺ເຫນ ໂຈທິຍມານໍ ໂນ ຜຣຸເສນ ກຸປິຕໍ, ອຕ຺ຖສໍຫິເຕນ ໂຈທິຍມານໍ ໂນ ອນຕ຺ຖສໍຫິເຕນ ກຸປິຕໍ, ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ ໂຈທິຍມານໍ ໂນ ໂທສນ຺ຕເຣນ ກຸປິຕໍ.

‘‘ຘມ຺ມຈຸທິຕສ຺ສ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຎ຺ຈຫາກາເຣຫິ ວິປ຺ປຏິສາໂຣ ອຸປທຫາຕພ຺ໂພ – ‘ກາເລນາຍສ຺ມາ ຈຸທິໂຕ ໂນ ອກາເລນ, ອລໍ ເຕ ວິປ຺ປຏິສາຣາຍ; ຠູເຕນາຍສ຺ມາ ຈຸທິໂຕ ໂນ ອຠູເຕນ, ອລໍ ເຕ ວິປ຺ປຏິສາຣາຍ; ສຓ຺ເຫນາຍສ຺ມາ ຈຸທິໂຕ ໂນ ຜຣຸເສນ, ອລໍ ເຕ ວິປ຺ປຏິສາຣາຍ; ອຕ຺ຖສໍຫິເຕນາຍສ຺ມາ ຈຸທິໂຕ ໂນ ອນຕ຺ຖສໍຫິເຕນ, ອລໍ ເຕ ວິປ຺ປຏິສາຣາຍ; ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນາຍສ຺ມາ ຈຸທິໂຕ ໂນ ໂທສນ຺ຕເຣນ, ອລໍ ເຕ ວິປ຺ປຏິສາຣາຍາ’ຕິ. ຘມ຺ມຈຸທິຕສ຺ສ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອິເມຫິ ປຎ຺ຈຫາກາເຣຫິ ວິປ຺ປຏິສາໂຣ ອຸປທຫາຕພ຺ໂພ.

‘‘ຘມ຺ມໂຈທກສ຺ສ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຎ຺ຈຫາກາເຣຫິ ອວິປ຺ປຏິສາໂຣ ອຸປທຫາຕພ຺ໂພ – ‘ກາເລນ ເຕ, ອາວຸໂສ, ໂຈທິໂຕ ໂນ ອກາເລນ, ອລໍ ເຕ ອວິປ຺ປຏິສາຣາຍ; ຠູເຕນ ເຕ, ອາວຸໂສ, ໂຈທິໂຕ ໂນ ອຠູເຕນ, ອລໍ ເຕ ອວິປ຺ປຏິສາຣາຍ; ສຓ຺ເຫນ ເຕ, ອາວຸໂສ, ໂຈທິໂຕ ໂນ ຜຣຸເສນ, ອລໍ ເຕ ອວິປ຺ປຏິສາຣາຍ; ອຕ຺ຖສໍຫິເຕນ ເຕ, ອາວຸໂສ, ໂຈທິໂຕ ໂນ ອນຕ຺ຖສໍຫິເຕນ, ອລໍ ເຕ ອວິປ຺ປຏິສາຣາຍ; ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ ເຕ, ອາວຸໂສ, ໂຈທິໂຕ ໂນ ໂທສນ຺ຕເຣນ, ອລໍ ເຕ ອວິປ຺ປຏິສາຣາຍາ’ຕິ. ຘມ຺ມໂຈທກສ຺ສ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອິເມຫິ ປຎ຺ຈຫາກາເຣຫິ ອວິປ຺ປຏິສາໂຣ ອຸປທຫາຕພ຺ໂພ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ຍຖາ ອຎ຺ໂຎປິ ຠິກ຺ຂຸ ຠູເຕນ ໂຈທິຕພ຺ພໍ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍາຕິ.

