(໑໔) ໔. ຣາຊວຄ຺ໂຄ

໑. ປຐມຈກ຺ການຸວຕ຺ຕນສຸຕ຺ຕໍ

໑໓໑. ‘‘ປຎ຺ຈຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ຘມ຺ເມເນວ ຈກ຺ກໍ ວຕ຺ເຕຕິ [ປວຕ຺ເຕຕິ (ສ຺ຍາ. ປີ. ກ.)]; ຕໍ ໂຫຕິ ຈກ຺ກໍ ອປ຺ປຏິວຕ຺ຕິຍໍ [ອປ຺ປຕິວຕ຺ຕິຍໍ (ສີ.)] ເກນຈິ ມນຸສ຺ສຠູເຕນ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິເກນ ປາຓິນາ.

‘‘ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ອຕ຺ຖຎ຺ຎູ ຈ ໂຫຕິ, ຘມ຺ມຎ຺ຎູ ຈ, ມຕ຺ຕຎ຺ຎູ ຈ, ກາລຎ຺ຎູ ຈ, ປຣິສຎ຺ຎູ ຈ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ຘມ຺ເມເນວ ຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕຕິ; ຕໍ ໂຫຕິ ຈກ຺ກໍ ອປ຺ປຏິວຕ຺ຕິຍໍ ເກນຈິ ມນຸສ຺ສຠູເຕນ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິເກນ ປາຓິນາ.

‘‘ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຕຖາຄໂຕ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຘມ຺ເມເນວ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕຕິ; ຕໍ ໂຫຕິ ຈກ຺ກໍ ອປ຺ປຏິວຕ຺ຕິຍໍ ສມເຓນ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ວາ ເທເວນ ວາ ມາເຣນ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ວາ ເກນຈິ ວາ ໂລກສ຺ມິໍ.

‘‘ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ອຕ຺ຖຎ຺ຎູ, ຘມ຺ມຎ຺ຎູ, ມຕ຺ຕຎ຺ຎູ, ກາລຎ຺ຎູ, ປຣິສຎ຺ຎູ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຕຖາຄໂຕ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຘມ຺ເມເນວ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕຕິ; ຕໍ ໂຫຕິ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ອປ຺ປຏິວຕ຺ຕິຍໍ ສມເຓນ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ວາ ເທເວນ ວາ ມາເຣນ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ວາ ເກນຈິ ວາ ໂລກສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ. ປຐມໍ.

໒. ທຸຕິຍຈກ຺ການຸວຕ຺ຕນສຸຕ຺ຕໍ

໑໓໒. ‘‘ປຎ຺ຈຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສ຺ສ ເຊຏ຺ໂຐ ປຸຕ຺ໂຕ ປິຕຣາ ປວຕ຺ຕິຕໍ ຈກ຺ກໍ ຘມ຺ເມເນວ ອນຸປ຺ປວຕ຺ເຕຕິ; ຕໍ ໂຫຕິ ຈກ຺ກໍ ອປ຺ປຏິວຕ຺ຕິຍໍ ເກນຈິ ມນຸສ຺ສຠູເຕນ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິເກນ ປາຓິນາ.

‘‘ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສ຺ສ ເຊຏ຺ໂຐ ປຸຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຖຎ຺ຎູ ຈ ໂຫຕິ, ຘມ຺ມຎ຺ຎູ ຈ, ມຕ຺ຕຎ຺ຎູ ຈ, ກາລຎ຺ຎູ ຈ, ປຣິສຎ຺ຎູ ຈ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສ຺ສ ເຊຏ຺ໂຐ ປຸຕ຺ໂຕ ປິຕຣາ ປວຕ຺ຕິຕໍ ຈກ຺ກໍ ຘມ຺ເມເນວ ອນຸປ຺ປວຕ຺ເຕຕິ; ຕໍ ໂຫຕິ ຈກ຺ກໍ ອປ຺ປຏິວຕ຺ຕິຍໍ ເກນຈິ ມນຸສ຺ສຠູເຕນ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິເກນ ປາຓິນາ.

‘‘ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຕຖາຄເຕນ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ຕິຕໍ ສມ຺ມເທວ ອນຸປ຺ປວຕ຺ເຕຕິ; ຕໍ ໂຫຕິ ຈກ຺ກໍ ອປ຺ປຏິວຕ຺ຕິຍໍ ສມເຓນ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ວາ ເທເວນ ວາ ມາເຣນ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ວາ ເກນຈິ ວາ ໂລກສ຺ມິໍ.

‘‘ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຖຎ຺ຎູ, ຘມ຺ມຎ຺ຎູ, ມຕ຺ຕຎ຺ຎູ, ກາລຎ຺ຎູ, ປຣິສຎ຺ຎູ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຕຖາຄເຕນ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ຕິຕໍ ສມ຺ມເທວ ອນຸປ຺ປວຕ຺ເຕຕິ; ຕໍ ໂຫຕິ ຈກ຺ກໍ ອປ຺ປຏິວຕ຺ຕິຍໍ ສມເຓນ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ວາ ເທເວນ ວາ ມາເຣນ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ວາ ເກນຈິ ວາ ໂລກສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ຘມ຺ມຣາຊາສຸຕ຺ຕໍ

໑໓໓. ‘‘ໂຍປິ ໂສ [ໂຍປິ ໂຂ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)], ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ຘມ຺ມິໂກ ຘມ຺ມຣາຊາ, ໂສປິ ນ ອຣາຊກໍ ຈກ຺ກໍ ວຕ຺ເຕຕີ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ໂກ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ຣຎ຺ໂຎ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສ຺ສ ຘມ຺ມິກສ຺ສ ຘມ຺ມຣຎ຺ໂຎ ຣາຊາ’’ຕິ? ‘‘ຘມ຺ໂມ, ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ຠຄວາ ອໂວຈ.

‘‘ອິຘ, ຠິກ຺ຂຸ, ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ຘມ຺ມິໂກ ຘມ຺ມຣາຊາ ຘມ຺ມຎ຺ເຎວ ນິສ຺ສາຍ ຘມ຺ມໍ ສກ຺ກໂຣນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ອປຈາຍມາໂນ ຘມ຺ມທ຺ຘໂຊ ຘມ຺ມເກຕຸ ຘມ຺ມາຘິປເຕຍ຺ໂຍ ຘມ຺ມິກໍ ຣກ຺ຂາວຣຓຄຸຕ຺ຕິໍ ສໍວິທຫຕິ ອນ຺ໂຕຊນສ຺ມິໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ຘມ຺ມິໂກ ຘມ຺ມຣາຊາ ຘມ຺ມຎ຺ເຎວ ນິສ຺ສາຍ ຘມ຺ມໍ ສກ຺ກໂຣນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ອປຈາຍມາໂນ ຘມ຺ມທ຺ຘໂຊ ຘມ຺ມເກຕຸ ຘມ຺ມາຘິປເຕຍ຺ໂຍ ຘມ຺ມິກໍ ຣກ຺ຂາວຣຓຄຸຕ຺ຕິໍ ສໍວິທຫຕິ ຂຕ຺ຕິເຍສຸ ອນຸຍນ຺ເຕສຸ [ອນຸຍຸຕ຺ເຕສຸ (ສີ.) ອ. ນິ. ໓.໑໔] …ເປ… ພລກາຍສ຺ມິໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິເກສຸ ເນຄມຊານປເທສຸ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓສຸ ມິຄປກ຺ຂີສຸ. ສ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂຸ, ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ຘມ຺ມິໂກ ຘມ຺ມຣາຊາ ຘມ຺ມຎ຺ເຎວ ນິສ຺ສາຍ ຘມ຺ມໍ ສກ຺ກໂຣນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ອປຈາຍມາໂນ ຘມ຺ມທ຺ຘໂຊ ຘມ຺ມເກຕຸ ຘມ຺ມາຘິປເຕຍ຺ໂຍ ຘມ຺ມິກໍ ຣກ຺ຂາວຣຓຄຸຕ຺ຕິໍ ສໍວິທຫິຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕຊນສ຺ມິໍ ຘມ຺ມິກໍ ຣກ຺ຂາວຣຓຄຸຕ຺ຕິໍ ສໍວິທຫິຕ຺ວາ ຂຕ຺ຕິເຍສຸ ອນຸຍນ຺ເຕສຸ ພລກາຍສ຺ມິໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິເກສຸ ເນຄມຊານປເທສຸ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓສຸ ມິຄປກ຺ຂີສຸ ຘມ຺ເມເນວ ຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕຕິ; ຕໍ ໂຫຕິ ຈກ຺ກໍ ອປ຺ປຏິວຕ຺ຕິຍໍ ເກນຈິ ມນຸສ຺ສຠູເຕນ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິເກນ ປາຓິນາ.