‘‘ຈຸທິເຕນ, ອາວຸໂສ, ປຸຄ຺ຄເລນ ທ຺ວີສຸ ຘມ຺ເມສຸ ປຕິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ – ສຈ຺ເຈ ຈ, ອກຸປ຺ເປ ຈ. ມໍ ເຈປິ [ປຎ຺ຈຫິ (ສ຺ຍາ. ກ.)], ອາວຸໂສ, ປເຣ ໂຈເທຍ຺ຍຸໍ ກາເລນ ວາ ອກາເລນ ວາ ຠູເຕນ ວາ ອຠູເຕນ ວາ ສຓ຺ເຫນ ວາ ຜຣຸເສນ ວາ ອຕ຺ຖສໍຫິເຕນ ວາ ອນຕ຺ຖສໍຫິເຕນ ວາ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕາ [ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ (ສີ. ປີ. ກ.) ມ. ນິ. ໑.໒໒໗ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ] ວາ ໂທສນ຺ຕຣາ [ໂທສນ຺ຕເຣນ (ສີ. ປີ. ກ.)] ວາ, ອຫມ຺ປິ ທ຺ວີສຸເຍວ ຘມ຺ເມສຸ ປຕິຏ຺ຐເຫຍ຺ຍໍ – ສຈ຺ເຈ ຈ, ອກຸປ຺ເປ ຈ. ສເຈ ຊາເນຍ຺ຍໍ – ‘ອຕ຺ເຖໂສ ມຍິ ຘມ຺ໂມ’ຕິ, ‘ອຕ຺ຖີ’ຕິ ນໍ ວເທຍ຺ຍໍ – ‘ສໍວິຊ຺ຊເຕໂສ ມຍິ ຘມ຺ໂມ’ຕິ. ສເຈ ຊາເນຍ຺ຍໍ – ‘ນຕ຺ເຖໂສ ມຍິ ຘມ຺ໂມ’ຕິ, ‘ນຕ຺ຖີ’ຕິ ນໍ ວເທຍ຺ຍໍ – ‘ເນໂສ ຘມ຺ໂມ ມຍິ ສໍວິຊ຺ຊຕີ’ຕິ.

‘‘ເອວມ຺ປິ ໂຂ ເຕ [ເອວມ຺ປິ ໂຂ (ກ.)], ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ວຸຈ຺ຈມານາ ອຖ ຈ ປນິເຘກຈ຺ເຈ ໂມຆປຸຣິສາ ນ ປທກ຺ຂິຓໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີ’’ຕິ.

‘‘ເຍ ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ປຸຄ຺ຄລາ ອສ຺ສທ຺ຘາ ຊີວິກຕ຺ຖາ ນ ສທ຺ຘາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕາ ສຐາ ມາຍາວິໂນ ເກຕພິໂນ [ເກຏຸຠິໂນ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ອຸທ຺ຘຕາ ອຸນ຺ນຬາ ຈປລາ ມຸຂຣາ ວິກິຓ຺ຓວາຈາ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ອຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣາ ໂຠຊເນ ອມຕ຺ຕຎ຺ຎຸໂນ ຊາຄຣິຍໍ ອນນຸຍຸຕ຺ຕາ ສາມຎ຺ເຎ ອນເປກ຺ຂວນ຺ໂຕ ສິກ຺ຂາຍ ນ ຕິພ຺ພຄາຣວາ ພາຫຸລິກາ ສາຖລິກາ ໂອກ຺ກມເນ ປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ປວິເວເກ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕຘຸຣາ ກຸສີຕາ ຫີນວີຣິຍາ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິໂນ ອສມ຺ປຊານາ ອສມາຫິຕາ ວິພ຺ຠນ຺ຕຈິຕ຺ຕາ ທຸປ຺ປຎ຺ຎາ ເອຬມູຄາ, ເຕ ມຍາ ເອວໍ ວຸຈ຺ຈມານາ ນ ປທກ຺ຂິຓໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ.

‘‘ເຍ ປນ ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ກຸລປຸຕ຺ຕາ ສທ຺ຘາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕາ ອສຐາ ອມາຍາວິໂນ ອເກຕພິໂນ ອນຸທ຺ຘຕາ ອນຸນ຺ນຬາ ອຈປລາ ອມຸຂຣາ ອວິກິຓ຺ຓວາຈາ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣາ ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸໂນ ຊາຄຣິຍໍ ອນຸຍຸຕ຺ຕາ ສາມຎ຺ເຎ ອເປກ຺ຂວນ຺ໂຕ ສິກ຺ຂາຍ ຕິພ຺ພຄາຣວາ ນ ພາຫຸລິກາ ນ ສາຖລິກາ ໂອກ຺ກມເນ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕຘຸຣາ ປວິເວເກ ປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ອາຣທ຺ຘວີຣິຍາ ປຫິຕຕ຺ຕາ ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕິໂນ ສມ຺ປຊານາ ສມາຫິຕາ ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎວນ຺ໂຕ ອເນຬມູຄາ, ເຕ ມຍາ ເອວໍ ວຸຈ຺ຈມານາ ປທກ຺ຂິຓໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີຕິ.