‘‘ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ຕຖາຄໂຕ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຘມ຺ມິໂກ ຘມ຺ມຣາຊາ ຘມ຺ມຎ຺ເຎວ ນິສ຺ສາຍ ຘມ຺ມໍ ສກ຺ກໂຣນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ອປຈາຍມາໂນ ຘມ຺ມທ຺ຘໂຊ ຘມ຺ມເກຕຸ ຘມ຺ມາຘິປເຕຍ຺ໂຍ ຘມ຺ມິກໍ ຣກ຺ຂາວຣຓຄຸຕ຺ຕິໍ ສໍວິທຫຕິ ຠິກ຺ຂູສຸ – ‘ເອວຣູປໍ ກາຍກມ຺ມໍ ເສວິຕພ຺ພໍ, ເອວຣູປໍ ກາຍກມ຺ມໍ ນ ເສວິຕພ຺ພໍ; ເອວຣູປໍ ວຈີກມ຺ມໍ ເສວິຕພ຺ພໍ, ເອວຣູປໍ ວຈີກມ຺ມໍ ນ ເສວິຕພ຺ພໍ; ເອວຣູປໍ ມໂນກມ຺ມໍ ເສວິຕພ຺ພໍ, ເອວຣູປໍ ມໂນກມ຺ມໍ ນ ເສວິຕພ຺ພໍ; ເອວຣູໂປ ອາຊີໂວ ເສວິຕພ຺ໂພ, ເອວຣູໂປ ອາຊີໂວ ນ ເສວິຕພ຺ໂພ; ເອວຣູໂປ ຄາມນິຄໂມ ເສວິຕພ຺ໂພ, ເອວຣູໂປ ຄາມນິຄໂມ ນ ເສວິຕພ຺ໂພ’ຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ຕຖາຄໂຕ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຘມ຺ມິໂກ ຘມ຺ມຣາຊາ ຘມ຺ມຎ຺ເຎວ ນິສ຺ສາຍ ຘມ຺ມໍ ສກ຺ກໂຣນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ອປຈາຍມາໂນ ຘມ຺ມທ຺ຘໂຊ ຘມ຺ມເກຕຸ ຘມ຺ມາຘິປເຕຍ຺ໂຍ ຘມ຺ມິກໍ ຣກ຺ຂາວຣຓຄຸຕ຺ຕິໍ ສໍວິທຫຕິ ຠິກ຺ຂຸນີສຸ [ຠິກ຺ຂູສຸ ຠິກ຺ຂຸນີສຸ (ສີ. ປີ.)] …ເປ… ອຸປາສເກສຸ…ເປ… ອຸປາສິກາສຸ – ‘ເອວຣູປໍ ກາຍກມ຺ມໍ ເສວິຕພ຺ພໍ, ເອວຣູປໍ ກາຍກມ຺ມໍ ນ ເສວິຕພ຺ພໍ; ເອວຣູປໍ ວຈີກມ຺ມໍ ເສວິຕພ຺ພໍ, ເອວຣູປໍ ວຈີກມ຺ມໍ ນ ເສວິຕພ຺ພໍ; ເອວຣູປໍ ມໂນກມ຺ມໍ ເສວິຕພ຺ພໍ, ເອວຣູປໍ ມໂນກມ຺ມໍ ນ ເສວິຕພ຺ພໍ; ເອວຣູໂປ ອາຊີໂວ ເສວິຕພ຺ໂພ, ເອວຣູໂປ ອາຊີໂວ ນ ເສວິຕພ຺ໂພ; ເອວຣູໂປ ຄາມນິຄໂມ ເສວິຕພ຺ໂພ, ເອວຣູໂປ ຄາມນິຄໂມ ນ ເສວິຕພ຺ໂພ’’’ຕິ.

‘‘ສ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂຸ, ຕຖາຄໂຕ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຘມ຺ມິໂກ ຘມ຺ມຣາຊາ ຘມ຺ມຎ຺ເຎວ ນິສ຺ສາຍ ຘມ຺ມໍ ສກ຺ກໂຣນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ອປຈາຍມາໂນ ຘມ຺ມທ຺ຘໂຊ ຘມ຺ມເກຕຸ ຘມ຺ມາຘິປເຕຍ຺ໂຍ ຘມ຺ມິກໍ ຣກ຺ຂາວຣຓຄຸຕ຺ຕິໍ ສໍວິທຫິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູສຸ, ຘມ຺ມິກໍ ຣກ຺ຂາວຣຓຄຸຕ຺ຕິໍ ສໍວິທຫິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນີສຸ, ຘມ຺ມິກໍ ຣກ຺ຂາວຣຓຄຸຕ຺ຕິໍ ສໍວິທຫິຕ຺ວາ ອຸປາສເກສຸ, ຘມ຺ມິກໍ ຣກ຺ຂາວຣຓຄຸຕ຺ຕິໍ ສໍວິທຫິຕ຺ວາ ອຸປາສິກາສຸ ຘມ຺ເມເນວ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕຕິ; ຕໍ ໂຫຕິ ຈກ຺ກໍ ອປ຺ປຏິວຕ຺ຕິຍໍ ສມເຓນ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ວາ ເທເວນ ວາ ມາເຣນ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ວາ ເກນຈິ ວາ ໂລກສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ. ຕຕິຍໍ.

໔. ຍສ຺ສໍທິສໍສຸຕ຺ຕໍ

໑໓໔. ‘‘ປຎ຺ຈຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຣາຊາ ຂຕ຺ຕິໂຍ ມຸທ຺ຘາວສິຕ຺ໂຕ ຍສ຺ສໍ ຍສ຺ສໍ ທິສາຍໍ ວິຫຣຕິ, ສກສ຺ມິໍເຍວ ວິຊິເຕ ວິຫຣຕິ.

‘‘ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຊາ ຂຕ຺ຕິໂຍ ມຸທ຺ຘາວສິຕ຺ໂຕ ອຸຠໂຕ ສຸຊາໂຕ ໂຫຕິ ມາຕິໂຕ ຈ ປິຕິໂຕ ຈ, ສໍສຸທ຺ຘຄຫຓິໂກ, ຍາວ ສຕ຺ຕມາ ປິຕາມຫຍຸຄາ ອກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ອນຸປກ຺ກຸຏ຺ໂຐ ຊາຕິວາເທນ; ອຑ຺ໂຒ ໂຫຕິ ມຫທ຺ຘໂນ ມຫາໂຠໂຄ ປຣິປຸຓ຺ຓໂກສໂກຏ຺ຐາຄາໂຣ; ພລວາ ໂຂ ປນ ໂຫຕິ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິຍາ ເສນາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອສ຺ສວາຍ ໂອວາທປຏິກຣາຍ; ປຣິຓາຍໂກ ໂຂ ປນສ຺ສ ໂຫຕິ ປຓ຺ຑິໂຕ ວິຍຕ຺ໂຕ ເມຘາວີ ປຏິພໂລ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ອຕ຺ເຖ ຈິນ຺ເຕຕຸໍ; ຕສ຺ສິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມາ ຍສໍ ປຣິປາເຈນ຺ຕິ. ໂສ ອິມິນາ ຍສປຎ຺ຈເມນ [ຍເສນ ປຎ຺ຈເມນ (ກ.), ປຎ຺ຈເມນ (ສີ.)] ຘມ຺ເມນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຍສ຺ສໍ ຍສ຺ສໍ ທິສາຍໍ ວິຫຣຕິ, ສກສ຺ມິໍເຍວ ວິຊິເຕ ວິຫຣຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ເອວຎ຺ເຫຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຫຕິ ວິຊິຕາວີນໍ.

‘‘ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ຍສ຺ສໍ ຍສ຺ສໍ ທິສາຍໍ ວິຫຣຕິ, ວິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕວ [ວິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ (ສີ. ປີ.), ວິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ຈ (ກ.)] ວິຫຣຕິ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສີລວາ ໂຫຕິ, ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸໂຕ ວິຫຣຕິ ອາຈາຣໂຄຈຣສມ຺ປນ຺ໂນ ອຓຸມຕ຺ເຕສຸ ວຊ຺ເຊສຸ ຠຍທສ຺ສາວີ, ສມາທາຍ ສິກ຺ຂຕິ ສິກ຺ຂາປເທສຸ – ຣາຊາວ ຂຕ຺ຕິໂຍ ມຸທ຺ຘາວສິຕ຺ໂຕ ຊາຕິສມ຺ປນ຺ໂນ; ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ໂຫຕິ ສຸຕຘໂຣ ສຸຕສນ຺ນິຈໂຍ, ເຍ ເຕ ຘມ຺ມາ ອາທິກລ຺ຍາຓາ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓາ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓາ ສາຕ຺ຖໍ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ເກວລປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອຠິວທນ຺ຕິ, ຕຖາຣູປາສ຺ສ ຘມ຺ມາ ພຫຸສ຺ສຸຕາ ໂຫນ຺ຕິ ຘາຕາ ວຈສາ ປຣິຈິຕາ ມນສານຸເປກ຺ຂິຕາ ທິຏ຺ຐິຍາ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘາ – ຣາຊາວ ຂຕ຺ຕິໂຍ ມຸທ຺ຘາວສິຕ຺ໂຕ ອຑ຺ໂຒ ມຫທ຺ຘໂນ ມຫາໂຠໂຄ ປຣິປຸຓ຺ຓໂກສໂກຏ຺ຐາຄາໂຣ; ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ວິຫຣຕິ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຫານາຍ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຸປສມ຺ປທາຍ ຖາມວາ ທຬ຺ຫປຣກ຺ກໂມ ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕຘຸໂຣ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ – ຣາຊາວ ຂຕ຺ຕິໂຍ ມຸທ຺ຘາວສິຕ຺ໂຕ ພລສມ຺ປນ຺ໂນ; ປຎ຺ຎວາ ໂຫຕິ ອຸທຍຕ຺ຖຄາມິນິຍາ ປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຣິຍາຍ ນິພ຺ເພຘິກາຍ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍຄາມິນິຍາ – ຣາຊາວ ຂຕ຺ຕິໂຍ ມຸທ຺ຘາວສິຕ຺ໂຕ ປຣິຓາຍກສມ຺ປນ຺ໂນ; ຕສ຺ສິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມາ ວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຣິປາເຈນ຺ຕິ. ໂສ ອິມິນາ ວິມຸຕ຺ຕິປຎ຺ຈເມນ ຘມ຺ເມນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຍສ຺ສໍ ຍສ຺ສໍ ທິສາຍໍ ວິຫຣຕິ ວິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕວ ວິຫຣຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ເອວຎ຺ເຫຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຫຕິ ວິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ປຐມປຕ຺ຖນາສຸຕ຺ຕໍ

໑໓໕. ‘‘ປຎ຺ຈຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ຂຕ຺ຕິຍສ຺ສ ມຸທ຺ຘາວສິຕ຺ຕສ຺ສ ເຊຏ຺ໂຐ ປຸຕ຺ໂຕ ຣຊ຺ຊໍ ປຕ຺ເຖຕິ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ຂຕ຺ຕິຍສ຺ສ ມຸທ຺ຘາວສິຕ຺ຕສ຺ສ ເຊຏ຺ໂຐ ປຸຕ຺ໂຕ ອຸຠໂຕ ສຸຊາໂຕ ໂຫຕິ ມາຕິໂຕ ຈ ປິຕິໂຕ ຈ, ສໍສຸທ຺ຘຄຫຓິໂກ, ຍາວ ສຕ຺ຕມາ ປິຕາມຫຍຸຄາ ອກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ອນຸປກ຺ກຸຏ຺ໂຐ ຊາຕິວາເທນ; ອຠິຣູໂປ ໂຫຕິ ທສ຺ສນີໂຍ ປາສາທິໂກ ປຣມາຍ ວຓ຺ຓໂປກ຺ຂຣຕາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ; ມາຕາປິຕູນໍ ປິໂຍ ໂຫຕິ ມນາໂປ; ເນຄມຊານປທສ຺ສ ປິໂຍ ໂຫຕິ ມນາໂປ; ຍານິ ຕານິ ຣຎ຺ຎໍ ຂຕ຺ຕິຍານໍ ມຸທ຺ຘາວສິຕ຺ຕານໍ ສິປ຺ປຏ຺ຐານານິ ຫຕ຺ຖິສ຺ມິໍ ວາ ອສ຺ສສ຺ມິໍ ວາ ຣຖສ຺ມິໍ ວາ ຘນຸສ຺ມິໍ ວາ ຖຣຸສ຺ມິໍ ວາ ຕຕ຺ຖ ສິກ຺ຂິໂຕ ໂຫຕິ ອນວໂຍ.

‘‘ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອຫໍ ໂຂມ຺ຫິ ອຸຠໂຕ ສຸຊາໂຕ ມາຕິໂຕ ຈ ປິຕິໂຕ ຈ, ສໍສຸທ຺ຘຄຫຓິໂກ, ຍາວ ສຕ຺ຕມາ ປິຕາມຫຍຸຄາ ອກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ອນຸປກ຺ກຸຏ຺ໂຐ ຊາຕິວາເທນ. ກສ຺ມາຫໍ ຣຊ຺ຊໍ ນ ປຕ຺ເຖຍ຺ຍໍ! ອຫໍ ໂຂມ຺ຫິ ອຠິຣູໂປ ທສ຺ສນີໂຍ ປາສາທິໂກ ປຣມາຍ ວຓ຺ຓໂປກ຺ຂຣຕາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ກສ຺ມາຫໍ ຣຊ຺ຊໍ ນ ປຕ຺ເຖຍ຺ຍໍ! ອຫໍ ໂຂມ຺ຫິ ມາຕາປິຕູນໍ ປິໂຍ ມນາໂປ. ກສ຺ມາຫໍ ຣຊ຺ຊໍ ນ ປຕ຺ເຖຍ຺ຍໍ! ອຫໍ ໂຂມ຺ຫິ ເນຄມຊານປທສ຺ສ ປິໂຍ ມນາໂປ. ກສ຺ມາຫໍ ຣຊ຺ຊໍ ນ ປຕ຺ເຖຍ຺ຍໍ! ອຫໍ ໂຂມ຺ຫິ ຍານິ ຕານິ ຣຎ຺ຎໍ ຂຕ຺ຕິຍານໍ ມຸທ຺ຘາວສິຕ຺ຕານໍ ສິປ຺ປຏ຺ຐານານິ ຫຕ຺ຖິສ຺ມິໍ ວາ ອສ຺ສສ຺ມິໍ ວາ ຣຖສ຺ມິໍ ວາ ຘນຸສ຺ມິໍ ວາ ຖຣຸສ຺ມິໍ ວາ, ຕຕ຺ຖ [ຕຕ຺ຖມ຺ຫິ (ສີ.), ຕຕ຺ຖປິ (ກ.)] ສິກ຺ຂິໂຕ ອນວໂຍ. ກສ຺ມາຫໍ ຣຊ຺ຊໍ ນ ປຕ຺ເຖຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ! ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ຂຕ຺ຕິຍສ຺ສ ມຸທ຺ຘາວສິຕ຺ຕສ຺ສ ເຊຏ຺ໂຐ ປຸຕ຺ໂຕ ຣຊ຺ຊໍ ປຕ຺ເຖຕິ.