‘‘ເຍ ເຕ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ປຸຄ຺ຄລາ ອສ຺ສທ຺ຘາ ຊີວິກຕ຺ຖາ ນ ສທ຺ຘາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕາ ສຐາ ມາຍາວິໂນ ເກຕພິໂນ ອຸທ຺ຘຕາ ອຸນ຺ນຬາ ຈປລາ ມຸຂຣາ ວິກິຓ຺ຓວາຈາ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ອຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣາ ໂຠຊເນ ອມຕ຺ຕຎ຺ຎຸໂນ ຊາຄຣິຍໍ ອນນຸຍຸຕ຺ຕາ ສາມຎ຺ເຎ ອນເປກ຺ຂວນ຺ໂຕ ສິກ຺ຂາຍ ນ ຕິພ຺ພຄາຣວາ ພາຫຸລິກາ ສາຖລິກາ ໂອກ຺ກມເນ ປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ປວິເວເກ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕຘຸຣາ ກຸສີຕາ ຫີນວີຣິຍາ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິໂນ ອສມ຺ປຊານາ ອສມາຫິຕາ ວິພ຺ຠນ຺ຕຈິຕ຺ຕາ ທຸປ຺ປຎ຺ຎາ ເອຬມູຄາ, ຕິຏ຺ຐນ຺ຕຸ ເຕ.

‘‘ເຍ ປນ, ເຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ກຸລປຸຕ຺ຕາ ສທ຺ຘາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕາ ອສຐາ ອມາຍາວິໂນ ອເກຕພິໂນ ອນຸທ຺ຘຕາ ອນຸນ຺ນຬາ ອຈປລາ ອມຸຂຣາ ອວິກິຓ຺ຓວາຈາ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣາ ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸໂນ ຊາຄຣິຍໍ ອນຸຍຸຕ຺ຕາ ສາມຎ຺ເຎ ອເປກ຺ຂວນ຺ໂຕ ສິກ຺ຂາຍ ຕິພ຺ພຄາຣວາ ນ ພາຫຸລິກາ ນ ສາຖລິກາ ໂອກ຺ກມເນ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕຘຸຣາ ປວິເວເກ ປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ອາຣທ຺ຘວີຣິຍາ ປຫິຕຕ຺ຕາ ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕິໂນ ສມ຺ປຊານາ ສມາຫິຕາ ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎວນ຺ໂຕ ອເນຬມູຄາ, ເຕ ຕ຺ວໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ວເທຍ຺ຍາສິ. ໂອວທ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ; ອນຸສາສ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ – ‘ອສທ຺ຘມ຺ມາ ວຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ສທ຺ຘມ຺ເມ ປຕິຏ຺ຐາເປສ຺ສາມິ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ສີລສຸຕ຺ຕໍ

໑໖໘. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ທຸສ຺ສີລສ຺ສ, ອາວຸໂສ, ສີລວິປນ຺ນສ຺ສ ຫຕູປນິໂສ ໂຫຕິ ສມ຺ມາສມາຘິ; ສມ຺ມາສມາຘິມ຺ຫິ ອສຕິ ສມ຺ມາສມາຘິວິປນ຺ນສ຺ສ ຫຕູປນິສໍ ໂຫຕິ ຍຖາຠູຕຎາຓທສ຺ສນໍ; ຍຖາຠູຕຎາຓທສ຺ສເນ ອສຕິ ຍຖາຠູຕຎາຓທສ຺ສນວິປນ຺ນສ຺ສ ຫຕູປນິໂສ ໂຫຕິ ນິພ຺ພິທາວິຣາໂຄ; ນິພ຺ພິທາວິຣາເຄ ອສຕິ ນິພ຺ພິທາວິຣາຄວິປນ຺ນສ຺ສ ຫຕູປນິສໍ ໂຫຕິ ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນໍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອາວຸໂສ, ຣຸກ຺ໂຂ ສາຂາປລາສວິປນ຺ໂນ. ຕສ຺ສ ປປຏິກາປິ ນ ປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕໂຈປິ …ເປ… ເຜຄ຺ຄຸປິ… ສາໂຣປິ ນ ປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ເອວເມວໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ທຸສ຺ສີລສ຺ສ ສີລວິປນ຺ນສ຺ສ ຫຕູປນິໂສ ໂຫຕິ ສມ຺ມາສມາຘິ; ສມ຺ມາສມາຘິມ຺ຫິ ອສຕິ ສມ຺ມາສມາຘິວິປນ຺ນສ຺ສ ຫຕູປນິສໍ ໂຫຕິ ຍຖາຠູຕຎາຓທສ຺ສນໍ; ຍຖາຠູຕຎາຓທສ຺ສເນ ອສຕິ ຍຖາຠູຕຎາຓທສ຺ສນວິປນ຺ນສ຺ສ ຫຕູປນິໂສ ໂຫຕິ ນິພ຺ພິທາວິຣາໂຄ; ນິພ຺ພິທາວິຣາເຄ ອສຕິ ນິພ຺ພິທາວິຣາຄວິປນ຺ນສ຺ສ ຫຕູປນິສໍ ໂຫຕິ ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນໍ.