‘‘ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອາສວານໍ ຂຍໍ ປຕ຺ເຖຕິ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສທ຺ໂຘ ໂຫຕິ, ສທ຺ທຫຕິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ໂພຘິໍ – ‘ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ໂນ ສຸຄໂຕ ໂລກວິທູ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ປຸຣິສທມ຺ມສາຣຖິ ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ’ຕິ. ອປ຺ປາພາໂຘ ໂຫຕິ ອປ຺ປາຕງ຺ໂກ, ສມເວປາກິນິຍາ ຄຫຓິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ ນາຕິສີຕາຍ ນາຈ຺ຈຸຓ຺ຫາຍ ມຊ຺ຌິມາຍ ປຘານກ຺ຂມາຍ; ອສໂຐ ໂຫຕິ ອມາຍາວີ, ຍຖາຠູຕໍ ອຕ຺ຕານໍ ອາວິກຕ຺ຕາ ສຕ຺ຖຣິ ວາ ວິຎ຺ຎູສຸ ວາ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີສຸ; ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ວິຫຣຕິ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຫານາຍ, ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຸປສມ຺ປທາຍ, ຖາມວາ ທຬ຺ຫປຣກ຺ກໂມ ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕຘຸໂຣ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ; ປຎ຺ຎວາ ໂຫຕິ ອຸທຍຕ຺ຖຄາມິນິຍາ ປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຣິຍາຍ ນິພ຺ເພຘິກາຍ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍຄາມິນິຍາ.

‘‘ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອຫໍ ໂຂມ຺ຫິ ສທ຺ໂຘ, ສທ຺ທຫາມິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ໂພຘິໍ – ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ…ເປ… ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ’ຕິ. ‘ກສ຺ມາຫໍ ອາສວານໍ ຂຍໍ ນ ປຕ຺ເຖຍ຺ຍໍ! ອຫໍ ໂຂມ຺ຫິ ອປ຺ປາພາໂຘ ອປ຺ປາຕງ຺ໂກ ສມເວປາກິນິຍາ ຄຫຓິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ ນາຕິສີຕາຍ ນາຈ຺ຈຸຓ຺ຫາຍ ມຊ຺ຌິມາຍ ປຘານກ຺ຂມາຍ. ກສ຺ມາຫໍ ອາສວານໍ ຂຍໍ ນ ປຕ຺ເຖຍ຺ຍໍ! ອຫໍ ໂຂມ຺ຫິ ອສໂຐ ອມາຍາວີ ຍຖາຠູຕໍ ອຕ຺ຕານໍ ອາວິກຕ຺ຕາ ສຕ຺ຖຣິ ວາ ວິຎ຺ຎູສຸ ວາ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີສຸ. ກສ຺ມາຫໍ ອາສວານໍ ຂຍໍ ນ ປຕ຺ເຖຍ຺ຍໍ! ອຫໍ ໂຂມ຺ຫິ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ວິຫຣາມິ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຫານາຍ, ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຸປສມ຺ປທາຍ, ຖາມວາ ທຬ຺ຫປຣກ຺ກໂມ ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕຘຸໂຣ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ. ກສ຺ມາຫໍ ອາສວານໍ ຂຍໍ ນ ປຕ຺ເຖຍ຺ຍໍ! ອຫໍ ໂຂມ຺ຫິ ປຎ຺ຎວາ ອຸທຍຕ຺ຖຄາມິນິຍາ ປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຣິຍາຍ ນິພ຺ເພຘິກາຍ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍຄາມິນິຍາ. ກສ຺ມາຫໍ ອາສວານໍ ຂຍໍ ນ ປຕ຺ເຖຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ! ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອາສວານໍ ຂຍໍ ປຕ຺ເຖຕີ’’ຕິ. ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ທຸຕິຍປຕ຺ຖນາສຸຕ຺ຕໍ

໑໓໖. ‘‘ປຎ຺ຈຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ຂຕ຺ຕິຍສ຺ສ ມຸທ຺ຘາວສິຕ຺ຕສ຺ສ ເຊຏ຺ໂຐ ປຸຕ຺ໂຕ ໂອປຣຊ຺ຊໍ [ອຸປຣຊ຺ຊໍ (ສ຺ຍາ. ປີ. ກ.)] ປຕ຺ເຖຕິ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ຂຕ຺ຕິຍສ຺ສ ມຸທ຺ຘາວສິຕ຺ຕສ຺ສ ເຊຏ຺ໂຐ ປຸຕ຺ໂຕ ອຸຠໂຕ ສຸຊາໂຕ ໂຫຕິ ມາຕິໂຕ ຈ ປິຕິໂຕ ຈ, ສໍສຸທ຺ຘຄຫຓິໂກ, ຍາວ ສຕ຺ຕມາ ປິຕາມຫຍຸຄາ ອກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ອນຸປກ຺ກຸຏ຺ໂຐ ຊາຕິວາເທນ; ອຠິຣູໂປ ໂຫຕິ ທສ຺ສນີໂຍ ປາສາທິໂກ ປຣມາຍ ວຓ຺ຓໂປກ຺ຂຣຕາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ; ມາຕາປິຕູນໍ ປິໂຍ ໂຫຕິ ມນາໂປ, ພລກາຍສ຺ສ ປິໂຍ ໂຫຕິ ມນາໂປ; ປຓ຺ຑິໂຕ ໂຫຕິ ວິຍຕ຺ໂຕ ເມຘາວີ ປຏິພໂລ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ອຕ຺ເຖ ຈິນ຺ເຕຕຸໍ.

‘‘ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອຫໍ ໂຂມ຺ຫິ ອຸຠໂຕ ສຸຊາໂຕ ມາຕິໂຕ ຈ ປິຕິໂຕ ຈ, ສໍສຸທ຺ຘຄຫຓິໂກ, ຍາວ ສຕ຺ຕມາ ປິຕາມຫຍຸຄາ ອກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ອນຸປກ຺ກຸຏ຺ໂຐ ຊາຕິວາເທນ. ກສ຺ມາຫໍ ໂອປຣຊ຺ຊໍ ນ ປຕ຺ເຖຍ຺ຍໍ! ອຫໍ ໂຂມ຺ຫິ ອຠິຣູໂປ ທສ຺ສນີໂຍ ປາສາທິໂກ ປຣມາຍ ວຓ຺ຓໂປກ຺ຂຣຕາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ກສ຺ມາຫໍ ໂອປຣຊ຺ຊໍ ນ ປຕ຺ເຖຍ຺ຍໍ! ອຫໍ ໂຂມ຺ຫິ ມາຕາປິຕູນໍ ປິໂຍ ມນາໂປ. ກສ຺ມາຫໍ ໂອປຣຊ຺ຊໍ ນ ປຕ຺ເຖຍ຺ຍໍ! ອຫໍ ໂຂມ຺ຫິ ພລກາຍສ຺ສ ປິໂຍ ມນາໂປ. ກສ຺ມາຫໍ ໂອປຣຊ຺ຊໍ ນ ປຕ຺ເຖຍ຺ຍໍ! ອຫໍ ໂຂມ຺ຫິ ປຓ຺ຑິໂຕ ວິຍຕ຺ໂຕ ເມຘາວີ ປຏິພໂລ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ອຕ຺ເຖ ຈິນ຺ເຕຕຸໍ. ກສ຺ມາຫໍ ໂອປຣຊ຺ຊໍ ນ ປຕ຺ເຖຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ! ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ຂຕ຺ຕິຍສ຺ສ ມຸທ຺ຘາວສິຕ຺ຕສ຺ສ ເຊຏ຺ໂຐ ປຸຕ຺ໂຕ ໂອປຣຊ຺ຊໍ ປຕ຺ເຖຕິ.