‘‘ສີລວໂຕ, ອາວຸໂສ, ສີລສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອຸປນິສສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ ສມ຺ມາສມາຘິ; ສມ຺ມາສມາຘິມ຺ຫິ ສຕິ ສມ຺ມາສມາຘິສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອຸປນິສສມ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ ຍຖາຠູຕຎາຓທສ຺ສນໍ; ຍຖາຠູຕຎາຓທສ຺ສເນ ສຕິ ຍຖາຠູຕຎາຓທສ຺ສນສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອຸປນິສສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ ນິພ຺ພິທາວິຣາໂຄ; ນິພ຺ພິທາວິຣາເຄ ສຕິ ນິພ຺ພິທາວິຣາຄສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອຸປນິສສມ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນໍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອາວຸໂສ, ຣຸກ຺ໂຂ, ສາຂາປລາສສມ຺ປນ຺ໂນ. ຕສ຺ສ ປປຏິກາປິ ປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕໂຈປິ…ເປ… ເຜຄ຺ຄຸປິ… ສາໂຣປິ ປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ເອວເມວໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ສີລວໂຕ ສີລສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອຸປນິສສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ ສມ຺ມາສມາຘິ; ສມ຺ມາສມາຘິມ຺ຫິ ສຕິ ສມ຺ມາສມາຘິສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອຸປນິສສມ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ ຍຖາຠູຕຎາຓທສ຺ສນໍ; ຍຖາຠູຕຎາຓທສ຺ສເນ ສຕິ ຍຖາຠູຕຎາຓທສ຺ສນສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອຸປນິສສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ ນິພ຺ພິທາວິຣາໂຄ; ນິພ຺ພິທາວິຣາເຄ ສຕິ ນິພ຺ພິທາວິຣາຄສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອຸປນິສສມ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນ’’ນ຺ຕິ [ອ. ນິ. ໕.໑໖໘; ໖.໕໐; ໗.໖໕]. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ຂິປ຺ປນິສນ຺ຕິສຸຕ຺ຕໍ

໑໖໙. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຍນາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມຕາ ສາຣິປຸຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ [ສາຣາຓີຍໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ກິຕ຺ຕາວຕາ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂຸ ຂິປ຺ປນິສນ຺ຕິ ຈ ໂຫຕິ, ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ ສຸຄ຺ຄຫິຕຄ຺ຄາຫີ ຈ, ພຫຸຎ຺ຈ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຄຫິຕຎ຺ຈສ຺ສ ນປ຺ປມຸສ຺ສຕີ’’ຕິ? ‘‘ອາຍສ຺ມາ ໂຂ ອານນ຺ໂທ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ. ປຏິຠາຕຸ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍເຍວ ອານນ຺ທ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເຕນຫາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ສຸຓາຫິ, ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຫິ; ຠາສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມໂຕ ອານນ຺ທສ຺ສ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ. ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ອິຘາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຖກຸສໂລ ຈ ໂຫຕິ, ຘມ຺ມກຸສໂລ ຈ, ພ຺ຍຎ຺ຊນກຸສໂລ ຈ, ນິຣຸຕ຺ຕິກຸສໂລ ຈ, ປຸພ຺ພາປຣກຸສໂລ ຈ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ໂຂ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂຸ ຂິປ຺ປນິສນ຺ຕິ ຈ ໂຫຕິ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ, ສຸຄ຺ຄຫິຕຄ຺ຄາຫີ ຈ, ພຫຸຎ຺ຈ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຄຫິຕຎ຺ຈສ຺ສ ນປ຺ປມຸສ຺ສຕີ’’ຕິ. ‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ອາວຸໂສ! ອພ຺ຠຸຕໍ, ອາວຸໂສ!! ຍາວ ສຸຠາສິຕໍ ຈິທໍ ອາຍສ຺ມຕາ ອານນ຺ເທນ. ອິເມຫິ ຈ ມຍໍ ປຎ຺ຈຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ຘາເຣມ – ‘ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ອຕ຺ຖກຸສໂລ ຘມ຺ມກຸສໂລ ພ຺ຍຎ຺ຊນກຸສໂລ ນິຣຸຕ຺ຕິກຸສໂລ ປຸພ຺ພາປຣກຸສໂລ’’’ຕິ. ນວມໍ.

໑໐. ຠທ຺ທຊິສຸຕ຺ຕໍ

໑໗໐. ເອກໍ ສມຍໍ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ໂກສມ຺ພິຍໍ ວິຫຣຕິ ໂຆສິຕາຣາເມ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຠທ຺ທຊິ ເຍນາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມຕາ ອານນ຺ເທນ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຠທ຺ທຊິໍ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ ຠທ຺ທຊິ, ທສ຺ສນານໍ ອຄ຺ຄໍ, ກິໍ ສວນານໍ ອຄ຺ຄໍ, ກິໍ ສຸຂານໍ ອຄ຺ຄໍ, ກິໍ ສຎ຺ຎານໍ ອຄ຺ຄໍ, ກິໍ ຠວານໍ ອຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິ?

‘‘ອຕ຺ຖາວຸໂສ, ພ຺ຣຫ຺ມາ ອຠິຠູ ອນຠິຠູໂຕ ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸທໂສ ວສວຕ຺ຕີ, ໂຍ ຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ປສ຺ສຕິ, ອິທໍ ທສ຺ສນານໍ ອຄ຺ຄໍ. ອຕ຺ຖາວຸໂສ, ອາຠສ຺ສຣາ ນາມ ເທວາ ສຸເຂນ ອຠິສນ຺ນາ ປຣິສນ຺ນາ. ເຕ ກທາຈິ ກຣຫຈິ ອຸທານໍ ອຸທາເນນ຺ຕິ – ‘ອໂຫ ສຸຂໍ, ອໂຫ ສຸຂ’ນ຺ຕິ! ໂຍ ຕໍ ສທ຺ທໍ ສຸຓາຕິ, ອິທໍ ສວນານໍ ອຄ຺ຄໍ. ອຕ຺ຖາວຸໂສ, ສຸຠກິຓ຺ຫາ ນາມ ເທວາ. ເຕ ສນ຺ຕໍເຍວ ຕຸສິຕາ ສຸຂໍ ປຏິເວເທນ຺ຕິ, ອິທໍ ສຸຂານໍ ອຄ຺ຄໍ. ອຕ຺ຖາວຸໂສ, ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນູປຄາ ເທວາ, ອິທໍ ສຎ຺ຎານໍ ອຄ຺ຄໍ. ອຕ຺ຖາວຸໂສ, ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນູປຄາ ເທວາ, ອິທໍ ຠວານໍ ອຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ສເມຕິ ໂຂ ອິທໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ຠທ຺ທຊິສ຺ສ, ຍທິທໍ ພຫຸນາ ຊເນນາ’’ຕິ?