‘‘ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອາສວານໍ ຂຍໍ ປຕ຺ເຖຕິ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສີລວາ ໂຫຕິ…ເປ… ສມາທາຍ ສິກ຺ຂຕິ ສິກ຺ຂາປເທສຸ; ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ໂຫຕິ…ເປ… ທິຏ຺ຐິຍາ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘາ; ຈຕູສຸ ສຕິປຏ຺ຐາເນສຸ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ໂຕ [ສຸປຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ໂຕ (ສີ. ສ຺ຍາ.), ສູປຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ໂຕ (ກ.)] ໂຫຕິ; ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ວິຫຣຕິ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຫານາຍ, ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຸປສມ຺ປທາຍ, ຖາມວາ ທຬ຺ຫປຣກ຺ກໂມ ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕຘຸໂຣ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ; ປຎ຺ຎວາ ໂຫຕິ, ອຸທຍຕ຺ຖຄາມິນິຍາ ປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຣິຍາຍ ນິພ຺ເພຘິກາຍ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍຄາມິນິຍາ.

‘‘ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອຫໍ ໂຂມ຺ຫິ ສີລວາ, ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸໂຕ ວິຫຣາມິ ອາຈາຣໂຄຈຣສມ຺ປນ຺ໂນ ອຓຸມຕ຺ເຕສຸ ວຊ຺ເຊສຸ ຠຍທສ຺ສາວີ, ສມາທາຍ ສິກ຺ຂາມິ ສິກ຺ຂາປເທສຸ. ກສ຺ມາຫໍ ອາສວານໍ ຂຍໍ ນ ປຕ຺ເຖຍ຺ຍໍ! ອຫໍ ໂຂມ຺ຫິ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ສຸຕຘໂຣ ສຸຕສນ຺ນິຈໂຍ, ເຍ ເຕ ຘມ຺ມາ ອາທິກລ຺ຍາຓາ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓາ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓາ ສາຕ຺ຖໍ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ [ສຕ຺ຖາ ພ຺ຍຎ຺ຊນາ (ສີ.)] ເກວລປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອຠິວທນ຺ຕິ, ຕຖາຣູປາ ເມ ຘມ຺ມາ ພຫຸສ຺ສຸຕາ ໂຫນ຺ຕິ ຘາຕາ ວຈສາ ປຣິຈິຕາ ມນສານຸເປກ຺ຂິຕາ ທິຏ຺ຐິຍາ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘາ. ກສ຺ມາຫໍ ອາສວານໍ ຂຍໍ ນ ປຕ຺ເຖຍ຺ຍໍ! ອຫໍ ໂຂມ຺ຫິ ຈຕູສຸ ສຕິປຏ຺ຐາເນສຸ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ໂຕ. ກສ຺ມາຫໍ ອາສວານໍ ຂຍໍ ນ ປຕ຺ເຖຍ຺ຍໍ! ອຫໍ ໂຂມ຺ຫິ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ວິຫຣາມິ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຫານາຍ, ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຸປສມ຺ປທາຍ, ຖາມວາ ທຬ຺ຫປຣກ຺ກໂມ ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕຘຸໂຣ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ. ກສ຺ມາຫໍ ອາສວານໍ ຂຍໍ ນ ປຕ຺ເຖຍ຺ຍໍ! ອຫໍ ໂຂມ຺ຫິ ປຎ຺ຎວາ ອຸທຍຕ຺ຖຄາມິນິຍາ ປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຣິຍາຍ ນິພ຺ເພຘິກາຍ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍຄາມິນິຍາ. ກສ຺ມາຫໍ ອາສວານໍ ຂຍໍ ນ ປຕ຺ເຖຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ! ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອາສວານໍ ຂຍໍ ປຕ຺ເຖຕີ’’ຕິ. ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ອປ຺ປໍສຸປຕິສຸຕ຺ຕໍ

໑໓໗. ‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປ຺ປໍ ຣຕ຺ຕິຍາ ສຸປນ຺ຕິ, ພຫຸໍ ຊຄ຺ຄນ຺ຕິ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ອິຕ຺ຖີ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິສາຘິປ຺ປາຍາ ອປ຺ປໍ ຣຕ຺ຕິຍາ ສຸປຕິ, ພຫຸໍ ຊຄ຺ຄຕິ. ປຸຣິໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິຕ຺ຖາຘິປ຺ປາໂຍ ອປ຺ປໍ ຣຕ຺ຕິຍາ ສຸປຕິ, ພຫຸໍ ຊຄ຺ຄຕິ. ໂຈໂຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາທານາຘິປ຺ປາໂຍ ອປ຺ປໍ ຣຕ຺ຕິຍາ ສຸປຕິ, ພຫຸໍ ຊຄ຺ຄຕິ. ຣາຊາ [ຣາຊຍຸຕ຺ໂຕ (ປີ. ກ.)], ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຊກຣຓີເຍສຸ ຍຸຕ຺ໂຕ ອປ຺ປໍ ຣຕ຺ຕິຍາ ສຸປຕິ, ພຫຸໍ ຊຄ຺ຄຕິ. ຠິກ຺ຂຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິສໍໂຍຄາຘິປ຺ປາໂຍ ອປ຺ປໍ ຣຕ຺ຕິຍາ ສຸປຕິ, ພຫຸໍ ຊຄ຺ຄຕິ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈ ອປ຺ປໍ ຣຕ຺ຕິຍາ ສຸປນ຺ຕິ, ພຫຸໍ ຊຄ຺ຄນ຺ຕີ’’ຕິ. ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ຠຕ຺ຕາທກສຸຕ຺ຕໍ

໑໓໘. ‘‘ປຎ຺ຈຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ຠຕ຺ຕາທໂກ ຈ ໂຫຕິ ໂອກາສຜຣໂຓ ຈ ລຓ຺ຑສາຣໂຓ ຈ ສລາກຄ຺ຄາຫີ ຈ ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ອກ຺ຂໂມ ໂຫຕິ ຣູປານໍ, ອກ຺ຂໂມ ສທ຺ທານໍ, ອກ຺ຂໂມ ຄນ຺ຘານໍ, ອກ຺ຂໂມ ຣສານໍ, ອກ຺ຂໂມ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພານໍ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ຠຕ຺ຕາທໂກ ຈ ໂອກາສຜຣໂຓ ຈ ລຓ຺ຑສາຣໂຓ ຈ ສລາກຄ຺ຄາຫີ ຈ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ.