‘‘ອາຍສ຺ມາ ໂຂ, ອານນ຺ໂທ, ພຫຸສ຺ສຸໂຕ. ປຏິຠາຕຸ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍເຍວ ອານນ຺ທ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເຕນຫາວຸໂສ ຠທ຺ທຊິ, ສຸຓາຫິ, ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຫິ; ຠາສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຠທ຺ທຊິ ອາຍສ຺ມໂຕ ອານນ຺ທສ຺ສ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ. ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ຍຖາ ປສ຺ສໂຕ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ອນນ຺ຕຣາ ອາສວານໍ ຂໂຍ ໂຫຕິ, ອິທໍ ທສ຺ສນານໍ ອຄ຺ຄໍ. ຍຖາ ສຸຓໂຕ ອນນ຺ຕຣາ ອາສວານໍ ຂໂຍ ໂຫຕິ, ອິທໍ ສວນານໍ ອຄ຺ຄໍ. ຍຖາ ສຸຂິຕສ຺ສ ອນນ຺ຕຣາ ອາສວານໍ ຂໂຍ ໂຫຕິ, ອິທໍ ສຸຂານໍ ອຄ຺ຄໍ. ຍຖາ ສຎ຺ຎິສ຺ສ ອນນ຺ຕຣາ ອາສວານໍ ຂໂຍ ໂຫຕິ, ອິທໍ ສຎ຺ຎານໍ ອຄ຺ຄໍ. ຍຖາ ຠູຕສ຺ສ ອນນ຺ຕຣາ ອາສວານໍ ຂໂຍ ໂຫຕິ, ອິທໍ ຠວານໍ ອຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິ. ທສມໍ.

ອາຆາຕວຄ຺ໂຄ ທຸຕິໂຍ.

ຕສ຺ສຸທ຺ທານໍ –

ທ຺ເວ ອາຆາຕວິນຍາ, ສາກຈ຺ຉາ ສາຊີວໂຕ ປຎ຺ຫໍ;

ປຸຈ຺ຉາ ນິໂຣໂຘ ໂຈທນາ, ສີລໍ ນິສນ຺ຕິ ຠທ຺ທຊີຕິ.

(໑໘) ໓. ອຸປາສກວຄ຺ໂຄ

໑. ສາຣຊ຺ຊສຸຕ຺ຕໍ

໑໗໑. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ. ‘‘ຠທນ຺ເຕ’’ຕິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ປຎ຺ຈຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຸປາສໂກ ສາຣຊ຺ຊໍ ໂອກ຺ກນ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ປາຓາຕິປາຕີ ໂຫຕິ, ອທິນ຺ນາທາຍີ ໂຫຕິ, ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາຣີ ໂຫຕິ, ມຸສາວາທີ ໂຫຕິ, ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປມາທຏ຺ຐາຍີ ໂຫຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຸປາສໂກ ສາຣຊ຺ຊໍ ໂອກ຺ກນ຺ໂຕ ໂຫຕິ.

‘‘ປຎ຺ຈຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຸປາສໂກ ວິສາຣໂທ ໂຫຕິ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ, ອທິນ຺ນາທານາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ, ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາຣາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ, ມຸສາວາທາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ, ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປມາທຏ຺ຐານາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຸປາສໂກ ວິສາຣໂທ ໂຫຕີ’’ຕິ. ປຐມໍ.

໒. ວິສາຣທສຸຕ຺ຕໍ

໑໗໒. ‘‘ປຎ຺ຈຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຸປາສໂກ ອວິສາຣໂທ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕິ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ປາຓາຕິປາຕີ ໂຫຕິ…ເປ… ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປມາທຏ຺ຐາຍີ ໂຫຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຸປາສໂກ ອວິສາຣໂທ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕິ.

‘‘ປຎ຺ຈຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຸປາສໂກ ວິສາຣໂທ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕິ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ…ເປ… ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປມາທຏ຺ຐານາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຸປາສໂກ ວິສາຣໂທ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕີ’’ຕິ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ນິຣຍສຸຕ຺ຕໍ

໑໗໓. ‘‘ປຎ຺ຈຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຸປາສໂກ ຍຖາຠຕໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ເອວໍ ນິຣເຍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ປາຓາຕິປາຕີ ໂຫຕິ…ເປ… ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປມາທຏ຺ຐາຍີ ໂຫຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຸປາສໂກ ຍຖາຠຕໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ເອວໍ ນິຣເຍ.

‘‘ປຎ຺ຈຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຸປາສໂກ ຍຖາຠຕໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ເອວໍ ສຄ຺ເຄ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ…ເປ… ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປມາທຏ຺ຐານາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຸປາສໂກ ຍຖາຠຕໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ເອວໍ ສຄ຺ເຄ’’ຕິ. ຕຕິຍໍ.