‘‘ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ຠຕ຺ຕາທໂກ ຈ ໂຫຕິ, ໂອກາສຜຣໂຓ ຈ ມຎ຺ຈປີຐມທ຺ທໂນ [ປີຐມທ຺ທໂນ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ຈ ສລາກຄ຺ຄາຫີ ຈ, ຠິກ຺ຂຸຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອກ຺ຂໂມ ໂຫຕິ ຣູປານໍ, ອກ຺ຂໂມ ສທ຺ທານໍ, ອກ຺ຂໂມ ຄນ຺ຘານໍ, ອກ຺ຂໂມ ຣສານໍ, ອກ຺ຂໂມ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພານໍ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ຠຕ຺ຕາທໂກ ຈ ໂຫຕິ ໂອກາສຜຣໂຓ ຈ ມຎ຺ຈປີຐມທ຺ທໂນ ຈ ສລາກຄ຺ຄາຫີ ຈ, ຠິກ຺ຂຸຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ອກ຺ຂມສຸຕ຺ຕໍ

໑໓໙. ‘‘ປຎ຺ຈຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ນ ຣາຊາຣໂຫ ໂຫຕິ ນ ຣາຊໂຠຄ຺ໂຄ, ນ ຣຎ຺ໂຎ ອງ຺ຄໍຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ອກ຺ຂໂມ ໂຫຕິ ຣູປານໍ, ອກ຺ຂໂມ ສທ຺ທານໍ, ອກ຺ຂໂມ ຄນ຺ຘານໍ, ອກ຺ຂໂມ ຣສານໍ, ອກ຺ຂໂມ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພານໍ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ອກ຺ຂໂມ ໂຫຕິ ຣູປານໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ສງ຺ຄາມຄໂຕ ຫຕ຺ຖິກາຍໍ ວາ ທິສ຺ວາ ອສ຺ສກາຍໍ ວາ ທິສ຺ວາ ຣຖກາຍໍ ວາ ທິສ຺ວາ ປຕ຺ຕິກາຍໍ ວາ ທິສ຺ວາ ສໍສີທຕິ ວິສີທຕິ, ນ ສນ຺ຖມ຺ຠຕິ ນ ສກ຺ໂກຕິ ສງ຺ຄາມໍ ໂອຕຣິຕຸໍ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ອກ຺ຂໂມ ໂຫຕິ ຣູປານໍ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ອກ຺ຂໂມ ໂຫຕິ ສທ຺ທານໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ສງ຺ຄາມຄໂຕ ຫຕ຺ຖິສທ຺ທໍ ວາ ສຸຕ຺ວາ ອສ຺ສສທ຺ທໍ ວາ ສຸຕ຺ວາ ຣຖສທ຺ທໍ ວາ ສຸຕ຺ວາ ປຕ຺ຕິສທ຺ທໍ ວາ ສຸຕ຺ວາ ເຠຣິປຓວສງ຺ຂຕິຓວນິນ຺ນາທສທ຺ທໍ ວາ ສຸຕ຺ວາ ສໍສີທຕິ ວິສີທຕິ, ນ ສນ຺ຖມ຺ຠຕິ ນ ສກ຺ໂກຕິ ສງ຺ຄາມໍ ໂອຕຣິຕຸໍ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ອກ຺ຂໂມ ໂຫຕິ ສທ຺ທານໍ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ອກ຺ຂໂມ ໂຫຕິ ຄນ຺ຘານໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ສງ຺ຄາມຄໂຕ ເຍ ເຕ ຣຎ຺ໂຎ ນາຄາ ອຠິຊາຕາ ສງ຺ຄາມາວຈຣາ ເຕສໍ ມຸຕ຺ຕກຣີສສ຺ສ ຄນ຺ຘໍ ຆາຍິຕ຺ວາ ສໍສີທຕິ ວິສີທຕິ, ນ ສນ຺ຖມ຺ຠຕິ ນ ສກ຺ໂກຕິ ສງ຺ຄາມໍ ໂອຕຣິຕຸໍ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ອກ຺ຂໂມ ໂຫຕິ ຄນ຺ຘານໍ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ອກ຺ຂໂມ ໂຫຕິ ຣສານໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ສງ຺ຄາມຄໂຕ ເອກິສ຺ສາ ວາ ຕິໂຓທກທຕ຺ຕິຍາ ວິມານິໂຕ [ວິຫນີໂຕ (ສ຺ຍາ.), ວິຫານິໂຕ (ກຕ຺ຖຈິ)] ທ຺ວີຫິ ວາ ຕີຫິ ວາ ຈຕູຫິ ວາ ປຎ຺ຈຫິ ວາ ຕິໂຓທກທຕ຺ຕີຫິ ວິມານິໂຕ ສໍສີທຕິ ວິສີທຕິ, ນ ສນ຺ຖມ຺ຠຕິ ນ ສກ຺ໂກຕິ ສງ຺ຄາມໍ ໂອຕຣິຕຸໍ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ອກ຺ຂໂມ ໂຫຕິ ຣສານໍ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ອກ຺ຂໂມ ໂຫຕິ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພານໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ສງ຺ຄາມຄໂຕ ເອເກນ ວາ ສຣເວເຄນ ວິທ຺ໂຘ, ທ຺ວີຫິ ວາ ຕີຫິ ວາ ຈຕູຫິ ວາ ປຎ຺ຈຫິ ວາ ສຣເວເຄຫິ ວິທ຺ໂຘ ສໍສີທຕິ ວິສີທຕິ, ນ ສນ຺ຖມ຺ຠຕິ ນ ສກ຺ໂກຕິ ສງ຺ຄາມໍ ໂອຕຣິຕຸໍ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ອກ຺ຂໂມ ໂຫຕິ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພານໍ.

‘‘ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ນ ຣາຊາຣໂຫ ໂຫຕິ ນ ຣາຊໂຠຄ຺ໂຄ ນ ຣຎ຺ໂຎ ອງ຺ຄໍຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ.

‘‘ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ນ ອາຫຸເນຍ຺ໂຍ ໂຫຕິ ນ ປາຫຸເນຍ຺ໂຍ ນ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ ນ ອຎ຺ຊລິກຣຓີໂຍ ນ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອກ຺ຂໂມ ໂຫຕິ ຣູປານໍ, ອກ຺ຂໂມ ສທ຺ທານໍ, ອກ຺ຂໂມ ຄນ຺ຘານໍ, ອກ຺ຂໂມ ຣສານໍ, ອກ຺ຂໂມ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພານໍ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອກ຺ຂໂມ ໂຫຕິ ຣູປານໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ຣຊນີເຍ ຣູເປ ສາຣຊ຺ຊຕິ, ນ ສກ຺ໂກຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາທຫິຕຸໍ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອກ຺ຂໂມ ໂຫຕິ ຣູປານໍ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອກ຺ຂໂມ ໂຫຕິ ສທ຺ທານໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ໂສເຕນ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ຣຊນີເຍ ສທ຺ເທ ສາຣຊ຺ຊຕິ, ນ ສກ຺ໂກຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາທຫິຕຸໍ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອກ຺ຂໂມ ໂຫຕິ ສທ຺ທານໍ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອກ຺ຂໂມ ໂຫຕິ ຄນ຺ຘານໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຆາເນນ ຄນ຺ຘໍ ຆາຍິຕ຺ວາ ຣຊນີເຍ ຄນ຺ເຘ ສາຣຊ຺ຊຕິ, ນ ສກ຺ໂກຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາທຫິຕຸໍ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອກ຺ຂໂມ ໂຫຕິ ຄນ຺ຘານໍ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອກ຺ຂໂມ ໂຫຕິ ຣສານໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຊິວ຺ຫາຍ ຣສໍ ສາຍິຕ຺ວາ ຣຊນີເຍ ຣເສ ສາຣຊ຺ຊຕິ, ນ ສກ຺ໂກຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາທຫິຕຸໍ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອກ຺ຂໂມ ໂຫຕິ ຣສານໍ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອກ຺ຂໂມ ໂຫຕິ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພານໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ກາເຍນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ ຜຸສິຕ຺ວາ ຣຊນີເຍ ໂຜຏ຺ຐພ຺ເພ ສາຣຊ຺ຊຕິ, ນ ສກ຺ໂກຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາທຫິຕຸໍ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອກ຺ຂໂມ ໂຫຕິ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພານໍ.

‘‘ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ນ ອາຫຸເນຍ຺ໂຍ ໂຫຕິ ນ ປາຫຸເນຍ຺ໂຍ ນ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ ນ ອຎ຺ຊລິກຣຓີໂຍ ນ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສ.