໔. ເວຣສຸຕ຺ຕໍ

໑໗໔. ອຖ ໂຂ ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ຄຫປຕິ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ອນາຖປິຓ຺ຑິກໍ ຄຫປຕິໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ປຎ຺ຈ, ຄຫປຕິ, ຠຍານິ ເວຣານິ ອປ຺ປຫາຍ ‘ທຸສ຺ສີໂລ’ ອິຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນິຣຍຎ຺ຈ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ກຕມານິ ປຎ຺ຈ? ປາຓາຕິປາຕໍ, ອທິນ຺ນາທານໍ, ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາຣໍ, ມຸສາວາທໍ, ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປມາທຏ຺ຐານໍ – ອິມານິ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ປຎ຺ຈ ຠຍານິ ເວຣານິ ອປ຺ປຫາຍ ‘ທຸສ຺ສີໂລ’ ອິຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນິຣຍຎ຺ຈ ອຸປປຊ຺ຊຕິ.

‘‘ປຎ຺ຈ, ຄຫປຕິ, ຠຍານິ ເວຣານິ ປຫາຍ ‘ສີລວາ’ ອິຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ສຸຄຕິຎ຺ຈ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ກຕມານິ ປຎ຺ຈ? ປາຓາຕິປາຕໍ, ອທິນ຺ນາທານໍ, ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາຣໍ, ມຸສາວາທໍ, ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປມາທຏ຺ຐານໍ – ອິມານິ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ປຎ຺ຈ ຠຍານິ ເວຣານິ ປຫາຍ ‘ສີລວາ’ ອິຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ສຸຄຕິຎ຺ຈ ອຸປປຊ຺ຊຕິ.

‘‘ຍໍ, ຄຫປຕິ, ປາຓາຕິປາຕີ ປາຓາຕິປາຕປຈ຺ຈຍາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກມ຺ປິ ຠຍໍ ເວຣໍ ປສວຕິ, ສມ຺ປຣາຍິກມ຺ປິ ຠຍໍ ເວຣໍ ປສວຕິ, ເຈຕສິກມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ ໂທມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວເທຕິ, ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣໂຕ ເນວ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກໍ ຠຍໍ ເວຣໍ ປສວຕິ, ນ ສມ຺ປຣາຍິກໍ ຠຍໍ ເວຣໍ ປສວຕິ, ນ ເຈຕສິກໍ ທຸກ຺ຂໍ ໂທມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວເທຕິ. ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣຕສ຺ສ ເອວໍ ຕໍ ຠຍໍ ເວຣໍ ວູປສນ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

‘‘ຍໍ, ຄຫປຕິ, ອທິນ຺ນາທາຍີ…ເປ….

‘‘ຍໍ, ຄຫປຕິ, ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາຣີ…ເປ….

‘‘ຍໍ, ຄຫປຕິ, ມຸສາວາທີ…ເປ….

‘‘ຍໍ, ຄຫປຕິ, ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປມາທຏ຺ຐາຍີ ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປມາທຏ຺ຐານປຈ຺ຈຍາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກມ຺ປິ ຠຍໍ ເວຣໍ ປສວຕິ, ສມ຺ປຣາຍິກມ຺ປິ ຠຍໍ ເວຣໍ ປສວຕິ, ເຈຕສິກມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ ໂທມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວເທຕິ, ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປມາທຏ຺ຐານາ ປຏິວິຣໂຕ ເນວ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກໍ ຠຍໍ ເວຣໍ ປສວຕິ, ນ ສມ຺ປຣາຍິກໍ ຠຍໍ ເວຣໍ ປສວຕິ, ນ ເຈຕສິກໍ ທຸກ຺ຂໍ ໂທມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວເທຕິ. ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປມາທຏ຺ຐານາ ປຏິວິຣຕສ຺ສ ເອວໍ ຕໍ ຠຍໍ ເວຣໍ ວູປສນ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ.

‘‘ໂຍ ປາຓມຕິປາເຕຕິ, ມຸສາວາທຎ຺ຈ ຠາສຕິ;

ໂລເກ ອທິນ຺ນໍ ອາທິຍຕິ, ປຣທາຣຎ຺ຈ ຄຈ຺ຉຕິ;

ສຸຣາເມຣຍປານຎ຺ຈ, ໂຍ ນໂຣ ອນຸຍຸຎ຺ຊຕິ.