‘‘ປຎ຺ຈຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ຣາຊາຣໂຫ ໂຫຕິ ຣາຊໂຠຄ຺ໂຄ, ຣຎ຺ໂຎ ອງ຺ຄໍຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ຂໂມ ໂຫຕິ ຣູປານໍ, ຂໂມ ສທ຺ທານໍ, ຂໂມ ຄນ຺ຘານໍ, ຂໂມ ຣສານໍ, ຂໂມ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພານໍ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ຂໂມ ໂຫຕິ ຣູປານໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ສງ຺ຄາມຄໂຕ ຫຕ຺ຖິກາຍໍ ວາ ທິສ຺ວາ ອສ຺ສກາຍໍ ວາ ທິສ຺ວາ ຣຖກາຍໍ ວາ ທິສ຺ວາ ປຕ຺ຕິກາຍໍ ວາ ທິສ຺ວາ ນ ສໍສີທຕິ ນ ວິສີທຕິ, ສນ຺ຖມ຺ຠຕິ ສກ຺ໂກຕິ ສງ຺ຄາມໍ ໂອຕຣິຕຸໍ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ຂໂມ ໂຫຕິ ຣູປານໍ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ຂໂມ ໂຫຕິ ສທ຺ທານໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ສງ຺ຄາມຄໂຕ ຫຕ຺ຖິສທ຺ທໍ ວາ ສຸຕ຺ວາ ອສ຺ສສທ຺ທໍ ວາ ສຸຕ຺ວາ ຣຖສທ຺ທໍ ວາ ສຸຕ຺ວາ ປຕ຺ຕິສທ຺ທໍ ວາ ສຸຕ຺ວາ ເຠຣິປຓວສງ຺ຂຕິຓວນິນ຺ນາທສທ຺ທໍ ວາ ສຸຕ຺ວາ ນ ສໍສີທຕິ ນ ວິສີທຕິ, ສນ຺ຖມ຺ຠຕິ ສກ຺ໂກຕິ ສງ຺ຄາມໍ ໂອຕຣິຕຸໍ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ຂໂມ ໂຫຕິ ສທ຺ທານໍ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ຂໂມ ໂຫຕິ ຄນ຺ຘານໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ສງ຺ຄາມຄໂຕ ເຍ ເຕ ຣຎ຺ໂຎ ນາຄາ ອຠິຊາຕາ ສງ຺ຄາມາວຈຣາ ເຕສໍ ມຸຕ຺ຕກຣີສສ຺ສ ຄນ຺ຘໍ ຆາຍິຕ຺ວາ ນ ສໍສີທຕິ ນ ວິສີທຕິ, ສນ຺ຖມ຺ຠຕິ ສກ຺ໂກຕິ ສງ຺ຄາມໍ ໂອຕຣິຕຸໍ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ຂໂມ ໂຫຕິ ຄນ຺ຘານໍ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ຂໂມ ໂຫຕິ ຣສານໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ສງ຺ຄາມຄໂຕ ເອກິສ຺ສາ ວາ ຕິໂຓທກທຕ຺ຕິຍາ ວິມານິໂຕ ທ຺ວີຫິ ວາ ຕີຫິ ວາ ຈຕູຫິ ວາ ປຎ຺ຈຫິ ວາ ຕິໂຓທກທຕ຺ຕີຫິ ວິມານິໂຕ ນ ສໍສີທຕິ ນ ວິສີທຕິ, ສນ຺ຖມ຺ຠຕິ ສກ຺ໂກຕິ ສງ຺ຄາມໍ ໂອຕຣິຕຸໍ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ຂໂມ ໂຫຕິ ຣສານໍ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ຂໂມ ໂຫຕິ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພານໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ສງ຺ຄາມຄໂຕ ເອເກນ ວາ ສຣເວເຄນ ວິທ຺ໂຘ, ທ຺ວີຫິ ວາ ຕີຫິ ວາ ຈຕູຫິ ວາ ປຎ຺ຈຫິ ວາ ສຣເວເຄຫິ ວິທ຺ໂຘ ນ ສໍສີທຕິ ນ ວິສີທຕິ, ສນ຺ຖມ຺ຠຕິ ສກ຺ໂກຕິ ສງ຺ຄາມໍ ໂອຕຣິຕຸໍ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ຂໂມ ໂຫຕິ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພານໍ.

‘‘ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ຣາຊາຣໂຫ ໂຫຕິ ຣາຊໂຠຄ຺ໂຄ, ຣຎ຺ໂຎ ອງ຺ຄໍຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ.

‘‘ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອາຫຸເນຍ຺ໂຍ ໂຫຕິ ປາຫຸເນຍ຺ໂຍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ ອຎ຺ຊລິກຣຓີໂຍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຂໂມ ໂຫຕິ ຣູປານໍ, ຂໂມ ສທ຺ທານໍ, ຂໂມ ຄນ຺ຘານໍ, ຂໂມ ຣສານໍ, ຂໂມ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພານໍ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຂໂມ ໂຫຕິ ຣູປານໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ຣຊນີເຍ ຣູເປ ນ ສາຣຊ຺ຊຕິ, ສກ຺ໂກຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາທຫິຕຸໍ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຂໂມ ໂຫຕິ ຣູປານໍ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຂໂມ ໂຫຕິ ສທ຺ທານໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ໂສເຕນ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ຣຊນີເຍ ສທ຺ເທ ນ ສາຣຊ຺ຊຕິ, ສກ຺ໂກຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາທຫິຕຸໍ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຂໂມ ໂຫຕິ ສທ຺ທານໍ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຂໂມ ໂຫຕິ ຄນ຺ຘານໍ. ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຆາເນນ ຄນ຺ຘໍ ຆາຍິຕ຺ວາ ຣຊນີເຍ ຄນ຺ເຘ ນ ສາຣຊ຺ຊຕິ, ສກ຺ໂກຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາທຫິຕຸໍ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຂໂມ ໂຫຕິ ຄນ຺ຘານໍ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຂໂມ ໂຫຕິ ຣສານໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຊິວ຺ຫາຍ ຣສໍ ສາຍິຕ຺ວາ ຣຊນີເຍ ຣເສ ນ ສາຣຊ຺ຊຕິ, ສກ຺ໂກຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາທຫິຕຸໍ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຂໂມ ໂຫຕິ ຣສານໍ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຂໂມ ໂຫຕິ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພານໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ກາເຍນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ ຜຸສິຕ຺ວາ ຣຊນີເຍ ໂຜຏ຺ຐພ຺ເພ ນ ສາຣຊ຺ຊຕິ, ສກ຺ໂກຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາທຫິຕຸໍ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຂໂມ ໂຫຕິ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພານໍ.

‘‘ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອາຫຸເນຍ຺ໂຍ ໂຫຕິ ປາຫຸເນຍ຺ໂຍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ ອຎ຺ຊລິກຣຓີໂຍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສາ’’ຕິ. ນວມໍ.

໑໐. ໂສຕສຸຕ຺ຕໍ

໑໔໐. ‘‘ປຎ຺ຈຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ຣາຊາຣໂຫ ໂຫຕິ ຣາຊໂຠຄ຺ໂຄ, ຣຎ຺ໂຎ ອງ຺ຄໍຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ໂສຕາ ຈ ໂຫຕິ, ຫນ຺ຕາ ຈ, ຣກ຺ຂິຕາ ຈ, ຂນ຺ຕາ ຈ, ຄນ຺ຕາ ຈ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ໂສຕາ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ຍເມນໍ ຫຕ຺ຖິທມ຺ມສາຣຖິ [ຫຕ຺ຖິທມ຺ມສາຣຖີ (ສີ.)] ກາຣຓໍ ກາເຣຕິ – ຍທິ ວາ ກຕປຸພ຺ພໍ ຍທິ ວາ ອກຕປຸພ຺ພໍ – ຕໍ ອຏ຺ຐິໍ ກຕ຺ວາ [ອຏ຺ຐິກຕ຺ວາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.) ອ. ນິ. ໔.໑໑໔] ມນສິ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ເຈຕສາ [ສພ຺ພເຈຕສາ (?)] ສມນ຺ນາຫຣິຕ຺ວາ ໂອຫິຕໂສໂຕ ສຸຓາຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ໂສຕາ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ຫນ຺ຕາ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ສງ຺ຄາມຄໂຕ ຫຕ຺ຖິມ຺ປິ ຫນຕິ [ຫນ຺ຕິ (ສີ. ປີ.)], ຫຕ຺ຖາຣຸຫມ຺ປິ ຫນຕິ, ອສ຺ສມ຺ປິ ຫນຕິ, ອສ຺ສາຣຸຫມ຺ປິ ຫນຕິ, ຣຖມ຺ປິ ຫນຕິ, ຣຖິກມ຺ປິ [ຣຖາຣຸຫມ຺ປິ (ປີ.)] ຫນຕິ, ປຕ຺ຕິກມ຺ປິ ຫນຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ຫນ຺ຕາ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ຣກ຺ຂິຕາ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ສງ຺ຄາມຄໂຕ ຣກ຺ຂຕິ ປຸຣິມໍ ກາຍໍ, ຣກ຺ຂຕິ ປຈ຺ຉິມໍ ກາຍໍ, ຣກ຺ຂຕິ ປຸຣິເມ ປາເທ, ຣກ຺ຂຕິ ປຈ຺ຉິເມ ປາເທ, ຣກ຺ຂຕິ ສີສໍ, ຣກ຺ຂຕິ ກຓ຺ເຓ, ຣກ຺ຂຕິ ທນ຺ເຕ, ຣກ຺ຂຕິ ໂສຓ຺ຑໍ, ຣກ຺ຂຕິ ວາລຘິໍ, ຣກ຺ຂຕິ ຫຕ຺ຖາຣຸຫໍ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ຣກ຺ຂິຕາ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ຂນ຺ຕາ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ສງ຺ຄາມຄໂຕ ຂໂມ ໂຫຕິ ສຕ຺ຕິປ຺ປຫາຣານໍ ອສິປ຺ປຫາຣານໍ ອຸສຸປ຺ປຫາຣານໍ ຜຣສຸປ຺ປຫາຣານໍ ເຠຣິປຓວສງ຺ຂຕິຓວນິນ຺ນາທສທ຺ທານໍ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ຂນ຺ຕາ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ຄນ຺ຕາ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ຍເມນໍ ຫຕ຺ຖິທມ຺ມສາຣຖິ ທິສໍ ເປເສຕິ – ຍທິ ວາ ຄຕປຸພ຺ພໍ ຍທິ ວາ ອຄຕປຸພ຺ພໍ – ຕໍ ຂິປ຺ປເມວ ຄນ຺ຕາ ໂຫຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ຄນ຺ຕາ ໂຫຕິ.

‘‘ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອາຫຸເນຍ຺ໂຍ ໂຫຕິ ປາຫຸເນຍ຺ໂຍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ ອຎ຺ຊລິກຣຓີໂຍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ໂສຕາ ຈ ໂຫຕິ, ຫນ຺ຕາ ຈ, ຣກ຺ຂິຕາ ຈ, ຂນ຺ຕາ ຈ, ຄນ຺ຕາ ຈ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ໂສຕາ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ເທສິຍມາເນ ອຏ຺ຐິໍກຕ຺ວາ ມນສິ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ເຈຕສາ ສມນ຺ນາຫຣິຕ຺ວາ ໂອຫິຕໂສໂຕ ຘມ຺ມໍ ສຸຓາຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ໂສຕາ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຫນ຺ຕາ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ກາມວິຕກ຺ກໍ ນາຘິວາເສຕິ, ປຊຫຕິ ວິໂນເທຕິ (ຫນຕິ) [( ) ນຕ຺ຖິ ສີ. ປີ. ໂປຕ຺ຖເກສຸ ອ. ນິ. ໔.໑໑໔] ພ຺ຍນ຺ຕີກໂຣຕິ ອນຠາວໍ ຄເມຕິ; ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ກໍ…ເປ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ວິຫິໍສາວິຕກ຺ກໍ…ເປ… ອຸປ຺ປນ຺ນຸປ຺ປນ຺ເນ ປາປເກ ອກຸສເລ ຘມ຺ເມ ນາຘິວາເສຕິ, ປຊຫຕິ ວິໂນເທຕິ (ຫນຕິ) [( ) ນຕ຺ຖິ ສີ. ປີ. ໂປຕ຺ຖເກສຸ ອ. ນິ. ໔.໑໑໔] ພ຺ຍນ຺ຕີກໂຣຕິ ອນຠາວໍ ຄເມຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຫນ຺ຕາ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຣກ຺ຂິຕາ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ນ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫີ ໂຫຕິ ນານຸພ຺ຍຎ຺ຊນຄ຺ຄາຫີ. ຍຕ຺ວາຘິກຣຓເມນໍ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອສໍວຸຕໍ ວິຫຣນ຺ຕໍ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອນ຺ວາສ຺ສເວຍ຺ຍຸໍ, ຕສ຺ສ ສໍວຣາຍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ; ຣກ຺ຂຕິ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ; ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິເຍ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ໂສເຕນ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ… ຆາເນນ ຄນ຺ຘໍ ຆາຍິຕ຺ວາ… ຊິວ຺ຫາຍ ຣສໍ ສາຍິຕ຺ວາ… ກາເຍນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ ຜຸສິຕ຺ວາ… ມນສາ ຘມ຺ມໍ ວິຎ຺ຎາຍ ນ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫີ ໂຫຕິ ນານຸພ຺ຍຎ຺ຊນຄ຺ຄາຫີ. ຍຕ຺ວາຘິກຣຓເມນໍ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອສໍວຸຕໍ ວິຫຣນ຺ຕໍ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອນ຺ວາສ຺ສເວຍ຺ຍຸໍ, ຕສ຺ສ ສໍວຣາຍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ; ຣກ຺ຂຕິ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍໍ; ມນິນ຺ທ຺ຣິເຍ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຣກ຺ຂິຕາ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຂນ຺ຕາ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຂໂມ ໂຫຕິ ສີຕສ຺ສ ອຸຓ຺ຫສ຺ສ ຊິຆຈ຺ຉາຍ ປິປາສາຍ ຑໍສມກສວາຕາຕປສຣີສ [… ສິຣິໍສປ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ປສມ຺ຜສ຺ສານໍ; ທຸຣຸຕ຺ຕານໍ ທຸຣາຄຕານໍ ວຈນປຖານໍ ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ສາຣີຣິການໍ ເວທນານໍ ທຸກ຺ຂານໍ ຕິພ຺ພານໍ ຂຣານໍ ກຏຸການໍ ອສາຕານໍ ອມນາປານໍ ປາຓຫຣານໍ ອຘິວາສກຊາຕິໂກ ໂຫຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຂນ຺ຕາ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຄນ຺ຕາ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຍາ ສາ ທິສາ ອຄຕປຸພ຺ພາ ອິມິນາ ທີເຆນ ອທ຺ຘຸນາ, ຍທິທໍ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣສມໂຖ ສພ຺ພູປຘິປຏິນິສ຺ສຄ຺ໂຄ ຕຓ຺ຫາກ຺ຂໂຍ ວິຣາໂຄ ນິໂຣໂຘ ນິພ຺ພານໍ, ຕໍ ຂິປ຺ປຎ຺ເຎວ ຄນ຺ຕາ ໂຫຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຄນ຺ຕາ ໂຫຕິ.

‘‘ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອາຫຸເນຍ຺ໂຍ ໂຫຕິ…ເປ… ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສາ’’ຕິ. ທສມໍ.

ຣາຊວຄ຺ໂຄ ຈຕຸຕ຺ໂຖ.